* T?i sao gi?i tr? ?ng h? ông Obama?

Vi?t Nguyên (Ð?c Bi?t C?a Ngày Nay)

LTS – T? Bàn Vi?t Houston là c?t m?c bàn v? các v?n d? th?i s? t? chính tr? t?i kinh t?, van hóa... do nhà báo Vi?t Nguyên trong ban biên t?p Ngày Nay ph? trách. Ông cung là m?t bác si làm vi?c t?i Houston.

HOUSTON (NN) – Cu?c b?u c? T?ng th?ng Hoa K? nam 2008 s? dua d?n th?ng l?i cho Hollywood.  Cu?n phim v? cu?c d?i tân t?ng th?ng s? là cu?n phim h?t b?c.  N?u TNS John McCain th?ng c?, Hollywood s? có cu?n phim v? cu?c d?i anh hùng c?a m?t c?u tù binh chi?n tranh Vi?t Nam, n?u TNS Hillary Clinton d?c c?, Hollywood s? có cu?n phim v? cu?c d?i c?a m?t n? t?ng th?ng d?u tiên và n?u TNS Obama d?c c?, Hollywood có m?t cu?n phim thu hút gi?i tr? v? cu?c d?i c?a m?t t?ng th?ng da den d?u tiên trong l?ch s? Hoa K?.

Cu?c d?i ngo?i h?ng c?a TNS Barack Obama

Hai tu?n tru?c cu?c b?u c? so b? c?a hai d?ng Dân Ch? và C?ng Hòa ? Texas, cô con gái tôi làm vi?c ? Hollywood, mê ông TNS Obama qua bài di?n van ? d?i h?i d?ng Dân Ch? nam 2004, dã t?ng b? cu?n “Nh?ng Gi?c Mo Ð?n T? Cha Tôi” (Dreams from my father) c?a Barack Obama d? tôi có d?p bi?t d?n nh?ng gi?c mo c?a gi?i tr? ti?n b? ? M? cùng cu?c d?i và nh?ng gi?c mo c?a Obama.

Tu?i tr? c?a chàng Obama khác h?n v?i tu?i tr? “ph?n lo?n vô c?” nhu James Dean, c?a ông John Mc Cain. N?u John McCain dã ph?n lo?n khi tr? thì Obama dã hòa h?p v?i th?i d?i c?a ông. Ð?ng Dân Ch?, phe bà Clinton, dã t? cáo Obama hút cocain, phi xì ke trong th?i di h?c nhung Obama cung gi?ng nhu nh?ng sinh viên trong th?p niên 1980.  Trong nh?ng nam cu?i ? tru?ng trung h?c bang Hawaii và ? tru?ng cao d?ng Occidental, Califonria, chàng tr? tu?i Obama hút Marijuana, dôi khi phì phà cocain trong quán ru?u theo b?n bè. Th?i d?i c?a Obama là th?i d?i c?a Bill Clinton hay John Kerry, Howard Dean, John Edwards dã t? thú nh?n nam 2004. H? dã phi xì ke chút d?nh trong khi ông TT George W.Bush duong nhi?m không hút sách t? nam 1974.

Cu?c d?i c?a Obama d?y nh?ng va ch?m v? van hóa. “Nh?ng gi?c mo d?n t? cha tôi” là cu?n sách v?i d? t?a không chính xác. Có l? vì Obama quá yêu b??  B? ông dã b? m? con ông ? l?i Hawaii nam 1963 khi Obama lên hai. Trong c? d?i t? tho ?u d?n nam 21, khi cha ông m?t vì tai n?n xe c? ? Kenya, ông ch? g?p b? ông dúng m?t l?n nam ông 10 tu?i.

Sanh nam 1961, ba nam tru?c phong trào sinh viên tranh d?u mùa hè (freedom summer 1964) ng?i bi?u tình b?t b?o d?ng ch?ng dân da tr?ng k? th? b? c?nh sát dàn áp v?i chó và vòi nu?c ch?a l?a, Obama là tác ph?m c?a cu?c hôn nhân khác m?u da.   Cha ông dòng dõi dân Phi Châu Kenya, b? l?c Luo, cham sóc dê trong tr?i c?a b?, h?c gi?i, du?c h?c b?ng lên th? dô Nairobi r?i sang du h?c M?. Nam 1959, 23 tu?i b? c?a Barack Obama là sinh viên Phi Châu d?u tiên làm ch? t?ch T?ng h?i Sinh viên Qu?c t? Ð?i h?c Hawaii. Nam 1960, khi ông b? Obama 21 tu?i l?y v? 18 tu?i sinh viên d?i h?c Hawaii, M? tr?ng g?c Kansas thì hôn nhân khác m?u da v?n còn b? xem là t?i ác (felony) gi?ng nhu t?i gi?t ngu?i, hi?p dâm cho mãi dên nam 1967, T?i cao Pháp vi?n m?i phán quy?t lu?t c?m hôn nhân khác ch?ng t?c là vi hiên.

S?ng ? mi?n Nam nu?c M?, lúc ?y, nh?t là ? Texas, ngu?i da den và dân thi?u s? ph?i ch?u tình tr?ng Jim Crow là tình tr?ng ph?i ph?c tùng khi s?ng chung và làm chung v?i M? tr?ng.  Ngu?i da tr?ng lúc nào cung dúng, cung ph?i và dân da den ph?i vâng l?i và tránh d?ng ch?m. “Yes Sir” d? yên thân. Nhung nam 1959 sông ? Hawaii, c?u bé Obama va ch?m v?i nhi?u s?c dân nh?t là dân Á Châu v?i Nh?t, Trung Hoa và Phi Lu?t Tân, không thân thi?n v?i nhau cho l?m, s?ng v?i nhau “qua nhi?u d?ng c?p” gi?ng nhu ? ?n Ð?.  “Nh?ng gi?c mo d?n t? cha tôi” có l? d?n t? ông b? nuôi nhi?u hon. (Cha Obama sau dó có ba v? và sáu ngu?i con ? Kenya).  Nam 9 tu?i, Obama v? Djakarta s?ng v?i m? và ông du?ng Lolo (có nghia là diên), m?t sinh viên du h?c khác ? Hawaii.  Trong ba nam ông du?c ông du?ng ngu?i Indonesia d?y t? cách t? v? d?n cách thay bánh xe.  Cu?c d?o chánh d?m máu c?a Sukarno nam 1965 dã khiên ông b? nuôi m?t lý tu?ng.  Khi ông này m?t vì b?nh gan nam 51 tu?i, m? ông không d? kh? nang cho ông theo h?c tru?ng Qu?c t? ? Djakarta, g?i ông v? Hawaii theo h?c tru?ng Punahou, t?i dây c?u bé Barack c?m th?y cô d?c không hi?u mình thu?c s?c dân nào, t? xa lánh các h?c sinh da den khác. Khi l?n lên v? ? N?u U?c, trên du?ng 94, gi?a du?ng 1 và du?ng s? 2, biên gi?i gi?a Harlem và Manhattan, c?u Barack l?i t? hào là ngu?i da den.  Obama tìm l?i du?c t? hào v? ngu?n g?c c?a mình khi ông ? tru?ng lu?t Harvard (v? ông cung là m?t sinh viên gi?i g?c Princeton và Harvard), là ngu?i da den g?c Phi Châu d?u tiên làm ch? t?ch Harvard Law Review. 50 nam sau v? ki?n sinh viên Brown d?i v?i H?i d?ng Giáo d?c, 40 nam sau lu?t quy?n t? do b?u c? ông Obama l?i m?t l?n n?a có cái t? hào là ngu?i da den g?c Phi Châu d?u tiên vào Thu?ng Vi?n 

Obama và phong trào tranh d?u c?a ngu?i da den

Nam 2008, TNS Barack Obama dòi thay d?i v?i kh?u hi?u “Vâng, chúng ta có th?” (Yes, we can). Ðây không ph?i là l?n d?u tiên ông dòi thay d?i. Nam 1983, sinh viên Obama dã dòi thay d?i khi dóng vai trò t? ch?c viên c?a c?ng d?ng da den ? N?u U?c và sau dó qua Chicago.  Phong trào c?a ngu?i da den ? Chicago lúc ?y c?m th?y nu?c M? c?n thay d?i, ph?i thay d?i t?n g?c t? tòa B?ch ?c c?a TT Ronald Reagan d?n Qu?c H?i; thay d?i t? du?i lên trên ch? không ph?i t? trên xu?ng. Phong trào khác v?i phong trào b?o d?ng c?a ngu?i da den th?p niên 60 và 80 nhung Obama dã h?c du?c m?t bài h?c t? chính nh?ng ngu?i da den.  Không m?t ngu?i da den trong c?ng d?ng ? N?u U?c, khu Harlem ?ng h? c?u sinh viên Obama.  H? ?ng h? các ?ng c? viên da tr?ng h?a h?n b?o v? quyên l?i c?a h? m?c dù Obama có bàn tay c?a m?t ngu?i Do Thái, ông Marty Kaufman, d?ng sau ?ng h?.

Nam nay 2008, ?ng c? viên da den Obama dòi thay d?i làm cho d?ng Dân Ch? nh?c d?u vì chia r?. V?i s? phi?u ph? thông và c? s? phi?u d?i bi?u hon h?n s? phi?u c?a bà Clinton và nh?ng ti?u bang còn l?i có nh?ng ti?u bang m?nh v? Obama (Mississipi ngày 11/3, North Carolina 5 tháng 6, Oregon ngày 20/5) lu?t b?u c? so b? thay d?i  m?i b?n nam c?a  Ð?ng Dân Ch? (nam nay do Howard Dean c?m d?u) dã dua 795 siêu d?i bi?u và 366 d?i bi?u c?a hai ti?u bang Florida và Michigan vào th? k?t. N?u h? bi?u quy?t ch?n Clinton trong khi ông Obama có nhiêu phi?u hon h? s? b? mang ti?ng k? th? da m?u.

TNS Obama dã th?ng ? nh?ng ti?u bang 98% da tr?ng nhu Iowa và gia dình Kennedy dã d?ng sau ?ng c? viên da den không ph?i ch? vì l?i l?m c?a c?u TT Bill Clinton ? South Carolina mà t? 50 nam tru?c, khi TNS Bob Kennedy b? dân da tr?ng và d?ng Dân Ch? ch? trích sau khi phát bi?u “m?t  ngu?i da den có th? du?c làm t?ng th?ng trong 50 nam t?i.”

Thành công c?a TNS Obama du?c TNS Joe Biden công nh?n “nh? tài hùng bi?n và d?i s?ng chính tr? s?ch”. Thành công này khác v?i nh?ng thành công c?a các l?c si hay các siêu sao da den.  Ðây là s? thành công c?a m?t ngu?i da den thu?c gi?i trí th?c và d?u tr? trêu nh?t là s? thành công này do k?t qu? c?a s? hòa h?p c?a gi?i trung luu Hoa K?, các gi?ng dân khác màu da chung s?ng, h?c chung tru?ng qua chánh sách c?a TT Ronald Reagan (affermative action).

S? thành công c?a TNS Obama là di?u dáng suy g?m cho các c?ng d?ng dân thi?u s?!  Trong khi gi?i tr?, không ch? dân da den, c?m th?y ông Obama d?t du?c thành công có tánh cách l?ch s? dáng k? thì các lãnh t? da den nhu David Patterson và Charles Rangel không ?ng h? TNS Obama.  H? v?n gi? m?t lý lu?n c? di?n, ngu?i da tr?ng b?o v? quy?n l?i cho ngu?i da den h?u hi?u hon ho?c h? l?i lo l?ng, TNS Obama di quá xa “h?” s? tìm cách ám sát ông nhu s? lo s? c?a bà Colin Powell cho ch?ng b?n nam v? tru?c.

Ngu?i M? thu?ng kêu g?i dân thi?u s? s?ng hòa nh?p vào xã h?i Hoa K? nhung v?i ngu?i da den s?ng trên 200 nam trên d?t nu?c này thì s?ng hòa nh?p là con du?ng m?t chiêu, hòa nh?p vào van hóa ch? d?ng, van hóa c?a ngu?i M? tr?ng.

Cùng nam 1983, khi c?u sinh viên Obama dòi thay d?i, ông Harold Washington du?c b?u làm th? tru?ng da den ? Chicago. Ông th?ng c? nhung dã than phi?n: “Ngu?i da tr?ng luôn luôn mu?n d?i lu?t khi ngu?i da den lên n?m quy?n” và “c?ng d?ng ngu?i da den thi?u doàn k?t”.

Ð?n k? v?n d?ng tái c?, Ông Harold Washington hoàn toàn thay d?i, liên k?t v?i các chính tr? gia cu, làm hòa v?i dân M? tr?ng g?c Ba Lan và Ai Nhi Lan gây ra b?t d?ng v?i nh?ng ngu?i da den dã ?ng h? ông trong cu?c b?u c? d?u tiên.

T? k? b?u c? nam 2004, tâm lý “Jim Crow” c?a ngu?i da den du?c xem nhu dã b? dánh tan theo nhu các nhà phê bình chính tr? nh?n xét.  Gi?i trí th?c ngh? nghi?p da den c?m th?y không còn b? gi?i h?n nhung cuôc d?u tranh dòi bình d?ng c?a nh?ng ngu?i da den th?p niên 1960 v?n chua du?c gi?i quy?t. Ða s? dân da den v?n còn nghèo nh?t là v? phuong di?n l?i t?c và nhà c?a so v?i th?p niên 1960 v?n không khá hon. S? th?t nghi?p c?a ngu?i da den d?ng m?c 17%. 50% h?c sinh b? h?c, 79% tr? sinh ra không cha. Ngu?i da den v?n l?m l?n gi?a quy?n l?i và trách nhi?m và có l? dây là m?i lo s? n?ng nh?t c?a dân M? khi có m?t t?ng th?ng ngu?i da den. Các lãnh t? b?o th? ngu?i da den d? l?i cho gi?i câp ti?n và phong trào tranh d?u dòi bình d?ng th?p niên 1970-1980.  Các phong trào này không d?t v?n d? giáo d?c b?n s?c c?a ngu?i da den là m?t trong nh?ng v?n d? l?m l?n t? nam  1960.

Trong “Nh?ng gi?c mo d?n t? cha tôi”, ông Obama h?c du?c m?t bài h?c: S?ng hòa nh?p trong xã h?i là chìa khóa c?a thành công. S?ng hòa nh?p ch? không s?ng v?i màu da den. S?ng trong dòng chánh  v?i van hóa c?a qu?c gia Hoa K?. Choi bóng r? v?i b?n da tr?ng trong tru?ng, d?c sách các tác gi? da den Du Bois, Hughes, Wright, Ellison, Baldwin dã giúp Barack Obama s?ng hòa h?p và gi? du?c b?n s?c c?a ngu?i da den.

Cu?c b?u c? so b? d?ng Dân Ch? nam 2008 dang là th? thách c?a gi?i tr? ? Hoa K?. TNS Barack Obama dã dòi thay d?i nh? c?m h?ng t? các phong trào d?u tranh dòi bình quy?n và gi?i tr? dang ch?y theo s? dòi d?i thay c?a Obama qua lá phi?u.   Gi?i tr? d?u th? k? 21 khác v?i gi?i tr? xu?ng du?ng th?p niên 1960 hay gi?i tr? ph?n lo?n 1980 v?i tình d?c, thu?c và nh?c Rock and Roll.

Hãy ch? xem, gi?c mo Obama có th? thành s? th?t hay không?                                                                                                                                                      

Vi?t Nguyên

(Houston 6 tháng 3-2008)