HÀ NAM 13-6 - Ngu?n nu?c ng?m r?t nhi?u noi ? Vi?t Nam b? nhi?m th?ch tín, m?t ch?t d?c gây ra nhi?u lo?i b?nh t?t nguy hi?m, dã du?c báo d?ng t? nhi?u nam qua và không có bi?n pháp nào giúp d?i phó ho?c c?i thi?n tình hình.

Bài báo c?a t? Ti?n Phong ngày 13-6-2005: Kh?o sát m?i dây c?a UNICEF và m?t s? don v? nghiên c?u c?a Vi?t Nam khi?n ngu?i ta gi?t mình khi th?y h? th?ng nu?c ng?m toàn vùng Hà Nam b? nhi?m asen hay còn g?i là th?ch tín.

Trong lúc nu?c m?t cung b? ô nhi?m tr?m tr?ng b?i s?n xu?t và sinh ho?t, m?c ô nhi?m th?ch tín trong nu?c ng?m ? dây thu?c hàng cao nh?t toàn qu?c, có noi g?p 100 - 500 l?n m?c cho phép.

T? l? ngu?i m?c các ch?ng b?nh nguy hi?m nghi liên quan t?i asen ngày càng cao. M?c dù ngu?i dân ? dây s? d?ng nu?c gi?ng khoan chua lâu (chua d?n 10 nam).

Gi?t mình c? tu?ng nhu không có gì

Anh Tr?n Van Nam, xóm 16, xã Hòa H?u, là m?t trong nh?ng tru?ng h?p di?n hình nghi nhi?m asen. T? ch?c nam nay, anh dau nh?c liên miên do hai bàn chân n?i các c?c chai c?ng. Ban d?u anh ch? nghi b? chai chân và m?t cá nhu bao nông dân khác.

Cho d?n khi trung tâm y t? huy?n, t?nh và các doàn y t? trung uong t?i t?n nhà m?i lên xét nghi?m m?u máu và tóc, anh m?i bi?t mình b? x?p vào di?n “nghi nhi?m asen.”

Bác si k?t lu?n anh b? s?ng hóa, m?t bi?u hi?n b?nh do asen gây ra. Hàng tram tru?ng h?p khác du?c xác d?nh có các bi?u hi?n thay d?i s?c t? da, s?ng hóa, th?m chí m?c b?nh hi?m nghèo nhu ung thu, v.v..

M?t chuyên gia UNICEF cho bi?t, 62% s? gi?ng khoan du?c xét nghi?m ? Hà Nam có n?ng d? trên 0.05mg/l, g?p 5 l?n hàm lu?ng cho phép theo tiêu chu?n qu?c gia v? nu?c s?ch c?a Vi?t Nam.

Chua có ca nhi?m asen nào du?c báo cáo chính th?c t?i Vi?t Nam nhung k?t qu? kh?o sát ng?u nhiên c?a Vi?n Y h?c Lao d?ng và V? sinh môi tru?ng t?i ba xã Hòa H?u, B? Ð?, Vinh Tr?, nh?ng noi có 94.4% s? gi?ng khoan có m?c asen cao hon tiêu chu?n cho phép, cho th?y m?c d? m?c b?nh l?n hon so v?i trung bình ? Vi?t Nam.

Các b?nh v? da (s?ng hóa, thay d?i s?c t? da, v.v..) chi?m 28.3% so v?i trung bình toàn qu?c v?n ch? ? m?c 3% - 5%. T? l? ung thu các b? ph?n tiêu hóa, ti?t ni?u cao hon các d?ng ung thu khác (trên toàn qu?c, t? l? ung thu ph?i chi?m uu th?).

Nu?c ng?m dã v?y, nu?c m?t c?a Hà Nam cung ? tình tr?ng báo d?ng. B?n con sông l?n ch?y qua, sông H?ng, sông Nhu?, sông Ðáy, sông Châu Giang, do?n ch?y qua Hà Nam d?u ô nhi?m nghiêm tr?ng.

Nhi?u h? Hà Nam c?i thi?n d?i s?ng nông nghi?p nh? ngh? ph? tr?ng day d?t v?i. Thu?c nhu?m v?i th?i ra d?u d? tu?t ra sông.

M?t cán b? ? Phú Phúc - xã nghèo thu?n nông n?m xa trung tâm t?nh và huy?n, cho bi?t, nhi?u h? dân ph?i b? nu?c gi?ng khoi do t?ng nu?c m?t b? h? th?p, ô nhi?m, có nguy co c?n ki?t trong khi t?t th?y 885 gi?ng khoan c?a xã nhi?m th?ch tín. M?t s? gi?ng khoan sâu d?n 60 m v?n b?c mùi tanh hôi.

Né tránh th? nào?

Anh Tr?n Th? Tín, cán b? tr?m y t? Hòa H?u, m?t xã n?m ven sông Châu Giang, nói: “Ph?i kéo nu?c lên b?, phoi ngoài n?ng cho h?t mùi. Cho qua b? l?c m?i dám dùng d? t?m gi?t. B?ng không, gi?ng khoan, gi?ng khoi trong th? mà u?ng không du?c. T?m cung không xong”.

Và m?c dù nu?c mua th?i gian g?n dây du?c c?nh báo không còn s?ch nhu xua vì môi tru?ng không khí cung b? b?n, các chuyên gia y t? khuy?n cáo, trong tình th? hi?n nay, gi?i pháp l?a ch?n t?m th?i v?n là nu?c mua. V?i nu?c gi?ng khoan, ch? du?c dùng sau khi l?c.

UNICEF h? tr? nh?ng h? khó khan xây b? l?c nu?c v?i v?t li?u l?c don gi?n nhung du?c dánh giá hi?u qu? là cát ho?c than ho?t tính (than hoa). Trung tâm chuy?n giao công ngh? cung l?p d?t th? nghi?m 30 bình kh? asen t?i Hòa H?u.

K?t qu? ban d?u cho th?y bình l?c này có th? kh? du?c 90- 98% lu?ng asen trong nu?c ng?m, hi?u qu? hon so v?i b? l?c cát ch? d?t 80- 90%. Ngoài ra, m?t mô hình thí di?m l?c nu?c l?ng nghiêng và l?c áp l?c công su?t 1000m3/ngày dêm ph?c v? 11,000 dân cho t?i nam 2020 dang du?c xây d?ng t?i xã Hòa H?u.

Mô hình, n?m trong chuong trình m?c tiêu nu?c s?ch nông thôn c?a B? NN&PTNT v?i t?ng v?n d?u tu trên 50 t? d?ng d? ki?n chính th?c ho?t d?ng t? ngày 20/11/2005.

Ðáng nói là trong khi nhi?u h? nhi?t tình ?ng h? và dón nh?n khuy?n cáo, hu?ng d?n c?a UNICEF và co quan chuyên môn, v?n có không ít t? ra th? o, vô c?m. L?y lý do không d? s?c trang b? m?t bình l?c tr? giá 1 tri?u/bình, h? cung b? qua luôn b? l?c cát chi phí ch? trên du?i 100,000 d?ng/b?.