Tr?n Van Chi

“? d?i, nh?ng lúc quá nhàn r?i thu?ng c?n ki?m b?n, tìm ngu?i trò chuy?n. Riêng vi?c d?c sách ch? c?n có m?t ngu?i. Có th? tr?n ngày, có th? su?t nam ? gi?a b?n b?c tu?ng mà thu?ng lãm du?c kh?p b?n b?, tr?i ngàn nam mà g?p th?ng du?c ngu?i xua. Ði?u mong c?u c?a ngu?i d?i cung không hon nhu th?. Ð?c cu?n sách m?i g?p l?n d?u nhu ngu?i b?n t?t, th?y cu?n sách dã d?c qua nhu nhu g?p l?i c? nhân”. (Nông Son Trúc H?u)

Nguy?n Can M?ng (1880-1954) hi?u là Nông Son, t? là Trúc H?u, ngu?i làng Hoàng Nông, huy?n Duyên Hà (nay là Hung Hà) t?nh Thái Bình.

Ông xu?t thân gia dình có truy?n th?ng hi?u h?c và yêu nu?c. Khi lên 5 tu?i thì tri?u dình Hu? bu?c ph?i ký hòa u?c Patenôtre nam 1884. Nam sau 1885, thân ph? là Nguy?n T? cùng chú kh?i nghia ch?ng Pháp. Vi?c không thành nên c? hai b? Pháp x? b?n, kèm b?n án “tru di tam t?c”!

Nguy?n Can M?ng cùng m? là bà Nguy?n Th? M? di lánh n?n. Mu?i nam sau b?n án tru di du?c xóa và lúc ?y ông m?i b?t d?u di h?c.

Nam 1912 d?u C? Nhân cùng v?i ngu?i anh ru?t t?i tru?ng thi Thái Bình. Nh? s? giúp d? c?a chú ru?t là C? Nhân Nguy?n Ðoái lúc dó dang s?ng và làm vi?c ? kinh thành, Nguy?n Can M?ng vào Hu? thi H?i, d?u Phó B?ng (?t Ti?n Si) khóa Bính Thìn (1916) d?i vua Kh?i Ð?nh nam th? nh?t.

Nam dó ông du?c b? làm hu?n d?o huy?n Ý Yên, Nam Ð?nh. Ba nam sau du?c dua v? làm giáo su Hán Van t?i tru?ng trung h?c B?o H? (tru?ng Bu?i). R?i ông xin ngh? d?y sau ba nam, ? nhà sáng tác van tho. Ð?n nam 1931 l?i du?c tái b? vào ng?ch cu, ch?c Ki?m H?c r?i Ð?c H?c. Trong th?i gian này ông v?n ti?p t?c sáng tác vi?t dang trên báo T? Dân Van Tuy?n.

Nguy?n Can M?ng v? huu nam 1940. Khi d?i h?c Van Khoa Hà N?i m? ra nam 1949, ông du?c m?i giãng d?y môn Hán Van cho t?i khi m?t vào nam 1954, th? 74 tu?i.

“Nông Son Toàn T?p” là công trình sáng tác nghiên c?u c?a Nguy?n Can M?ng, du?c h?u du? suu t?p phát hành nam 2003 t?i Vi?t Nam và Ki?n Van xu?t b?n ? Huê K? nam 2004, giá 30 M? kim.

B?n in t?i Huê K? dày 942 trang, bìa c?ng, gi?y tr?ng, ?n loát d?p, trình bày l?ch s?, có 7 ph?n, g?m 7 tác ph?m chánh:

Nam H?c Hán T?, 110 trang

Hán Vi?t T? Ði?n, 41 trang

Vi?t Hán Thành Ng?, 379 trang

Ng?n Ng?, Phong Dao, 93 trang

L?ch s? B?c K? (t?p III), 91 trang

B?c Guong Lòng Son, 31 trang

Nông Son Thi T?p, 95 trang

Và m?t s? bài vi?t hoài ni?m c?a thân h?u và van h?u cung nhu h?u du? c?a tác gi?.

Xu?t s? c?a Nông Son và ngu?i duong th?i

Ð?c truy?n Ki?u ta hi?u n?i lòng c? Nguy?n Du, là d?i th?n nhà Nguy?n nhung v?n nh? v? nhà Lê. Ð?c L?c Vân Tiên ta th?y tâm s? c? Nguy?n Ðình Chi?u. Ð?c câu “Xin hãy thuong tôi, ít ra là nh?ng b?n c?a tôi” ta hi?u n?i lòng cu?i d?i c?a Truong Vinh Ký...

“? giai do?n cu?i cùng c?a ch? d? phong ki?n, nho h?c h?u tàn, nhu?ng ch? cho tân h?c, là nhà nho, ông v?n không b?o th? mà tán thành và góp ph?n phát huy ch? Qu?c ng?. Ông h?c c? ti?ng Pháp d? thích nghi v?i trào luu m?i, nhung trong bu?i d?u hành d?o cung có nhi?u lúng túng trong l? xu?t x? (Nông Son Toàn t?p, trang 25)

Nguy?n Can M?ng sinh nam 1880 thì hai nam sau, 1882, Hà N?i th?t th?, Hoàng Di?u (Binh B? Thu?ng Thu, T?ng Ð?c Hà N?i-Ninh Bình) tu?n ti?t và tri?u dình ph?i ký hi?p u?c Patenôtre, giao ch? quy?n cho Pháp!

Lúc dó ch? Nho b? thay th? b?ng lo?i ch? m?i g?i là ch? qu?c ng?, các tru?ng so h?c du?c d?y b?ng ch? qu?c ng? t? nam 1923.

Nam 1912, Nguy?n Can M?ng d?u c? nhon trong khi T?n Ðà r?t, ph?i chuy?n qua ch? qu?c ng? và làm báo. Còn Nguy?n Van Vinh (1882-1936) vào tru?ng thông ngôn Hà N?i, hô hào ch? qu?c ng?.

Ph?m Qu?nh (1892-1945) sau khi ra tru?ng thông ngôn Hà N?i 1908 n?m t? Nam Phong trong 16 nam và là m?t ngu?i du?c Pháp tin dùng dua vào Hu? làm Ng? Ti?n Van Phòng cho B?o Ð?i r?i Thu?ng Tho B? H?c, Thu?ng Thu B? L?i.

Trong khi dó Nguy?n Can M?ng ti?p t?c theo Hán H?c, d?u Phó B?ng là khóa thi cu?i cùng c?a nu?c ta. Ông gi? ch?c Hu?n Ð?o Nam Ð?nh (1916 -1919) r?i giáo su Hán Van tru?ng Bu?i (1919-1922), sau dó t? nhi?m lui v? vi?t sách, sáng tác d?n nam 1931 ông tr? l?i ng?ch cu v?i ch?c Ki?m H?c, r?i Ð?c H?c d?n 1940 v? huu. Khi Ð?i H?c Van Khoa Hà N?i thành l?p nam 1949 ông du?c m?i d?y Hán Van d?n cu?i d?i.

Qua cách xu?t s?, cho ta th?y c? phó b?ng có cái gì “lúng túng”, nhung r?t ráo gi? du?c ti?t tháo c?a nhà Nho và truy?n th?ng gia dình. H?t lòng yêu nu?c tru?c s? b?t l?c c?a t?ng l?p nho si duong th?i và tri?u dình Hu? b?y gi?! Lúc ?y không ít nhà nho v?i quay lung, ch?y theo Tây h?c, th?m chí có ngu?i ti?p tay v?i Pháp n?a!

Ph?i có m?t tinh th?n yêu nu?c cao d?, ph?i can d?m l?m m?i vu?t qua con d?o diên quy?n l?c tru?c bao cám d?.

Nông Son Toàn T?p, ngu?i b?n t?t

B?t d?u tác ph?m Nam H?c Hán T? (ph?n 1 c?a toàn t?p), tác gi? vi?t:

“Vì sao g?i là Nam H?c, nu?c ta khi dã h?c Hán T? tr?i qua m?y ngàn nam c? theo h?c l?i ch? ?y, cha d?y con, anh d?y em, ngu?i bi?t tru?c d?y ngu?i bi?t sau; trong nu?c truy?n bá l?n nhau lâu ngày thành thiên thác; thành ra d?c theo gi?ng mình, không dúng v?i ti?ng Tàu n?a. Vi?t thì theo hình ch? Hán, mà d?c thì theo ti?ng th? âm; dó là l?i h?c riêng c?a dân ta v?y; cho nên g?i là Nam H?c.” (Toàn T?p trang 29).

Là m?t nhà Nho, tác giá dã có l?i vi?t, cách gi?i thích, l?i d?y r?t m?c su ph?m khi?n ai d?c cung hi?u, d?i nào d?c cung bi?t. Cho nên sách d?y ch? Nho d?c không chán, xem không n?n chí, d? áp d?ng.

? ph?n “ti?u d?n” tiên sinh vi?t:

“Sang lúc giao th?i này, còn th?i gi? dâu mà n?u s? sôi kinh, hàm nhu uyên bác nhu d?i xua du?c. Ph?i tìm m?t cách toát y?u, c?ng hi?n cho b?n thi?u niên, d?ng công ít mà bi?t ch?ng hon, nhu phàm l? sau này, th?c là don gi?n, d? h?c, rút l?i c?t l?i d?ng Hán t? d? phát huy qu?c van” (trang 30).

Tiên sinh xem ra dã th?c th?i th?y nu?c dã m?t, ch? c?t sau mu?n truy?n bá tinh th?n Nam H?c, h?u làm cái ngu?n cho ch? qu?c ng?.

Cái tinh th?n dó chúng ta g?i là tinh th?n dân t?c. Tâm tình dó ph?i là ngu?i n?ng lòng v?i van hóa dân t?c m?i th?t ra du?c.

Tâm tình dó, tinh th?n dó dã dàn tr?i su?t 2 tác ph?m Nam H?c Hán T?, Hán Vi?t T? Ði?n, dó là tâm huy?t c?a tiên sinh khi biên so?n 2 tác ph?m dó (Vi?t Hán Thành Ng?, Ng?n Ng? Phong Dao).

Trang 561 ph?n Ng?n Ng? Phong Dao tiên sinh vi?t:

Van v?n nu?c ta phôi thai ra t? ng?n ng?, r?i ti?p d?n phong dao, thành di?u, thành chuong, có ngâm nga du?c... Van ?y có th? chánh và th? bi?n...

Th? chánh khuyên ngu?i làm di?u hay, th? bi?n ran ngu?i d?ng theo guong x?u. Ðó là nói có sách mách có ch?ng, nào ai an ?c nói mò. Van v?n d? c?m d?ng ngu?i ta, th?c là b? ích cho nhân tâm th? d?o”.

Tác gi? suu t?m ng?n ng? g?m 4 ch?, 6 ch?, 8 ch?, 9,10, 12 ch? m?i lo?i d?u x?p theo ABC và dánh s? theo th? t?, d? tra kh?o. Ph?n Phong Dao du?c x?p theo v?n ABC có ghi chú gi?i thích ý nghia câu ho?c ch?.

V? ph?n tru?c tác có B?c Guong Lòng Son và Nông Son Thi T?p. B?c Guong Lòng Son là t?p tho l?c bát nói v? Tr?ng Th?y M? Châu, t? n?i lòng khó gi?i t?a ra ? m?y ngàn nam tru?c. Ðó là b?c guong nhu bang, nhu tuy?t, nhu m?t trang nhu m?t tr?i d? ngu?i ta xem chung mà soi chung c?a m?i tình Tr?ng Th?y M? Châu. Tiên sinh có cái nhìn nhân b?n hon ngu?i duong th?i qua tác ph?m B?c Guong Lòng Son.

Ph?i chang n?i lòng c?a tiên sinh dã g?i g?m trong dó?

“Éo le âu cung s? tr?i

Bày ra m?i bi?t con ngu?i th?y chung

Ch? tình, ch? hi?u, ch? trung

B?c guong thiên c? soi chung m?i ngu?i.” (trang 792)

***

Nguy?n Can M?ng là nhà Nho th?c th?i, th?c ti?n bi?t d?a vào “n?i l?c c?a dân t?c” là Nam H?c d? làm n?ng c?t cho ch? qu?c ng? h?u b?o t?n van hóa c?a cha ông, thay vì t?y chay nó. Và ông làm van hóa nhu ngu?i “chi?n si ”!

Nông Son Toàn T?p dúng là “ngu?i b?n t?t” và là “m?t c? nhân” là v?y.

tranvanchi@earthlink.net.

XIN TÌM Ð?C

- Huong V? Ngày Xua, Van hóa ?m th?c L?c T?nh, 12 MK

- Tình Nghia Giáo Khoa Thu, 50 nam d?c lai Qu?c Van Giáo Khoa Thu, 15MK

C?a nhà van Tr?n Van Chi v?a du?c tái b?n.

Sách có bán t?i các nhà sách, ho?c liên l?c v?i tác gi?:

Email: tranvanchi@earthlink.net

Ð?a ch?: Tr?n Van Chi 1911 W. 148 th ST, Gardena CA. 90249, USA.