LTS.- M?t l?n n?a v?n d? t? bào g?c dã vu?t ra kh?i ph?m vi phòng thí nghi?m và tr? thành nh?ng cu?c tranh cãi chính tr?. Vì th? trong trang Ð?i S?ng này, chúng tôi xin cho dang t?i d?n nh?ng chi ti?t c?n thi?t c?a m?t cu?c nghiên c?u khoa h?c v? t? bào g?c và n?u thành công, s? có th? ti?n hành vi?c ch?a tr? ch?ng Alzheimer, Parkinson, và di xa hon n?a, theo các nhà khoa h?c, có th? ch?a du?c c? b?nh ung thu máu.

1.- T? bào g?c tr? thành cu?c tranh cãi chính tr?:

Malcolm Ritter - phóng viên khoa h?c c?a hãng thông t?n Reuters, m?i dây vi?t nhu sau v? Ð?i H?i Ð?ng Dân Ch?: “Cu?c nghiên c?u v? t? bào g?c - stem cells, m?t d? tài nay dã vu?t ra kh?i ph?m vi phòng thí nghi?m d? di vào chính tr? và s? tr? thành m?t d? tài tranh lu?n dáng chú ý t?i Ð?i H?i Ð?ng Dân Ch? s?p t?i dây”.

M?t trong nh?ng s? ki?n khá quan tr?ng xen vào gi?a cu?c tranh lu?n là bài di?n van c?a Ron Reagan, con trai c?a c?u t?ng th?ng Ronald Reagan v?a qua d?i. Ngu?i ta cho r?ng dây là s? ki?n khá quan tr?ng vì du lu?n cho r?ng nh?ng ngu?i C?ng Hòa có quan di?m khá b?o th? v? v?n d? này. Di nhiên, tru?ng h?p này không áp d?ng vào gia dình Reagans b?i vì c?u Ð? Nh?t Phu Nhân Nancy Reagan dã tr?i qua m?t th?i gian khá dài nuôi b?nh và tìm m?i cách d? thúc d?y chuong trình nghiên c?u t? bào g?c (stem cells) tru?c khi ch?ng bà, c?u T?ng Th?ng Reagan ch?t vì b?nh Alzheimer. Sau cái ch?t c?a v? c?u t?ng th?ng, gia dình c?u d? nh?t công dân này tuyên b? h? s? thành l?p m?t trung tâm nghiên c?u quan tr?ng v? t? bào g?c t?i tru?ng Ð?i H?c Cambridge.

S? di nhu v?y là vì vào d?u nam nay, chính ph? Luân Ðôn dã cho m? m?t “ngân hàng t? bào g?c” và nh?ng nhà nghiên c?u M? cho bi?t h? m?i thi?t l?p m?t b? suu t?p nh?ng “t? bào g?c trích ra t? các phôi (embryo)”, m?t lo?i t? bào g?c h?a h?n nhi?u tri?n v?ng nh?t có th? ch?a du?c ch?ng Alzheimer, ch?ng b?nh mà cho t?i nay v?n chua tìm ra thu?c ch?a.

Hi?n nay, nh?ng l?i tuyên b? c?a Thu?ng Ngh? Si John Kerry cho th?y là ông ch? truong tài tr? cho các cu?c nghiên c?u v? t? bào g?c vì nh?ng tri?n v?ng ch?a b?nh c?a nó. Ông Kerry là m?t trong s? 58 thu?ng ngh? si, m?i dây, dã thúc d?y T?ng Th?ng Bush m?m d?o hon trong chính sách c?a ông, m?t chính sách ngan c?m vi?c dùng ngân sách liên bang d? tài tr? cho cu?c nghiên c?u t? bào g?c trích ra t? phôi. Nhung T?ng Th?ng Bush nh?n m?nh r?ng ông s? không d?i ý (m?t s? ngu?i cho r?ng phôi - nghia là tr?ng dã th? tinh - là m?m s?ng nên không du?c tiêu di?t nó).

Trên th?c t?, s? vi?c chính tr? có d?a vào v?n d? t? bào g?c là vì trong cu?c b?u c? vào Tháng Mu?i M?t t?i dây, nh?ng c? tri California s? ph?i quy?t d?nh xem có nên ch?p thu?n 3 t? dô-la trái phi?u d? tài tr? cho các cu?c nghiên c?u t? bào g?c hay không. Cung vào nam nay, Liên Hi?p Qu?c s? duy?t xét l?i v?n d? li?u có nên d? ngh? m?t hi?p u?c qu?c t? d? “c?m vi?c sinh s?n vô tính (cloning)” mà ngu?i ta g?i nôm la là làm “b?n sao con ngu?i”. Oái oam thay, vi?c “trích” nh?ng t? bào g?c ra t? phôi l?i c?n d?n ti?n trình c?a vi?c sinh s?n vô tính n?u ngu?i ta trích t? bào g?c t? m?t phôi dã du?c “làm b?n sao, t?c cloning”.

T? bào g?c t? phôi du?c lu?ng d?nh là d?y tri?n v?ng vì kh? nang có th? xen vào t?t c? các lo?i t? bào trong co th?. Do dó mà các nhà khoa h?c mu?n nghiên c?u xem có th? s? d?ng chúng b?ng cách nào trong vi?c ch?a tr? m?t s? ch?ng nan y.

M?i dây, ngu?i ta bàn tán nhi?u d?n vi?c dùng t? bào g?c d? tr? các ch?ng b?nh ch?ng h?n nhu ti?u du?ng, Parkinson, c?t s?ng b? thuong b?ng các “xen” nh?ng t? bào g?c vào d? thay th? cho nh?ng t? bào b? thuong t?n. B?ng phuong th?c v?a k?, ngu?i ta nghi ngay d?n tri?n v?ng có th? thay th? nh?ng t? bào não b? hu noi nh?ng ngu?i m?c ch?ng Alzheimer.

Nhung li?u các nh?ng tri?n v?ng này có trong t?m tay c?a chúng ta không? M?t nhà nghiên c?u c?a tru?ng Ð?i H?c Harvard là Giáo Su Douglas Melton tuyên b?: “N?u có ai h?i r?ng li?u dây có ph?i là phuong th?c h?u hi?u không thì r?t khó có câu tr? l?i vì r?ng, n?u chúng ta dã bi?t du?c di?u này thì còn c?n gì ph?i th? nghi?m. Chúng tôi không h?a là cu?c nghiên c?u c?a chúng tôi thành công, nhung t? bào g?c là m?t trong nh?ng co h?i t?t nh?t d? chúng tôi ch?a tr? du?c nh?ng ch?ng b?nh c?n ph?i thay th? các t? bào dã b? h?y ho?i vì b?nh”.

S? di có cu?c tranh cãi cung ch? vì v?n d?: “T? gào g?c d?n t? dâu?” M?t cách gi?n d? chúng ta có th? hi?u ngu?n g?c c?a t? vào g?c nhu th? này: “Khi m?t phôi (tr?ng th? tinh) du?c kho?ng 5 ngày, nó có hình th? gi?ng nhu m?t trái c?u g?m kho?ng 200 t? bào g?c, khó có th? nhìn th?y b?ng m?t thu?ng. Nh?ng t? bào g?c này xu?t hi?n phía bên trong c?a trái c?u và d? có th? l?y ra du?c nh?ng t? bào g?c này, tru?c h?t c?n ph?i tiêu di?t cái phôi - t?c là tr?ng dã th? tinh. V?n d? tr? nên nghiêm tr?ng vì nhi?u ngu?i coi phôi là m?m s?ng d? phát tri?n thành m?t con ngu?i, nên t? nó dã có d?i s?ng và c?n ph?i du?c b?o v?”.

Ð? có du?c nhi?u t? bào g?c, ngu?i ta có th? dùng phuong pháp sinh s?n vô tính (cloning) d? s?n xu?t ra phôi. Nhung chúng ta hãy nghe H?ng Y William Keeler trong H?i Ð?ng Giám M?c Hoa K? phát bi?u: “Ði?u này hoàn toàn sai vì ngu?i ta dã coi d?i s?ng là m?t lo?i d? v?t có th? s?n xu?t ra du?c.”

Tùy theo cách nhìn c?a m?i ngu?i mà quan di?m này có du?c nh?ng l?p lu?n bác b? hay h? tr? và cu?c tranh lu?n s? còn kéo dài. Nhung dây không ph?i là m?c dích c?a bài này. Chúng tôi ch? mu?n trình bày v?n d? nói trên c?n k? hon vì chúng ta ch? m?i nói t?i m?t tri?n v?ng, và nh?ng n? l?c c?a tri?n v?ng dó có th? bi?n thành hi?n th?c.

2.- Tru?ng h?p gia dình c?u T?ng Th?ng Ronald Reagan:

Ð? có th? bi?t du?c rõ hon v? tri?n v?ng là t? bào g?c có th? ch?a tr? du?c ch?ng Alzheimer, m?t ch?ng b?nh ? t? bào não làm cho m?t ngu?i d?n dà m?t h?t trí nh? và di d?n t? vong, ngu?i ta d?t câu h?i v? tru?ng h?p c?a c?u T?ng Th?ng Reagan và nh?ng n? l?c c?a bà Nancy Reagan trong vi?c áp d?ng t? bào g?c d? ch?a tr? cho ch?ng.

Ngu?i ta cho r?ng chuy?n dùng stem cells d? ch?a tr? cho ông Reagan có th? dã x?y ra. Th? nhung, các nhà khoa h?c nói r?ng do Alzheimer thu?ng t?n công óc não, nên vi?c th? dùng stem cells d? ch?a tr? v?n còn quá s?m vì nó dòi h?i nhi?u thách th?c và th? nghi?m.

Ông Lawrence Golstein - giáo su c?a University of California, San Diego, hy v?ng s? dùng t? bào g?c d? tìm hi?u v? b?nh Alzheimer. Ông d? d?nh s? chuy?n nh?ng d?t bi?n c?a ch?ng Alzheimer dang phát tri?n vào nh?ng t? bào g?c và c?y t? bào g?c này vào t? bào não trên m?t cái dia. B?ng phuong th?c này, theo ông có th? nghiên c?u nh?ng giai do?n s?m nh?t c?a s? tàn phá nh?ng t? bào não kh?e m?nh.

Sau cùng, Giáo Su Golstein cho r?ng vi?c nghiên c?u nh?ng t? bào b? tàn phá trong ngu?i b?nh Alzheimer cung gi?ng nhu ngu?i ta thanh sát nh?ng mi?ng v?n c?a m?t chi?c máy bay b? r?t và di?u c?n thi?t là làm sao ki?m du?c chi?c “h?p den”. Khi ki?m du?c chi?c “h?p den” trong t? bào não c?a ngu?i b?nh Alzheimer, ngu?i ta có th? bi?t nguyên nhân d?n d?n vi?c t? bào não b? tàn phá và t? dó có th? ch?a tr? du?c. Công vi?c tuong t? này có th? áp d?ng cho nh?ng b?nh khác.

Nhung có m?t câu h?i khác du?c d?t ra: T?i sao l?i dùng phuong pháp sinh s?n vô tính d? l?y t? bào g?c?

Trong ti?n trình này, nh?ng khoa h?c gia l?y di DNA c?a m?t cái tr?ng và th? vào dó b?ng DNA c?a m?t ngu?i khác. Tr?ng phát tri?n thành m?t phôi. Nh?ng t? bào g?c ch?a d?ng trong phôi dó, cho nên khi cho sinh s?n vô tính (cloning) thì s? cung c?p du?c m?t lo?t th? h? DNA phù h?p v?i ngu?i cho DNA. Do dó, nh?ng t? bào g?c n?u du?c c?y xen vào t? bào não hay các t? bào c?a t?y t?ng chuyên s?n xu?t ra insulin s? có th? giúp thay co ph?n mà không b? h? th?ng mi?n nhi?m trong ngu?i bác b?. Hon n?a, theo k? ho?ch c?a Golstein, nh?ng t? bào g?c có th? du?c nghiên c?u trong phòng thí nghi?m d? hi?u bi?t tu?ng t?n v? can b?nh.

Nh?ng nhà khoa h?c, nh?ng ngu?i h? tr? cho vi?c dùng sinh s?n vô tính d? ch?a b?nh nh?n m?nh d?n tính ch?t c?a tru?ng h?p này v?i sinh s?n vô tính v?i m?c dích sinh con (reproductive cloning), trong dó phôi s? có th? c?y vào t? cung c?a ph? n? d? ti?n tri?n thành bào thai. Ph?n l?n các nhà khoa h?c ph?n d?i phuong th?c sinh s?n vô tính d? t?o ra con ngu?i vì phuong pháp này nguy hi?m và vô d?o d?c.

Nhung c?n ph?i m?t th?i gian bao nhiêu lâu m?i l?y có d? t? bào g?c d? di?u tr? cho m?t b?nh nhân. Giáo Su John Gearhart c?a tru?ng Ð?i H?c John Hopkins nhìn nh?n r?ng y?u t? th?i gian là vô cùng quan tr?ng. M?t v? sinh s?n vô tính cung kéo dài t? vài tháng d?n m?t nam và nhu th? là quá lâu d?i v?i nh?ng n?n nhân c?n t? bào d? di?u tr? c?t s?ng b? thuong, b? d?t qu? (stroke) hay b? tr?y tim (heart attack). B?nh kinh niên có th? có nhi?u th?i gian ch? d?i hon. M?i dây các nhà nghiên c?u nghi t?i m?t chi?n lu?c t? bào g?c, trong dó h? coi vi?c sinh s?n vô tính ch?a b?nh ch? là giai do?n t?m th?i. M?t ý tu?ng m?i nh?t là thi?t l?p các ngân hàng v?i nhi?u h? th?ng t? bào g?c v?i h? th?ng mi?n nhi?m du?c ch?n l?a s?n d? cho nhi?u b?nh nhân m?t lúc có th? ch?n m?t lo?t t? bào g?c g?n phù h?p v?i h? th?ng mi?n nhi?m c?a co th? mình s?n có nh?t d? b?t co h?i t? ch?i khi c?y t? bào g?c vào trong ngu?i.

Cu?i cùng, còn m?t v?n d? c?n gi?i quy?t. Ðó là li?u có phuong pháp nào khác d? l?y t? bào g?c mà không c?n tiêu di?t tr?ng th? tinh không d? tránh ti?ng là tiêu di?t m?m s?ng không. Nh?ng nhà nghiên c?u dã có th? tr? l?i r?ng “Có”. M?t phuong th?c m?i nh?t: Ðó là l?y t? bào g?c t? t? bào c?a ngu?i l?n và cho sinh s?n vô tính. Nh?ng cu?c nghiên c?u g?n dây cho th?y nh?ng t? bào g?c c?a ngu?i l?n cung v?n linh ho?t và có th? cung c?p m?t ngu?n tài nguyên khác v? t? bào g?c d? tr? b?nh.

Nói tóm l?i vi?c dùng t? bào g?c t? phôi hay t? t? bào ngu?i l?n hi?n dang trong giai do?n nghiên c?u d?y tri?n v?ng. N?u cu?c nghiên c?u thành công thì dây là m?t phép l? m?i trong y khoa.

Y?n Tuy?t