Bài và hình: Ð? Dzung/Ngu?i Vi?t

AUSTIN, Texas (NV).- Ngay khi v?a bu?c vào phòng tri?n lãm “Chân Dung Ngu?i M? G?c Vi?t t?i Texas” du?c t? ch?c t?i Vi?n B?o Tàng L?ch S? Ti?u Bang Texas Bob Bullock, Austin, hôm Ch? Nh?t 27 Tháng Tu v?a qua, ngu?i ta th?y ngay nh?ng cô gái Vi?t Nam d?i nón cao b?i r?t “Texas.” Chua h?t, h? còn mang nh?ng dôi giày da cao t?i d?u g?i. H? là “Texan” chính g?c, nhung mang trong ngu?i giòng máu Vi?t Nam.

Và h? chua bi?t rõ ngu?n g?c c?a mình.

Nh?ng ngu?i tr? này d?n d? tìm hi?u thêm t?i sao h? có m?t t?i Texas.

Nh?ng lý do chính tr?, xã h?i và kinh t? nào khi?n cha m? h? r?i kh?i quê huong.

Trong g?n ba gi? d?ng h?, các em này, và nhi?u ngu?i khác n?a không ph?i là Vi?t Nam, trong dó có m?t s? c?u chi?n binh Hoa K?, dã xem và nghe qua 26 câu chuy?n c?a 26 nhân v?t ngu?i M? g?c Vi?t s?ng ? Texas du?c các sinh viên l?p “L?ch S? và Van Hóa Ngu?i M? G?c Vi?t” thu?c tru?ng d?i h?c University of Texas, Austin (UTA), ph?i h?p v?i H?i B?o T?n L?ch S? và Van Hóa Ngu?i M? G?c Vi?t (VAHF) và H?i Van Hóa Khoa H?c Vi?t Nam (VCSA) th?c hi?n.

Gi? gìn l?ch s? và van hóa c?a ngu?i Vi?t

Ngay sau khi tri?n lãm du?c khai m?c, nhà báo Tri?u Giang, ch? t?ch VAHF, nói v?i nh?ng ngu?i tham d? r?ng: “Nam 1975, ngu?i Vi?t chúng ta không ch? m?t nu?c mà còn m?t m?t n?n van hóa. Chính quy?n m?i dã cho d?t h?t sách v? cu. M?t s? nhà giáo, nhà van b? c?m tù. R?i bây gi?, khi chúng ta d?nh cu t?i Hoa K?, chúng ta b? m?t l?ch s? luôn, vì không ai vi?t v? chúng ta. May m?n là các sinh viên Trung Tâm Nghiên C?u Ngu?i M? G?c Châu Á (CAAS) t?i d?i h?c UTA v?a b?t d?u công vi?c này, nên m?i có cu?c tri?n lãm v? chúng ta hôm nay.”

Giáo Su Madeline Hsu, giám d?c CAAS, nói: “Ph?i nói dây là m?t s? ki?n l?n trong vi?c b?o t?n l?ch s? và van hóa qua vi?c k? l?i nh?ng câu chuy?n c?a ngu?i Vi?t d?nh cu t?i Texas. Công vi?c này dã b? quên lãng t? nam 1975. Và tôi r?t m?ng là các sinh viên c?a tôi dã k?t h?p v?i VAHF và VCSA th?c hi?n d? án này.”

“Chúng ta c?n ph?i liên l?c v?i nhi?u ngu?i hon, vi?t v? h? và qu?ng bá nh?ng câu chuy?n này cho m?i ngu?i bi?t nh?ng gì ngu?i Vi?t Nam tr?i qua trong lúc h?i nh?p vào cu?c s?ng t?i Hoa K? nói chung và t?i Texas nói riêng,” Giáo Su Hsu nói ti?p.

M?t s? c?u binh si Th?y Quân L?c Chi?n Hoa K? t?ng tham chi?n t?i Vi?t Nam dã khóc khi nghe Dân Bi?u Hurbert Võ k? v? tru?ng h?p gia dình ông d?n M? ngay sau khi cu?c chi?n Vi?t Nam k?t thúc.

“M?i ngu?i chúng ta d?u có m?t câu chuy?n d? k?. Tôi nh? lúc dó gia dình tôi d?n Palestine, Texas, và cu?c s?ng r?t khó khan. Không nói du?c ti?ng Anh, không bi?t hàng xóm. Nu?c M? dã m? r?ng bàn tay dón chúng ta và chúng ta dã làm vi?c c?t l?c d? không c?m th?y h? th?n. C?ng d?ng chúng ta tr? nhung là m?t c?ng d?ng m?nh t?i Hoa K?,” v? dân bi?u g?c Vi?t nói ti?p.

T?o co h?i cho gi?i tr? hi?u thêm v? ngu?n g?c

Cô Emily Tr?nh, m?t sinh viên d?i h?c UTA, chia s?: “T? ch?c tri?n lãm này là m?t vi?c dáng làm. Ng?i vi?c công b? nh?ng câu chuy?n c?a ngu?i Vi?t ban t? ch?c còn cho th? h? tr? chúng tôi hi?u thêm v? th? h? cha anh c?a mình.”

Anh Sehjong Hamjong, m?t sinh viên khác c?a d?i h?c UTA, nói: “Ði?u duy nh?t mà tôi bi?t v? Vi?t Nam là chi?n tranh, ch? không ph?i là v? con ngu?i. Bây gi? tôi m?i bi?t h? cung tr?i qua nh?ng bi k?ch, h? làm vi?c hang say, ví d? chuy?n ngu?i con trai b? cha m? b? roi, gi? làm ch? m?t doanh nghi?p thành công.”

Cô Linda Ho-Peche, nhân viên vi?n b?o tàng và hi?n gi?ng d?y t?i CAAS, cho bi?t qua d? ngh? và gi?i thi?u c?a VAHF, sinh viên l?p “L?ch S? và Van Hóa Ngu?i M? G?c Vi?t” di ph?ng v?n m?t s? ngu?i Vi?t Nam d?n Texas t? nam 1975 cho t?i nay.

Sau dó, CAAS ch?n ra m?t s? ngu?i, d? sinh viên vi?t ra câu chuy?n c?a h? và làm tri?n lãm.

“M?t s? câu chuy?n có gi?ng nhau, nhung m?i câu chuy?n d?u có nét d?c bi?t riêng c?a nó. Ði?u quan tr?ng là làm th? nào d? k? các câu chuy?n này qua m?t cu?c tri?n lãm nhu v?y,” cô Ho-Peche gi?i thích.

Chân dung ngu?i Vi?t t?i Texas

D?c theo b? tu?ng can phòng tri?n lãm là câu chuy?n c?a 26 ngu?i Vi?t Nam du?c k? b?ng ti?ng Anh và ti?ng Vi?t. Nh?ng ngu?i này, ph?n l?n gi? dã thành công ho?c dã h?i nh?p vào cu?c s?ng.

Ðó là ông Ð? H?ng Anh t?ng vu?t biên và b? b?t giam ba l?n, cu?i cùng tr?n th?t b?ng m?t chi?c thuy?n nh? và du?c tàu Nh?t v?t dua v? ? trong m?t ngôi nhà th?. Khi sang M? ông c?m th?y r?t bu?n vì s?ng trong m?t th? tr?n r?t xa thành ph?, m?i l?n di dâu ph?i d?p xe d?p ra tr?m xe bus. Ông Ð? H?ng Anh chuy?n d?n Texas nam 1984 và s?ng b?ng ngh? dánh cá.

Ông Nguy?n Ðình Phiên b? b?t di h?c t?p c?i t?o nam nam và b?n tháng. Ông cho bi?t ? trong tù ông r?t tuy?t v?ng, không có t? do, không làm gì du?c cho d?t nu?c và gia dình, và ông c?m th?y vô d?ng. Trong lúc ông dói kh? trong tr?i c?i t?o, gia dình ông ? bên ng?i không d? an. Khi ông du?c th? ra, gia dình ông ph?i buôn bán nhi?u th? d? ki?m s?ng, nhung v?n thi?u th?n. Bây gi?, dang s?ng ? Texas, ông c?m th?y t? do, tinh th?n tho?i mái hon và d?i s?ng hàng ngày cung t?t hon.

Anh Long Vu nh? l?i h?i nh? m? anh b?o anh ng?i trong góc chùa K? Quang d? bà di vào trong chùa l?y gi?y t?, nhung bà không bao gi? tr? l?i. Và anh không bao gi? th?y m?t m? anh n?a. Khi l?n lên anh ph?i làm thuê m?i vi?c trên d?ng ru?ng. R?i anh qua M? theo di?n con lai. Sau khi có b?ng làm móng tay, ch?ng noi nào mu?n mu?n anh làm, dù anh s?n sàng làm không công d? l?y kinh nghi?m.

“Tôi bu?n l?m và dã phi?n mu?n m?t th?i gian dài. Bây gi? thì tôi dã có t?ng c?ng 20 ti?m làm móng tay và nam nay tôi s? m? thêm ba ti?m n?a,” anh Long cho bi?t.

Còn ch? Võ Th? Bích Phu?ng quen ch?ng qua Internet. B?n nam sau h? cu?i nhau và sau dó du?c ch?ng b?o lãnh sang Hoa K?. Ch? Phu?ng cho bi?t: “Khi d?n M? cái gì cung khác h?t, xe c? và d?c bi?t là ngôn ng?. Th?t là khó khan cho tôi. May mà có gia dình ch?ng giúp cho tôi trong giai do?n chuy?n ti?p này.”

“S?ng ? dây thì th?y tho?i mái. Tôi u?c gì ngu?i M? g?c Vi?t yêu thuong nhau nhi?u hon. Ý tôi là ? Texas này, ngu?i Vi?t Nam s?ng xa nhau, không gi?ng nhu bên California, noi dó, chúng tôi t? l?i m?t noi và s?ng g?n gui v?i nhau. ? Texas này, có vài ngu?i b?n c?a tôi s?ng ? nh?ng thành ph? xa l?m ho?c là trong nh?ng tr? tr?n nh?, không có tình b?n thân thi?t ho?c chia s? gì v?i c?ng d?ng h?t. Tôi hy v?ng m?t ngày nào dó chúng tôi s? g?n bó nhau hon,” ch? Phu?ng cho bi?t ti?p.

Và còn nhi?u câu chuy?n n?a.

Trên hai cái bàn t?i gi?a phòng tri?n lãm hôm dó còn có nh?ng t? báo và sách ti?ng Vi?t du?c xu?t b?n t?i Texas.

T?i m?t b?c tu?ng khác là hai máy di?n t?n có headset d? m?i ngu?i có th? nghe ph?n âm thanh các cu?c ph?ng v?n do các sinh viên th?c hi?n.

T?i m?t góc phòng khác là nh?ng chi?c ch? giò thom ph?c, m?t món an truy?n th?ng c?a ngu?i Vi?t, d? khách tham d? có th? thu?ng th?c trong lúc tìm hi?u v? nh?ng ngu?i mà cách dây 33 nam chua hi?n di?n nhi?u trong khu ph? c?a h?.

Theo t? chuong trình c?a cu?c tri?n lãm, tru?c nam 1975, có r?t ít ngu?i Vi?t cu ng? t?i Texas. Ph?n l?n ngu?i Vi?t d?n Hoa K? nam 1975 v?i tu cách t? n?n sau khi cu?c chi?n Vi?t Nam k?t thúc, nhung l?i không t?i Texas l?p nghi?p ngay.

Sau dó, nh? co h?i kinh t?, khí h?u ?m áp và bà con h? hàng, m?t s? ngu?i Vi?t l?i di cu thêm m?t l?n n?a và d? v? nh?ng dô th? trung tâm c?a Texas nhu Houston, Dallas và Austin.

Hi?n nay, ti?ng Vi?t là ngôn ng? d?ng hàng th? ba trong các ngôn ng? du?c s? d?ng nhi?u nh?t t?i Texas.

Ki?m tra dân s? nam 2000 cho th?y có 143,352 ngu?i M? g?c Vi?t cu ng? t?i Texas, tang 106% so v?i ki?m tra 10 nam tru?c dó. V?i nh?p d? tang nhu v?y, trong nam 2008 này, s? ngu?i Vi?t t?i Texas dã có th? lên t?i kho?ng t? 300,000 t?i 500,000 ngu?i.

Ngày nay, ngoà ba dô th? l?n nêu trên, nhi?u ngu?i Vi?t cung s?ng t?i Forth Worth, Arlington, San Antonio, Garland và m?t s? khu dánh cá ven bi?n nhu Port Arthur và Palacios.

Khó khan tru?c m?t

Tri?n lãm này không ch? làm cho th? h? tr? hi?u th? h? di tru?c mà còn nh?m m?c dích trang b? thêm ki?n th?c cho nh?ng ngu?i Vi?t tr? d? h? có th? gi?i thích cho ngu?i b?n x? ngu?n g?c c?a mình.

Lu?t Su Tr?n Vinh, phó ch? t?ch VAHF, m?t ngu?i d?n Hoa K? khi còn nh?, nói: “Ngu?i M? nào g?p mình cung mu?n bi?t m?t chút v? mình và mu?n bi?t mình t? dâu d?n. Ý tôi là ngu?i M? g?p ngu?i M? g?c Vi?t Nam. Và h? s? bi?t, làm ngu?i M? g?c Vi?t hoi khác m?t chút so v?i ngu?i M? khác. N?u tôi không bi?t ngu?n g?c c?a mình tôi s? không chia s? v?i h? du?c. Và ngu?i M? s? m?t di m?t co h?i hi?u m?t ngu?i M? g?c Vi?t.”

Nhung d? “Chân Dung Ngu?i M? G?c Vi?t t?i Texas” d?n v?i m?i ngu?i không ph?i là m?t vi?c d? dàng. Ð? có du?c l?p h?c “L?ch S? và Van Hóa Ngu?i M? G?c Vi?t” du?c d?y t?i d?i h?c UTA cung ph?i m?t hon hai nam tr?i.

Nhà báo Tri?u Giang k?: “Ban d?u VAHF d?n g?p nh?ng ngu?i có trách nhi?m t?i CAAS vì th?y có l?p d?y v? ngu?i M? g?c Hoa, g?c Nh?t, g?c Ð?i Hàn và c? g?c ?n Ð? n?a, nhung không có l?p d?y v? nh?ng ngu?i g?c Vi?t. Th? nhung h? không d? ý l?m.”

“Hon m?t nam sau, VAHF l?i d?t v?n d?. R?i CAAS có b? nhi?m ngu?i nghiên c?u và ph? trách, nhung ch? kiêm nhi?m thôi, nên môn h?c v? ngu?i Vi?t cung v?n chua du?c chính th?c kh?i xu?ng,” ch? t?ch VAHF k? ti?p.

“M?t nam sau, d?i h?c UTA m?i mu?n Ti?n Si Hsu t? San Francisco qua ph? trách CAAS. VAHF l?i d?n nói chuy?n v?i UTA m?t l?n n?a. Và l?p h?c v? ngu?i M? g?c Vi?t m?i du?c b?t d?u t? Tháng Giêng nam nay. Bây gi? l?p 'L?ch S? và Van Hóa Ngu?i M? G?c Vi?t' là l?p b?t bu?c cho b?c c? nhân v? Asian American Studies t?i d?i h?c UTA,” nhà báo Tri?u Giang cho bi?t ti?p.

Ðó là nh?ng gì x?y ra t?i Texas, noi c?ng d?ng Vi?t Nam ngày càng l?n m?nh và b?t d?u du?c chính th?c th?a nh?n.

Còn t?i các noi khác vi?c gi?i thích và gi? gìn di s?n van hóa c?a ngu?i Vi?t t?i Hoa K? chua du?c phát tri?n dúng m?c, nh?t là cho gi?i tr?.

Trong m?t di?n thu m?i nh?c si Nam L?c tham d? bu?i h?i th?o “Inspire Impact: Building Strong VSAs, Inspiring Social Activism, and Effecting Change in Our Communities” du?c t? ch?c trong khuôn viên d?i h?c Yale University, Connecticut, vào Th? B?y 26 Tháng Tu v?a qua, anh Phan H?i Vu, thu?c H?i Sinh Viên Vi?t Nam t?i d?i h?c này, vi?t r?ng: “Chúng cháu mu?n m?i chú làm di?n gi? chính v? d? tài tình tr?ng chính tr? c?a ngu?i M? g?c Vi?t. Chúng cháu là th? h? tr? M? g?c Vi?t, nhung m?t s? chúng cháu dang dánh m?t di s?n c?a mình vì ?nh hu?ng c?a van hóa M?.”

“Chúng cháu mu?n làm m?t thay d?i nào dó trong c?ng d?ng ngu?i M? g?c Vi?t, nhung không bi?t làm sao. Chúng cháu bi?t có nh?ng v?n d? chính tr? t?n t?i, nhung không bi?t chính xác dó là gì và b?t d?u t? dâu,” sinh viên này vi?t ti?p.

Cu?c h?i th?o mà nh?c si Nam L?c du?c m?i tham gia bao g?m sinh viên g?c Vi?t thu?c các tru?ng d?i h?c hàng d?u vùng Ðông B?c nu?c M? nhu Brown, Columbia, Cornell, Harvard, Upenn và Yale v?i m?c dích trang b? ki?n th?c cho các sinh viên này tr? thành nh?ng nhà lãnh d?o trong vi?c qu?ng bá và phát tri?n can cu?c c?a c?ng d?ng Vi?t Nam.

Trong khi làm MC cho d?i nh?c h?i “N?i Lòng Ngu?i Ði” do VAHF t? ch?c t?i Pflugerville, Texas, cung vào ngày Th? B?y, nh?c si Nam L?c cho bi?t ông không th? di d? bu?i h?i th?o du?c nhung c?m th?y dây là m?t v?n d? c?n thi?t nên dã nh? khoa h?c gia Duong Nguy?t Ánh và Lu?t Su Lisa Thùy Duong Nguy?n (giám d?c di?u hành VOICE) di tham d?.

Ông Nam L?c nói: “Ðây là di?u chúng ta nên làm d? giúp các th? h? sau hi?u v? l?ch s? và van hóa ngu?i M? g?c Vi?t. N?u chúng ta không làm, con em chúng ta s? không bao gi? bi?t, r?i lúc dó chúng ta ng?i ch? trích h?. Vì th?, m?c dù b?n r?n ? dây, tôi r?t áy náy và dã nh? hai ngu?i b?n c?a tôi di tham d?.”

“Tôi cung hy v?ng r?ng trong tuong lai m?i ti?u bang t?i Hoa K? d?u có m?t t? ch?c nhu VAHF d? gìn gi? và qu?ng bá l?ch s? và van hóa c?a chúng ta,” nh?c si này nói thêm.

Nh?n xét c?a m?t di dân g?c Úc

Trong lúc chu?n b? r?i vi?n b?o tàng d? lái xe v? Houston chu?n b? cho chuy?n bay v? California sáng s?m ngày hôm sau, phóng viên nh?t báo Ngu?i Vi?t g?p m?t ngu?i d?n xem tri?n lãm.

Ðó là ông Michael Thompson, m?t ngu?i Úc di cu sang Hoa K? cách dây 11 nam.

Ông chia s? c?m tu?ng c?a mình nhu sau: “Là m?t di dân t?i Hoa K?, tôi hi?u nh?ng tri?n lãm nhu th? này quan tr?ng nhu th? nào. Ðây là nh?ng ngu?i d?n t? m?t d?t nu?c d?y chi?n tranh và dã bi?t giá tr? c?a t? do nhu th? nào. Ph?i nói là tôi r?t ngu?ng m? h? vì h? dã ph?i tr?i qua m?t th?i k? khó khan d? h?i nh?p vào xã h?i m?i. ? dây, ngu?i dân Texas thu?ng ch? giúp ngu?i d?ng huong c?a h? thôi. Ngay c? khi h? phát hi?n ra ti?ng Anh c?a tôi mang d?y ch?t gi?ng c?a x? Cangaroo, thái d? c?a h? cung khác n?a.” (Ð.D.)