Có nh?ng tru?ng h?p mà b?n c?n ph?i g?i bác si d? du?c ch? d?n cách dùng thu?c, hay tr? b?nh t?m th?i sau khi dã tr?i qua nhi?u gi? chi?n d?u v?i tr?ng thái b?t bình thu?ng c?a co th?.

Tuy nhiên, vi?c nên hay không nên g?i bác si không có m?t câu tr? l?i gi?n d?. Bác Si Richard Roberts - giám d?c c?a American Academy of Family Physicians, nói: “Ph?n l?n các b?nh nhân có nh?ng b?n nang bén nh?y r?t t?t và h?u h?t bác si thì nghi r?ng ch?ng thà tr? l?i 100 câu báo d?ng sai còn hon là sót di m?t l?i báo d?ng c?n thi?t. Th? nhung, có l? b?n c?n suy nghi ít nh?t là hai l?n tru?c khi dánh th?c bác si gia dình c?a b?n vào lúc n?a dêm, hay kéo bà ta ra kh?i bu?i ti?c sinh nh?t c?a con trong ngày Ch? Nh?t”.

Bài vi?t sau dây c?a ký gi? Susan Carlton trên t? Good Housekeeping s? ghi nh?n nh?ng hu?ng d?n c?a m?t s? bác si v? 12 tri?u ch?ng và tru?ng h?p thông thu?ng nào mà chúng ta nên và không nên “làm phi?n” v? bác si c?a mình.

1/ Ðau lung:

Thí d? nhu s?c kh?e c?a b?n dang r?t t?t mà n?u b?n dau lung thì có nghia là b?n dã làm m?t c? d?ng quá dáng gì dó liên quan d?n vi?c v?n d?ng b?p th?t. Bác Si Roberts nghi là b?n không c?n g?i bác si mà nên làm m?t vài vi?c sau dây: Chu?m nu?c dá ho?c nu?c nóng, n?m xu?ng ngh? ngoi và u?ng thu?c có ch?t Ibuprofen nhu Tylenol, Advil. Tuy nhiên, n?u b?n có nh?ng tri?u ch?ng nhu di?n gi?t ch?y dài xu?ng chân, c?m th?y y?u du?i và con dau lên cao d?, không di?u khi?n du?c s? tiêu ti?u, hay bàn chân t? nhiên mu?n khu?u xu?ng. Ðây là nh?ng d?u hi?u báo d?ng là xuong s?ng có th? có v?n d? và b?n c?n g?i bác si ngay.

2/ Ra máu:

M?c dù khi b?n ho hay ói ra mà th?y có l?n máu di nhiên b?n s? kinh khi?p, nhung di?u này có th? không d?n d? kh?n c?p l?m dâu, dó là theo l?i c?a Bác Si Nancy Wilson Ashbach ? Denver. Bà nói: “Nguyên nhân c?a vi?c này có th? là do th?c qu?n b? rách m?t chút sau khi ho m?nh hay ói m?a nhi?u quá. Thông thu?ng, b?n có th? d?i m?t ngày d? du?c lu?ng d?nh b?nh. Th? nhung, n?u s? máu ho hay ói ra nhi?u hon là m?t mu?ng canh, b?n ph?i g?i bác si ngay t?c kh?c d? tìm xem dó có ph?i là tri?u ch?ng loét bao t? (ulcer) hay b? ch?y máu ? bên trong co th?. Ngay c? khi th?y có máu trong phân, dó cung có th? là d?u hi?u c?a b?nh hermoroids, nhi?m trùng du?ng tiêu hóa. Trong tru?ng h?p ch? có ít máu dính noi qu?n lót hay r?t xu?ng c?u, ghi nh? màu s?c c?a máu là d?m hay nh?t, tuoi hay den, r?i g?i bác si vào bu?i sáng hôm sau.

3/ Ch? sung và v?t c?n:

H?u h?t nh?ng tru?ng h?p da sung lên không có gì kh?n c?p. Bác Si Ashbach nói r?ng b?n ch? lo khi ch? sung d? hay ng?a ngáy lan r?ng ra: Thí d? nhu nó b?t d?u ? c? tay nhung vài gi? sau lan ra lên d?n cánh tay thì b?n d?ng d? l?i t?i an th?t. B?n c?n g?i bác si n?u c? h?ng b?t d?u sung và b?n th?y khó th?. Trong tru?ng h?p này bác si c?n bi?t là b?n không b? ph?n ?ng nguy hi?m d?n m?ng s?ng nhu b? ong c?n hay vì b?n an m?t cái gì dó mà b?n b? d? ?ng.

N?u b?n b? c?n - ch?ng h?n nhu b? m?t con chó c?n sáng nay khi dang ch?y b?, thì b?n c?n ph?i du?c khám nghi?m ngay b?i ngu?i bác si gia dình hay ? m?t trung tâm di?u tr? kh?n c?p (urgent care unit). B?n có th? du?c cho dùng tr? sinh, chích ng?a u?n ván và có th? ph?i du?c th? nghi?m b?nh chó d?i (rabies).

4/ B?nh ph? khoa:

N?u là ph? n? và kinh nguy?t c?a b?n b?ng nhiên nhi?u hon nh?ng l?n khác m?t cách b?t thu?ng thì b?n nên di khám bác si ngay. Nh?t là n?u b?n dang có thai, b? dau d?n và xu?t huy?t thì cung nên di khám bác si ngay d? d? phòng vi?c b? hu thai.

5/ Nh?c d?u và h?i h?p:

Bác Si Redonda Miller ? Joh Hopkins Scholl of Medicine ? Baltimore nói r?ng n?u b?n ch? nh?c d?u thu?ng thì không có gì lo sau khi dùng thu?c tr? nh?c d?u. Th? nhung vi?c dau nh?c làm b?n phát khóc lên du?c có th? là v?n d? quan tr?ng. B?n c?n di khám bác si d? bi?t ch?c là không b? brain tumor - bu?u trong óc, m?t trong nh?ng n?i lo s? ghê g?m nh?t c?a con ngu?i. M?t con dau d?u kh?ng khi?p x?y d?n b?t ng? và ? dâu dó trên d?u, r?i sau dó là con s?t kéo d?n v?i cái c? b? c?ng ng?c là nh?ng tri?u ch?ng mà b?n ph?i t?c kh?c du?c khám và ch?a tr?.

6/ Th?:

Không có gì s? hãi b?ng vi?c c?m th?y mình không th? du?c. Ði?u này có th? x?y ra do b? lên con suy?n, lo s? quá s?c, b? sung ph?i. Bác Si Bruce Bagley ? Albany, NewYork, nói r?ng bác si s? h?i b?n có ph?i khi ngh? ngoi b? h?t hoi hay là do ráng s?c làm gì dó mà b? tình tr?ng này. Nh? dó, h? m?i tìm bi?t xem là tình tr?ng này dã x?y ra bao lâu và ?nh hu?ng b?n nhu th? nào. N?u dó là m?t ngu?i có b?nh suy?n thì di nhiên h? c?n ph?i di d?n b?nh vi?n ngay.

7/ Dùng nh?m thu?c:

Thí d? nhu b?n m? t? d?ng thu?c tây và m?t nh?m m?t m? th? nào l?y nh?m th? thu?c khác d? u?ng; ho?c b?n l? u?ng t?i hai li?u thu?c thay vì m?t mà thôi. C? hai tru?ng h?p này b?n d?u c?n g?i bác si c?. Bác Si Ashbach nói: “U?ng nh?m thu?c khác hay u?ng hon li?u bác si d?n d?u có th? nguy h?i. B?n nên có s?n chai thu?c tru?c m?t d? có th? nói cho bác si bi?t tên li?u lu?ng thu?c là bao nhiêu.”

8/ C? h?ng b? d? và rát:

C? h?ng b? dau rát là m?t tru?ng h?p b?n có th? ch? d?n ngày mai d? g?i bác si, th? nhung bao gi? cung có nh?ng tru?ng h?p ngo?i l?. Bác Si Thomas Meloy - làm vi?c t?i phòng c?u c?p c?a Mayo Clinic ? Minnesota, nói: “N?u c? h?ng b? sung và b?n b? dau nh?c khi?n ngu?i b?nh không nu?t d? an hay th?c u?ng du?c thì dây là d?u hi?u dáng lo.”

N?u vi?c sung c? di kèm v?i con s?t thì di nhiên b?n không nên ch?n ch? gì n?a mà không di bác si ngay.

9/ S?t:

Bác Si Roberts nói r?ng m?t con s?t là d?u hi?u co th? b?n dang ch?ng ch?i v?i s? nhi?m trùng. B?n c?n ph?i g?i bác si n?u b? ?n l?nh liên t?c (có th? là do ch?ng sung ph?i - pneumonia), b? khó th? hay là b? mê s?ng. Trong tru?ng h?p này, m?t ngu?i khác s? g?i bác si cho b?n. B?n s? du?c bác si h?i là nhi?t d? trong ngu?i b?n cao nhu v?y trong bao lâu và h? s? cho b?n Acetaminophen hay Ibuprofen d? xem có làm h? con s?t du?c không?

10/ B? tr?c chân và các con dau:

Thí d? nhu b?n di giày cao gót và b? té ngã r?i tr?c chân vào dêm Th? B?y, hay b? dau tay khi choi tennis vào ngày Ch? Nh?t. Trong hai tru?ng h?p này, Bác Si Mark DiDea - làm vi?c t?i b?nh vi?n Arnold Palmer Hospital for Children and Women ? Orlando, d? ngh?: “Ð?ng c? d?ng ch? b? dau, chu?m nu?c dá, qu?n m?t cu?n bang lo?i co giãn chung quanh ch? dau và gác chân lên. N?u con dau không gi?m xu?ng và làm cho b?n không c? d?ng du?c thì b?n c?n ph?i g?i bác si. Ông hay bà ta s? khám và quy?t d?nh xem là b?n có c?n ch?p quang tuy?n hay c?n u?ng thu?c hay không. N?u b?n tình nghi là mình b? gãy xuong vì th?y ch? b? thuong sung lên và dau kinh kh?ng thì duong nhiên b?n ph?i g?i bác si ngay t?c kh?c.

11/ Ðau b?ng:

Ph?n nhi?u nh?ng con dau b?ng thông thu?ng, nhu vì an m?t d? an không tiêu hay dã cu, s? t? nó qua di và b?n có th? ch? gi? van phòng bác si m? c?a d? g?i. Th? nhung n?u con dau b?ng lên d?n c?c d? và b?n không th? ch?u n?i thì dó có th? là tri?u ch?ng c?a b?nh loét bao t?, ru?t du hay nhi?u b?nh khác. Trong nh?ng tru?ng h?p này, b?n không nên ch?n ch? khi g?i bác si.

Bác Si Andrea Kielich - ? Portland Clinic ? Oregan, nói: “V? vi?c tiêu ch?y và ói m?a thì n?u nó kéo dài d?n 24 ti?ng d?ng h? và nhu v?y là co th? c?a b?n s? lâm vào tình tr?ng thi?u nu?c - dehydration, r?t nguy hi?m. B?n ph?i g?i bác si hay di vào b?nh vi?n c?u c?p.

12/ Ðau khi di ti?u:

N?u b?n th?y nóng r?t khi di ti?u x?y ra d?ng th?i v?i vi?c b?n mu?n di ti?u hoài thì b?n có th? b? nhi?m trùng du?ng ti?u. Bác Si Miller nói r?ng m?c dù con b?nh này không du?c x?p vào lo?i kh?n c?p nhung b?n cung v?n nên g?i bác si. Nhu v?y b?n s? du?c ho dùng tr? sinh và có th? h?t b?nh vào bu?i sáng sau dó. B?n c?n ph?i g?i bác si ngay n?u vi?c di ti?u thu?ng xuyên bao g?m con dau, s?t và ói m?a vì dây có th? là d?u hi?u th?n b? nhi?m trùng.

* Hi?u rõ h? th?ng làm vi?c t?i van phòng bác si:

Khi b?n g?i van phòng bác si vào 09 gi? t?i thì không có nghia là là b?n s? du?c nói chuy?n v?i ông hay bà ta. Thu?ng cú di?n tho?i c?a b?n s? du?c m?t h? th?ng di?n tho?i t? d?ng tr? l?i. Các bác si hay thay phiên nhau d? tr? l?i giúp d? b?nh nhân nên d?ng hy v?ng là b?n s? nói chuy?n v?i bác si gia dình c?a b?n.

B?n nên tìm hi?u ngay khi b?n còn kh?e m?nh v? cách th?c làm vi?c sau gi? van phòng m? c?a. Hi?n nay, càng ngày càng có nhi?u bác si s? d?ng h? th?ng telephone triage d? gi?i quy?t nh?ng lo l?ng c?a b?nh nhân. T?i McKessonHBOC ? Broomfield, Colorado, ph?c v? 25 tri?u b?nh nhân trên toàn qu?c, nh?ng ngu?i y tá - register nurses, làm vi?c 24 gi? m?t ngày su?t 7 ngày trong m?t tu?n l?. Các n? y tá s? d?a trên m?t b?ng tính - algorithms, c?a máy di?n toán, d? hu?ng d?n b?nh nhân t?ng bu?c m?t c?n ph?i làm.

N?u b?n ph?i ch? bác si g?i l?i thì b?n nên gi? du?ng dây không b?n r?n, t?t máy nh?n (answering machine), n?u có máy Caller ID thì r?t t?t. B?i vì bác si c?a b?n thu?ng g?i l?i b?n b?ng cellphone hay di?n tho?i riêng c?a h? và n?u h? không g?i du?c, h? có th? m?t kiên nh?n.

Bác Si Andrea Kielich nh?c nh? các b?nh nhân nên bày t? m?t chút bi?t on trong thái d? c?a b?n khi nói c?m on bác si vì dã g?i b?n l?i vì b?n hi?u r?ng g?i ai d?y khi dang ng? hay ph?i b? ngang b?a an d? nói chuy?n v?i b?n là m?t di?u t? nh?.

(Ý ki?n c?a ngu?i vi?t: Riêng d?i v?i ngu?i Vi?t Nam chúng ta thì khi nào cung kính tr?ng các v? bác si c? - cho dù dôi khi hoi quá dáng, d?n n?i không bao gi? dám g?i d? h?i gì c?, dau thì ráng ch?u hay di th?ng t?i phòng c?p c?u mà thôi!)