Vi?t Nguyên (d?c bi?t c?a Ngày Nay)

LTS – T? Bàn Vi?t Houston là c?t m?c bàn v? các v?n d? th?i s? t? chính tr? t?i kinh t?, van hóa... do nhà báo Vi?t Nguyên trong ban biên t?p Ngày Nay ph? trách. Ông cung là m?t bác si làm vi?c t?i Houston.

HOUSTON (NN) – Giáo Hoàng Bendict XVI, ngu?i có d?o t? khi l?t lòng và du?c giáo d?c theo dúng h? th?ng giáo d?c  Thiên Chúa Giáo La Mã, ch?m d?t tu?n l? vi?ng tham Hoa K? dã nh?c nh?  tín d? gi? v?ng d?c tin, ph?i theo dúng giáo d?c c?a Thiên Chúa Giáo La Mã. Ngài gi? dúng truy?n th?ng ch?ng phá thai, ch?ng các cu?c nghiên c?u há ho?i thai ph?i th? thai vô tính và tr? t? (assisted snicide) c?a TCGLM, không d? ý d?n các quan di?m c?a tín d? c?p ti?n Hoa K? trong dó 77% hãnh di?n là tín d? TCGLM nhung 68% cho bi?t h? v?n có th? là tín d? t?t mà không c?n di nhà th? m?i ngày Chú Nh?t.  56% gi?i tr? du?i du?i 40 tu?i không nghi hôn nhân d?ng tính và thu?c ng?a thai là sai.

58% dân M? có quan di?m v? d?i s?ng khác v?i quan di?m c?a Giáo Hoàng Benedict ZVI, quan di?m ?y xem d?i s?ng b?t d?u t? khi th? thai, d?i s?ng quí giá và là t?ng ph?m c?a d?t sáng t?o ch? có d?ng sáng t?o m?i có quy?n châm d?t d?i s?ng

Ð?i s?ng và d?o d?c phôi thai (unbryo ethics)

Ngu?i C?ng s?n vô th?n không tin có linh h?n nhung linh h?n là c an b?n c?a tôn giáo. Co th? du?c t?o ra lúc th? thai nhung d?i s?ng ch? b?t d?u khi co th? có linh h?n.  Ð?i s?ng b?t d?u t? lúc nào? V?n d? l?n này v?n còn du?c bàn cãi. Có th? d?i s?ng b?t d?u ngay t? khi th? thai, ngay khi sanh hay là kho?ng th?i gian t? khi th? thai d?n khi sanh ra d?i.

Tri?t gia Plato nghi r?ng con ngu?i dã có linh h?n ch? s?n tru?c khi th? thai gi?ng nhu thuy?t luân h?i c?a nhà Ph?t ngu?c l?i Pythagore tin có linh h?n nhung không tin vào luân h?i.

Ý c?a Plato gi?ng nhu ý trong sách Trí Tu? (Book of Wisdom) trong dó Solomon nói: “Ta là d?a bé v?i linh h?n ch? d?i di vào th? xác”.  Thuy?t c?a Plato du?c nh?ng ngu?i Thiên Chúa giáo ngu?ng m? Plato ch?p nh?n. Thánh Clement thành Alexandria ghi nh?n quan ni?m Thiên Chúa Giáo so kh?i cho r?ng “linh h?n du?c thiên th?n d?n du?ng vào t? cung” và truy?n th?ng Do Thái quan ni?m: “co th? con ngu?i có tru?c c? khi th? thai du?i hình th?c tinh trùng và tinh d?ch.”

Trong Sáng Th? K? (Genesis), ông Onan xu?t tinh xu?ng d?t b? ngu?i Do Thái k?t t?i là hành d?ng ô nhi?m, phi ph?m và dã ph?m t?i di ngu?c l?i v?i d?i s?ng. Thánh Thomas Aquinas xem hành d?ng th? dâm (Masturbation) và ng?a thai là t?i ác ch?ng nhân lo?i d?ng sau t?i gi?t ngu?i. Quá d? hon là Giáo Hoàng Sixtus V nam 1588 dã tr?c xu?t ra kh?i d?o nh?ng ngu?i phá thai và nh?ng ngu?i dã dùng b?t c? phuong pháp ng?a thai nào. Nh?ng quan ni?m này dã có tru?c khi y khoa ch?ng minh s? th? thai là do s? k?t h?p c?a tinh trùng và tr?ng, giao h?p và mang thai không ph?i ch? do dàn ông ch? d?ng.

Quan di?m ngu?c l?i d?i s?ng b?t d?u t? khi th? thai là quan di?m d?i s?ng b?t d?u  sau khi con ngu?i du?c sinh ra. Quy?n làm ngu?i ch? du?c th? hi?n sau dó, nhu v?y gi?t tr? em có t?i nhung không phân bi?t du?c gi?a phá thai và gi?t tr? so sanh khác v?i quan di?m c?a TCGLM ng?a thai du?c xem là sát nhân gi?ng nhu gi?t tr? em (Infanticide).

Nh?ng ngu?i vô th?n nhu John Locke cho r?ng ch? có ngu?i l?n m?i có quy?n, không ph?i ngu?i nào cung là con ngu?i (person) mà ch? có ngu?i nào bi?t phán doán, suy nghi trong nh?ng kho?ng th?i gian và không gian khác nhau m?i có quyên làm ngu?i. Ð?nh nghia nhu Locke thì các tr? so sinh và các em bé không ph?i là con ngu?i và không có quy?n s?ng. Quan di?m c?a Locke khác h?n v?i quan di?m c?a Thiên Chúa Giáo ngay t? can b?n trong kinh C?u U?c: chúng ta ph?i ch?p nh?n th? thai là giai do?n d?u tiên c?a d?i s?ng. Trong sách ông Job (Book of Job) c?a ngu?i Do Thái, ông Job dã nguy?n r?a cu?c d?i dau kh? này không ph?i ch? t? khi ông sinh ra mà t? khi m? ông th? thai.  T? nam 1869, quan di?m c?a TCGLM ch?c n?ch: d?i s?ng b?t d?u t? lúc th? thai (conception).

Phái kh?c k? (stoic) c?a  Thiên Chúa Giáo v?n di ngu?c Giáo H?i. Cung TCG nhung h? quan ni?m: cu?c d?i b?t d?u t? khi sinh ra, linh h?n khi ?y m?i nh?p vào thân xác khi tr? m? mi?ng khóc “oe oe” hai ti?ng chào d?i.  Quan di?m c?a TCG cung khác quan di?m tri?t lý trong su?t l?ch s? tri?t lý Tây Au: Cu?c d?i b?t d?u t? gi?a kho?ng th?i gian th? thai và tru?c khi chào d?i. Các tri?t gia TCG tin r?ng linh h?n du?c t?o ra b?i Thu?ng Ð? và di vào thân xác khi hình hài du?c t?o ra tr?n v?n, kho?ng 40 ngày sau khi th? thai.  Thánh Thomas Aquinas ph?c t?p hon, không tin r?ng d?i s?ng b?t d?u t? khi th? thai, tang tru?ng trong th?i gian phôi thai không du?c k? nhu m?t con ngu?i co d?n khi có linh h?n.

Ð?n th? k? th? 12, Thiên Chúa Giáo La Mã d?ng ý phá thai là có t?i (Sinful), phá thai trong m?y tháng chót là ph?m t?i gi?t ngu?i (Homicide).  N?u quan ni?m d?i s?ng x?y ra gi?a giai do?n th? thai và sanh ra d?i thì b?t c? giai do?n phát tri?n nào c?a thi nhi cung quan tr?ng và câu tr? l?i gi?n d? là phá thai trong giai do?n nào, tháng nào cung có t?i. Nh?ng ngu?i ch? truong phá thai cho r?ng thai nhi (fetus) dã phát tri?n v?i hình ngu?i có trái tim d?p nhung chua suy nghi du?c nhu m?t ngu?i có b? óc bi?t suy nghi v?i trách ni?m nhung h? quên r?ng các tr? em m?i sinh ra cung chua có kh? nang suy nghi và ngu?i l?n ít có khi nào có ý nghia k?t li?u cu?c d?i c?a các tr? này.

Giáo Hoàng  Benedict XVI và TT George W.Bush d?ng ý v?i nhau v? v?n d? d?o d?c thai phôi (unbryo ethics) m?t v?n d? dang du?c tranh cãi,  v?n d? tranh cãi hi?n nay không n?m trong vi?c nghiên c?u hay tr? li?u n?u t? bào m?m có th? l?y t? ngu?n g?c không t? phôi thai hay dùng các t? bào t? thai nhi dã b? x?y.

V?n d? d?o d?c là có nên gi?t thai d? l?y t? bào m?m d? ch?a b?nh. Ai có quy?n gi?t m?t ngu?i d? ngu?i khác có l?i? Nh?ng ngu?i ?ng h? nghiên c?u t? bào m?m t? thai nhi cho r?ng thai nhi (unbryo) không ph?i là ngu?i (Humanbeing) ho?c n?u là ngu?i thì chua h?n ph?i là con ngu?i (person). Ngu?i ta ch? có th? gi?i quy?t du?c v?n d? h? tr?ng này khi nào khoa h?c có th? ch?ng minh có linh h?n và d?i s?ng b?t d?u t? lúc nào?  Nh?ng ngu?i ch?ng dôi nghiên c?u thai bào quan ni?m thai phôi cung là con ngu?i ? trong giai do?n d?u tiên c?a cu?c s?ng và s? phát tri?n c?a thai là m?t phát tri?n t? nhiên.   Ngo?i tr? tru?ng h?p thai b? hu h?ng, phôi bào, thai nhi và tr? em d?u du?c xem là con ngu?i trong các giai do?n tang tru?ng và ph?i du?c kính tr?ng.

Nh?ng ngu?i ?ng h? các cu?c nghiên c?u thai bào nhung nhà tâm lý h?c và khoa h?c th?n kinh Michael Gazzaniga, d?i h?c California ch? truong con ngu?i th?t s? ph?i có b? óc phát tri?n hoàn toàn d?a trên d?nh nghia c?a y khoa hi?n d?i: con ngu?i ch?t não b? ch?t. Nhung quan ni?m này cung không dúng h?n vì trái v?i ngu?i có não b? ch?t thai phôi (unbryo) v?n phát tri?n t? các t? bào cho d?n khi có não b?, cho nên con ngu?i ? giai do?n thai nhi dã là con ngu?i.

Tr? t? (Assisted Suicide) và An t? (euthanasia)

Vân d? tr? t?, giúp ngu?i b?nh h?p h?i ch?t an lành không dau d?n, ? Hoa K? hi?n nay là v?n d? ph?c t?p.  Hai l?p tru?ng trái ngh?ch dã cho th?y hai b? m?t c?a v?n d?.  Tru?ng h?p n?i ti?ng c?a bà Terry Shiavo ? Florida ba nam tru?c (du?c bàn cãi có nên rút ?ng nuôi an hay không) cho th?y quan di?m c?a qu?n chúng Hoa K? chua du?c tho?i mái l?m v? An t? (euthanasia). Ngu?c l?i bác si b?nh lý Kervokian ? Michigan b? k?t án tù vì tr? t? dã du?c công chúng bày t? c?m tình.  C? hai tru?ng h?p x?y ra ngoài ti?u bang Oregan, ti?u bang duy nh?t ch?p nh?n tr? t?.

Nh?ng ngu?i ?ng h? An t? ch? truong con ngu?i có quy?n làm ngu?i thì cung có quy?n ch?t trong khi nh?ng ngu?i ch?ng d?i th? c?u nhu TT George W.Bush ch? truong t? do có gi?i h?n, s? s?ng ph?i du?c d?t trên quy?n t? do cá nhân.

V?n d? tr? t? du?c d?t ra t? th? k? th? 19 khi các b?nh kinh niên (b?nh tim, b?nh ung thu, b?nh Alzheimer...) dã thay cho các b?nh c?p tính (viêm ph?i, cúm, b?nh truy?n nhi?m, d?ch...) là nguyên nhân chánh c?a t? vong.

Lý do khác là y khoa hi?n d?i v?i nhi?u k? thu?t tr? li?u m?i giúp bác si có nhi?u tham v?ng chi?n th?ng b?nh t?t dôi khi di ngu?c l?i v?i ý mu?n c?a b?nh nhân dang h?p h?i.  Các bác si xem cái ch?t c?a b?nh nhân là m?t th?t b?i c?a cá nhân h? và b?ng m?i cách   h? ph?i ch?a du?c can b?nh dù dôi khi vì s? ch?a tr? dua d?n thêm dau d?n cho b?nh nhân.  Ngu?c l?i, b?nh nhân và thân nhân dôi khi có tâm tr?ng t? ch?i s? th?t.

Trong nhi?u xã h?i, bác si còn gi? kín bí m?t gi?a gia dình và thân nhân không cho ngu?i b?nh n?ng bi?t h? dang h?p h?i. Qua d?n th?p niên 1960 v?i d?o lu?t quy?n b?nh nhân và 1970 nh?ng cu?c tranh cãi v? quy?n du?c ch?t dã thay d?i nh?ng t?p quán này và An t? du?c dua ra d? thách d? tính cách d?c tài c?a gi?i y si tr? li?u dua quy?n du?c ch?t cho b?nh nhân thay vì quy?n quy?t d?nh n?m trong tay bác si và gia dình.  B?nh nhân trong nhung nam sau này có quy?n ch?n l?a ho?c ch?ng l?i cái ch?t ho?c ch?p nh?n cái ch?t xem cái ch?t là b?n d?ng hành.

Ð?i v?i nh?ng ngu?i ?ng h? An t?, h? xem dây là m?t chi?n th?ng c?a quy?n l?a ch?n cá nhân. V?i nh?ng ngu?i ch?ng d?i, h? xem dây là s? d?o loan c?a truy?n th?ng và là ví d? c?a s? nguy hi?m  gây ra do t? do cá nhân.

Các cu?c bàn cãi v? An t? b?t d?u t? th?p niên 1860. Ð?n 1906, Iowa và Ohio là hai ti?u bang d?u tiên mu?n h?p pháp hóa An t?. Nh? các ti?n b? v? thu?c men và kh? nang y h?c, các bác si dã thay cho tu si trong vi?c làm gi?m dau d?n cho ngu?i b?nh dang h?p h?i qua thu?c gi?m dau nhu Morphine nhung bác si ph?i ch?u trách nh?m hon tru?c.  Nhà y d?o Thomas Percival d?u th? k? th? 19 dã xem y si là “ngu?i mang d?n hy v?ng và ni?m an ?i cho ngu?i h?p h?i”, khi d?i s?ng kéo dài chúng ta luôn luôn dem s? san sóc d?n cho h?.

Cu?c chi?n tranh gi?a hai quan di?m y h?c, y khoa anh hùng (heroic medicine) v?i BS Benjamin Rush cu?i th? k? th? 18, dùng t?t c? phuong ti?n y khoa dù là nguy hi?m nhu c?t cho máu ch?y, cho ói m?a, d?t da ph?ng d? và y khoa b?o th? (conservative medicine) c?a Bs Oliver Wendell Holmes Sr x? d?ng phuong ti?n y khoa h?u hi?u, thông minh và ch?ng m?c cho t?ng ngu?i b?nh dang h?p h?i v?n du?c ti?p di?n trong d?u th? k? th?  21.  C? hai gi?i pháp cho d?n nay chua gi?i quy?t du?c kh?ng ho?ng c?a con ngu?i khi d?i di?n v?i s? l?a ch?n cu?i cùng và cái cái.

Thái d? tri?t h?c c?a Nietzche v? cái ch?t: “d? s?ng, con ngu?i ph?i có quy?n quy?t d?nh v? cái ch?t c?a chính mình” v?n chua du?c Thiên Chúa Giáo La Mã vào Giáo Hoàng Benedict XVI d?ng ý.                                 

Vi?t Nguyên

(Houston 21 tháng 4-2008)