Vi?t Nguyên (d?c bi?t c?a Ngày Nay)

LTS – T? Bàn Vi?t Houston là c?t m?c bàn v? các v?n d? th?i s? t? chính tr? t?i kinh t?, van hóa... do nhà báo Vi?t Nguyên trong ban biên t?p Ngày Nay ph? trách. Ông cung là m?t bác si làm vi?c t?i Houston.

HOUSTON (NN) –  Chi?u m?ng M?t T?t, m?t bu?i chi?u d?p tr?i, tôi ng?i ? khu thuong xá The Grove, noi có m?t b?n nu?c v?i nh?ng dòng nh?c hòa di?u cùng giòng nu?c và nh?ng ngu?i mua s?m ng?i trên bãi c?, nghe nh?ng l?i hát cu trong b?n nh?c xua c?a Frank Sinatra “I will teach you how to cry!” “Tôi s? d?y em khóc nhu th? nào”, và r?i tôi l?i nh? d?n nh?ng gi?t nu?c m?t c?a bà TNS Hillary Clinton trong mùa tranh c?!

Ð?ng Dân Ch? chia r?

Cu?c tranh c?  so b? trong d?ng Dân Ch? và C?ng Hòa dã dua d?n nh?ng k?t qu? b?t ng? nhu tr?n chung k?t Superbowl gi?a New York Giants và New England Patriots.  Con ng?a già John Mc Cain v? ngu?c trong d?ng C?ng Hòa và k?t qu? khó doán tru?c gi?a bà Clinton và ông Obama trong d?ng Dân Ch? dang dua d?n s? chia r?, dem l?i th? v? cho d?ng C?ng Hòa trong nh?ng ngày tháng t?i.

L?n d?u tiên trong tám nam qua, l?i th? tài chánh dã không dem l?i th?ng l?i cho các ?ng c? viên nhà gi?u. V? phía d?ng C?ng Hòa, ?ng c? viên gi?u nh?t Mitt Romney v?i gia tài hon 100 tri?u M? kim dã b? cu?c. Vê phía d?ng Dân Ch?, ?ng c? viên Barack Obama, gia tài v?n v?n ch? m?t tri?u M? kim dã khi?n                 bà Hillary Clinton lúng túng. Cuôi nam 2007, hai v? ch?ng bà Clinton v?i quy tranh c? k? l?c 115 tri?u 700 ngàn M? kim dã tu?ng n?m ch?c ph?n th?ng. Sau ngày Super Tuesday v?i TNS Obama th?ng 13 ti?u bang và sau dó qua Louisiana, Nebraska, Washington, Maine d?n d?n d?i th?ng ? Virginia, Maryland, Washington DC,và m?i dây Wisconsin. Bà Clinton dã ph?i b? ra 5 tri?u  M? kim ti?n túi d? ti?p t?c tranh c?. Trong 48 gi? sau ngày Super Tuesday, bà Clinton dã  thu du?c s? ti?n k? l?c 6.4 tri?u nhung v?n thua con s? 7.2 tri?u c?a ông Obama.  50% s? ti?n gây qu? c?a bà Clinton d?n t? v?n d?ng viên dóng góp s? ti?n t?i da du?c chính ph? cho phép 2,300 M? kim so v?i  66% s? ti?n gây qu? c?a ông Obama d?n t? các v?n d?ng viên dóng góp ít hon s? tiên gi?i h?n cho nên trên du?ng dài bà TNS Clinton s? ph?i g?p thêm khó khan tài chánh d? d?i d?u v?i ông Obama.

Ph?n th?ng có v? nhi?u ph?n nghiêng v? TNS Barack Obama. Bà TNS Hillary Clinton s? ph?i c? g?ng ch?y dua t?i da ? hai ti?u bang Ohio và Texas d? ch?n TNS Barack Obama trong ngày            4 tháng 3-08 s?p d?n. Chung quy  cung t?i l?i c?a ông ch?ng bà, c?u TT Bill Clinton t?i ti?u bang South Carolina. Ông dã so sánh chi?n th?ng c?a TNS Obama nhu chi?n th?ng c?a ông Jesse Jackson, ?ng c? viên b?n nam tru?c, không dua d?n s? thành công cu?i cùng du?c d?ng d? c? thành ?ng c? viên t?ng th?ng. L?i l?m n?ng hon sau khi c? ông bà Clinton dã ví d? Martin Luther King, nhà tranh d?u nhân quy?n da den không th? thành công n?u không có quy?t d?nh c?a ông t?ng th?ng da tr?ng Lyndon B. Johnson.  Nh?ng ngu?i da den dã t?c gi?n. Các ?ng c? viên, các c? tri da den dã nhìn th?y b? m?t th?t c?a ông bà Clinton, ch? mu?n th?ng c? b?ng m?i giá. Trong quá kh? h? nói cho v?a lòng c? tri nhung nay v?i d?i th? da den ông Clinton dã ph?m m?t l?i l?m n?ng dua d?n s? chia r? trong d?ng Dân Ch?.

Sau khi dòng h? Kennedy v?i TNS Ted Kennedy và bà Caroline Kennedy lên ti?ng ?ng h? TNS Barack Obama d?ng Dân Ch? dã phân hóa vì v?n d? m?u da, di?u mà dân M? không th? tiên doán du?c trong quá trình dân ch? c?a d?ng.

 C? tri da den “yêu nu?c, tin tu?ng vào tuong lai và co h?i” dã b? roi TNS Clinton.  ? California ch? có 19% c? tri da den b?u cho bà Clinton so v?i con s? 62% qua cu?c trung c?u ý ki?n h?i tháng 10 nam 2007.  Ðây cung là h?u qu? c?a s? t?n công vào cá nhân ông Obama c?a B? tham muu tranh c? c?a bà Clinton.  H? dã g?i ông Obama là ?ng c? viên  da den, Thu?ng ngh? si dã dùng Cocaine trong th?i còn là sinh viên và cu?c trung c?u ý ki?n c?a nhóm Clinton cho r?ng c? tri ngu?i Hispanic chua s?n sàng ?ng h? m?t ?ng c? viên da den.  Ngày 4 tháng 3 này bà Clinton s? d?t h?t hy v?ng vào c?   tri ngu?i M? g?c    Hispanic nh?t là c? tri ? Texas.

S? chia r? trong d?ng Dân Ch? càng ngày càng rõ, trên m?i phuong di?n t? cá tính c?a ?ng c? viên d?n kinh nghi?m chính tr?. Bà Hillary Clinton du?c s? ?ng h? c?a ph? n?, dân Hispanic, gi?i lao d?ng và c? tri l?n tu?i còn ông Obama du?c s? ?ng h? c?a dân da den (80% s? phi?u vào ngày Super Tuesday), dàn ông, gi?i tr? và gi?i có l?i t?c cao.

Ph? n? thích TNS Clinton vì Hillary là dàn bà. Ngu?i l?n tu?i d?ng Dân Ch? ?ng h? bà Clinton vì bà trên 60 tu?i.  Dân lao d?ng b? phi?u cho bà Clinton vì h? nh? d?n di vãng, nh?ng nam kinh t? du?c xem là phát tri?n m?nh m? th?i ông Clinton làm t?ng th?ng m?c dù ông du?c may m?n hu?ng l?i th?i kinh t? h?u chi?n sau th?i k? chi?n tranh l?nh c?a t?ng th?ng Ronald Reagan.

Dân da den ?ng h? ông Obama vì ông là ngu?i da den (dù ch? den 1/2).  C? tri tr? d?ng Dân Ch? ?ng h? TNS Obama vì ông tr? và ngu?i gi?u cung ?ng h? ông Obama vì h? dã chán thái d? chính tr? quá phóng túng c?a v? ch?ng Clinton.

S?c h?p d?n dã dóng m?t vai trò l?n trong cu?c tranh c? so b? c?a d?ng Dân Ch?.  C? tri da den dã chú ý d?n s?c h?p d?n c?a c? bà Clinton l?n ông Obama và quên d?n ph?m ch?t c?a các v?n d? du?c nêu ra trong cu?c tranh c? khi c? hai ?ng c? viên lên ti?ng kêu g?i thay d?i. S?c quy?n ru c?a TNS Obama không th? ch?i cãi, v?i tài hùng bi?n ông du?c xem là ngu?i M? da den tr? tu?i th?c hi?n du?c gi?c mo c?a ngu?i M? (American dreams) s? k?t h?p gi?a hai m?u da K-K (Cha Kenyan, m?         Kansas) dã d?y lui du?c bóng ma k? th? KKK. Ng?c nhiên l?n nh?t là ? bang Virginia, TNS Barack Obama dã chi?m 52% s? phi?u c? tri da tr?ng.

C? hai ?ng c? viên d?ng Dân Ch? d?u có chánh sách ch?ng các công ty thuong m?i l?n và ch?ng t? do m?u d?ch         nh?t là NAFTA. C? hai d?u không tin tu?ng vào n?n kinh t? Hoa K? khác v?i nh?ng bài di?n van tranh c? c?a TT Ronald Reagan cung trong th?i k? kinh t? suy thoái luôn luôn tin vào “M?t tr?i chi?u sáng trên nu?c M?”.

TNS Obama dòi thay d?i, mu?n hoàn h?o, ch?ng l?i Exxon, Walmart, Nafta và luong c?a c?a các giám d?c công ty l?n, v?i nh?ng câu kêu to trong bài di?n van “chúng ta có th?, chúng ta có th?”.  Có th? nhu th? nào thì ông Obama chua cho bi?t rõ  chuong trình c? th?, gi?ng nhu các ông c?ng s?n dòi xây d?ng xã h?i ch? nghia. “Gi?c mo c?a chúng ta không b? ngan tr?, tuong lai c?a chúng ta không b? t? ch?i” nhung ông hay nh?n m?nh d?n nh?ng nét tiêu c?c c?a xã h?i M? nhu: “nông dân không d? l?i t?c d? tr? tiên n? m?i tháng, công nhân di làm không d? ti?n d? tr? b?o hi?m s?c kh?e” dã cho th?y s? quy?n ru c?a ông trong th?i k? kinh t? trì tr? này khác h?n v?i thái d? tích c?c c?a T?ng th?ng M? d?ng D?n Ch? n?i ti?ng c?a Hoa K? trong th?i k? kinh t? suy s?p (great depression) th?p niên 1930-1940, F.D.Roosevelt v?i chuong trình “New Deal” dua hy v?ng d?n cho dân qua nhi?u bi?n pháp kinh t? th?c ti?n.

Ð?ng C?ng Hòa doàn k?t

Chi?n th?ng c?a TNS John Mc Cain dã dua d?n s? doàn k?t trong d?ng C?ng Hòa ra ngoài s? tiên doán c?a gi?i phê bình chính tr?.  Mùa hè nam ngoái, TNS John Mc Cain d?ng d?u các ?ng c? viên d?ng C?ng Hòa nhung sau dó càng ngày càng th?t lùi, ngân qu? tranh c? c?n d?n.  Tru?c mùa b?u c? so b?, co h?i th?ng c?a TNS Mc Cain r?t th?p so v?i ông c?u th? tru?ng N?u U?c Giuliani nhung TNS John Mc Cain qua m?t và d?n d?u d?ng C?ng Hòa m?t ph?n vì tinh th?n c?p ti?n c?a ông Giuliani không thích h?p v?i chánh sách d?ng nhung ph?n l?n là nh? kinh nghi?m chính tr? c?a ông.

Trong t?t c? các ?ng c? viên c?a c? hai d?ng, TNS John Mc Cain nam nay 71 tu?i già nh?t và du?c xem là ngu?i có kinh nghi?m nh?t v? ngo?i giao.  Ð?ng C?ng Hòa dã có m?t chánh sách khéo léo, dàn x?p d? ông Mitt Ro mney b? cu?c và m?i dây lên ti?ng ?ng h? ông Mc Cain. TNS Mc Cain dang l?a ch?n ?ng c? viên phó T?ng th?ng trong khi d?ng Dân Ch? còn lúng túng.

Con ngu?i b?t d?u v?i m?t tu?i tr? “ph?n lo?n không lý do” nhu tài t? James Dean nam 1955 nay tr? thành ngu?i chín ch?n sau khi du?c s? ?ng h? c?a c?u TT Bush b?, Th?ng d?c California Arnold Schwarzenegger, c?u th?ng d?c Mitt Romney và TNS trung l?p Joe Lieberman (c?u           ?ng c? viên Phó T?ng th?ng c?a Liên danh Dân Ch? tru?c dây).

C?u chiên binh Vi?t Nam, phi công John Mc Cain b? c?m tù ? H?a Lò trong nam nam ru?i sau khi phi co c?a ông b? b?n roi trên không phân Hà N?i ngày 20-10-1967, dã ch?ng t? tinh th?n b?t khu?t và tr?ng danh d? c?a dòng h? quân nhân Mc Cain t? d?i ông n?i.  Sau khi du?c phóng thích nh? Hi?p d?nh Hòa bình Ba Lê nam 1973, ông Mc Cain du?c xem là anh hùng khi tr? v? M?. Trong nh?ng nam ? Thu?ng Vi?n t? 1987, TNS John Mc Cain du?c xem là ngu?i có kh? nang lãnh d?o m?c d?u nóng tính hay vang t?c v?i d?ng nghi?p.  C? tri ngu?i Vi?t còn nh? TNS John Mc Cain bôn nam tru?c dây dã dùng ti?ng lóng không du?c t?t c?a ngu?i M? d? nói v? ngu?i Vi?t.  T? ngày b?t d?u tranh c? so b?, TNS Mc Cain dã thay d?i, m?m m?ng hon tru?c, cu?i nhi?u hon, có l? nh? bà v? th? hai gi?u có, d? nhìn, con gái gia dình hãng bia n?i ti?ng luôn luôn di bên c?nh ch?ng?

Ông John Mc Cain cung thay d?i theo chánh cách c?a d?ng C?ng Hòa, ông d?ng ý v?i chánh sách Iraq, d?ng ý v?i s? thành công c?a chánh sách tang quân c?a chính quy?n Bush d? gi? nu?c M? ? thê t?n công và an toàn nhung ch?ng ch? truong tra t?n tù binh c?a phó TT Dick Cheney (vi?n lý do ông dã b? tra t?n trong th?i k? b? giam ? H?a Lò) nhung m?i dây ông dã thay d?i quan di?m trong vi?c b? phi?u v? vân d? tra t?n tù nhân theo dúng v?i quan di?m c?a cánh h?u.

Hình ?nh ph?n lo?n, nóng nhu h?a di?m son s?p phun l?a c?a TNS John Mc Cain h?p v?i chánh sách d? thêm quân vào Iraq. Ông dám nói dám làm, g?i c?u con Jimmy Mc Cain qua Iraq trong doàn th?y quân l?c chi?n cho d?n nay chua v? M?.

Phe c?c h?u trong d?ng C?ng Hòa v?n còn b?t bình v?i ông Mc Cain v? chánh sách di trú m?m m?ng nhung khi tr? thành ?ng c? viên chính th?c c?a d?ng ch?c ch?n ông s? gi? v?ng ba tiêu chu?n: không tang thu?, theo chánh sách c?a tân b?o th? ? Iraq và tôn giáo b?o th? v?i m?t thái d? m?m m?ng hon.

Qua nh?ng cu?c tranh lu?n ? các ti?u bang, ngu?i ta dã doán th?y m?t ph?n b? m?t tranh c? gi?a hai ?ng c? viên hai d?ng vào tháng 11 nam 2008.  Dân M? s? b?u ngu?i h? cho là x?ng dáng ch? không b?u d?a trên tiêu chu?n d?i bi?u d?ng và v?n d? Iraq s? du?c dem ra bàn cãi                              thành v?n d? chánh ch? không ph?i là v?n d? kinh t?.

C? hai d?ng dã khéo léo che d?y v?n d? Iraq trong m?y tháng qua nhung các quy?t d?nh g?n và quy?t d?nh xa s? du?c dem ra qu?c h?i. Quy?t d?nh gân tùy thu?c vào chánh  quy?n Bush v?i chánh sách nh?t d?nh không rút quân v? vào mùa hè c?a B? tru?ng Qu?c phòng Robert Gates. Quy?t d?nh xa s? tùy vào v? t?ng th?ng tân c?.  Ð?ng C?ng Hòa d? t?i cho TNS Clinton và Obama ch? truong rút quân b? ch?y nhung s? th?t chánh sách c?a TNS Clinton g?n gi?ng chánh sách c?a TT George W. Bush còn TNS Obama mu?n gi? quân l?i trên 16 tháng và c? hai d?ng ch? truong gi? l?c lu?ng quân s? Hoa  K? ? l?i Iraq d? ?n d?nh Trung Ðông. Vê ph?n TNS John Mc Cain, ông ch? truong quân d?i Hoa K? ? l?i dài h?n nhu ? Nam Hàn và Nh?t B?n.

Cu?c tham dò ý ki?n so kh?i cho th?y TNS John Mc Cain s? thua ?ng c? viên Dân Ch? dù ngu?i dó là TNS Obama hay TNS Clinton trong cu?c b?u c? tháng 11 nam 2008. Nhung v?i k?t qu? m?y tháng qua cho th?y, con ng?a già nhi?u kinh nghi?m John Mc Cain s? có m?t co h?i n?a ch?y v? ngu?c.                                                

Vi?t Nguyên

(19-2-08)