Ðôi khi trong d?i s?ng hàng ngày, ai ai trong chúng ta cung có th? d?i di?n v?i m?t vài s? vi?c khó khan hay ph?i g?p g? m?t hay vài ngu?i làm chúng ta mu?n n?i gi?n. Nh?ng cu?c tìm hi?u g?n dây cho th?y r?ng n?u ngu?i ta mang trong lòng s? b?c t?c hay b?c l? s? nóng gi?n dó ra thì c? hai di?u có th? làm ?nh hu?ng d?n s?c kh?e, ch?ng h?n nhu gây ra ch?ng dau tim, hay có nguy co d?n d?n c? ch?ng b?nh ung thu.

M?t bài báo trên t? Health c?a ký gi? Dorothy Foltz-Gray s? hu?ng d?n cho chúng ta m?t s? phuong cách sau dây d? k?m ch? s? t?c gi?n m?t cách lành m?nh.

Bà Foltz-Gray dua ra tru?ng h?p c?a cô Cass Ward ? Hoboken, New Jersey, tru?c dây t?ng làm vi?c cho m?t ngu?i ch? d?c tài và khó tính. Trong nh?ng cu?c th?o lu?n hay h?p hành v?i nhân viên, ngu?i ch? này khi nào cung ch? mu?n m?i ngu?i nghe theo ý ki?n c?a mình và bác b? t?t c? nh?ng d? ngh? c?a ngu?i khác. N?u có ai trong s? nh?ng d?ng nghi?p hay chính cô Ward trình bày m?t v?n d? gì, ngu?i ch? v?a k? d?u phê bình: “Ý ki?n dó th?t là d?”. Cho dù cô Ward - m?t chuyên viên v? ngành Media Relations, thu?ng cho r?ng mình r?t bình tinh trong các bu?i h?p, th? mà cô v?n không tránh kh?i du?c s? b?c d?c d?i v?i ngu?i ch? này.

Cô không mu?n m?t hay b? vi?c nên quy?t áp d?ng m?t phuong pháp yoga d? giúp cô d?u xu?ng, b?t cang th?ng, b?ng cách ng?i th?ng, hít vào và th? ra th?t ch?m và sâu ? các bu?i h?p v?i ngu?i ch? khó thuong này. Nh? phuong pháp này mà Ward có th? k?m ch? du?c con gi?n c?a mình vì hu?ng s? chú tâm d?n vi?c di?u khi?n hoi th?. Cô cung th?y nh?ng b?p th?t trong co th? c?a cô du?c thu giãn, nh?p tim d?p ch?m hon và huy?t áp h? xu?ng. Có nghia là nh?ng ph?n ?ng v? th? lý ?nh hu?ng b?i tâm lý nóng gi?n c?a Ward bi?n m?t nh? phuong pháp yoga k? trên.

Tuy nhiên trên th?c t?, không m?y ngu?i bi?t d?n phuong pháp v?a k? nên h? lâm vào m?t trong hai tru?ng h?p: D?n nén con gi?n trong lòng hay d? nó b?c phát ra. Giáo Su Charles D. Spielberger - m?t chuyên viên nghiên c?u v? s? t?c gi?n ? University of South Florida, cho bi?t c? hai tru?ng h?p này d?u ?nh hu?ng d?n s?c kh?e c?a b?n b?i vì nó dua d?n vi?c b?p th?t b? c?ng l?i và huy?t áp c?a b?n s? tang lên cao.

Nh?ng ngu?i d? b? ?nh hu?ng b?i s? t?c gi?n nh?t là nh?ng ngu?i có tính tình nóng n?y và không thân thi?n. Theo s? tìm hi?u c?a Co Quan American Journal of Epidemiology vào nam 2003 thì nh?ng ngu?i b? nóng gi?n thu?ng xuyên d? b? dau tim hon là nh?ng ngu?i d? tính. Còn m?t cu?c tìm hi?u khác v? n? gi?i thì cho bi?t là nh?ng ngu?i ph? n? hay b?c t?c thì s? b? lu?ng cholesterol cao g?p b?n l?n nh?ng ngu?i bình tinh, và h? cung hay b? cân n?ng hon.

Ông Redford Williams - giám d?c c?a co quan Behavioral medicine Research Center thu?c Duke Unversity Medical Center ? North Caroline, nói r?ng nh?ng ngu?i có tính hay n?i gi?n thu?ng b? d? lo?i b?nh. H? cung hay an u?ng nhi?u hon, hút thu?c nhi?u hon và s?n sàng gây g?, cãi c? hay thích “thu?ng c?ng chân, h? c?ng tay” nhi?u hon so v?i ngu?i thu?ng.

M?t cu?c tìm hi?u khác c?a University of Colorado thì cho bi?t là con gi?n s? làm tang thêm s? hormones cang th?ng - stress hormones. Khi lu?ng hormones này gia tang, nó làm hu h?i nh?ng co tim và huy?t m?ch khi?n tim d?p m?t cách b?t thu?ng. Nó cung si?t ch?t m?ch máu và ngan máu luu thông, d?n d?n ch?ng tim d?t qu?. Ngoài ra, nh?ng hormones cang th?ng này cung ?nh hu?ng d?n h? th?ng mi?n nhi?m. Ngu?i ta tìm th?y trong co th? c?a nh?ng ngu?i d? n?i gi?n, s? t? bào natural-killer dùng d? di?t nh?ng t? bào tumor - ung bu?u, ít hon là nh?ng ngu?i hi?n hòa.

Th?t ra, kho?ng 20% trong chúng ta thu?c nhóm nh?ng ngu?i có tính tình nóng n?y, d? n?i gi?n, 20% thì thu?c lo?i hi?n lành; s? còn l?i thì roi vào nhóm ? gi?a. Th? thì làm th? nào d? b?n bi?t du?c mình có ph?i là m?t ngu?i nóng tính hay không?

Theo ông Redford Williams thì nh?ng ngu?i d? n?i gi?n hay có nh?ng tr?ng thái thông thu?ng sau dây: Ð?c tài, bi quan, hung hang, cay d?c, nh?o báng, thu?ng hay nghi ng? và không tin tu?ng ngu?i hay vi?c làm c?a k? khác. Ông d? ngh? là chúng ta nên ghi l?i nh?ng c?m xúc gi?n d? c?a mình hàng ngày, thí d? nh?ng thái d? hung hang nhu bóp còi khi lái xe và nh?ng suy nghi bi quan khi cho r?ng ông hay bà x?p c?a mình th?t là di?c d?c! N?u b?n th?y mình làm ba hay nhi?u hon nh?ng di?u k? trên thì s? thù d?ch c?a b?n dang ? m?t m?c d? không lành m?nh. Tuy nhiên, ông Williams nói r?ng không ai có th? bi?t du?c ? di?m s? nào thì s? t?c gi?n tr? thành nguy hi?m.

Ð? du?c an toàn, t?t c? chúng ta c?n ph?i h?c cách làm sao d?i phó v?i con gi?n. Di nhiên, bày t? hay k?m ch? s? t?c gi?n d?u không t?t c? và các chuy?n viên tâm lý s? d? ngh? chúng ta ph?i làm gì cho dúng.

Tru?c tiên, h? nói là ph?i bi?t ch? ng? c?m xúc c?a mình d? làm th? nào cho không n?i nóng. Qua m?t cu?c tìm hi?u m?i dây ? Stockholm, Sweden v?i 5,700 dàn ông và dàn bà trong kho?ng t? 15 d?n 64 tu?i, ngu?i ta ghi nh?n r?ng n?u nh?ng nhân viên có th? gi?i quy?t m?t cách c?i m? v?i ch? nhân v? cách d?i x? b?t công - thí d? nhu ph?n d?i tr?c ti?p hay nói th?ng nh?ng di?u mình suy nghi khi bình tinh sau dó, thì h? ít b? huy?t áp cao so v?i nh?ng ngu?i t? t?c t?i hay gi?n d? d? r?i b? nh?c d?u và roi vào tình tr?ng di?n r?.

Cung trong m?t cu?c tìm hi?u du?c dang trên báo Health Psychology vào nam 2002, nh?ng b?nh nh?n b? dau tim ? Canada sau khi tham d? l?p hu?n luy?n cách k?m ch? con gi?n thì huy?t áp c?a h? gi?m xu?ng r?t nhi?u.

Phuong cách c? di?n d? k?m ch? con gi?n v?n là ng?ng l?i, d?m t? 1 d?n 10, u?ng m?t ly nu?c l?nh và ra ngoài di b?. Ði?u này s? cho b?n m?t vài phút d? l?y l?i bình tinh và xét l?i quan di?m c?a mình. Th? nhung, nh?ng k? thu?t m?i m? hon thì mu?n giúp b?n chuy?n d?i con gi?n có t? trái tim di lên trên óc - t? m?t m?c d? c?a c?m xúc lên d?n m?c d? c?a trí th?c. Ch?ng h?n nhu:

T? h?i mình

Ông Williams d? ngh? b?n t? h?i mình b?n câu h?i khi nào c?m th?y gi?n d?: “Ði?u này có quan tr?ng không? Con gi?n c?a mình có dúng không? Hoàn c?nh có th? thay d?i hay không? Có dáng d? có thái d? gi?n d? hay không?” M?t khi lu?ng d?nh nhu th? b?n bi?n d?i s? gi?n d? b?ng s? suy nghi và nhu th? t? nhiên con gi?n du?c d?t du?i s? ki?m soát c?a b?n.

N?u câu tr? l?i cho 4 câu h?i trên là ph?i, thì hãy quy?t d?nh là ph?i ch?p nh?n h?u qu? nào. Còn n?u câu tr? l?i là không thì ph?i d?p con gi?n và quên nó di.

Cân nh?c nh?ng ch?n l?a

X?p c?a b?n c?t ngang l?i phát bi?u c?a b?n trong bu?i h?p và máu trong ngu?i b?n b?t d?u sôi lên. Trong tru?ng h?p này giáo su tâm lý Jerry Deffenbacher ? Colorado State University, Forth Collins, nói r?ng cách t?t nh?t là b?n ph?i cân nh?c h?u qu? ph?n ?ng c?a mình và t?m quan tr?ng c?a s? vi?c. N?u b?n th?y là mình c?n nh?c d?n s? vi?c không vui này thì hãy t? h?i: “X?p s? nghi sao n?u mình nói: Tôi nghi là cô nên nghe tôi trình bày cho xong dã”; “Mình có nên nh? van phòng Hunan Resource gi?i quy?t v? này không?”; Hay là mình h?i m?t d?ng nghi?p khác xem h? ph?n ?ng nhu th? nào n?u ? trong tru?ng h?p này?” M?t khi t? d?t nh?ng câu h?i nhu th? là d?p d? mình “h? h?a” và suy nghi v? con gi?n c?a mình và giúp mình tìm ra cách gi?i quy?t th?a dáng.

Vi?t xu?ng gi?y

Bà Mary McLaughlin - ch? t?ch c?a co quan Emotional Education Services ? New York, nói di?n ti?n c?a vi?c vi?t xu?ng m?t s? vi?c s? b?t b?n s?p x?p l?i nh?ng ý nghi, suy nghi rõ ràng và dùng d?n b? óc thay vì m?t trí. Thêm vào dó, n?u vi?c không hay này x?y ra ? s? làm, dó là d?p d? b?n có kinh nghi?m thêm trong vi?c gi?i quy?t m?t v?n d? thuong m?i. Và khi chuy?n du?c dua d?n c?p trên, b?n dã có nh?ng b?ng ch?ng trên gi?y t?.

Hãy làm m?t cu?c d?nh giá tr?

Bà McLaughlin nói thêm: “Hãy t? h?i là vi?c gi?n d? này có dem l?i l?i ích gì cho mình không. N?u không thì hãy d? cho nó qua di. Ði?u này khác v?i vi?c dè nén con gi?n vì hành d?ng này ch? là vi?c b?n dùng m?t ít th?i gi? d? làm m?t quy?t d?nh khôn ngoan v? vi?c b?n ph?i cu x? nhu th? nào trong d?i s?ng.”

Ð?ng bi?n s? vi?c ?y thành chuy?n tu riêng

Nh?ng ngu?i nóng gi?n hay có thói quen m?t tin tu?ng vào hành d?ng ho?c cách cu x? c?a ngu?i khác. Giáo su tâm lý E. Scott Geller ? Virginia Tech nói: “Có nh?ng vi?c ngu?i khác làm chúng ta khó ch?u nhu s? ch?m ch?p, s? khi?m nhã, s? b?t l?ch s?, thi?u th?n tr?ng c?a h?, th? nhung chúng ta không nên d? nh?ng vi?c này ?nh hu?ng d?n thái d? và c?m xúc c?a chúng ta. Hãy t? nh?c nh? mình là cho dù h? có x? s? không d?p nhu th? cung không làm cho b?n n?i gi?n mà trái l?i, thông c?m cho h?, vì h? kém hi?u bi?t, hay thi?u trình d? mà thôi”.

Cu?i cùng, n?u s? t?c gi?n hi?n di?n trong b?t c? m?t hoàn c?nh nào c?a d?i s?ng thí d? nhu ph?i d?ng s?p hàng ch? d?n phiên mình mua d?, hay nghe l?i nói không d?p c?a m?t ai dó thì b?n nên tìm cách h?c h?i thêm phuong cách d? k?m ch? nó. Nh?ng chuyên viên tâm lý v? cách ki?m soát s? n?i gi?n có th? hu?ng d?n b?n phuong pháp thu giãn nhu yoga, ng?i thi?n hay th?. H? cung s? giúp b?n bi?t cách d? d?i phó v?i nh?ng hoàn c?nh khích d?ng con gi?n b?ng m?t thái d? bình tinh và hòa hoãn. B?n có th? liên l?c v?i “Clinical Psychology department” ? tru?ng d?i h?c c?a d?a phuong b?n ? d? h?i v? nh?ng khóa hu?ng d?n này.

Oanh Tho