Nguy?n Xuân Nghia

Thua t?ng th?ng, th? gi?i dã d?i khác!...

Tru?c khi nhìn qua ngày mai, v?i l?i h?a s? làm thay d?i nu?c M? (McCain) - hay c? th? gi?i (Obama) - hãy c? nh?n nha ôn l?i chuy?n cu...

Sau khi b?t ng? th?ng T?ng Th?ng George H. Bush, nh? kinh t? b? suy tr?m nam tru?c và nh? Ross Perot tách ra t? d?ng C?ng Hòa chi?m m?t g?n 19% t?ng s? phi?u - da s? là C?ng Hòa - Th?ng Ð?c Bill Clinton chu?n b? nh?m ch?c, ngày 20 Tháng Giêng nam 1993.

Ông tri?u t?p ban tham muu kinh t? d? s?a so?n chuong trình “h?i ph?c kinh t?” trong 100 ngày d?u tiên nh?m ch?c. Ban tham muu g?m dàn cán b? tr? và d?y lý tu?ng cách m?ng dã tích c?c v?n d?ng cho ông. Ngoài ra, có thành ph?n am hi?u kinh t? là các giáo su, thành ph?n am hi?u qu?c h?i là nh?ng ngu?i có th? tranh th? lá phi?u l?p pháp, và thành ph?n am hi?u th? tru?ng, các doanh gia dang hành ngh? t?i Wall Street. T?ng th?ng tân c? ph?i d?a trên b?n thành ph?n ?y d? g?n ra m?t chuong trình kh? di th?a mãn m?i ngu?i, v?i t?i thi?u phí t?n.

Trong khi ?y, ông c?n th?c hi?n m?t chuong trình lý tu?ng và h?p d?n dã h?a v?i c? tri t? sáu tháng tru?c.

Mùng b?y Tháng Giêng - 13 ngày tru?c khi tuyên th? - ban tham muu kinh t? dó h?p g?p và trình bày lên Clinton nh?ng di?m chính c?a k? ho?ch kinh t?. L?n d?u tiên l?i h?a khi tranh c? d?ng th?ng vào th?c t? ngoài d?i! Kinh t? s? nh?t th?i sa sút hon, sau dó m?i khá, may ra. Vì m?i s? còn tùy vào lãi su?t ng?n h?n c?a m?t d?nh ch? d?c l?p là Ngân Hàng Trung Uong, và vào lãi su?t dài h?n c?a th? tru?ng trái phi?u.

M?t d? gay d?y v? b?c d?c và kinh ng?c, Bill Clinton g?n gi?ng:

“M?y ngu?i nói v?y là s? thành công c?a chuong trình và vi?c tái d?c c? c?a tôi tùy vào Ngân Hàng Trung Uong và m?t lu ch?t ti?t buôn bán trái phi?u hay sao?” (Ch? “ch?t ti?t” là ngôn t? l?ch s? nh?t ngu?i vi?t có th? tìm ra d? di?n t? l?i câu “a bunch of fucking traders”!)

C? t?a im phang ph?c, nhu cùng g?t d?u!

Xin chào m?ng tân t?ng th?ng!

***

Tranh c? và lãnh d?o là hai chuy?n khác bi?t nhu ngày và dêm - trong cùng m?t ngày. Và th?ng c? r?i là ph?i nghi ngay d?n vi?c tái tranh c? b?n nam t?i, s? kh?i s? n?i trong hai nam, tru?c khi phép l? kinh t? dem l?i k?t qu? mình h?a h?n. N?u chua bi?t nh?ng chi ti?t ?y, v? t?ng th?ng tân c? có th? d?c cu?n “The Agenda - Inside the Clinton White House” c?a Bob Woodward. Câu ch?i th? ?y c?a Bill Clinton n?m ? trang 84!

Nam 1993 dó, tình hình kinh t? Hoa K? không d?n n?i t? sau m?t v? suy tr?m nh? dã ch?m d?t t? Tháng Ba nam 1991 - mà c? tri chua bi?t. Không d?n n?i t? là so v?i ngày nay!

T?ng Th?ng Bill Clinton v?n c? ti?n hành m?t s? d? án ông (và bà Hillary) ?p ? t? lâu, r?i b? th?c t? tr? l?i trong cu?c b?u c? gi?a nhi?m k? vào nam 1994: d?ng C?ng Hòa chi?m l?i da s? t?i c? hai vi?n sau 40 nam ng?i bên l?! Clinton l?p t?c thay d?i chánh sách và áp d?ng nhi?u bi?n pháp th?c ti?n hon. Ông tái d?c c? nam 1996.

Nhân dây, xin du?c nói v? chuy?n “giàu” và “nghèo” n?i c?m trong các cu?c tranh c?.

Ð?ng Dân Ch? v?n có ti?ng là “d?ng c?a dân nghèo” và ai b?u cho C?ng Hòa b? mang ti?ng là mu?n b?o v? quy?n l?i c?a “b?n nhà giàu”! S? don gi?n t?i nghi?p. Mà d?nh m?c “giàu/nghèo” dó n?m ? dâu? ? l?i t?c 250 ngàn m?t nam, 200 ngàn hay 150 ngàn, hay 120 ngàn mà liên danh Dân Ch? Obama/Biden nêu ra nhu m?t m?c tiêu thu?ng xuyên di d?ng trong nh?ng ngày qua?

Hãy th? nghi xa hon m?t chút.

Khi m?t doanh nghi?p b? tang thu? (ho?c ph?i tang luong t?i thi?u pháp d?nh) - d? san s? c?a c?i cho ngu?i nghèo - h? ph?n ?ng ra sao? Các d?i t? h?p thì kh?i lo, h? dã chi ti?n r?t d?m khi tranh c?, da s? cho d?ng Dân Ch?! Và h? có c? tram chuyên gia thu? khóa d? có th? lách lu?t tránh thu?.

Còn l?i là gi?i ti?u doanh, h? ph?i san s? gánh n?ng ?y cho m?i ngu?i, k? c? ngu?i nghèo và nh?t là ngu?i nghèo. H? t?m hoãn d?u tu nên không t?o thêm vi?c làm m?i cho th? tru?ng lao d?ng, h? sa th?i b?t nhân viên thi?u tay ngh?, t?c là nh?ng ngu?i nghèo nh?t. Tru?c m?t thì h? tang giá bán cho gi?i tiêu th?, giàu nghèo nhu nhau, mà càng nghèo càng lãnh m?t t? l? san s? cao hon so v?i l?i t?c! Và bi?n pháp tang thu? hay tang luong s? khi?n s?n xu?t suy gi?m hay th?t nghi?p tang tru?c khi dem l?i k?t qu? nhu ý. N?u nhu có k?t qu?.

Các kinh t? gia trong ban tham muu c?a Clinton dã trình bày s? th? r?c r?i ?y c?a d?i s?ng d? cho th?y “phí t?n chính tr?” c?a m?t gi?i pháp kinh t? nh?m vào m?c tiêu xã h?i. Kinh t? h?c g?i dó là “h?u qu? b?t lu?ng”. Chúng ta chua di t?i ph?n h?u qu? b?t lu?ng là “phí t?n chính tr?” ?y.

Xin c? ch?.

***

Ngay tru?c m?t và nhìn t? bên ngoài, ngu?i ta th?y dân M? nhu dang s?ng trong “bong bóng b?u c?”, m?t th? gi?i ?o hoàn toàn tách r?i kh?i th? gi?i th?c. Th? gi?i th?c ? bên ngoài dã thay d?i t? ngày tám Tháng Tám nam l? tám.

Hôm dó, Liên Bang Nga t?ng m?t cái nêm vào Âu Châu v?i vi?c dua quân vào Georgia.

Georgia cung t?a x?... Lào, nh? nhít không dáng k?! Nhung, cu?c t?ng ph?n công c?a Vladimir Putin dã tách dôi Âu Châu. Các qu?c gia Tây Âu ? ngoài t?m d?n c?a Nga thì e b? Putin b?t bí v? nang lu?ng, các qu?c gia Ðông Âu d?u hãi s? cái ngày s? b? kéo l?i vào vòng ?nh hu?ng cu c?a Liên Xô. Ðông Âu báo d?ng và Tây Âu m?nh d?n tuyên b? v? Georgia là “không ch?p nh?n du?c”, r?i l?p t?c dàm phán, d? th?a hi?p.

S? th?a hi?p mau m?n nh?t là cu?ng qu?c kinh t? s? m?t c?a Âu Châu, C?ng Hòa Liên Bang Ð?c.

Ðòn phân hóa Âu Châu th?c ra nh?m vào Hoa K? và manh giáp duy nh?t còn l?i c?a liên minh Âu-M? qua Ð?i Tây Duong là Minh U?c NATO, g?m có 24 nu?c Âu Châu và Hoa K? cùng Canada . Hoa K? ph?i tang cu?ng b?o v? Ðông Âu d? duy trì cái th? th?ng nh?t c?a Âu Châu, nhung NATO dã c?n ki?t phuong ti?n! Ði?u t?i da mà NATO có th? làm du?c trong hi?n t?i là d?ng tháo ch?y kh?i... Afghanistan.

T?ng th?ng tân c? c?a M? s? du?c thông báo v? n?n Âu Châu v? dôi ?y, và th?y gi?c mo hay l?i h?a h?n tang cu?ng h?p tác Âu-M? ch? là bong bóng xà bông!

Chua h?t dâu, thua t?ng th?ng!

***

Trong mùa tranh c?, dân M? t? d?n v?t nhau v? cái t?i dã gây ra kh?ng ho?ng tài chánh và h? tin th?t, nhu du lu?n Âu Châu, r?ng Hoa K? (George W. Bush) là th? ph?m c?a m?i t?i trên d?i!

Hoa K? dang b? n?n c?n ki?t tín d?ng, thi?u thanh kho?n nên ách t?c tài chánh dang gây ra hi?m h?a suy tr?m kinh t?. N?n c?n ki?t tính d?ng dó xu?t phát t? chuy?n bong bóng gia cu b? xì, giá nhà b? s?t, và làm trái bóng tín d?ng th? c?p b? b?, gây kh?ng ho?ng cho h? th?ng tài chánh và ngân hàng.

Nhung, Âu Châu cung có nhi?u v?n d? tuong t?, t? trái bóng gia cu d?n tín d?ng th? c?p s? b? và còn có l?m v?n d? hon v?y vì các ngân hàng Tây Âu h? h?i d?u tu quá nhi?u vào Ðông Âu. Khi Ðông Âu b? kh?ng ho?ng - tru?c tiên là Hungary và Ukraine r?i ba nu?c C?ng Hòa vùng Baltic - các ngân hàng Tây Âu s? kh?n d?n n?ng! Bây gi?, ng?n ?y nu?c Âu Châu dang c? xoay tr? mà chua bi?t có thoát hay không.

Ng?n ?y nu?c Âu Châu?

Là b?n cu?ng qu?c kinh t? Tây Âu là Anh, Ð?c, Pháp, Ý? Hay 15 nu?c dã th?ng nh?t ti?n t? trong kh?i Euro, hay 27 thành viên c?a Liên Hi?p Âu Châu? Trong co ch? m?p m? và ch?ng ch?t ?y, các nu?c Âu Châu dang c? ph?i h?p m?t d?i sách chung, mà chua thành. Sau ng?n ?y h?i ngh? t? mùng b?n tháng 10 d?n nay, v?n chua thành. Qua thu?ng d?nh 20 nu?c vào ngày 15 t?i t?i Washington thì cung v?n chua thành.

Lý do là t?ng qu?c gia ph?i lo l?y quy?n l?i tru?c m?t c?a mình - nhi?u lãnh t? còn lo tái tranh c? - nên khó có s? ph?i h?p c?n thi?t.

T?ng Th?ng Nicolas Sarkozy là ngu?i sáng nu?c và nhìn xa. Th?y d?ng Euro không có m?t chính quy?n th?ng nh?t làm h?u thu?n, ông d? ngh? th?o lu?n v? vi?c l?p ra m?t “chính quy?n kinh t?” và l?p t?c b? th? tu?ng Ð?c ph?n bác! Pháp l?i dang là ch? t?ch luân phiên c?a Âu Châu cho t?i cu?i nam nên Sarkozy d? ngh? tri?n h?n d? th?o lu?n cho xong gi?i pháp c?u nguy tài chánh. Li?n b? T?ng Th?ng C?ng Hòa Ti?p d? kích - sau Pháp, C?ng Hòa Ti?p s? làm ch? t?ch t? d?u nam t?i. Pháp có âm muu d?o chánh Âu Châu, ngu?i ta tri hô nhu v?y!

Khi d?ng Yen Nh?t tang giá vùn v?t vì gi?i d?u tu Nh?t B?n rút v?n ch?y v? và ao ?t mua l?i d?ng Yen thì t?i h?i ngh? c?p b? tru?ng c?a nhóm G-7 trong hai ngày 24-25, B? Tài Chánh Nh?t kêu g?i các nu?c cùng ph?i h?p d?i phó. Câu tr? l?i là s? l?ng thinh. Các nu?c Âu Châu còn dâu phuong ti?n can thi?p nhu v?y khi l?a cháy ngùn g?t ? nhà?

V?i Âu Châu dang lòng vòng nhu th? - xin t?m quên chuy?n Georgia hay Ukraine du?i gót gi?y c?a Putin mà ch? t?p trung vào chuy?n com áo b?c ti?n - thì liên minh Hoa K? và Âu Châu còn có n?i dung gì không?

Nhìn r?ng ra ngoài, các d?nh ch? qu?c t? du?c thành l?p sau Th? Chi?n II, t? Liên Hi?p Qu?c và m?t chùm co quan chuyên môn ? bên du?i, t?i Qu? Ti?n T? Qu?c T? IMF hay Ngân Hàng Th? Gi?i, v.v... d?u b? b?t ng? và dang c? gây ti?ng d?ng b?ng cách xoay trong chân không. Ðâu s? là d?nh ch? ph?i h?p các k? ho?ch qu?c t?, và t?n kém bao nhiêu n?u nhu k? ho?ch thành hình? Và còn ai nghe nói d?n T? Ch?c Thuong M?i Th? Gi?i WTO hay vòng dàm phán Doha n?a không?

***

Th? gi?i dang roi vào tr?t t? c? h?u không d?i d?i là qu?c gia nào cung uu tiên tranh th? quy?n l?i c?a mình và ch? th?a hi?p v?i x? khác trong t?ng ph?m vi nh?t d?nh. Trong hoàn c?nh kh?ng ho?ng hi?n nay, ph?m vi dó b? thu h?p t?i t?i thi?u, thành m?t hòn bi lan lan!

Duy nh?t có m?t d?nh ch? qu?c t? mà Hoa K? còn di?u d?ng du?c mà không b? c?n tr? b?i lá phi?u ph? quy?t c?a Liên Bang Nga hay Trung Qu?c, dó là Minh U?c NATO. Bu?n thay, minh u?c này dang c?n quân h?t ti?n. Và s? còn c?n hon n?a n?u t?ng th?ng tân c? mu?n c?t gi?m ngân sách qu?c phòng d? th?c hi?n nh?ng vi?c ích qu?c l?i dân nhu h?a h?n khi tranh c?.

Và trong hoàn c?nh ?y, toàn c?u hóa còn có nghia gì không khi T?ng th?ng d? ngh? tr?ng ph?t các doanh nghi?p d?u tu ra nu?c ngoài vì s? xu?t c?ng vi?c làm qua x? khác khi t?o vi?c làm ? noi khác hon là trong lãnh th? Hoa K?? Ông s? tr? n? các nghi?p doàn hay nông gia b?ng nh?ng d?o lu?t gì n?a d? bi?n t? do ngo?i thuong (free trade) thành ngo?i thuong công b?ng (fair trade)? Chính sách b?o h? ?y s? b? các nu?c d?ng minh hay d?i tác kinh t? khác tr? dua. Mà th?t ra ta dang c?n tu b?n và d?u tu ? nu?c ngoài, m?i ngày kinh doanh cung c? hai t? m?i d? duy trì cu?c s?ng và gi?c mo Hoa K?! Ta cung dang c?n h?u thu?n c?a các d?ng minh cho m?t gi?i pháp ph?i h?p qu?c t? h?u ch?m d?t k? nguyên don phuong ngang ngu?c c?a Bush!

Ðây là chua nói d?n b?n x?u - không ph?i là b?n d?u tu trái phi?u x?u xa ?y dâu - trong th? gi?i H?i giáo và các cu?ng qu?c d?i ngh?ch v?i Hoa K?. Chúng không ng?i yên dâu!

T?ng th?ng Hoa K? s? nh?m ch?c khi dân M? h?t ho?ng m?t ni?m t? tin - cu?c tranh c? có góp ph?n t?o ra tính ? l?i khi h?a h?n lung lung - và qu?c t? không còn kh? nang ph?i h?p. Toàn c?u hóa s? thoái trào vì t?ng nu?c s? d? cao ch? nghia qu?c gia dân t?c - dèn nhà nào nhà ?y r?ng, m?ng ngu?i nào ngu?i ?y gi?! C?c doan nh?t s? là thành ph?n m? dân kêu g?i phát tri?n ch? nghia xã h?i cho da s? l?m than h?u b?o v? quy?n l?i qu?c gia tru?c b?n tu b?n x?u xa. Ðó là ch? nghia xã h?i qu?c gia, hay qu?c xã. Nói nôm na, ch? nghia phát xít!

T? nam 2001, các l?c lu?ng c?c doan nh?t trong th? gi?i H?i Giáo dã phát huy ch? nghia ?y b?ng kh?ng b?. Cu?c kh?ng ho?ng 2008 khi?n ch? nghia ?y càng d? lây lan. Ti?n l? dã th?y là v? T?ng Kh?ng Ho?ng 1929-1933, và s? xu?t hi?n c?a Ð?c Qu?c Xã v?i Hitler nam 1933. R?i Th? Chi?n II nam 1939.

Thua t?ng th?ng, d?a c?u dã chuy?n tr?c!