Hình bên: Ti?n Si Wen Cheng Lin, khoa tru?ng phân khoa khoa h?c xã h?i tru?ng Ð?i H?c Qu?c Gia Tôn D?t Tiên, ch? t?ch Co Quan Phát Tri?n Dân Ch? Ðài Loan, dang tr? l?i nh?ng câu h?i c?a phái doàn dân c? g?c Vi?t Nam, Nam California vi?ng tham Ðài Loan t? ngày 1 d?n ngày 5 Tháng Tu, 2007. (Hình: Vu Ánh/Ngu?i Vi?t)

Vu Ánh

Có th? hòa gi?i du?c v?i Hoa l?c không?

Chuy?n ngu?i Ðài Loan không thích ngu?i khác g?i h? là ngu?i Trung Hoa là m?t câu chuy?n dài gi?ng nhu l?ch s? c?n d?i c?a hòn d?o Formosa. Tôi không dùng cái m?c là m?t th?i di?m nào dó khi d?o Ðài Loan b? ngo?i thu?c mà dùng th?i di?m là nam 1949, t?c là nam Tu?ng Gi?i Th?ch th?t th? Nam Kinh và ph?i ch?y sang d?o Ðài Loan. Cu?c di t?n này là m?t d?i th?m k?ch, r?t nhi?u ngu?i ch?t. Nh?ng nhân ch?ng khi sang d?n Ðài Loan dã thu?t l?i nh?ng th?m k?ch ?y, nhung các tài li?u dua ra m?i ch? ph?n ?nh du?c m?t ph?n. Lúc chân u?t chân ráo d?n Ðài Loan, chính quy?n c?a Tu?ng T?ng Th?ng dã ph?i d?i phó v?i s? ch?ng d?i c?a ngu?i Ðài Loan b?n x?, ph?n l?n là các dân t?c mi?n núi và ngu?i Phúc Ki?n dã di dân sang d?o t? tru?c th?p niên 40. Chính quy?n Qu?c Dân Ð?ng dã ph?i áp d?ng m?t th? ch? d?c tài kh?t khe trong nhi?u th?p niên d? d?ng v?ng, tái xây d?ng v?i s? tr? giúp nhi?u c?a Hoa K? và nh?ng nu?c khác ? Âu Châu và sau th?p niên 50, dáng k? nh?t là s? tr? giúp c?a Nh?t B?n. Có th? nói r?ng, chuong trình d?n th?y nh?p di?n, phát tri?n nông nghi?p và các chuong trình làm gia công cho Nh?t B?n dã t?o ra n?n móng v?ng ch?c cho n?n kinh t? và k? thu?t phát tri?n Ðài Loan.

Nam 1969, tôi dã có may m?n du?c d?n khu ch? xu?t t?i thành ph? Cao Hùng. Nói cho ngay, trong khu ch? xu?t r?ng l?n này, ch? có m?t s? r?t nh? các co s? s?n xu?t c?a chính Ðài Loan, trong dó có công ty làm d? gia d?ng và hàng di?n nhu Taitung. Còn l?i, Ðài Loan làm gia công cho Nh?t B?n và m?t ph?n cho M?. Ngu?i M? lúc dó v?n còn mo màng v? giá nhân công c?c r? t?i Ðông Á và Ðông Nam Á. Nh?ng k? ho?ch l?i l?c c?a Ðài Loan dã nhìn ngay ra s? l?i ích c?a vi?c chuy?n giao k? thu?t c?a các công ty Nh?t cho Ðài Loan sau khi mãn h?n kh? u?c gia công. C?ng thêm v?i t?m nhìn xa hon c?a h? là cho chuyên viên sang hu?n luy?n k? thu?t ? Hoa K?, Nh?t và nh?ng qu?c gia Tây phuong khác, Ðài Loan dã xây d?ng du?c m?t d?i ngu k? thu?t gia gi?i. Nh?ng k? thu?t gia này khi v? nu?c dã nh?n gi?ng d?y và hu?n luy?n cho nh?ng sinh viên ? các tru?ng d?i h?c trung c?p. Giáo d?c ? Ðài Loan là ngành tiêu t?n ngân sách cao vào hàng th? hai sau ngân sách qu?c phòng. Các giáo ch?c du?c dãi ng? vào hàng d?u trong kh?i công ch?c ? Ðài Loan.

Chuy?n di nam 1969, d? tu?ng thu?ng cho nh?ng dóng góp trên các chi?n tru?ng c?a tôi t? b?n nam tru?c dó, ban t? ch?c chuy?n vi?ng tham dã ghi tên tôi vào thành ph?n phái doàn báo chí tháp tùng chuy?n vi?ng tham chính th?c c?a T?ng Th?ng Nguy?n Van Thi?u, thành th? co h?i này giúp tôi nhìn s? vuon lên c?a Ðài Loan t? nh?ng d? v? và th?m k?ch Nam Kinh m?t cách rõ ràng hon. Vào th?i gian dó, bang giao gi?a Ðài Loan và Vi?t Nam C?ng Hòa r?t th?m thi?t. Trong l?ch s? dón các qu?c khách c?a Ðài Loan, T?ng Th?ng Thi?u là nhà lãnh d?o Á Châu duy nh?t du?c Tu?ng T?ng Th?ng di h?t chi?c th?m d? tr?i t? phòng Danh D? phi tru?ng Trung Son (ngày nay tr? thành phi tru?ng n?i d?a c?a Ðài Loan) ra t?i t?n chân c?u thang máy bay. Th?p niên 70 và 80 có l? là hai th?p niên, Qu?c Dân Ð?ng Trung Hoa c?m quy?n l?i không có d?i l?p, nên h? dã làm mua làm gió ? d?o qu?c này. Chính quy?n c?a Tu?ng T?ng Th?ng làm du?c r?t nhi?u vi?c d? xây d?ng n?n móng cho Ðài Loan, nhung d?ng th?i ch? d? d?c d?ng cung gây ra nhi?u h? l?y không hay, trong dó ph?i k? d?n n?n tham nhung, c?a quy?n. Tham nhung ? dây ph?i du?c hi?u là các co s? qu?c doanh ph?n l?n n?m trong tay Qu?c Dân Ð?ng Ðài Loan, trong khi dó báo chí và truy?n thông ph?n nhi?u n?m trong tay chính ph? hay Qu?c Dân Ð?ng Trung Hoa.

T?i Ðài Loan hi?n nay, v?i chính quy?n c?a d?ng Dân Ch? C?p Ti?n, ngu?i Ðài Loan hi?n dang duy?t xét l?i di s?n c?a v? t?ng th?ng d?u tiên c?a Ðài Loan d? l?i. Ngu?i có ác ý g?i dây là hình th?c h? b? Tu?ng Gi?i Th?ch, nhung nh?ng ngu?i c?m quy?n trong chính ph? c?a ông Tr?n Th?y Bi?n cho dây là s? chuy?n mình c?a n?n dân ch? Ðài Loan. Th?i gian nam 1969, hành d?ng xét l?i thành tích c?a Tu?ng T?ng Th?ng s? r?t d? d?n t?i tù dày cho nh?ng nhà d?i l?p và n?u gi? l?i l?ch s? c?a Trung Hoa Dân Qu?c ? Ðài Loan, chuy?n này dã x?y ra nhi?u l?n r?i du?i th?i chính quy?n Qu?c Dân Ð?ng Trung Hoa r?i. Nhung nay khi phái doàn dân c? M? g?c Vi?t d?n tham co quan g?i là Taiwan Foundation For Democracy, Ti?n Si Wen-cheng Lin khoa tru?ng phân khoa khoa h?c xã h?i t?i tru?ng Ð?i H?c Qu?c Gia Tôn D?t Tiên gi? vai trò ch? t?ch co quan d?c l?p v?i chính ph? này, dã nói th?ng ra r?ng n?n dân ch? Ðài Loan th?c s? ch? có t? nam 2000. Và lúc Lu?t Su Nguy?n Qu?c Lân ch? t?ch h?i d?ng giáo d?c h?c khu Garden Grove và Ngh? Viên Dina Nguy?n h?i r?ng, li?u chính sách d?c d?ng c?a Ðài Loan th?i Tu?ng Gi?i Th?ch có c?n thi?t cho vi?c xây d?ng Ðài Loan không và hi?n nay Ðài Loan v?n còn b? Hoa l?c de d?a, t?i sao da d?ng cung v?n du?c ch?p nh?n, Ti?n Si Lin nói r?ng “s? phát tri?n hi?n nay c?a Ðài Loan cho th?y uu th? và s?c m?nh c?a da d?ng trong tình hình th? gi?i bây gi?, và khi ngu?i dân mu?n nhu th? thì ph?i theo nguy?n v?ng c?a h?, v?n d? ch? là quan ni?m, nhu c?u toàn dân, tình hình và th?i di?m thu?n ti?n d? th?c hi?n”.

(Còn ti?p)