T? Nguyên

Barack Obama, t?ng th?ng th? 44

“M?t bình minh m?i dang ló d?ng trên d?t M?.” Tru?c 65,000 dân Chicago, trong m?t bài di?n van du?c truy?n kh?p nu?c M?, Barack Obama ghi nh?n dây là m?t “thành công vu?t b?c” do t? h?ng tri?u ngu?i M? mu?n thay d?i dã d?n phi?u cho ông.

Obama, 47 tu?i, ?ng c? viên da màu d?u tiên trong l?ch s? dã th?ng v?i 364 phi?u c?a b?u c? doàn, hon h?n s? t?i thi?u là 270 d? du?c d?c c? (chua k? 11 phi?u c?a ti?u bang Missouri cho t?i ngày 6.11), 52% s? phi?u dân b?u so v?i 46% c?a ?ng c? viên C?ng Hòa John McCain. Ð?ng Dân Ch? cung th?ng trong cu?c b?u c? l?p pháp d? có da s? t?i hai vi?n Qu?c H?i. TNS McCain ch?p nh?n s? th?t b?i m?t cách phong nhã và k? v?ng r?ng m?t giai do?n m?i s? m? ra cho nu?c M?.

Ð?i v?i t?ng th?ng d?c c?, giai do?n chuy?n ti?p t? dây cho d?n ngày nh?m ch?c, 20.1.2009, còn là nh?ng ngày b?n r?n và khó khan. Chuy?n c?n làm: nhân s?, chính sách d? b?t tay vào vi?c. Ðây m?i là lúc ch?ng t? nhóm ngu?i này có th?c hi?n du?c kh?u hi?u (Yes, we can !) hay không.

Ni?m vui c?a nhóm thi?u s?, không riêng gì nh?ng ngu?i da màu mà c? nh?ng ngu?i Latinos, Á Châu, c?a nh?ng ngu?i tr? l?n d?u tiên di b?u, ch?ng t? cho th? gi?i th?y r?ng nu?c M? mu?n thay d?i. Pháp cung nhu Âu Châu, Á Châu, c? th? gi?i dã h? h?i và nay... b?t d?u ch? d?i. Ðã có ph?n ?ng: Th? tru?ng ch?ng khoán ? Á Châu và M? Châu ngày d?u lên, r?i l?i xu?ng. T?t c? v?n d? c?a các cu?c kh?ng ho?ng tài chánh, kinh t?, nhân d?ng... v?n còn dó.

Sarkozy chúc m?ng Obama

“Xin nh?n noi dây, nh?ng l?i chúc t?ng h?t s?c n?ng nhi?t c?a tôi và qua tôi, c?a c? dân t?c Pháp,” thu c?a Nicolas Sarkozy g?i cho Barack Obama ngày 4.11, du?c công b? trên Internet.

“Cu?c th?ng c? v? vang c?a ông là ph?n thu?ng x?ng dáng c?a n? l?c b?n b? ph?c v? nhân dân Hoa K?... Khi b?u cho ông, dân M? dã ch?n l?a s? thay d?i, c?i m? và l?c quan. Trong khi c? th? gi?i dang quay cu?ng trong s? nghi ng?, dân t?c Hoa K?, trung thành v?i nh?ng giá tr? truy?n th?ng, dã bày t? ni?m tin tu?ng trong s? ti?n b? và trong tuong lai,” m?t do?n trong thu c?a t?ng th?ng C?ng Hòa Pháp.

“Thông di?p c?a dân t?c Hoa K? vang d?i ra ngoài biên cuong c?a nu?c M?. Trong lúc chúng ta dang cùng nhau d?i phó v?i nhi?u thách d?, cu?c b?u c? dã khoi d?y ? Pháp, ? Âu Châu và kh?p noi trên th? gi?i ni?m hy v?ng vô biên. C?a m?t nu?c M? c?i m?, liên d?i và hùng m?nh, m?t l?n n?a, lên du?ng cùng v?i nh?ng b?n d?ng hành trong tinh th?n xung phong và trung thành v?i nh?ng nguyên t?c dã d? ra.

“Nu?c Pháp và Âu châu liên k?t v?i nhau t? muôn d?i b?ng nh?ng m?i giây l?ch s?, giá tr? nhân b?n và tình thân h?u, s? có thêm kh? nang d? làm vi?c chung v?i nhau nh?m b?o v? hòa bình và s? th?nh vu?ng c?a th? gi?i. Xin tin ch?c r?ng nu?c Pháp và cá nhân tôi s?n sàng ?ng h?...”

Hai ngu?i này t?ng g?p nhau l?n d?u tiên nam 2006 t?i Washington, l?n th? hai t?i Elysée tháng 7 nam nay và s?p g?p trong k? h?p G 20 t?i Washington ngày 15.11 t?i dây.

V? cu?c d?i Barack Obama: M?t n? l?c b?n b?

Ra d?i t?i Honolulu, Hawai, ngày 4.8.1961. B? m? là nh?ng sinh viên tr?: m? ngu?i M? t? Kansas, b? là ngu?i Kenya, Phi châu. Nam 1964: B? m? ly d?. B? r?i Honolulu t?i làm vi?c t?i tru?ng Harvard tru?c khi tr? v? Kenya. 1967: M?, tên là Ann Dunham, tái giá v?i m?t sinh viên ngu?i Indonesia và v? s?ng t?i th? dô Djakarta.

1971: Barack tr? l?i Honolulu v?i m?. 1978: H?c Occidental College ? Los Angeles. 1981: H?c khoa h?c chính tr? và bang giao qu?c t? t?i d?i h?c Columbia ? New York. 1982: B? ch?t vì tai n?n xe hoi. 1983: T?t nghi?p d?i h?c Columbia. B?t d?u làm vi?c nhu là m?t chuyên viên tài chính cho công ty Business International Corporation ? New York. 1985: Làm vi?c nhu là m?t tr? tá xã h?i trong khu ngu?i da den t?i New York. 1988: Ði h?c l?i và nam 1991, d?u b?ng lu?t khoa t?i d?i h?c Harvard. Là ngu?i da màu d?u tiên làm ch? bút t?p chí Harvard Law Review c?a tru?ng.

1992: K?t hôn v?i Michelle Robinson, có hai con gái Malia 11 tu?i và Sasha, 7 tu?i. M? van phòng lu?t t?i Chicago chuyên v? lu?t dân quy?n và d?y v? lu?t hi?n pháp. 1995: M? ch?t vì b?nh ung thu 52 tu?i. Xu?t b?n h?i ký: Dreams from my father (U?c mo c?a cha tôi), cu?n sách d?n d?u s? bán trong 61 tu?n l?. 1996: Ðu?c b?u ngh? si c?a ti?u bang Illinois.

2000: Không du?c c? là dân bi?u H? Vi?n Hoa K?, ngu?i du?c c? là Bobby Rush, c?u th? lãnh Black Panther. Tháng 11.2004: Thu?ng ngh? si c?a ti?u bang Illinois trong Thu?ng Vi?n Hoa K?. 2006: Cu?n h?i ký th? hai: The Audacy of Hope: Thoughts of Reclaiming the American Dream (S? gan d? c?a ni?m hy v?ng.)

10.2.2007: Di?n van t?i Springfield, Illinois loan báo quy?t d?nh tranh c? t?ng th?ng. 3.1.2008: B?t d?u cu?c b?u c? so b?. Obama th?ng ? Iowa. 7.6: Hillary Clinton rút lui, ?ng h? Obama. 23.8.2008: Ðu?c d?ng d? c?, sau dó Obama ch?n Joe Biden d?ng chung liên danh. 4.11.2008: Tr? thành t?ng th?ng th? 44 c?a Hi?p Chúng Qu?c M? Châu.

V? cu?c b?u c? ngày 4.11

64,1% dân s? di b?u, dông nh?t t? 1803, k? l?c nam 1960 b?u cho Kennedy là 63% dã b? lo?i.

62,9 tri?u phi?u b?u: 52% cho Obama, là 55,5 tri?u phi?u và 46% cho McCain.

28 ti?u bang và 364 phi?u c?a b?u c? doàn b?u cho Obama, 21 ti?u bang và 162 phi?u c?a b?u c? doàn cho McCain.

Trong Thu?ng Vi?n, d?ng Dân Ch? chi?m da s? (56 trên 100 gh?), H? Vi?n, Dân Ch? cung chi?m da s? v?i 235 ch?ng l?i 199 c?a d?ng C?ng Hòa. Ðây là l?n d?u tiên t? nam 1993, Dân Ch? v?a chi?m da s? ngành l?p pháp v?a c?m d?u hành pháp.

Ngoài ra còn b?u nhi?u ch?c quy?n c?p liên bang và ti?u bang cùng trung c?u dân ý v? nhi?u v?n d? khác. T?i Californie, cu?c trung c?u dân ý trong d?p này dua t?i k?t qu?: c?m k?t hôn gi?a ngu?i d?ng tính, l?p du?ng tàu siêu t?c t? Sacramento v? San Diego (xin xem sau)

Nam h? so nóng b?ng ch? d?i Obama

T?ng th?ng M? tru?c h?t ph?i lo gi?i quy?t cu?c kh?ng ho?ng c?a nu?c M? là chuy?n di nhiên. Nam h? so nóng b?ng mà ch?c ch?n Barack Obama dã có k? ho?ch d?i phó:

1. Cu?c kh?ng ho?ng tài chánh. 700 t? dô la dã du?c ch?p thu?n d? c?u các ngân hàng và mua l?i các ch?ng khoán quá r?i ro. L?i còn ph?i thúc d?y cho n?n kinh t? ch?y tr? l?i, ngan ch?n vi?c sa th?i ngu?i d? gi?m thi?u th?t nghi?p.

2. Nhà c?a. Không th? b? qua chuy?n này khi h?ng tri?u ngu?i M? dã b? m?t nhà. V?i nh?ng ngu?i s?p m?t, ch?ng 3 tri?u ngôi nhà, nhà nu?c yêu c?u hoãn vi?c t?ch biên trong h?n 90 ngày. Trong khi dó, dân c?n vay, tr? n? d? kh?i b? du?i nhà... S? ti?n chi ra kho?ng 30 t? dô la.

3. K? ngh? xe hoi. Ford, General Motors, Chrysler... d?u bên b? phá s?n. H? mong ch? nhà nu?c tài tr? 50 t? dô la d? có th? ti?p t?c s?n xu?t. Ð? khuy?n khích ngu?i mua xe m?i, ít ô nhi?m, nhà nu?c s? tài tr? $7,000 m?i xe hybrid.

4. B?o hi?m s?c kh?e. M? là m?t nu?c l?n mà dân chúng không du?c b?o hi?m s?c kh?e! 47 tri?u ngu?i hi?n nay ph?i tr? nhi?u ti?n d? du?c hu?ng. Barack Obama t?ng dua ra d? ngh? các công ty lo b?o hi?m s?c kh?e cho nhân viên d? bù l?i du?c tr? thu?, còn nhà nu?c s? giúp cho ngu?i y?u kém có th? mua b?o hi?m. Chi phí: $110 t?.

5. Ngo?i thuong thâm th?ng n?ng. Nu?c M? mua vào nhi?u hon bán ra d?n $716 t?. Obama s? dánh thu? nh?p c?ng, hay b?ng cách nào dó b?o v? th? tru?ng n?i d?a, hay gi? cho d?ng dô la ? m?c th?p? Ðó ch? m?i là nh?ng v?n d? c?p bách và c? th?. B?u tr?i s? u ám sau khi bình minh có chút ánh n?ng m?t tr?i chi?u d?i?

Sacramento v? San Diego b?ng Tgv

Trong ngày 4.11, dân Californie dã bi?u quy?t ch?p thu?n vi?c thành l?p du?ng tàu siêu t?c TGV dài 1,200 cây s?, n?i li?n th? ph? Sacramento v?i thành ph? d?a d?u, ráp biên gi?i M? Tây Co là San Diego! V?i v?n t?c 350 cs/g, Los Angeles ch? còn cách San Francisco hai ti?ng d?ng h?.

M?t d?i công tác dã du?c dem ra th?o lu?n t? 10 nam nay, nay m?i... du?c phép b?t tay vào vi?c. M?t trong nh?ng công ty th?c hi?n k? ho?ch này là Alstom, t? h?p công ty xây c?t c?a Pháp. “Ðây là m?t bu?c ti?n r?t quan tr?ng,” l?i c?a Philippe Mellier, ch? t?ch công ty Alstom Transport. “K? ho?ch này ch?ng minh du?c r?ng v?i kho?ng cách hon 1 000 cs, tàu TGV (très grande vitesse) có th? dánh b?i xe hoi và máy bay!”

M?t cu?c cách m?ng vì xe l?a b? r? rúng trong x? ch? bi?t có xe hoi, dua Californie lên hàng nh?ng ti?u bang hàng d?u b?o v? môi sinh. Chi phí c?a công trình: 41 t? dô la, 10 t? là ph?n c?a ti?u bang, s? còn l?i là c?a các xí nghi?p d?u tu vào k? ho?ch này.

G?i th?u trong nam 2009, công trình b?t d?u nam 2010 và s? ch?m d?t ph?n d?u (t? San Francisco t?i Anaheim) 5 nam sau và hoàn t?t trong nam 2020. Ðu?ng tàu có th? chuy?n v?n 100 tri?u hành khách m?i nam. Các công ty Pháp s? th?c hi?n công trình này v?i các t? h?p xây c?t BTP Bouygues, Vinci và Eiffage.

Mùa Hè nam nay, du?c m?i lên tàu siêu t?c di mi?n Ðông B?c Pháp TGV Est, Arnold Schwarzeneger, th?ng d?c Californie không ng?t khen ng?i k? thu?t tân k? c?a Pháp.

Dân Pháp vui m?ng!

“M?t con sóng th?n dã tràn ng?p nu?c M?.” “N?u ra tranh c? t?i Pháp, Barack Obama ch?c ch?n du?c nhi?u phi?u.” Ðó là tâm tình c?a ngu?i Pháp tr? l?i cu?c tham dò du lu?n CSA, th?c hi?n m?t ngày sau “bi?n c? l?ch s? “ t?i nu?c M?. T?t c? xu hu?ng chính tr? g?p l?i, có t?i 84% ngu?i du?c h?i t? v? hài lòng v? cu?c b?u c? t?ng th?ng M? l?n này, ch? có 6% t? ý không hài lòng.

Obama quy?n ru nh?ng thanh thi?u niên du?i 30 tu?i (92%) nh?ng ngu?i phe h?u (87%) cung nhu phe t? (95%). Ch? có phe c?c h?u th? o, v?i 45%.

Ngoài chuy?n cá nhân c?a tân t?ng th?ng, hình ?nh nu?c M? cung du?c... thom lây. B?t bình vì “chính sách bá quy?n” c?a George W.Bush, chi?n tranh t?i Iraq, ngày nay ngu?i Pháp nhu mu?n sang m?t trang khác. 35% dã có ý t?t v?i nu?c M? trong khi tru?c dây ch? có 17%. Cung còn ph?i d? cao c?nh giác v?i nu?c M? nhung s?n sàng quên chuy?n cu, d? cùng nhau lo chuy?n m?i.

*

T? m?c chuy?n phi?m trên Le Monde

V?i nhan d? là Sorry we can't, Robert Solé vi?t trong hai c?t 10 phân (4 inch) m?c thu?ng l? c?a ông ? trang sau c?a nh?t báo ra bu?i chi?u sau ngày b?u c? nhu sau:

Sorry. No column today. The keyboard is not responding. History is a page being turned. Three words on the screen: “Yes, we can.” While it is impossible to joke with genocide or disaster, it is equally impossible to joke with an event that makes you weep for joy. The first worldwide good news since the fall of the Berlin Wall in 1989 needs more than a pirouette or an amused wink. At this moment - but for how long? - we can say with far more conviction than on 11 September 2001: We are all Americans.

T?m d?ch: R?t ti?c. Hôm nay không có bài. Bàn máy không ch?y. L?ch s? dang sang trang. Ba ch? hi?n trên màn ?nh: “Yes we can” (Ph?i, chúng ta có th?). Khi không th? dùa gi?n v?i v? di?t ch?ng hay m?t th?m h?a, cung không th? dùa v?i m?t bi?n c? ph?i khóc vì vui m?ng. M?t tin vui kh?p th? gi?i t? khi b?c tu?ng Bá Linh b? s?p d? nam 1989 x?ng dáng hon m?t l?i bông dùa hay m?t cái nheo m?t. Lúc này - nhung còn t?i bao lâu n?a? -chúng ta có th? nói v?i ni?m tin hon là trong ngày 11.9.2001: Chúng ta d?u là ngu?i M?.

Là ngu?i M?, b?n b?u cho McCain hay Obama?

75% c?a 47 069 ngu?i Pháp du?c h?i tr? l?i b?u cho Obama, 25% cho McCain. “Tôi b?u cho Obama không ph?i vì chuong trình mà vì ông ta còn tr?, d? di?u khi?n m?t nu?c r?ng l?n nhu nu?c M? ph?i là m?t ngu?i tr?, nang d?ng nhu Putine, Brown hay Sarkozy...” (Le Figaro, 5.11.2008)

B?n có s?n sàng b?u m?t t?ng Pháp da den?

61% c?a 25 152 ngu?i du?c h?i tr? l?i oui, 39% tr? l?i non.

- Oui, v?i di?u ki?n là ngu?i dó có d? tài nang. V?n d? là chúng ta có m? c?a các d?i h?c giúp cho nh?ng ngu?i này có d? di?u ki?n ti?n thân (Mai). Oui, nhung không ph?i vì ông ta là ngu?i da den. Tôi b?u cho ngu?i s? qu?n lý m?i vi?c nhu ý tôi mu?n (Gab).

- Non, chúng ta không dính dáng gì v?i nu?c M?. Chúng ta dã có quá nhi?u chuy?n r?i, d?ng thêm vào n?a; dó là nh?ng ngu?i mu?n cho nu?c Pháp này tan bi?n luôn! (Otto) Non, vì r?ng t?i M? ngu?i da tr?ng s? tr? thành thi?u s?, dó không ph?i là tru?ng h?p nu?c Pháp. (Maximax)

T?ng th?ng M? t? nam 1901

1901-09 Theodore Roosevelt (C?ng Hòa) d?c c? v?i 56,4% phi?u dân b?u, 1909-13 William H.Taft (CH) 51,6%, 1913-21 Woodrow Wilson* (Dân ch?) 1912:41,8%, 1916:49,2%, 1921-23 Warren G. Harding (CH) 60,3%, 1923-29 Calvin Coolidge (CH) 54%, 1929-1933 Hebert Hoover (CH) 58,2%, 1933-1945 Franklin D. Roosevelt** (DC) 1932:57,4%, 1936:60,8%, 1940:54,7%, 1944:53,4% 1945-1953 Harry Truman (DC) 49,6%, 1953-1961 Dwight Eisenhower* (CH) 1952:55,2%, 1956:57,4% 1961-1963 John F. Kennedy (DC) 49,7% 1963-1969 Lyndon B. Johnson (DC) 61,1% 1969-1974 Richard Nixon* (CH) 1968 : 43,4% 1972 : 60,7% 1974-1977 Gerald Ford thay th? Nixon t? ch?c 1977-1981 Jimmy Carter (DC) 50,1%, 1981-1989 Ronald Reagan* (CH) 1980:50,8%, 1984 : 58,8% 1989-1993 George H. Bush (CH) 53,4% 1993-2001 Bill Clinton* (DC) 1992:43% (Bush 37,5%) 1996:49,2% (Dole 40,7%) 2001-2009 George W. Bush* (CH) 2001:47,9 (Gore:48,4) 2004:50,7% (Kerry 48,3%). (*: hai nhi?m k?, **: b?n nhi?m k?)

Leo Dicaprio ? Champs Elysées

Tóc r? m?t bên và ria mép ba ngày chua c?o, Leo DiCaprio tài t? c?a phim Titanic dã chào m?ng dám dông t? t?p tru?c Gaumont Marignan chi?u tru?c phim Mensonges d'Etat m?t ngày tru?c khi xu?t hi?n t?i các r?p l?n ? Pháp. Leo gi? vai chính trong phim này nhu là m?t di?p viên khám phá ? kh?ng b? t?i Trung Ðông. Russel Crowe, m?t vai chính khác trong phim dã v?ng m?t.

Không quên r?ng hôm nay là ngày dân M? b?u t?ng th?ng, Leonardo DiCaprio nói r?ng anh ta c?u cho Barack Obama du?c th?ng. M?y gi? d?ng h? tru?c dó, anh ta dã cho bi?t ?ng h? cho ?ng c? viên Dân Ch?: “Có m?t t?ng th?ng g?c Phi Châu phù h?p v?i mo u?c c?a dân chúng M?. Tôi tin ch?c r?ng ông ta s? thay d?i nhi?u chuy?n, nh?ng gì mà Hoa K? và th? gi?i dang mong mu?n.”

*

Ð?ng Xã H?i: Ðu?ng l?i và lãnh d?o

M?t cu?c b?u c?, ? m?t m?c d? ít quan tr?ng hon, v?a di?n ra t?i Pháp, trong ngày 6.11 c?a các d?ng viên d?ng Xã H?i. M?c dích d? ch?n ki?n ngh? (motion), xác d?nh k? ho?ch ho?t d?ng t? dó quy?t d?nh s? d?i bi?u tham d? d?i h?i d?ng t? ch?c t?i Reims. Có t?t c? sáu ki?n ngh? so v?i k? d?i h?i 2005 nhi?u hon m?t, du?c trình bày cùng d?ng viên. Sau cu?c b?u, ki?n ngh? c?a Ségolène Royal d?n d?u v?i 29% s? phi?u.

Tuy không nói rõ là s? tranh c? ch?c t?ng bí thu nhung bà cho r?ng nhu v?y dã du?c m?t s? d?ng viên giao cho bà trách nhi?m m?i, trong khi Francois Hollande, t?ng bí thu mãn nhi?m, bác b? di?u dó. “29% không ph?i là da s?,” l?i (h?n h?c) c?a ngu?i ch?ng cu c?a bà Royal. N?i dung c?a các ki?n ngh? dã d? n?p d? d?ng viên ch?n l?a nhu sau:

Motion A, du?c d?t tên là trong sáng, can d?m và sáng t?o c?a Bertrand Delanoe.

Ðu?c nh?ng d?i th? cho là “vieux” PS, ki?n ngh? do dô tru?ng Paris Bertrand Delanoe c?m d?u du?c s? ?ng h? c?a t?ng bí thu mãn nhi?m Francois Hollande, ch? t?ch các nhóm d?ng viên Xã H?i t?i Thu?ng và H? Vi?n, và c? các c?u Th? Tu?ng Lionel Jospin, Michel Rocard và nhi?u d?i di?n dân c?. C?u B? Tru?ng Moscovici lúc d?u tính ra ?ng c?, sau rút lui cung ?ng h? ki?n ngh? này.

Bertrand Delanoe t? ý mu?n th?a k? Francois Hollande d? ngh? m?t chuong trình c?i cách th?c s? ? Pháp và Âu Châu trong tinh th?n b?o v? môi sinh và m?t chi?n lu?c t?p h?p t? phái. Ông d? ngh? m?t k? ho?ch d? ph?c ho?t d?ng và chu?n b? cho cu?c b?u c? t?ng th?ng 2012 v?i nh?ng d?i h?i v?i nhi?u ch? d? l?n do da s? d?ng viên dua ra. Ông cam k?t s? th?c thi ý ki?n c?a da s? d?ng viên b?u cho ông.

Motion B, xu hu?ng b?o v? môi sinh c?a Nicole Bricq và Christophe Caresche.

Ðây là m?t ki?n ngh? “nh?”, không quan tr?ng, c? võ cho m?t d?ng Xã H?i chú tr?ng d?c bi?t t?i b?o v? môi sinh. Tru?c nhu c?u b?o v? môi sinh và xu hu?ng xã h?i, b?n van trù li?u thay d?i t? can b?n phuong th?c phát tri?n. Ki?n ngh? mong r?ng v?n d? b?o v? môi sinh không ch? là m?t ph?n nh? trong m?t chuong trình chung c?a k? ho?ch Ð?ng.

Motion C, “m?t th? gi?i ti?n bu?c” c?a Benoit Hamon.

Là dân bi?u c?a Ngh? Vi?n Âu Châu, t?ng là c? v?n c?a Martine Aubry lúc còn là b? tru?ng nhân d?ng, Benoit Hamon, 41 tu?i, du?c cánh t? c?a d?ng ?ng h?, t? Jean-Luc Mélenchon d?n Henri Emmanuelli. Ngu?i c? võ cho m?t t? phái không m?c c?m tru?c Nicolas Sarkozy dua ra nh?ng ý ki?n táo b?o tru?c d?i h?i d?ng. Ki?n ngh? yêu c?u qu?c h?u hóa m?t ph?n các ngân hàng d? t?o nên m?t linh v?c tài chánh công, ngung th?a u?c quân bình và phát tri?n, d?t luong b?ng theo ch? s? l?m phát, c?m nh?ng công ty có l?i sa th?i nhân công và l?p ra m?t qu? b?o tr? xã h?i.

Motion D. Thay d?i t? phái d? trhay d?i nu?c Pháp, c?a Martine Aubry.

C?u b? tru?ng nhân d?ng th?i Th? Tu?ng Lionel Jospin (1997-2001) tr? l?i chính tru?ng sau khi d?c c? th? tru?ng Lille tháng 3 nam ngoái, du?c ngu?i c?a Laurent Fabius, m?t s? c?a Dominique Strauss-Kahn và Arnaud Montebourg ?ng h?. Bà “35 gi?” cho mình có vai trò chính trong d?ng th?t s? d?ng v? phía t?. Bà không tuyên b? m?t cách chính th?c tranh c? t?ng bí thu ch? nói r?ng s? lãnh trách nhi?m n?u ki?n ngh? c?a du?c da s? ?ng h?.

Motion E. Hy v?ng t?i cho phe t?, hãnh di?n là nh?ng ngu?i c?a d?ng Xã H?i, Ségolène Royal.

Là ngu?i vào vòng hai tranh t?ng th?ng nam 2007, bà du?c m?t s? nhân v?t quan tr?ng trong d?ng ?ng h?. Bà mu?n bi?n d?ng Xã H?i tr? thành m?t d?ng c?a qu?n chúng, thay d?i t? can b?n, m? r?ng và thích ?ng v?i xã h?i. Sau khi v?n d?ng theo du?ng l?i canh tân, Ségolène Royal dã chuy?n hu?ng qua phía t? tru?c cu?c kh?ng ho?ng dang x?y ra trên th? gi?i t?i m?c mu?n qu?c h?u hóa m?t ph?n các ngân hàng. Bà cho bi?t s? d? c?p t?i ch?c v? t?ng bí thu cho m?t khi ki?n ngh? c?a bà du?c da s? ch?p nh?n.

Montion F. Xu hu?ng xã h?i, toàn c?u và b?o v? môi sinh c?a Franck Pupunat.

Do phong trào Utopia dua ra, ki?n ngh? này ch? truong di?u ch?nh gi?y t? cho nh?ng ngu?i s?ng b?t h?p pháp và không dùng t?i các lò nguyên t? s?n xu?t di?n. Ki?n ngh? này dã du?c 1,04% phi?u b?u k? d?i h?i t?i Mans nam 2005.

Tân t?ng bí thu Ð?ng Xã H?i: 21.11

Th? nam 6.11. T? 17 gi? d?n 22 gi?, 3 200 chi b? c?a d?ng ch?n l?a gi?a sáu ki?n ngh? d? n?p cho d?i h?i d?ng t?i Reims. Tham d?: 168 000 d?ng viên dã dóng niên li?m và 65,000 d?ng viên chua n?p niên li?m t? m?t hay hai nam nay có th? dóng ti?n (50 Euro) tru?c khi b?u. K?t qu?: Ki?n ngh? c?a Ségolène Royal d?n d?u v?i 29%, c?a Bertrand Delanoe và Martine Aubry 25%, c?a Benoit Hamon 19%.

Ð?i h?i h?p t?i Reims, phía B?c nu?c Pháp, t? 12 d?n 14.11 quy t? d?i bi?u tính t? l? theo s? phi?u c?a m?i ki?n ngh? nh?n du?c. Vì không có ki?n ngh? nào nh?n du?c da s? phi?u, ngu?i ch? truong các ki?n ngh? s? tìm cách d? liên k?t v?i nhau d? có da s?, quy?t d?nh l?p tru?ng chính tr? c?a d?ng. T?ng bí thu c?a d?ng s? du?c b?u sau h?i ngh? Reims, vòng d?u trong ngày 20.11 và vòng hai, 21.11.2008.

Quy?t d?nh quan tr?ng: làm vi?c t?i 70 tu?i

Ngh? trình c?a phiên h?p là lu?t ngân sách c?a Qu? An sinh (Sécurité Sociale), nhung khi các dân bi?u h?p bàn, l?i d?ng t?i v?n d? gai góc này. Tang gia tu?i v? huu c?a ngu?i di làm vi?c là m?t v?n d? b? ch?ng d?i d? d?n t? mu?i m?y nam nay b?ng nhiên tr? thành m?t vi?c dã r?i. Chuy?n x?y ra nhu th? nào?

Ðêm 4.11, H? Vi?n ch?p thu?n ngân sách c?a Qu? An Sinh v?i 315 phi?u thu?n, 217 phi?u ch?ng. Nhung ngoài v?n d? 300 t? Euro, có m?t bi?n pháp dã du?c thông qua: là t? nay, ngu?i di làm, n?u mu?n, có th? làm vi?c t?i 70 tu?i, không b? c?m doán nhu hi?n nay. Ðó ch? là m?t tu chính án kèm theo lu?t ngân sách c?a Qu? An Sinh nhung có hi?u l?c nhu lu?t. Ði?u dó có nghia là ch? nhân không còn quy?n cho nhân viên v? huu khi t?i 65 tu?i.

Th?t s? thì quy?t d?nh này không thay d?i gì tu?i huu trí: t? 60 t?i 65. Chuy?n m?i là: ai không dóng d? d? du?c hu?ng huu b?ng toàn ph?n và mu?n còn ti?p t?c làm vi?c sau 65 tu?i, có th? ti?p t?c d? bù d?p vào s? tam cá nguy?t góp cho Qu? huu b?ng.

“Chúng ta v?a có thêm m?t quy?n: quy?n ti?p t?c làm vi?c,” l?i c?a b? tru?ng Lao Ð?ng tru?c di?n dàn qu?c h?i.

Các nghi?p doàn dã nhóm h?p d? th?o lu?n thái d? d?i v?i quy?t d?nh này. Chính ph? lo ng?i r?ng Mùa Ðông nam nay, v?i nh?ng cu?c s?m s?a cho nh?ng ngày l? cu?i nam, vì v? này mà s? không du?c yên ?n nhu m?y nam tru?c. Ðình công, rào c?n, ch?ng d?i?

Tang ti?n già (minimum vieillesse)

L?n d?u tiên t? 60 nam nay, m?t th? ti?n tr? c?p c?a nhà nu?c, ti?n già, l?i tùy thu?c vào di?u ki?n ngu?i dó s?ng m?t mình hay... hai mình. Lu?t ngân sách c?a Qu? An Sinh nam nay trù li?u r?ng ch? ngu?i s?ng m?t mình s? du?c tang 25% t? nay cho t?i 2012, theo l?i h?a c?a Nicolas Sarkozy lúc tranh c?.

Th?t s? thì nh?ng ngu?i s?ng chung cung g?p khó khan không kém vì v?y m?t s? dân bi?u dã yêu c?u chính ph? áp d?ng quy?t d?nh này cho nh?ng ngu?i s?ng chung, ch?ng 105 000 tru?ng h?p. N?u không thì coi nhu là khuy?n khích cho ngu?i ta b? nhau d? du?c hu?ng tr? c?p nhi?u hon. “T? ngày nu?c Pháp du?c gi?i phóng, không bao gi? có s? phân bi?t nhu v?y trong khi quy?t d?nh v? tr? c?p,” l?i c?a Martine Billard, dân bi?u Paris.

Nhi?u dân bi?u k? v?ng r?ng Thu?ng Vi?n s? c?u xét b?n van này tu?n t?i có th? s?a d?i s? sai l?m này.

Tr? c?p cho ngu?i l?n tu?i

Le minimum vieillesse, còn g?i là ti?n già, Aspa (allocation de solidarité aux personnes âgées) c?p cho nh?ng ngu?i trên 65 tu?i không còn làm vi?c mà l?i t?c th?p. G?m c? tr? c?p này, m?t ngu?i m?t nam ch? du?c 7 781,27 Euro hay hai ngu?i s?ng chung 13,629,44 Euro.

S? tr? c?p h?ng tháng là 633,13 Euro cho m?t ngu?i hay 1,135,78 Euro cho hai ngu?i s?ng chung.

S? ngu?i du?c hu?ng tr? c?p này là váo kho?ng 400,000, m?t ph?n tu là s?ng m?t mình.

Ngu?i có l?i t?c 880 Euro m?t tháng du?c Vi?n th?ng kê Insee coi là nghèo.

Air France tri?n h?n dình công

Nghi?p doàn c?a công ty Air France dã ch?u tri?n h?n cu?c dình công m?t tháng thay vì làm reo (grève) vào hai tu?n d?u c?a tháng 11. M?c dích là d? ph?n d?i quy?t d?nh c?a nhà nu?c b?t ph?i làm vi?c t?i... 65 tu?i m?i du?c ngh? huu. Th?t s? chuy?n dó không có, n?u có là tình nguy?n vì sau 55 (cho ti?p viên hàng không) hay 60 tu?i (cho phi công), ai mu?n làm thêm cho t?i 65 thì làm, mu?n ngh? thì ngh?.

Tin này khi?n cho nh?ng ngu?i t?i Pháp sau k? nghi l? Các Thánh vui m?ng thì nh?ng ngu?i t?i Pháp tháng t?i dây, trong mùa cu?i nam l?i bu?n không ít. Nh?ng mong các nghi?p doàn này xét l?i và b? luôn chuy?n dình công vì có s? hi?u l?m.

H? Vi?n dã thông qua d? lu?t này không b?t bu?c nhân viên hàng không ph?i làm vi?c lâu hon m?i du?c ngh? huu. Trên can b?n tình nguy?n, ai mu?n có ti?n thì c? làm, không b? b?t bu?c ph?i ngh? nhu lu?t hi?n hành.

Các nghi?p doàn này còn ch?ng l?i quy?t d?nh cho ngu?i l?n tu?i di?u khi?n phi co. H? cho r?ng nhu v?y “không an toàn cho phi co,” m?t di?u b? các cu?c nghiên c?u, ví d? nhu c?a Co Quan Hàng Không và Không Gian Hoa K? (NASA) bác b?. Cu?c nghiên c?u này cho bi?t r?ng phi công l?n tu?i, có nhi?u kinh nghi?m d?i phó v?i nh?ng c?nh hu?ng khó khan hon nh?ng phi công tr?. Dù sao, da s? các nu?c cung gi?i h?n ? tu?i t?i da là 65 mà thôi.

Trong cu?c s?ng

Sau gh? bành, giày c?a Trung Hoa

B?n d?c khi di mua giày xin luu ý: Vi?n b?o v? s?c kh?e (Institut de veille sanitaire) v?a lên ti?ng báo d?ng giày c?a Trung Hoa có th? b? l? chân vì d?ng ph?i ch?t diméthylfumarate ngan c?n kh?i b? m?c. Ch?t này có trong bao và n?m trong giày. V?y thì sau v? gh? bành do Conforama bán ra, có 400 ngu?i dang thua ki?n thì nay d?n v? giày da.

“Chúng tôi dã liên l?c v?i nh?ng trung tâm ch?ng d?c t?i các b?nh vi?n d? luu ý v? v?n d? này. Chúng tôi yêu c?u n?u có ngu?i nhi?m d?c vì ch?t này xin cho bi?t d? t?ng k?t và công b? trong m?y ngày t?i,” l?i c?a nhân viên c?a vi?n b?o v? s?c kh?e.

BS Martine Avenel-Audran, chuyên b?nh ngoài da c?a b?nh vi?n Angers (trong Réseau Revidal, m?ng lu?i ch?ng l?i d? ?ng v?i da) yêu c?u n?u có ai th?y trong gh? ng?i, trong giày cao c? có m?t cái bao có m?y ch? “Mouldproof, do not eat” xin vui lòng báo d?ng. Ð?ng s? d?n nó mà mang gang tay, l?y b? vào trong m?t bao b?ng plastique dem l?i c?a hàng dã bán ra ho?c dem t?i phòng m?ch c?a m?t y si.

T?i b?nh vi?n này, m?t b?nh nhân dã t?i tr? l? loét ? chân vì di giày mua ? hi?u Etam trong dó có bao gi?y nhu trên. Bao plastique dó cung có trong giày hi?u Chiara du?c d?t bán t?i Angers. Sau v? này, công ty Etam cho bi?t dã thu h?i t?t c? giày cao c? (bottes) nh?p c?ng t? Trung Hoa.

Ch?t hóa h?c ch?a trong dó có th? gây ra b?nh l? da hay m?c m?t nh?c nh?i. Hi?n v? này dang gây tác h?i t?i Luân dôn, cung vì nh?ng hàng nh?p c?ng t? Hoa L?c. (Le Parisien, 5.11)

L?i chuy?n chích ng?a cúm

Tu?n báo Paris Match ph?ng v?n GS Bruno Lina, vi trùng h?c c?a b?nh vi?n Lyon

P.M.: Phuong th?c ch? t?o m?t thu?c ch?ng ng?a cúm là nhu th? nào?

GS B.L.: Nguyên t?c ch?ng ng?a nào cung gi?ng nhau là dua vào trong thân th? m?t lo?i d? l?a - dây là nh?ng vi khu?n dã ch?t, nghia là vô h?i -d? gây ra m?t ph?n ?ng t? v?. Thân th? t?o ra kháng sinh d?c bi?t, nhu các ông lính s?n sàng ngan c?n s? phát tri?n c?a b?nh cúm.

Vi?c ch?ng ng?a hi?u qu? nhung ph?i chính ng?a m?i nam.

P.M.: Vì v?y mà m?i nam có m?t lo?i chích ng?a khác nhau?

G.S.B.L.: Vi khu?n bi?n d?i hoài hoài. M?i Mùa Ðông, có ba lo?i t?n công con ngu?i: A H1N1, A H3N2 và B. Nh?ng vi khu?n này n?y n?, phát tri?n khi?n cho b? ph?n ch?ng tr? c?a chúng ta h?t hi?u nghi?m. Vì v?y mà ph?i chích ng?a ngay cho c? nh?ng ngu?i dã b? cúm. Ð? dáp ?ng v?i nhu c?u mi?n d?ch, thành ph?n c?a thu?c ch?ng bi?n d?i theo ba lo?i vi khu?n nói trên.

P.M.: Làm sao tiên doán du?c cho dúng bi?n thái c?a các vi khu?n dó?

G.S. B.L.: 130 phòng thí nghi?m trên th? gi?i và nh?ng trung tâm y t? qu?c gia theo dõi s? bi?n thái c?a vi khu?n này theo chuong trình c?a Co Quan Y T? Qu?c T? (OMS). H?ng ch?c ngàn vi khu?n dã du?c theo dõi thu?ng tr?c d? bi?t s? bi?n thái nhu th? nào. M?t nam hai l?n, OMS h?p l?i nh?ng ngu?i trách nhi?m các trung tâm y t? dó d? ki?m tra và ch?n các thành ph?n thích dáng nh?t d? ch? t?o thu?c ch?ng tuong ?ng.

P.M.: S? ngu?i b? cúm t?i Pháp m?i nam vào kho?ng bao nhiêu?

G.S. B.L.: Mùa Ðông v?a qua, kho?ng hai tri?u ngu?i dã m?c b?nh cúm và kho?ng 2,000 ngu?i t? n?n vì b?nh này. Ða s? là nh?ng ngu?i y?u du?i: nh?ng ngu?i l?n tu?i b? dau tim hay dau ph?i kinh niên. Dù v?y, cung có thanh niên và tr? em m?c b?nh.

P.M.: M?t s? ngu?i không mu?n chích ng?a vì s? h?u qu? tai h?i. Có h?u qu? tai h?i không?

G.S.B.L.: Ch? có m?t tru?ng h?p không nên chích ng?a là nh?ng ngu?i b? d? ?ng v?i protéine c?a tr?ng (m?t tri?u ngu?i có m?t ngu?i). Cung nhu t?t các các thu?c chích ng?a, có th? gây ph?n ?ng t?i ch? chích (d? hay dau ngay ch? chích), có c?m giác m?i m?t hay nhu b? s?t. 24 gi? sau, nh?ng tri?u ch?ng này s? không còn. S? di có nh?ng tri?u ch?ng dó là vì h? th?ng mi?n d?ch dã du?c kích thích.

P.M.: T?i sau l?n này, có th? nói r?ng thu?c chích ng?a s? r?t là hi?u nghi?m?

G.S. B.L.: T?i vì, nam nay ba thành ph?n c?a vi khu?n dã du?c thay d?i. Nh?ng bi?n d?ng c?a các vi khu?n m?i dây r?t quan tr?ng trong nam r?i nên ngu?i ta ph?i di?u ch?nh các thành ph?n, nói theo danh t? y h?c là A Brsbane/59/07 H1N1, A Brisbane/10/07 H3N2 và B Florida/4/06. M?i nam, thu?c du?c thay d?i vào tháng 6 d? có th? th? nghi?m trên h?ng tram ngu?i tình nguy?n. T? tháng 9 nam nay, OMS cho bi?t ba lo?i virus tìm th?y t? tháng ba không h? bi?n th?. Nhu v?y thì thu?c ch?ng s? thích h?p cho nam nay.

P.M.: Lúc nào là lúc thích h?p nh?t ch?ng ng?a cúm?

G.S. B.L.: Tháng 10 hay d?u tháng 11, lúc mà, thu?ng thì d?ch cúm chua b?t d?u. Thu?c ch?ng ch? có hi?u nghi?m t? 15 ngày hay ba tu?n sau khi dã ch?ng ng?a.

B?nh nhân Parkinson có sinh t? D th?p

Ða s? b?nh nhân Parkinson có m?c sinh t? D r?t th?p, dó là nh?n xét c?a BS Marian Evatt, c?a d?i h?c Emory ? Atlanta ti?t l?. Vùng gây ra b?nh Parkinson l?i là noi ch?a nhi?u sinh t? D nh?t, di?u dó có nghia là nh?ng ngu?i b?nh này c?n nhi?u sinh t? D.

Thân th? t?o sinh t? D t? tia UVB, ngoài ra, t?i t? th?c ph?m (nhu trong cá thon, saumon...)

Các gi?i thu?ng van chuong

T?t c? d?u công b? trong tháng 11

- Pris Médicis: Jean-Marie Blas de Roblès, 54 tu?i, v?i ti?u thuy?t “Là où les tigres sont chez eux” (Editions Zuma) công b? ngày 5.11 t?i khách s?n Lutetia, 4 boulevard Raspail Qu?n VI Paris. Cu?n sách thu?t l?i cu?c d?i c?a Athanase Kircher, tu si Dòng Jésuites trong th? k? th? XVII t?i Ba tây. Tác gi? ph?i b? ra 10 nam nghiên c?u vi?t l?i trong 800 trang.

- Pris de Flore: Tristan Garcia v?i cu?n “La Meilleure part des hommes” (Gallimard), k? l?i nh?ng nam 1980 t?i Paris lúc b?nh sida hoành hành trong gi?i d?ng tính luy?n ái... công b? ngày 6.11 t?i Café de Flore 172 boulevard Saint Germain des Prés Qu?n VI Paris.

- Prix Goncourt và Renaudot: 10.11 t?i Nhà hàng Drouant 1618 Place Gaillon Qu?n II Paris.

- Prix Décembre: 12.11 t?i Khách s?n Lutetia, 4 boulevard Raspail Qu?n VI Paris.

- Prix Interallié: 18.11 t?i Nhà hàng Lasserre 17 avenue Franklin Roosevelt Qu?n VIII Paris.

- Prix Wepler-Fondation La Poste: 24.11 Quán ru?u Wepler 14 Place de Clichy Qu?n XVIII Paris.

Nicolas Sarkozy tang thêm 7 di?m

Ði?m c?a T?ng Th?ng Sarkozy lên 7 nghia là nay Sarkozy có 47% ngu?i ?ng h? theo cu?c tham dò du lu?n c?a CSA và Le Parisien trong ngày 5.11, dang trên nh?t báo này ngày 7.11. Nhu v?y ch? còn thua Th? Tu?ng Francois Fillon m?t di?m. Francois Fillon tang 5, là 48%.

Tháng ba nam nay Th? Tu?ng Fillon b? xa t?ng th?ng t?i 17 di?m: 55% và 38%.

Tình hình kinh t? và giá c? tu?n này

Euro = 1,2 $ (gi?m) D?u h?a: $57 t?i Luân Ðôn, $60 t?i New York (gi?m) Vàng m?t once $753 (tang). Các th? tru?ng ch?ng khoán d?u xu?ng. Cho t?i bao gi? m?i lên? “Khi kinh t? kh? quan hon, cung vào gi?a nam 2010,” l?i c?a m?t chuyên viên công ty tài chánh Natixis.