Home
- Bắc Ninh: Hàng ngàn người về xem Hội Rước Pháo Làng Ðồng Kỵ
Hàng ngàn người từ các tỉnh lân cận và Hà Nội đã đổ về làng Ðồng Kỵ thuộc xã Ðồng Quan, Huyện Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh (cách Hà Nội chừng 50 km) để xem hội rước pháo truyền thống vào sáng Mùng 4 Tết.
- Baghdad: Nổ bom xe ngay khách sạn bộ trưởng, 4 người chết
- Báo "Thanh Niên" chọn chín vụ án lớn nhất Việt Nam trong năm 2003
- Bầu cử Tổng Thống Hoa Kỳ:
- Các chính phủ Á Châu đồng ý lập hệ thống theo dõi bệnh cúm gà
- Các chuyên gia thấy có tiến triển tốt trong cuộc đối đầu ở nhà tù Arizona
- Cán bộ lão thành tố cáo lãnh tụ Ðảng tham nhũng, không sửa sai
Một cán bộ cao cấp nghỉ hưu có 57 tuổi đảng lên tiếng tố cáo nhiều lãnh tụ Ðảng tham nhũng và chế độ Hà Nội làm nhiều điều sái quấy, hại dân nhưng không chịu sửa sai.
- Sáu quân nhân Phi Luật Tân bị thẩm vấn vì tố cáo Bộ Trưởng Quốc Phòng vi phạm tự do bầu cử
- Cựu Thanh Tra Kay: Tình báo Hoa Kỳ trước cuộc chiến Iraq là có lỗi lầm
- Dải Gaza: Giao chiến khiến có ít nhất chín người Palestine chết
- Dịch cúm gà xuất hiện ở Hà Nội và đã lan ra tới 31 tỉnh
- Hà Nội: Sông Hồng cạn nước trơ đáy
- Hà Sĩ Phu bị công an kiếm chuyện sau khi đi Hà Nội chữa bệnh
- Hoa Kỳ thả hơn 20 tù nhân từ nhà tù Guantanamo
- Hoa Kỳ thành lập “Văn Phòng Thông Tin Giáo Dục Hoa Kỳ” tại Sài Gòn
- Dân Chủ hóa cách nào?
Báo Ðại Ðoàn Kết là tiếng nói của các ông bà cầm đầu Mặt Trận Tổ Quốc, một tập hợp do đảng Cộng Sản bầy ra để kiểm soát các hội, đoàn bên ngoài đảng. Tờ báo này mới phỏng vấn ông Trần Xuân Giá, một cựu bộ trưởng Kế Hoạch và Ðầu Tư, nay là chủ tịch hội đồng quản trị Ngân hàng Á Châu (ACB), một ngân hàng tư lớn ở Sài Gòn. Ông Trần Xuân Giá đã nói rất hùng hồn rằng đảng Cộng Sản Việt Nam cần phải trao cho Mặt Trận Tổ Quốc thêm một vai trò mới, vai trò ông gọi là “phản biện xã hội.”
- Tổng thống Obama khó giữ lời hứa
Khi công bố tình trạng chính phủ Mỹ sẽ nắm 60% cổ phần của Công ty General Motors sau khi khai phá sản, Tổng Thống Barack Obama nói chính phủ ông là một “cổ đông bất đắc dĩ,” và ông hứa sẽ không trực tiếp can thiệp vào công việc kinh doanh của công ty sản xuất xe hơi này, rồi trong 5 năm sẽ bán cổ phần thu hồi tiền về cho những người dân Mỹ đóng thuế.
- Nguồn gốc bạo lực cộng sản
Ðêm mùng 3 tháng Sáu năm 1989, bà Trương Tiên Linh (Zhang XianLing) thấy tấm giấy do cậu con trai 19 tuổi viết để lại, cho bố mẹ biết cậu đi tới quảng trường Thiên An Môn, coi các bạn biểu tình. Bà là một kỹ sư, hai vợ chồng chỉ có một đứa con đang học đại học. Ðêm hôm đó, súng nổ ở Thiên An Môn, không biết mấy ngàn sinh viên đã bị giết, bà Trương không tìm thấy con đâu. Mười ngày sau người ta mới đưa xác của cậu trả cho cha mẹ, xác đã bắt đầu hư, nhưng trên mặt cậu sinh viên còn đeo đôi kính trắng.
- Làm Dân Chủ lối Trần Xuân Giá
Báo Ðại Ðoàn Kết là tiếng nói của các ông bà cầm đầu Mặt Trận Tổ Quốc, một tập hợp do đảng Cộng Sản bày ra để kiểm soát các hội, đoàn bên ngoài đảng. Tờ báo này mới phỏng vấn ông Trần Xuân Giá, một cựu bộ trưởng Kế Hoạch và Ðầu Tư, nay là chủ tịch hội đồng quản trị ngân hàng Á Châu (ACB), một ngân hàng tư lớn ở Sài Gòn.
- Tô Hải có hèn không?
Tôi đã đọc hết cuốn Hồi Ký của Nhạc sĩ Tô Hải. Hơi tiếc, vì ông viết ngắn quá; chỉ có hơn 500 trang giấy in. Vừa đọc vừa tiếc. Có lúc đang theo ông qua một đoạn đường, trong bụng chờ sắp được nghe ông kể tiếp câu chuyện đang nói nửa chừng, thì ông lại chuyển sang chuyện khác. Tiếc, và trách tác giả không để thêm thời giờ kể rõ ngọn ngành cho người đọc biết thêm. Nhưng khi nghe Tô Hải giải thích trong cuộc phỏng vấn với Đinh Quang Anh Thái (đăng trên báo Người Việt) thì hiểu tại sao. Tô Hải không có ý kể chuyện đời mình. Ông nói trong cuốn sách này, “tôi chủ ý chỉ viết về cái hèn của tôi thôi.”
- Súc vật hóa con người
Vì không được cơ hội bảo vệ phẩm giá con người cho nên, Tô Hải kể, “Cha con, vợ chồng sẵn sàng kiện cáo, tranh cướp, thậm chí đâm chém nhau” chỉ vì muốn giành nhau một mối lợi. Ông nêu thí dụ một nhà thơ nổi tiếng đã kiện con trai của mình để giành lại một mảnh vườn trước căn phòng của một thi sĩ bạn thân đã chết.
- Iran bầu tổng thống
Khi hỏi những người sống ở Mỹ về chế độ chính trị nước Iran như thế nào, chắc hẳn chúng ta sẽ chỉ nghe những câu trả lời tiêu cực. Ðó là một nước độc tài do các giáo sĩ Hồi Giáo cai trị, dân chúng không được tự do, phụ nữ ra đường phải quàng khăn che mặt, cảnh sát kiểm tục buộc mọi người theo đúng các quy tắc đạo đức cổ hủ, những người chỉ trích chính quyền sẽ bị bắt giam, vân vân.
- Làn sóng Dân Chủ mới
Cảnh tượng trên đường phố ở Teheran trong mấy ngày qua có thể giúp những người dân chủ ở Việt Nam thêm phấn khởi: Một làn sóng mới của dân chủ tự do đang bắt đầu trên thế giới, khởi động từ thủ đô nước Iran.
- Khi Trung Quốc ngự trị thế giới?
Nhiều người Việt đọc cuốn sách mới của Martin Jacques sẽ thấy lo sợ. Nhưng không cần phải sợ. Cuốn sách mang tựa đề là “Khi Trung Quốc Ngự trị Thế giới.” Ông không đặt câu hỏi: Khi nào họ ngự trị? Ông quả quyết, “Khi...” làm như chuyện đó tất sẽ xẩy ra, không nghi ngờ gì nữa. Tên tiếng Anh là: “When China Rules the World”, với tựa nhỏ: “The Rise of the Middle Kingdom and the End of the Western World.”
- Ðấu tranh trong chế độ hay đấu tranh trên chế độ
Trong mọi cuộc đấu tranh với các chế độ độc tài áp bức, những người tranh đấu thường chia làm hai khuynh hướng: Hoặc họ đấu tranh trong khuôn khổ chế độ hiện tại để cải thiện dần dần lề lối cai trị; hoặc họ đấu tranh trên nền tảng chế độ đó buộc nó phải đổi từ căn bản. Lằn ranh giữa hai chủ trương đó có khi không rõ rệt, nhưng cũng đủ để phân biệt khiến người ta có thể gắn cho mỗi nhóm một nhãn hiệu khác nhau.
- Chuyện một người mù sáng suốt
Hiện nay, người lịch sự không dùng chữ “người mù” mà phải viết là “người khiếm thị.” Sửa lối nói, vì những người mắt sáng muốn tỏ lòng kính trọng đối với những đồng loại không may mắn, mất khả năng nhìn bằng đôi mắt.
- Dân Chủ cho tất cả mọi người
Rất nhiều độc giả báo Người Việt nổi giận sau khi đọc bài “Dân Chủ Cho Ai?” Bài này trích từ một mạng lưới trong nước. Vì tác giả bài đó viết rằng hiện nay từ người trí thức đến các nông dân Việt Nam không ai cần tranh đấu cho tự do dân chủ cả. Sống dưới chế độ Cộng Sản độc tài bây giờ là sướng lắm rồi!
- Dân Chủ cũng như luật đá banh
Cái ông bạn Ba Sún viết bài “Dân Chủ Cho Tui” trên diễn đàn X-Cafe, in lại trên Nhật báo Người Việt ngày hôm qua, nêu lên các lý do thật giản dị khiến cho một người dân Việt Nam bình thường như ông cũng muốn nước ta tiến đến chế độ tự do dân chủ.
- Những đạo luật trên 40 tuổi
Sau khi nước Mỹ đã bầu một ông tổng thống gốc Phi Châu, thì người Mỹ còn phải quan tâm đến vấn đề kỳ thị chủng tộc nữa hay không? Hai vụ xử án trong vòng một tuần cho thấy người ta vẫn quan tâm.
- Giới trẻ Việt Nam không thể chậm chân
Ngày 1 Tháng Bảy ở Bắc Kinh có một cuộc biểu tình phản kháng biến thành một bữa tiệc ăn mừng. Ðáng lẽ ra hôm đó là ngày chính phủ Bắc Kinh bắt đầu áp dụng lệnh bắt buộc các nhà sản xuất máy vi tính PC phải gài một nhu liệu mới vào máy để giúp nhà nước Cộng Sản kiểm duyệt tất cả các mạng lưới mà người dùng máy muốn vào. Nhưng trước sự phản kháng của người dân Trung Quốc dùng Internet cũng như dư luận ngoại quốc, một ngày trước khi mệnh lệnh trên có hiệu lực, Bộ Công nghiệp và Kỹ Thuật Thông Tin tuyên bố “hoãn” không áp dụng.
- Công An làm chủ
Một người bạn tôi trên 70 tuổi mới đi Việt Nam trở về California tỏ ra rất phấn khởi. Anh chỉ về nước thăm gia đình, sống ba tuần lễ cùng các bà chị và các cháu rất thân thiết. Anh vui mừng kể người cháu trai con Chị Ba làm nhà lớn cho mẹ ở, mời cậu lúc nào muốn cứ về nước sống, cháu dành sẵn cho cậu một phòng rộng rãi có đủ tiện nghi không khác gì bên Mỹ.
- Trông người Uyghur nghĩ đến mình
Ðọc những bản tin về xung đột chủng tộc ở Urumqi, thủ phủ khu tự trị Tân Cương trong mấy ngày qua, người Việt Nam, nhất là người dân Hà Nội phải tưởng nhớ và biết ơn tổ tiên mình. Phải tới Ðền Ngọc Sơn thắp hương tạ ơn Hưng Ðạo Vương Trần Quốc Tuấn, nhân đó cũng tạ ơn những Trưng Nữ Vương, Triệu Thị Trinh, cho tới Mai Thúc Loan, Phùng Hưng, Dương Diên Nghệ, Ngô Quyền.
- Công An chứng tỏ vẫn làm chủ
Sau khi bắt Luật Sư Lê Công Ðịnh, nhà kinh doanh Trần Huỳnh Duy Thức, công an Cộng Sản đã bắt Kỹ Sư Nguyễn Tiến Trung, cả ba cùng bị ghép tội “chống nhà nước.” Tội danh này căn cứ vào những điều luật rất mơ hồ cho phép chế độ Cộng Sản có thể áp dụng tùy tiện, theo lối giải thích của công an. Những vụ bắt bớ liên tiếp đó khiến dân Việt Nam đặt câu hỏi: Tại sao họ làm dữ liên tiếp như vậy?
- Hệ thống y tế cũ kỹ
Hệ thống bảo hiểm y tế hiện nay ở Mỹ dựa trên nơi làm việc, rất khó thay đổi. Nhân viên các công ty, tổ chức, hay cơ quan đóng bảo hiểm theo chương trình của sở làm và được sở làm góp thêm để trợ giúp.
- Hòa dịu hay hèn yếu?
Sáng ngày 16 Tháng Bảy 2009 chín ngư phủ Việt Nam bị tầu lạ đâm chìm ngoài biển Ðông ngày hôm trước đã về tới Quảng Ngãi nhờ các tầu bạn cứu đưa về. Một người thoát nạn kể, “Trong đêm khuya mịt mù giữa biển cả, giữa lúc các thuyền viên chợp mắt nghỉ ngơi trong khoang tàu thì bỗng dưng một chiếc tàu tông thẳng từ đằng sau tới.”
- Đế quốc Trung Hoa vẫn bành trướng
Hàng trăm người Uighur chết ở Tân Cương và mấy chục ngư phủ Việt Nam chết ở biển Ðông sau khi bị đánh chím tầu, họ đều là nạn nhân của một hiện tượng lịch sử diễn tiến trong hai ngàn năm nay.
- Ấn Độ và Mỹ đã chọn Dân Chủ
Hai nước Ấn Ðộ và Hoa Kỳ mới ký các hiệp ước quân sự và năng lượng, nhưng Ấn Ðộ từ chối không thỏa hiệp với Mỹ trong vấn đề môi trường. Người Việt Nam thấy điều gì trong kinh nghiệm bang giao giữa hai nước dân chủ? Ðó là hai quốc gia đối xử với nhau một cách bình đẳng và tôn trọng lẫn nhau, cho nên có lúc đồng ý, có lúc bất đồng mà không gây thù oán.
- Obama nhập trận cải tổ y tế
Tổng Thống Barack Obama đã thua một keo đầu trong dự án cải tổ hệ thống bảo hiểm y tế của ông. Tuần trước, ông đã lên tiếng thúc giục mỗi viện Quốc Hội thông qua một dự luật cải tổ trước khi các đại biểu đi nghỉ Hè vào Tháng Tám. Vì sợ để sau chuyến nghỉ Hè thì quyết tâm cải tổ của họ sẽ giảm bớt đi.
- Cải tổ y tế sẽ thay đổi đời sống tất cả mọi người
Ðời sống quý vị ở Mỹ dù là công dân hay thường trú nhân đều có thể bị ảnh hưởng khi dự luật cải tổ bảo hiểm y tế được thông qua. Hiện nay Quốc Hội Mỹ còn đang tranh luận trong mỗi viện; sau này cả hai viện lại còn thảo luận để thỏa hiệp với nhau.
- Thế cân bằng Mỹ – Trung Quốc
Ngoại Trưởng Hillary Clinton và Bộ Trưởng Tài Chánh Tim Geithner đang họp Ðối thoại chiến lược và kinh tế với các ông Vương Kỳ Sanh, phó thủ tướng và Ðới Bính Quốc, ủy viên Quốc Vụ Viện Trung Quốc. Ngoại trưởng Mỹ nói nước Mỹ và Trung Quốc sẽ tiến đến gần nhau hơn. Ông Ðới Bính Quốc mô tả hai nước như cùng đi trên một con thuyền lớn đang bị sóng to gió lớn, và quyền lợi hai bên liên hệ chằng chịt với nhau.
- “Trung Quốc làm chủ, Việt Nam làm thuê”
Gần đây chúng tôi mới nói chuyện với một người Việt từng tham dự những cuộc biểu tình trước tòa lãnh sự Trung Quốc để phản đối việc Bắc Kinh thành lập huyện Tam Sa ở đảo Hải Nam; anh đã từng bị công an đuổi bắt. Tôi hỏi đùa một câu vô duyên: Sao, đã biết sợ công an chưa? Câu trả lời của anh thật bất ngờ: Không sợ, vì họ cũng là người Việt cả. Tôi chỉ sợ công an Trung Quốc!
- Cải tổ y tế đi về đâu?
Trong Tháng Bẩy năm 2009 kinh tế Mỹ có nhiều dấu hiệu tốt, nhưng lại là tháng xấu nhất đối với ông Barack Obama, kể từ khi ông nhậm chức tổng thống. Không phải vụ phát ngôn bừa bãi về một câu chuyện nhỏ không đáng xía vô, cuối cùng phải bầy cuộc uống bia trong vườn Tòa Bạch Ốc để công chúng quên đi. Tai họa trong tháng vừa qua là dự án cải tổ y tế bị sa lầy, chương trình quan trọng nhất của chính quyền Obama có thể bị dân chúng bỏ rơi.
- Bát Nhã và Tam Toà
Hai biến cố liên can đến tôn giáo gần đây, vụ Tu viện Bát Nhã và vụ Nhà thờ Tam Tòa, có những điểm giống nhau và khác nhau, nhưng cả hai cùng do một nguyên nhân, là chế độ độc tài toàn trị của đảng Cộng Sản Việt Nam. Ðảng này đã tước đoạt những quyền tự do căn bản của người dân bình thường, và họ có thái độc thù ghét các tôn giáo, cho nên họ đàn áp từ tăng ni Phật tử đến các tín hữu Công Giáo.
- Bát Nhã và Tam Toà
Hai biến cố liên can đến tôn giáo gần đây ở Việt Nam, vụ Tu viện Bát Nhã và vụ Nhà thờ Tam Toà, cả hai cùng do một nguyên nhân tạo ra, là chế độ độc tài toàn trị. Người dân Việt Nam không có những quyền tự do căn bản, và Đảng Cộng sản vốn có thái độc thù ghét các tôn giáo, hai yếu tố đó gây ra những vụ Tam Toà và Bát Nhã và làm cho các biến cố đó thành trầm trọng.
- Ba tỷ đô la tiêu không đúng
Nhà tỷ phú Bill Gates có thể yên tâm được tặng 4,500 đô la, nếu muốn. Nếu ông có một chiếc xe cũ chạy hao xăng, Bill Gates có thể đem đổi cho nhà bán xe (car dealer) để mua một chiếc Ford Focus hay Honda Civic mới, tiết kiệm xăng không kém gì chiếc Volkswagen mà ông đã có trong nhà.
- Thư độc giả "Chuyện từ thiện"
Kính thưa tác giả có tên là Nguyễn Mỹ Linh (“Mùa Từ Thiện,” báo Người Việt ngày 21 tháng 11). Nếu tôi đoán không lầm là người nữ. Vâng thưa Bà tôi hoàn toàn đồng ý với Bà 100%.
- Chuyện vỉa hè: Vài lời tâm huyết gửi các cháu Dziệt Kiều
Phải nói ngay rằng: bài này tớ dành riêng cho lớp Dziệt Kiều vào tuổi u 50 - u60, nghĩa là đồng trang lứa với hơn... 60 cháu nội, ngoại, xa, gần của tớ đang sống và làm việc ở khắp thế giới mà tớ đã tính sơ sơ được. Con số này phải lên tới vài trăm nếu kể cả các cháu, con của bạn bè đồng học, đồng đội, đồng hương... nhưng nay chẳng may cũng bị gọi là Dziệt Kiều (còn yêu nước nhiều hay ít thì chưa biết). Tớ không dám ý kiến ý cò gì với các vị trưởng lão Việt Kiều ở cùng tuổi tớ hoặc là đàn anh của tớ vì tớ tin chắc rằng, đối với các vị này, mọi lời khuyên nhủ, xúi bẩy đều... vô tác dụng!
- Ðoàn tu sĩ, giáo dân thăm cha Lý bị chặn
Một nhóm tu sĩ và giáo dân Công Giáo từ nhiều nơi về Hà Nội đã đến bệnh viện của Bộ Công An thăm Linh Mục Nguyễn Văn Lý nhưng đã không được cho gặp.
- Ðại học Mỹ dưới mắt sinh viên quốc tế
Kể từ sau cuộc Chiến Tranh Lạnh, khoảng thập niên 1990, với sụp đổ của khối Cộng Sản Quốc Tế, gồm Liên Xô và các nước Ðông Âu, dẫn đến việc Hoa Kỳ đương nhiên trở thành siêu cường Số Một của thế giới, số sinh viên quốc tế đến du học tại Hoa Kỳ bắt đầu gia tăng mạnh. Mức độ sinh viên quốc tế chọn Hoa Kỳ làm nơi ăn học càng gia tăng hơn nữa sau khi Cộng Sản Trung Hoa và Cộng Sản Việt Nam khởi sự mở cửa ra thế giới bên ngoài với các chính sách hiện đại hóa và đổi mới nền kinh tế của họ.
- Hòa nhạc giỗ 10 năm nhạc sư Nguyễn Bích Ngọc
Một loạt nhiều buổi hòa nhạc gồm hầu hết các nhạc sĩ cổ điển hàng đầu của Việt Nam dự trù được tổ chức tại Nhạc Viện Sài Gòn. nhân dịp kỷ niệm lễ giỗ 10 năm nhạc sĩ Nguyễn Bích Ngọc, một người thầy violin lâu năm của trường này.
- Cha chặt tay con gái
Nghe báo tin con gái ăn trộm trứng vịt nhà lối xóm, ông bố đã chặt đứt ngón tay út của đứa con gái. Ðây là vụ chặt tay làn thứ nhì xảy ra ở huyện Vũng Liêm tỉnh Vĩnh Long chỉ trong vòng 21 ngày vừa qua.
- Kỹ sư gốc Hoa bị nghi đánh cắp tài liệu mật hãng Ford
Một kỹ sư Trung Quốc bị bắt vì tình nghi ăn cắp tài liệu mật của hãng xe Ford. Công tố liên bang cho biết người này sẽ trực diện thêm nhiều cáo buộc khác, một khi có thêm nhiều tài liệu nữa được tìm thấy từ máy laptop bị tịch thu.
- Chuyện nước Pháp: Phát tiền gây ra cảnh náo loạn (Từ Nguyên)
Internet Mailorama, công ty của Pháp mua bán qua Internet, hoạt động đã lâu muốn có thêm khách hàng, hứa hẹn một chuyện hấp dẫn: phát 5,000 phong bao... cho khách qua đường, trong đó có chứa giấy bạc từ 5 Euro đến 500 Euro, tổng cộng là 40,000 Euro. Thay vì trả tiền cho các công ty quảng cáo, làm vậy cũng là một lối quảng cáo... thần sầu.
- Chuyện nước Pháp: Phát tiền gây ra cảnh náo loạn (Từ Nguyên)
Internet Mailorama, công ty của Pháp mua bán qua Internet, hoạt động đã lâu muốn có thêm khách hàng, hứa hẹn một chuyện hấp dẫn: phát 5,000 phong bao... cho khách qua đường, trong đó có chứa giấy bạc từ 5 Euro đến 500 Euro, tổng cộng là 40,000 Euro. Thay vì trả tiền cho các công ty quảng cáo, làm vậy cũng là một lối quảng cáo... thần sầu.
- Tê giác còn sót ở Việt Nam
Tê giác, một loại thú rừng quí hiếm sống ở các khu vực đầm lầy rừng rậm ở miền Nam Việt Nam trước kia, có dấu hiệu còn một vài con chứ chưa hoàn toàn tuyệt chủng.
- Cụ Phạm-Đỗ Thành
- Ông Joseph Bạch Ngọc Hòa
- Cụ Bà Trương Thị Cầm
- KQ Joseph Bạch Ngọc Hòa
- $350,000 cặp bao tay của Michael Jackson
|
Ngô Nhân D?ng
California v?n là m?t ti?u bang b?t tr? (ungovernable). Ngày 1 Tháng B?y, chính quy?n h?t ti?n xài, ph?i g?i gi?y xin n?, t? các giáo ch?c d?n nh?ng ngu?i lănh ti?n xă h?i ho?c b?i hoàn ti?n thu? dóng du.
Ngân kh? h?t ti?n v́ các d?i bi?u Qu?c H?i không th? d?ng ư v?i nhau v? ngân sách, khi tài khóa h?t h?n. C? g?ng sau cùng là m?t ngân sách m?i c?a các ngh? si d?ng Dân Ch?, trong dó h? ch?u c?t b?t nhi?u t? dô la trong các kho?n tr? c?p xă h?i và giáo d?c. Nhung các d?i bi?u C?ng Ḥa b?t d?ng ư ki?n nên không thành. V́ theo lu?t ti?u bang th́ các bi?u quy?t v? ngân sách ph?i du?c 2 ph?n ba phi?u thu?n m?i thông qua. Th?ng Đ?c Arnold Schwarzenegger và các d?i bi?u C?ng Ḥa mu?n nhân con kh?ng ho?ng ngân sách này ph?i ch?n ch?nh l?i toàn th? h? th?ng chi tiêu c?a ti?u bang. V́ trong vài ch?c nam qua ti?u bang này “s?ng trong mo,” khi du gi? th́ chi tiêu thong th? vu?t trên m?c thu nh?p, khi kinh t? xu?ng th́ h?t ti?n xài.
T? nam 1992 d?n nay, s? thu? mà California thâu du?c tang 167%, nhung s? chi tiêu dă tang 189%. T? nhiên, nam này h?t, nam sau l?i h?t thêm. N?u không thay d?i l?i s?ng dó th́ không bao gi? ch?m d?t c?nh lâu lâu l?i kh?ng ho?ng ngân sách. Nhung thay d?i nhu th? nào? Đ?ng Dân Ch? không mu?n c?t gi?m các tr? c?p y t? và xă h?i cho ngu?i nghèo, và b?o hi?m y t? cho m?t tri?u tr? em, coi dó là b?n ph?n mà nu?c này không th? b? qua du?c. H? cung không mu?n c?t luong b?ng công ch?c và giáo ch?c v́ nh?ng nghi?p doàn này v?n ?ng h? d?ng Dân Ch?. Đ?ng C?ng Ḥa theo tri?t lư không tang thu?, và luôn nh?n m?nh r?ng dân California ph?i ch?u su?t thu? cao nh?t nu?c M?. Đ?ng Dân Ch? thu?ng chi?m da s? ? hai vi?n Qu?c H?i ti?u bang, nhung không d? 2 ph?n 3, nên khi hai d?ng không th? th?a hi?p v?i nhau th́ không ngân sách nào du?c thông qua.
California qu? th?t chi tiêu r?t r?ng răi. Ti?u bang tr? luong cho nhân viên ngành giáo d?c nhi?u hon luong c?a các ti?u bang khác, trung b́nh cao hon 35%. California chi tiêu các kho?n v? xă h?i cung r?ng răi hon, tính theo d?u ngu?i m?i ngu?i dân California chi 70% nhi?u hon s? trung b́nh c?a dân M? ? noi khác. Riêng kho?n tr? c?p xă h?i các ti?u bang khác m?i ngu?i dân ch? góp công qu? b?ng m?t ph?n ba dân California. S? công ch?c làm vi?c cho ti?u bang 235,000 ngu?i có th? v? huu sau 30 nam công v? ? tu?i 55 và lănh huu b?ng cao hon m?t n?a ti?n luong. Nh?ng nhân viên công l?c nhu c?nh sát có th? v? huu lúc 50 tu?i và lănh luong huu b?ng 90% luong làm vi?c. Ti?u bang chi tiêu r?ng răi, nhung California cung là noi m?c sinh ho?t d?t d? hon m?c trung b́nh toàn qu?c. Đó là m?t lư do d? bi?n minh d?i v?i nh?ng ngu?i không mu?n thay d?i.
Các d?i bi?u Qu?c H?i ti?u bang cung du?c thù lao r?ng răi hon nhi?u so v?i các ti?u bang khác. Ngoài s? luong trên m?t tram ngàn, h? c̣n du?c công qu? chi cho v? xe hoi, ti?n xang, ti?n b?o tŕ xe; và luong b?ng cho nhân viên van pḥng c?a h?. Cho nên chính các d?i bi?u Qu?c H?i dă d? ngh? t? gi?m các chi tiêu cho chính ḿnh. Có m?t d? ngh? là m?i nhân viên van pḥng c?a các v? d?i bi?u s? ch? du?c mua m?t dôi kính m?i nam, thay v́ hai dôi kính nhu tru?c dây (ngu?i không deo kính th́ có th? mua kính mát)!
California cung là m?t ti?u bang chi tiêu r?t nhi?u cho các di dân m?i t?i, trong dó có nh?ng ngu?i t? n?n. Trung b́nh s? chi cho di dân làm t?n thêm 1,000 dô la thu? cho m?i ngu?i dân s? t?i, v́ các di dân m?i thu?ng l?i t?c th?p, không dóng nhi?u thu?.
S? thu? l?i t?c mà chính ph? ti?u bang thu du?c nh?m ph?n l?n vào nh?ng ngu?i l?i t?c cao, nh?t là nh?ng ngu?i ki?m 100,000 dô la m?t nam tr? lên. C̣n nh?ng ngu?i l?i t?c b?c trung và th?p th́ dóng thu? tuong d?i th?p hon nhi?u ti?u bang khác. Thu? l?i t?c chi?m 53% t?ng s? thu c?a ti?u bang, trong dó kho?n thu? thu trên l?i t?c d?u tu chi?m ph?n r?t l?n. Khi kinh t? suy y?u, nh?ng nhà d?u tu không có l?i nên không dóng thu?, nh?ng gi?i ch? huy lănh luong cao ? các xí nghi?p l?n cung m?t vi?c hay gi?m luong; s? ti?n thu thu? c?a ti?u bang b? ?nh hu?ng n?ng n?. Các v? kh?ng ho?ng ngân sách ? California thu?ng trùng h?p v?i các k? kinh t? M? suy thoái.
Thu? xang ? California cao b?c nh?t trong toàn nu?c M?, thu? b?ng s? xe cao nh?t, thu? tiêu th? cao; và thu? dánh trên l?i nhu?n c?a các doanh nghi?p cao nh?t trong s? các ti?u bang mi?n Tây nu?c M?. Ch? có thu? nhà d?t ? California là th?p hon nhi?u ti?u bang khác. Và dó là do Đ? án s? 13 (Proposition 13) du?c ch?p thu?n trong m?t cu?c b? phi?u tr?c ti?p c?a t?t c? các c? tri, cách dây trên 30 nam.
Đ? án 13 du?c thông qua khi dân chúng California n?i lên phong trào ch?ng tang thu?, dă h?n ch? không cho chính ph? dánh thu? th? tr?ch quá 2% tr? giá can nhà và d?t. Nhung d? án này cung d? l?i nh?ng h?u qu? khác là nguyên nhân gây nên c?nh b? t?c ngân sách trong Qu?c H?i ti?u bang. Thí d? mu?n dánh thêm thu?, ph?i có 2 ph?n ba các d?i bi?u ? m?i vi?n m?i du?c thông qua, t?c là c?n 2 ph?n 3 s? 40 ngh? si r?i l?i c?n 2 ph?n 3 s? 80 dân bi?u ?ng h?. M?t di s?n khác c?a Đ? án 13 là c?nh dánh thu? b?t công. Nh?ng ch? nhà dă mua nhà t? vài ch?c nam s? dóng thu? d?a trên giá can nhà lúc mua, dù dă du?c di?u ch?nh v?n th?p hon giá tr? các can nhà mua g?n dây. V́ th? hai ngôi nhà c?nh nhau, gi?ng h?t nhau, nhung s? thu? th? tr?ch cao th?p khác nhau r?t xa. Ngoài ra, thu? th? tr?ch ? California du?c dóng th?ng cho ti?u bang ch? không dóng cho các th? xă ho?c thành ph? nhu các noi khác. V́ th? ngân sách các tru?ng h?c không do các th? xă cung c?p mà lănh t? ti?u bang. Khi ti?u bang h?t ti?n th́ t?t c? các tru?ng d?u ph?i gi?m chi tiêu. T? nay d?n sang nam riêng vùng Los Angeles s? có d?n 2,500 giáo ch?c b? sa th?i.
Chính ph? ti?u bang dang kư gi?y n? v́ không có ti?n tr? luong cho công ch?c, giáo ch?c. Ngu?i lănh tr? c?p xă h?i cung s? nh?n du?c nh?ng gi?y n? (IOU, trong ti?ng Anh) h?a d?n Tháng Mu?i s? thanh toán. Các ngu?i cung c?p d?ch v? hay hàng hóa cho chính ph? cung ch? nh?n du?c gi?y n? thay v́ ti?n m?t. M?i ngu?i có th? dem các gi?y n? này d?n c?m th? cho ngân hàng d? l?y ti?n chi tiêu, nhung các ngân hàng s? ch? nh?n gi?y n? dó trong m?t vài tu?n n?a thôi. Th?c ra d?i v?i các ngân hàng th́ nh?n các gi?y n? dó r?i d?n Tháng Mu?i di ḍi chính ph? tr?, v?i lăi su?t 3.75% m?t nam cung t?t, nhung h? s? lúc dó chính ph? l?i kh?t n? thêm l?n n?a v́ chua có ti?n!
Các ngân hàng không lo l?ng b?ng các ngu?i du?c tr? c?p y t? xă h?i hay các bác si ch?a cho b?nh nhân trong chuong tŕnh Y t? Medi-Cal c?a ti?u bang. Theo hi?n pháp th́ n?u ti?u bang có ti?n nhung chua d?, h? không du?c uu tiên. Uu tiên hàng d?u là dùng ti?n m?t tr? luong cho ngành giáo d?c và tr? n? các ngân hàng. Ti?p theo d?n lu?t tr? luong công ch?c và nh?ng ngu?i lănh huu b?ng tru?c thu?c ngành công ch?c (CalPERS) và giáo ch?c (CalSTRS). Sau cùng n?u c̣n ti?n m?i t?i lu?t tr? cho nh?ng nhân viên san sóc các c? già ho?c ngu?i tàn t?t t?i gia; và các ngu?i làm d?ch v? y t? cho chuong tŕnh Medi-Cal.
Con kh?ng ho?ng này là m?t co h?i d? dân chúng California thay d?i h? th?ng cai tr? khi?n ti?u bang này mang ti?ng “b?t tr?,” (ungovernable).
Nhi?u ngu?i d? ngh? ph?i có m?t h?i ngh? tu chính hi?n pháp, nhung s? khó ti?n hành du?c. M?t d? ngh? nh? hon là tu chính m?t s? di?u lu?t do Đ? án 13 t?o nên. Ch?ng h?n, ti?u bang có th? trung c?u ư ki?n c? tri v?i m?t d? án m?i nh?m băi b? di?u b?t bu?c ph?i có da s? 2 ph?n 3 khi ch?p nh?n ngân sách. Có th? thay d?i cách tính thu? nhà d?t, riêng cho nh?ng khu thuong m?i, kinh doanh s? du?c dánh thu? theo tr? giá th? tru?ng thay v́ theo giá lúc mua.
M?t d? ngh? thay d?i th? th?c b?u c? cung có th? giúp c? h? th?ng cai tr? California thay d?i. Đó là các cu?c b? phi?u so b? t?i ti?u bang du?c m? r?ng d? cho t?t c? m?i công dân tham d?, thay v́ dành riêng cho c? tri ghi danh trong m?i d?ng. Hi?n nay, l?i b? phi?u trong ṿng m?i d?ng gây ra t́nh tr?ng nh?ng ngu?i có khuynh hu?ng c?c t? khuynh loát trong n?i b? d?ng Dân Ch?, trong s? dó có thành viên tích c?c nh?t c?a các nghi?p doàn; c̣n nh?ng ngu?i c?c h?u dóng vai ch? d?ng trong cu?c tuy?n ch?n c?a d?ng C?ng Ḥa. Các chính tr? gia ph?i chi?u ư các l?p c? tri dó m?i hy v?ng du?c ch?n làm ?ng c? viên c?a m?i d?ng. Khi vào Qu?c H?i h? v?n ph?i b?o v? l?p tru?ng c?c t? hay c?c h?u c?a nh?ng ngu?i dă ch?n ḿnh. N?u các cu?c b? phi?u so b? du?c m? r?ng th́ hy v?ng thành ph?n các chính tr? gia ôn ḥa c?a c? hai d?ng s? tham gia trong Qu?c H?i nhi?u hon. Nhu v?y th́ hy v?ng th?a hi?p s? cao hon, và ti?u bang có th? tránh du?c nhi?u v? kh?ng ho?ng ngân sách nhu hi?n nay.
California là m?t ti?u bang có h? th?ng d?i h?c t?t nh?t trong s? các d?i h?c công l?p ? nu?c M?. Ti?u bang cung có m?t h? th?ng xa l? và d?n nu?c t?t b?c nh?t. Nhung California cung là m?t ti?u bang chi tiêu quá r?ng răi so v?i s? thu, d?c bi?t là s? thu? thu du?c l?i tùy thu?c ngu?n l?i t?c thang tr?m quá l?n. H? th?ng an sinh xă h?i c?a ti?u bang r?t r?ng răi và d? b? l?i d?ng có th? du?c c?i t? d? ti?t ki?m hàng ch?c t? dô la mà v?n giúp du?c nh?ng ngu?i l?i t?c y?u và thi?u th?n. Nhu ông Th?ng Đ?c Arnold Schwarzenegger m?i nói trong ngày chính quy?n b?t d?u kư gi?y kh?t n?: “Trong m?y ch?c nam qua, chúng ta dă h?a h?n nhi?u quá.” Bây gi? toàn th? các c? tri ph?i có m?t ư chí chính tr? chung, là thay d?i toàn di?n cung cách cai tr? c?a các nhà chính tr? trong chính quy?n và Qu?c H?i.
|