Tu?n này d?n phiên ông Ôn Gia B?o, th? tu?ng c?a B?c Kinh b? ném giày. K? t? ngày ông nhà báo Muntadhar al-Zeidi ném giày vào c?u T?ng Th?ng George W. Bush d?n nay, c? ch? ph?n d?i này dã du?c nhi?u ngu?i b?t chu?c thành ra cung ch?ng có gì l? c?. L? chang là ph?n ?ng c?a chính ph?, báo chí và các blog ? Trung Qu?c. Thay vì dùa gi?n, h? t?c t?i và t? ra r?t h?n h?c. Nhung th?t ra chuy?n dó cung ch?ng có gì là l? c?.

Nh?ng nhà d?c tài và nh?t là nh?ng ngu?i c?ng s?n v?n không bi?t cu?i. M?t mày l?m lì, ngay c? d?n khi “làm b?” g?n dân, có bao gi? chúng ta th?y h? cu?i nói bình thu?ng dâu. Ngay c? ông Ôn Gia B?o, v?n du?c coi là ngu?i g?n gui v?i nhân dân nh?t trong s? các lãnh t? g?n dây c?a d?ng c?ng s?n Trung Qu?c, cung không th?t s? có du?c di?u mà ngu?i Anh g?i là “a sense of humour”, m?t kh? nang bi?t cu?i.

Chính vì v?y mà khi b? ném giày, thay vì cu?i cho nó qua, ông Ôn dã nói “Hành d?ng dáng khinh này không th? ngan c?n tình h?u ngh? gi?a Trung Qu?c và Anh Qu?c.” Ð?i v?i m?t lãnh t? Trung Qu?c, nói nhu v?y là van minh và t? ch? l?m r?i. Nhung nó không th? nào so sánh du?c v?i ph?n ?ng c?a ông Bush, m?t ngu?i v?n th?c s? r?t thích cu?i.

Có l? cung m?t ph?n t?i ch? d?. Trong ch? d? c?ng s?n, tinh th?n hài hu?c r?t y?u du?i èo u?t vì b? chèn ép quá nhi?u. M?i dây m?t cu?n sách du?c xu?t b?n v?i cái tên là Hammer and Tickle: A History of Communism Told Through Communist Jokes c?a tác gi? Ben Lewis. V?i cái t?a dí d?m dó, ông Lewis dã tìm cách trình bày m?t ch? d? là ch? d?ng c?ng s?n là ch? d? duy nh?t dã t?o ra du?c m?t hình th?c khôi hài qu?c t?. Ông gi?i thích là trong ch? d? này, chuy?n cu?i v?a là m?t hình th?c kháng chi?n, v?a là m?t hình th?c “x? xú páp” cho ch? d?.

M?t trong nh?ng chuy?n cu?i ông k? l?i là chuy?n d?a ng?c. Chuy?n k? là m?t ngu?i ch?t xu?ng d?a ng?c noi ông ta khám phá ra là có th? ch?n d?a ng?c tu b?n hay d?a ng?c c?ng s?n. Di nhiên ông ta mu?n tìm cách so sánh. Ông tìm d?n d?a ng?c tu b?n tru?c, và d?ng ngoài c?a là Qu? Sa Tang trông mu?ng tu?ng gi?ng ông Ronald Reagan. Khi ông ta h?i “Ð?a ng?c ? dây ra sao?” thì Qu? tr? l?i “? thì ? d?a ng?c tu b?n ông s? b? phân thây s?ng, r?i lu?c trong v?c d?u, r?i c?t ông thành t?ng m?nh v?i dao r?t s?c.” Nghe v?y s? quá, ông ta ch?y sang d?a ng?c c?ng s?n. ? c?a d?a ng?c c?ng s?n là m?t ông già hom hem trông nhu Karl Marx. Ngu?i này tuyên b? “Tôi v?n còn ? th? gi?i t? do, Karl, tôi còn có th? l?a ch?n. V?y d?a ng?c c?a ông có gì?” Marx g?t g?ng tr? l?i “? d?a ng?c c?ng s?n thì ông s? b? phân thây s?ng, r?i lu?c trong v?c d?u và r?i c?t ông thành t?ng m?nh v?i dao r?t s?c.” “Nhung ? d?a ng?c tu b?n ngu?i ta cung làm v?y. T?i sao ? bên này ngu?i ta s?p hàng vào dông th??” ông ta h?i. Marx th? dài “?, dôi khi chúng tôi h?t d?u, dôi khi chúng tôi không có dao, dôi khi chúng tôi không có nu?c nóng...”

Ông Lewis nói dúng nhung ông còn thi?u m?t gi?i thích n?a, chuy?n cu?i ? ch? d? c?ng s?n nó cay d?ng và m?a mai nhi?u hon là cu?i. C? th? dan c? m?t s? nh?ng câu chuy?n mà ? Vi?t Nam sau nam 1975 chúng ta dã nghe du?c. H?i Hà N?i còn trong giai do?n chua ti?n lên xã h?i ch? nghia theo d?nh hu?ng th? tru?ng, c? thành ph? thi?u nu?c. Dân Hà N?i bèn có câu “Ban ngày c? nu?c lo vi?c nhà, t?i d?n c? nhà lo vi?c nu?c,” d? t? cái c?nh ban ngày m?i ngu?i d?u lo vi?c riêng c?a mình, có di làm nhung v?n ch? lo di x?p hàng mua các th? du?c bán theo tiêu chu?n ch? dâu có lo công vi?c, trong khi dêm d?n, c? nhà d?u ph?i lo ra s?p hàng d? l?y nu?c t? fontaine v?. Sau nam 1975, khi nhà nu?c tung ra kh?u hi?u “S?ch nhà s?ch ph?” d? dòi dân chúng làm v? sinh thì ngay l?p t?c dân Sài Gòn hi?u ngay là “S?ch sành sanh ch?ng còn gì vì dã bán h?t di d? an.”

Nhung khi c?n ph?i cu?i th?t thì ngu?i dân s?ng ? x? c?ng s?n không bi?t cu?i. T? Tu?i Tr? ? trong nu?c có m?t t? tu?n báo ph? trang tên là Tu?i Tr? Cu?i, nhung chuy?n cu?i c?a Tu?i Tr? Cu?i d?c ra khi?n chúng ta “cu?i ra nu?c m?t”. Trong m?t s?, t? báo vi?t “Th?i gian g?n dây, m?y ông b?n c?a Róm tôi hay b?o nhau r?ng thu?ng xuyên b? ‘n?i da gà’ khi ghé vào m?t s? co quan mà phía tru?c có treo m?t t?m b?ng to tu?ng màu xanh da tr?i v?i hàng ch? “Co quan d?t chu?n van hóa”. Nhung theo t? báo, t?i các co quan “Ð?t chu?n van hóa” này “cán b? nay thu?ng xuyên di tr? v? s?m và d?c bi?t là m?y em, m?y ch? luôn an m?c ‘th?a th?t thi?u v?i’ và hay nhai nhóp nhép th?c an ho?c k?o cao su khi ti?p dân. Còn cánh mày râu thì an m?c x?c x?ch, có hôm vào co quan mà mùi ru?u bia c? ‘b?c hoi’ n?ng n?c nhu m?t hu hèm. Nói chuy?n di?n tho?i v?i nhau thì kh?i bàn, b?i nhi?u ông luôn vang t?c ch?i th?, bàn chuy?n m?y em ‘chân dài t?i nách’ ? quán ‘tuoi mát’ ngay tru?c bàn dân thiên h? nhu dang nói chuy?n m?t mình trong vu?n nhà mình v?y.” Ðó dâu ph?i là m?t chuy?n cu?i, m?c d?u cung dáng t?c cu?i l?m.

Thành ra cung d? hi?u khi ông Ôn b? ném dày Trung Qu?c dã ph?n ?ng hoàn toàn không có chút nào ch?ng t? là h? có th? th?y di?u dáng cu?i ? trong hành vi dó. Dân chúng M? và T?ng Th?ng Bush có th? g?t sang m?t bên hành d?ng c?a m?t cá nhân nhung chính ph? B?c Kinh có v? không d? s?c d? làm nhu v?y.

M?c d?u sau vài gi? suy nghi chính quy?n dành ph?i cho ph? bi?n chuy?n này vì bi?t r?ng trong th?i d?i Internet, có gi?u cung nhu không, nhung dã ra l?nh cho báo chí “di?n d?ch” theo ý nhà nu?c. Tiêu bi?u là ý ki?n c?a t? Quang Minh Nh?t Báo “Trong khi c? t?a dang cham chú theo dõi bài di?n van tuy?t h?o c?a Th? Tu?ng Ôn, m?t ngu?i trông có v? Tây Phuong xu?t hi?n ? cu?i phòng r?i d?t nhiên b?t d?u huýt gió và la l?n, và ném giày vào b?c di?n gi?. Toàn th? c? t?a dã ph?n d?i và t? thái d? khinh b? hành d?ng c?a k? phá ho?i, và gi?a ti?ng la ‘dáng h? th?n’ và ‘cút ra kh?i dây’ ngu?i này dã b? b?t dem di. Th? Tu?ng Ôn dã h?t s?c bình tinh và không ph?n ?ng gì tru?c v? này.” M?t t? báo khác còn h?n h?c hon n?a “Ðây là m?t hành d?ng r?t thô b?o và c?c c?n... Ngu?i ném giày ch?c là m?t k? m?c b?nh tâm th?n hay có thành ki?n d?i v?i Trung Qu?c...” Nhung hay nh?t là bài bình lu?n c?a t? China Daily, t? báo Anh ng? chính th?c c?a B?c Kinh “Chi?c giày ném vào Th? Tu?ng Ôn ? Vi?n d?i h?c Cambridge là m?t di?u nh?c nh? cho chúng ta là ngu?i Âu Châu bình thu?ng bi?t r?t ít v? Trung Qu?c, và nh?ng di?u v? v?n chính tr? dã th?m sâu vào tri th?c c?a ngu?i Âu d?n m?c nào. Cách hay nh?t d? gi?i quy?t v?n d? này là ... ph?i qu?n lý công vi?c c?a chúng ta cho t?t”!

Cung ph?i nói là tuy h? không bi?t cu?i nhung qu? là h? dã cung c?p cho chúng ta nhi?u giây phút cu?i lý thú.

Lê Phan