Bác Si C?a B?n

Bác Si Nguy?n Tr?n Hoàng

(714) 531-7930

nguyentranhoang@aol.com

M?c này ch? nh?m gi?i dáp các th?c m?c v? s?c kh?e có tính cách t?ng quát. Cho các v?n d? c? th?, chi ti?t, c?a t?ng b?nh nhân, xin liên l?c tr?c ti?p v?i bác si d? du?c tham khám tr?c ti?p.

Nên an ít ch?t béo hay ít ch?t b?t

H?i: Lúc tru?c tôi thu?ng nghe khuyên an nhi?u ch?t béo s? b? m?p nhanh và tang cholesterol. G?n dây, nghe b?n tôi nói, hi?n nay ngu?i ta th?y an ít ch?t b?t t?t hon, và ai cung dua nhau ki?m an các ch?t ít ch?t b?t “low carb”. Theo bác si, nên an ít béo hay ít b?t? (Peter, Susan, Thành)

Ðáp: Nguyên t?c c?a m?t ch? d? dinh du?ng lành m?nh là cân d?i, v?a ph?i và da d?ng. Nguyên t?c này ph?i du?c k?t h?p v?i m?t l?i s?ng lành m?nh, tránh các ch?t d?c h?i, v?n d?ng th? l?c và tâm th?n d?y d? và cân d?i d? có th? mang l?i s?c kh?e toàn di?n.

Lúc tru?c, ngu?i ta quan ni?m t?t c? các ch?t béo (lipid) d?u là x?u, do dó trong các tháp th?c an, ch?t béo thu?ng du?c d?t trên d?nh tháp (t?c là nên h?n ch? dùng), và ch?t b?t du?ng (carrbonhydrate, thu?ng du?c vi?t t?t là carb.) du?c d?t ? n?n tháp (t?c là nên an nhi?u).

? nh?ng ngu?i n?ng ký, ch?t béo v?n càng du?c khuyên nên tránh xa, vì cho r?ng ch?t béo ch?a nhi?u nang lu?ng (calories) nh?t và do dó s? làm tang cân nhanh nh?t. Ngoài ra, ch?t béo v?n du?c coi là th? ph?m chính c?a tang m? (cholesterol) trong máu.

G?n dây, l?i có quan ni?m cho r?ng ch?t béo an vào làm cho ta có c?m giác no lâu và không thèm an, do dó vì không thèm an, s? lu?ng nang lu?ng an vào t?ng c?ng l?i tr? nên gi?m xu?ng và do dó nó l?i giúp cho vi?c gi?m cân.

Khi s? h?n ch? ch?t béo du?c cho là không quan tr?ng, lúc dó, ch?t b?t l?i ph?i du?c gi?m xu?ng d? th? ch? cho ch?t béo. Có m?t s? nghiên c?u g?n dây th?y r?ng ch? d? an ít b?t giúp gi?m cân, và do du?c qu?ng cáo r?m r?, “low carb” t?c là ch? d? an và các th?c an có ch?a ít các ch?t b?t du?ng, l?i tr? thành “phong trào”.

Th?t s?, trong ch?t béo, có lo?i béo t?t và lo?i béo x?u. Trong ch?t carb., cung có lo?i carb.t?t và carb. x?u.

Ch?t béo có th? chia làm hai nhóm chính, là ch?t béo bão hòa (saturated fat) và không bão hòa (unsaturated fat). Trong nhóm unsaturated, l?i chia ra lo?i mono-unsaturated và poly-unsaturated.

Nói chung, cho d?n nay, nhóm ch?t béo bão hòa du?c cho th?y là không t?t cho s?c kh?e, làm tang cholesterol, ta nên h?n ch? dùng nhóm này. Các lo?i m? súc v?t, và m?t s? lo?i d?u th?c v?t nhu d?u d?a n?m trong nhóm này.

Ch?t béo không bão hòa nói chung có l?i hon cho s?c kh?e, ví d? nhu m? cá, s?a tuoi, d?u d?u nành có ch?a nhi?u các ch?t omega-3 fatty acid (còn g?i là alpha-linolenic), ho?c d?u b?p có ch?a omega-6 fatty acid (còn g?i là linoleic), các ch?t này giúp làm gi?m cholesterol x?u, tang cholesterol t?t, và là gi?m nguy co b? b?nh tim m?ch.

Nhu v?y, trong nhóm ch?t béo, các lo?i ch?t béo không bão hòa, nên du?c dùng dúng m?c, và các ch?t béo bão hòa trái l?i nên du?c dùng m?t cách r?t h?n ch?. Không ph?i h? “low carb.” là c? an d?u m? th? giàn.

Trong nhóm carbohydrate, cung có “carb” t?t và “carb” x?u. M?t cách don gi?n, ta có th? chia ra hai nhóm chính, m?t nhóm g?i là complex carb., và nhóm kia là simple carb.

Nhóm complex carb. t?t hon cho co th? vì nó du?c chuy?n hóa t? t? hon, có nhi?u các ch?t s?i hoà tan (soluble fiber) hon, giúp cho m?c du?ng trong máu không thay d?i quá nhanh, và cung làm giúp gi?m cholesterol. Nhóm này có nhi?u trong các rau qu?, ngu c?c ch?a xay (whole grains) nhu g?o l?c, lúa mì den... và các s?n ph?m ch? bi?n t? chúng.

Nhóm simple carb. không có các ch?t soluble fibers, làm m?c du?ng trong co th? dao d?ng nhanh, chuy?n thành triglycerides cung là m?t lo?i cholesterol không t?t, và do dó không nên dùng nhi?u. Ch?t simple carb. này có nhi?u trong các ngu c?c dã xay nhu g?o tr?ng (mà ngu?i Vi?t Nam chúng ta thu?ng dùng nhu là thành ph?n can b?n c?a b?a an), bánh mì tr?ng, chè, bánh ng?t, các lo?i nu?c ng?t...

Tóm l?i, m?t cách don gi?n, “low carb” hay “low lipid” là hai thái c?c, và nhu các di?u c?c doan khác, c? hai d?u không t?t.

Trong m?i nhóm, d?u có lo?i t?t và lo?i x?u, chúng ta c?n tìm hi?u d? h?n các lo?i m? x?u cung nhu các lo?i carbohydrate x?u. N?u là m? t?t, nhu m? cá, d?u olive, d?u b?p, d?u canola, ta không c?n h?n ch? quá, mà trái l?i c?n ph?i dùng dúng m?c. Tuong t?, d?i v?i ch?t b?t du?ng, ta nên h?n ch? b?t chè, bánh ng?t, com tr?ng, nhung các th?c an có ch?a lo?i carbohydrate t?t nhu com g?o l?c, rau, qu?, c?n ph?i du?c dùng d?y d?.

Tr? l?i, nguyên t?c c?a m?t ch? d? dinh du?ng t?t là cân b?ng, v?a ph?i và da d?ng. Ði?u này s? du?c trình bày chi ti?t hon trong m?t l?n t?i.

Thân m?n,

Bác Si Nguy?n Tr?n Hoàng