Hình bên: T? trái Dân Bi?u Tr?n Thái Van, ông Andrew Yang Giám Ð?c Co quan Van Hóa và Kinh T? Ðài Loan Los Angeles, ông Eric S. H.Chiang T?ng Giám Ð?c Nha Ngo?i Thuong B? Kinh T? và Lu?t su Nguy?n Quang Trung, ?y viên H?i Ð?ng Giáo D?c H?c Khu Garden Grove sau cu?c g?p g? v?i các viên ch?c ? Nha Ngo?i Thuong B? Kinh T? Ðài Loan trên d?i l? Hou Kou, th? dô Ðài B?c. (Hình Vu Ánh/Ngu?i Vi?t)

Vu Ánh

Ngu?i Ðài Loan và ngu?i Trung Hoa

T?i Ðài B?c, ph?ng v?n ngu?i dân ngoài ph?, phóng viên không g?p khó khan v? s? h?p tác c?a h?, nhung ngu?c l?i s? g?p khó khan v? ngôn ng?. M?c dù b? ?nh hu?ng c?a M? trong m?t th?i gian khá dài, nhung th? h? l?n tu?i ? Ðài Loan ít bi?t d?n Anh ng?, trong khi dó gi?i tr? Ðài Loan ph?n dông có th? nói du?c ti?ng Anh. Mu?n th?c hi?n m?t cu?c tham dò t?i ch?, t?ng 98 c?a tòa nhà Taipei 101 có l? là noi thu?n ti?n nh?t d? làm công vi?c này vì dây là noi t?p trung d? m?i t?ng l?p dân chúng t?i Ðài Loan d?n tham hàng ngày.

Cách dây kho?ng 10 nam, tôi có m?t ngu?i b?n, g?c gác t? Hua Lien, d?nh c? ? San Clemente. Trong câu chuy?n vui lúc g?p nhau, tôi thu?ng trêu ch?c b?ng các g?i anh là ngu?i Trung Hoa, James Hong thu?ng ph?n d?i và kh?ng d?nh: “I'm Taiwanese, not Chinese”. Hong kém tôi 2 tu?i, cùng cha m? ch?y t? Phúc Ki?n sang Caoshiung nam 1949, sau dó di dân lên Hua Lien. Nam 1956, gia dình Hong sang d?nh cu t?i Hoa K?, d?u tiên ? Los Angeles, r?i v? San Clemente.

Ðám tr? Ðài Loan có quan di?m gi?ng nhu James Hong g?n nhu chi?m da s? ? Ðài Loan hi?n nay. Ðây là s? u?c doán c?a tôi sau nh?ng l?n du?c nói chuy?n v?i h? nh?ng d?p vi?ng Ðài Loan. Nam 2005, ? Tây Môn (Ximen) cung v?y. Do là noi mua s?m hàng th?i trang, nên gi?i tr? da ph?n là sinh viên t?p trung t?i dây. H? di mua s?m, an u?ng ng?p nh?ng ngu?i là ngu?i, ph?ng v?n tho?i mái nhung khi du?c h?i là “anh hay ch? nghi sao n?u có ngu?i b?o các b?n là ngu?i Trung Hoa”, câu tr? l?i luôn luôn nhu sau: “Tôi là ngu?i Ðài Loan, không ph?i T?u”. Có b?n tr? l?i x? m?t tràng ti?ng Hakka ( ngôn ng? c?a ngu?i Ðài Loan b?n g?c) d? ch?ng t? mình ch?ng có liên h? gì d?n vùng Hoa l?c mênh mông ch? cách d?t nu?c nh? bé c?a mình m?t eo bi?n h?p.

L?n này, Tháng Tu 2007, t?ng 98 c?a tòa nhà Taipei 101, cô Tsi Chiang 25 tu?i, ph? tá giám d?c m?t van phòng du l?ch ? Ðài Trung tr? l?i cu?c ph?ng v?n c?a tôi nhu sau: “Sinh ra, l?n lên và h?c hành ? Ðài Loan nên tôi kh?ng d?nh tôi là ngu?i Ðài Loan. Có th? b? m? tôi s? nói khác tôi vì hai ông bà d?u là ngu?i t? Nam Kinh sang dây. H? v?n còn m?i liên h? v?i bà con bên l?c d?a, nhung tôi thì không dù ông th?y tôi an m?c và nói nang nhu ngu?i Trung Hoa. L?c d?a v?n coi chúng tôi là m?t ph?n d?t c?a h?, còn T?ng Th?ng Tr?n Th?y Bi?n thì l?i mu?n tuyên b? d?c l?p”. Tôi h?i l?i cô ta: “R?i ra, li?u T?ng Th?ng Tr?n Th?y Bi?n c?a Ðài Loan có dám tuyên b? d?c l?p mà không s? b? tr? dua b?ng h?a ti?n không?”. Tsi Chiang ch? cu?i mà không tr? l?i.

Bu?i trua ngày 3 Tháng Tu 2007, B? Ngo?i Giao Ðài Loan th?t dãi com trua phái doàn dân c? M? g?c Vi?t t?i khách s?n Hyatt ? trung tâm Ðài B?c. T?ng Giám Ð?c N?i V? c?a V? B?c M? B? Ngo?i Giao Ðài Loan, ông Abraham Chu du?c giao nhi?m v? t? ch?c và ch? trì b?a com. Ông Chu mang theo khá nhi?u ph? tá d? ti?p chuy?n v?i các dân c? và báo chí truy?n thông. Ðây không ph?i là com trua thân m?t mà là com ngo?i giao nên d?y nghi th?c. Dân bi?u Tr?n Thái Van ng?i d?i di?n v?i Abraham Chu ? chi?c bàn an hình tròn, trang trí trang nhã. Các dân c? khác nhu Nguy?n Qu?c Lân, Nguy?n Quang Trung, Di?p Miên Tru?ng, Dina Nguy?n, và Andy Quách du?c x?p ng?i c?nh nh?ng tham v? còn r?t tr? c?a V? B?c M?. Báo chí và truy?n thông tháp tùng ng?i d? m?t: Du Miên, Vi Anh, Anh Thành, David Truong (Tu?n), Tr?n Thi?n Anh Chuong, Ð?ng-Minh Hoàng. Tôi du?c x?p ng?i c?nh bà ph? tá c?a Abraham Chu. Ngu?i ph? n? này khá thông th?o l?ch s? bang giao c?a Ðài Loan và VNCH. Bà cung dã t?ng vào Little Saigon d? an ph?. Bà nói: “Món ph? qu? th?t là món d?c dáo c?a ngu?i Vi?t Nam”.

Vì không ph?i là b?a an thân m?t nên ph?i có nghi th?c. Ông Abraham Chu d?ng lên d?c m?t bài di?n van dài kho?ng 5 phút l?i l? bóng b?y, nh?n m?nh d?n di?m quan tr?ng mà B? Ngo?i Giao Ðài Loan mong mu?n: si?t ch?t m?i liên l?c Ðài Loan-Hoa K?-California và m? r?ng t?m hi?u bi?t v? Ðài Loan trong c?ng d?ng Vi?t Nam ? California cung nhu c?ng d?ng các s?c dân khác ? dây. Dân bi?u Tr?n Thái Van dáp t?, v?i th?i lu?ng tuong duong, d?i ý cám on B? Ngo?i Giao Ðài Loan dã t?o co h?i d? chuy?n vi?ng tham Ðài Loan c?a phái doàn dân c? M? g?c Vi?t Nam du?c t? ch?c chu dáo. Dân bi?u Van dã nêu ra nh?ng di?m thu?n l?i trong m?i liên l?c hi?n nay gi?a Ðài Loan và Hoa K? và ông nh?n m?nh r?ng, nh?ng v?n d? c?a Ðài Loan là nh?ng v?n d? mà ông r?t quan tâm. Chuy?n di này là d?p d? ông có th? tr?c ti?p g?p g?, nói chuy?n v?i nh?ng viên ch?c lãnh d?o kinh t? và van hóa c?a Ðài Loan. Nh?ng hi?u bi?t t? các cu?c ti?p xúc này r?t c?n thi?t cho công vi?c y?m tr? Ðài Loan t?i qu?c h?i ti?u bang California.

Trong su?t b?a an, bà ph? tá c?a ông Chu nói chuy?n v? nh?ng món an chính g?c c?a ngu?i Ðài Loan, s? khác bi?t c?a chúng v?i các món c?a ngu?i Qu?ng Ðông, T? Xuyên hay B?c Kinh và h?i tôi v? nh?ng món an Vi?t Nam. Nhung khi tôi h?i bà lý do t?i sao nhi?u ngu?i Ðài Loan ph? nh?n g?c Trung Hoa c?a mình, bà gi?i thích v?i thái d? d?n do c?a m?t nhà ngo?i giao: “N?u ông nói h? ph? nh?n thì th?t ra không dúng l?m, b?i vì cái d?u ?n c?a c? m?t n?n van hóa và ngôn ng? t? l?c d?a v?n còn r?t rõ r?t ? Ðài Loan. Ch? có di?u ph?n l?n nh?ng ngu?i Ðài Loan tr? tu?i thu?c th? h? th? hai th? ba ? hòn d?o này th?y r?ng Ðài Loan s?ng trong s? de d?a c?a l?c d?a nhung v?n phát tri?n m?nh, d?ng v?ng trên dôi chân c?a mình và c?ng c? du?c bang giao qu?c t? m?t cách th?c t? thì t?i sao mình l?i không ph?i là ngu?i Ðài Loan ch??”

(còn ti?p)

(Luu ý: bài ti?p theo s? du?c ti?p t?c trên s? báo Th? Ba 24 Tháng Tu 2007)