| Huyết áp thấp Thường thì chúng ta e ngại bị cao huyết áp, nhiều hơn là thấp huyết áp. Vì sợ bị rơi vào cảnh liệt hạ chi đi xe lăn vì tai biến mạch máu não hoặc bị suy thận suy tim, những biến chứng trầm trọng của “tên sát nhân thầm lặng” này . |
|
Home
|
Bác Si Nguy?n Ư Đ?c Thu?ng th́ chúng ta e ng?i b? cao huy?t áp, nhi?u hon là th?p huy?t áp. V́ s? b? roi vào c?nh li?t h? chi di xe lan v́ tai bi?n m?ch máu năo ho?c b? suy th?n suy tim, nh?ng bi?n ch?ng tr?m tr?ng c?a “tên sát nhân th?m l?ng” này . Tuy nhiên, n?u huy?t áp quá th?p th́ l?i có nhi?u r?i ro cho s?c kh?e, dôi khi de d?a t?i tính m?nh. Huy?t áp là s?c ép c?a máu lên ḷng d?ng m?ch khi trái tim thu bóp d? d?y máu vào d?ng m?ch và khi tim truong giăn ra d? ti?p nh?n máu. Huy?t áp du?c do theo don v? mili mét th?y ngân (mmHg), v?i hai con s?: s? trên là huy?t áp tâm thu (systolic) và s? du?i là huy?t áp tâm truong (diastolic). Huy?t áp thay d?i tùy theo th?i gian trong ngày: th?p nh?t vào ban dêm khi ng?, cao hon khi th?c d?y; bu?i chi?u cao hon bu?i sáng, nh?t là khi di l?i, lao d?ng chân tay, tinh th?n cang th?ng. Huy?t áp cung thay d?i tùy theo tu th? co th?. Khi ng?i huy?t áp tâm truong cao hon n?m kho?ng 5mmHg. Ng?i không d?a lung, tâm truong cao hon 6mmHg. Ng?i chéo c?ng chân, tâm thu tang t? 2-8mmHg. Ng?i mà tay buông thơng, HA cao hon là khi tay do cao. Co th? r?t nh?y c?m v?i s? thay d?i huy?t áp, d?c bi?t là m?t s? t? bào ? thành d?ng m?ch. Khi huy?t áp d?t nhiên tang ho?c gi?m, các t? bào này s? can thi?p khi?n cho huy?t áp tr? l?i m?c trung b́nh d? có d? máu chuy?n t?i các co quan sinh t? nhu tim, năo, th?n. HA ? tay trái ho?c tay ph?i không khác bi?t m?y, tuy nhiên n?u do l?n d?u, nên do c? hai bên d? so sánh. Hi?n nay các nhà chuyên môn coi huy?t áp b́nh thu?ng là b?ng ho?c du?i 120/80, lư tu?ng là 115/75. Th? nào là huy?t áp th?p? Các nhà y h?c cung d?ng ư v?i nhau là huy?t áp th?p khi m?t trong hai k?t qu? b?ng ho?c du?i 90 cho tâm thu, 60 tâm truong. Nhu v?y n?u có k?t qu? 115/50 th́ là huy?t áp th?p. Đây là con s? chung chung, v?i ngu?i này là th?p nhung l?i b́nh thu?ng v?i ngu?i khác v́ h? không có các khó khan d?u hi?u b?nh nhu chóng m?t, x?u ho?c b?t t?nh. Ngu?i t?p luy?n co th?, các l?c si thu?ng hay có huy?t áp và nh?p tim hoi th?p hon b́nh thu?ng mà h? v?n kh?e m?nh. Có nhi?u lo?i th?p huy?t áp khác nhau: a. Th?p v?i tu th? d?ng (Orthostatic hypotension) Ch?ng h?n khi dang n?m ho?c ng?i mà d?ng lên, nh?t là v?i d?ng tác quá nhanh, d?ng x?p hàng lănh “tem phi?u” c? n?a ngày, d?ng lâu khi t?m hoa sen, dôi khi do ng?i làm vi?c liên t?c nhi?u gi?. B́nh thu?ng, khi d?i tu th? nhu v?y, s? có kho?ng t? 300-800 cc máu d?n xu?ng ph?n du?i co th? theo s?c hút c?a trái d?t, khi?n cho năo thi?u dinh du?ng. Con ngu?i c?m th?y xây x?m, l?o d?o, chóng m?t. May m?n là co th? dă có s?n m?t s? dáp ?ng tim m?ch, th?n kinh, sinh hóa d? d?i phó v?i r?i ro này. Ch?ng h?n các co b?p ? h? chi co h?p, thành b?ng ép vào tinh m?ch d?y máu t? du?i ngu?c lên phía trên. Do dó h?u qu? c?a huy?t áp th?p ch? tho?ng qua kho?ng dam ba giây-phút. N?u các co ch? này ho?t d?ng kém h?u hi?u, h?u qu? s? lâu dài. Hi?n tu?ng này thu?ng th?y ? ngu?i cao tu?i ho?c ngu?i suy nhu?c, nhung dôi khi cung có ? ngu?i trung niên kh?e m?nh khi h? ng?i lâu v?i c?ng chân b?t chéo r?i b?t ch?t d?ng d?y. Nguyên nhân có th? do tác d?ng c?a m?t s? du?c ph?m, khi?m khuy?t h?i huy?t tinh m?ch, gi?m kh?i lu?ng máu, suy tim, r?i lo?n th?n kinh. Trong tru?ng h?p này, các nhà chuyên môn coi th?p huy?t áp là khi tâm thu gi?m ít nh?t 20mmHg, tâm truong gi?m ít nh?t 10mmHg sau khi d?ng d?y kho?ng 3 phút. b. Th?p do r?i lo?n liên l?c gi?a th?n kinh tim-năo Khi d?ng quá lâu, huy?t áp thu?ng th?p, nhung co th? có th? di?u ch?nh d? b́nh thu?ng hóa. Tuy nhiên, ? m?t s? ngu?i, nh?t là gi?i tr? th́ co ch? di?u ch?nh này không làm vi?c dúng d?n. Thay v́ báo d?ng huy?t áp th?p, th?n kinh t?i tim l?i phát ra tín hi?u ngu?c l?i (huy?t áp cao), năo b? bèn gi?m nh?p tim và h? huy?t áp. Máu dua xu?ng ph?n b?ng và h? chi nhi?u, lên năo ít. T́nh tr?ng tr? nên x?u và b?nh nhân c?m th?y xây x?m, quay cu?ng. c. Th?p sau b?a an (Postprandial hypotension) Trong ṿng 2 gi? sau khi an, huy?t áp có th? gi?m t?i 20mmHg, d?c bi?t là ? ngu?i tu?i cao, ngu?i dang b? cao huy?t áp, có b?nh tim m?ch, ngu?i già có ti?n s? té ngă, ngu?i dang dùng thu?c tr? cao huy?t áp. S? ki?n này có th? gây ra ng?t x?u, con dau th?t ng?c, chóng m?t, m?t, bu?n nôn, m? m?t th?m chí c? stroke n?a. Có nhi?u cách gi?i thích: Nhu là sau khi an, máu t? nhi?u ? co quan n?i t?ng (ru?t, bao t?) d? giúp s? tiêu hóa th?c ph?m, gi?m kh?i lu?ng máu cho các b? ph?n khác (năo). Ho?c là sau b?a an có s? gi?m lu?ng máu t? tim dua ra. Ho?c th?p huy?t áp là do tác d?ng c?a insulin làm gi?m du?ng huy?t kéo theo gi?m huy?t áp. Ho?c s? quá giăn tinh m?ch ngo?i vi. B́nh thu?ng th́ co th? di?u ch?nh du?c b?ng cách tang lu?ng máu bom ra t? tim và co m?ch máu ngo?i vi. Nhung ? nhi?u ngu?i, co ch? này “tr?c tr?c”, thi?u tu?n hoàn năo, khi?n con ngu?i l?o d?o, quay cu?ng. Nguyên nhân gây ra th?p huy?t áp a. Gi?m kh?i máu do m?t nu?c t?i các mô co th? v́ ói m?a, tiêu ch?y, nóng s?t, dùng nhi?u thu?c l?i ti?u, ph?ng n?ng, v?n d?ng quá m?c v?i d? m? hôi. Máu luu thông gi?m, huy?t áp th?p, không d? du?ng khí nuôi t? bào, co th? m?t m?i, y?u, chóng m?t. N?u m?t nu?c quá nhi?u và không du?c di?u tr? b?nh nhân có th? roi vào t́nh tr?ng shock, nguy hi?m t?i tính m?ng. b. N?i ngo?i xu?t huy?t d?u gi?m kh?i lu?ng máu và dua t?i th?p huy?t áp. c. Trong th?i gian có thai, m?ch máu giăn m?, gi?m s?c ép c?a máu lên d?ng m?ch do dó huy?t áp xu?ng th?p khi?n cho bà b?u hay chóng m?t. May m?n là huy?t áp s? tr? l?i b́nh thu?ng sau khi sanh. d. M?t s? b?nh tim nhu suy tim, r?i lo?n van tim, nh?p tim ch?m, con suy tim d?u làm huy?t áp xu?ng th?p v́ máu luu hành ít di. d. M?y b?nh n?i ti?t nhu ti?u du?ng, nhu?c ho?c cu?ng tuy?n giáp, du?ng huy?t th?p. e. Nhi?m trùng huy?t, con d? ?ng tr?m tr?ng, dinh du?ng thi?u sinh t? B12, folic acid. g. Du?c ph?m nhu thu?c l?i ti?u, thu?c giăn m?ch, thu?c viagra, vài lo?i thu?c ch?ng tr?m c?m, thu?c ch?ng dau, ru?u. h. B?nh Parkinson, ch?n thu?ng s? năo, ng? d?c hóa ch?t, ph?n ?ng v?i thu?c, suy gan, n?m b?t d?ng quá lâu. D?u hi?u, tri?u ch?ng Các d?u hi?u thu?ng th?y g?m có chóng m?t, ng?t x?u, bu?n ng?, kém t?p trung, bu?n nôn, m? m?t, hoi th? nhanh, da l?nh, khát nu?c. Khi huy?t áp th?p tr?m tr?ng, b?nh nhân có th? b? tr?y tu?n hoàn (shock). Đi?u tr? Th?p huy?t áp ? ngu?i kh?e m?nh mà ch? có chóng m?t tho?ng qua khi d?ng lên ng?i xu?ng thu?ng thu?ng không c?n d?n tr? li?u. V?i các tru?ng h?p n?ng, di?u tr? nguyên nhân gây ra huy?t áp th?p có th? gi?i quy?t du?c v?n d?. Tru?ng h?p huy?t áp xu?ng r?t th?p gây ra shock th́ c?n du?c c?p c?u t?i b?nh vi?n. Bác si có th? cho dùng du?c ph?m tang kh?i máu (fludocortione, clonidine, viên ng?a thai); thu?c co m?ch (midrodine, ritalin, vài lo?i ch?ng tr?m c?m) ho?c thu?c di?u khi?n s?n xu?t epinephrine/norepinephrine (?c ch? beta atenolol, propanolol) d? nâng huy?t áp. Pḥng tránh Các phuong th?c sau dây du?c áp d?ng d? gi?m thi?u d?u hi?u tri?u ch?ng c?a huy?t áp th?p: 1. U?ng nhi?u nu?c d? ngan ng?a co th? khô nu?c và nâng cao huy?t áp. 2. Dùng thêm mu?i có th? nâng cao huy?t áp, nhung c?n du?c bác si hu?ng d?n d? tránh r?i ro suy tim. 3. Mang t?t dàn h?i d? tránh máu t? ? h? chi, nh? dó máu nhi?u hon ? ph?n trên co th?. 4. Tránh u?ng ru?u v́ ru?u làm m?t nu?c và làm giăn m?ch. 5. Đ?ng d?ng quá lâu; t? t? d?ng lên khi n?m ho?c ng?i. 6. Có huy?t áp th?p sau khi an: không nên u?ng thu?c ch?ng huy?t áp tru?c khi an; tránh d?ng b?t th́nh ĺnh và nên n?m ngh? sau khi an; gi?m tinh b?t trong ph?n an, chia ph?n an làm nhi?u b?a nh?. 7. V?i m?t s? ngu?i, nu?c u?ng có caffeine làm co m?ch nhung nên u?ng vào bu?i sáng d? tránh khó ng? ban dêm. 8. N?m ng? v?i g?i hoi cao hon chân có th? gi?m tri?u ch?ng b?ng cách gi? l?i natri, b?t ti?u dêm. 9. Khi d?ng lâu: m?t chân co ho?c d? trên gh?; lâu lâu ng?i xu?ng ho?c cúi ḿnh v? phía tru?c, d? tay lên d?u g?i. Khi nào c?n di khám b?nh Th?p huy?t áp mà l?i thêm dau ng?c, nhi?t d? co th? trên 101 d? F (38.3 d? C), r?i lo?n hô h?p, tim d?p không d?u, tiêu ch?y và nôn ói kéo dài, ho ra dàm, không an u?ng du?c, d?u c?n di bác si ngay d? du?c khám b?nh và di?u tr?. K?t lu?n M?t trong nh?ng tri?t lư s?ng khá hay c?a ngu?i Á Đông là không thái quá mà cung ch?ng nên b?t c?p. Cao quá cung có h?i mà th?p quá cung mang l?i r?i ro. Cho nên c? “trung dung”, c? g?ng gi? huy?t áp suưt soát 120/80 là t?t hon c?. Đó là di?u mong u?c c?a m?i ngu?i. Bài này du?c trích dang t? Đ?c San Giáo Si Vi?t Nam, S? 98 Nguy?n Ư-Đ?c, M.D. Texas-Hoa K? www.nguyenyduc.com |
| Powered By Nguoi-Viet Online | |
This article has been moved here