*Tham l?i các ông su M? ? chùa B?u Môn
Tr?ng Kim (d?c bi?t c?a Ngày Nay)
PORT ARTHUR, TX (NN) – Trong ngôi vu?n nh?, nhi?u bóng mát c?nh nh?ng cây sen lá xanh d?m chen chúc vuon ḿnh du?i n?ng cu?i xuân c?a Texas, Đ?i d?c Ca Nhiêp, v?i thân h́nh to l?n, ng?i yên l?ng, t? m? t?a m?t cây bonsai có dáng nhu m?t cây da nh?, t?a tàn trên m?t th?m rêu xanh. Bên c?nh dó, m?y b?i trúc nh?, lo?i vàng có ch? xanh và d?p nh?t có l? là m?t cây Japenese maple lá d? cu?n nghiêng la dà r?t ngh? thu?t.
Đó là thê gi?i thu nh? g?m nhi?u lo?i cây c?nh du?c ép không cho tang tru?ng trong các ch?u nh?, th? gi?i bonsai c?a Đ?i d?c Ca Nhi?p t?i chùa B?u Môn ? Port Arthur, Texas, m?t thành ph? nh? ven v?nh M? Tây Co, cách Houston ch?ng g?n hai gi? lái xe, không xa biên gi?i v?i Louisiana là bao. Port Arthur là noi t?p trung ngành k? ngh? l?c d?u và ch? bi?n s?n ph?m c?a d?u h?a c?a Texas. Ngu?i Vi?t sinh s?ng ? dây ph?n l?n làm ngh? ngu ph?, m?t s? nh? làm t?i các hăng d?u.
Đ?i d?c Ca Nhi?p là m?t tang si ngu?i M? tên Đ?i d?c Bhante Kassapa nhung thu?ng du?c g?i là “Reverend K” b?i dân chúng d?a phuong. Chùa B?u Môn là m?t ngôi chùa khá d?c bi?t, có các tu si ngu?i M? và nhi?u ngu?i d?n giúp chùa là ngu?i M? theo các tôn giáo khác và có l?p thi?n b?ng ti?ng Anh cho ngu?i d?a phuong.
Tôi tr? l?i tham chùa v́ nh? cái không khí d?c bi?t, ?m cúng, n?ng nhi?t c?a nh?ng tu si ngu?i ngo?i qu?c này và ḷng hi?u khách c?a Thu?ng t?a tr? tŕ Thích Huy?n Vi?t. Hăy c̣n là mùa Xuân, th?i ti?t Texas v?n c̣n mát và chùa b?n r?n trong vi?c d?n d?p, s?a so?n cho l? h?i Tre, Trúc và Sen hàng nam. Th?y Ca Nhi?p cho tôi hay nam nay, ngoài tre, trúc, chùa con trung b?y m?t ít cây bonsai d? khách vi?ng chùa du?c thu?ng lăm. Vu?n bonsai do th?y gây d?ng m?i du?c vài tháng nhung dă th?y xum xuê nhi?u lo?i cây khác nhau. Trông th?y Ca Nhi?p trong ngôi vu?n này th?t là m?t h́nh ?nh tuong ph?n, m?t thân h́nh to l?n bên c?nh nh?ng ch?u cây tí hon.
Sau b?a com trua mà th?c ph?m do m?t thuong gia ngu?i Vi?t ? Beaumont dem d?n dâng Chùa, toàn món an m?n, có c? th?t v?t quay, ḿ sào... tôi theo th?y Huy?n Vi?t ra tham vu?n. Chùa B?u Môn thu?c Ph?t giáo Nguyên Th?y Therevada (Nam Tông, Thi?u Th?a), nên ai dâng th?c ph?m nào th́ dùng v?y, không b?t bu?c ph?i là d? chay nhu các chùa thu?c phái B?c Tông mà ta thu?ng th?y ? Houston.
G?n các h? sen, không xa vu?n bonsai, tôi th?y th?y Ca Nhi?p dang giúp ba ngu?i M? d?a phuong, d?n d?p quanh khu vu?n sen l?n và c?nh b?i tre cao th?ng t?p. Th?t là m?t c?nh l? m?t du?i bóng m?t ngôi chùa Vi?t.
Tham vu?n tre, trúc, sen và bu?i
Th?y Huy?n Vi?t d?n tôi di xem các khu vu?n. L?n tru?c, lên chùa vào cu?i thu nên cây c?i không có du?c cái xanh tuoi nhu vào mùa Xuân. Chùa có b?n khu vu?n bao quanh và theo th?y Huy?n Vi?t có t?t c? kho?ng 35 lo?i tre trúc và g?n 50 lo?i sen khác nhau.
Đi tham vu?n tre tru?c, tôi du?c th?y Huy?n Vi?t gi?ng gi?i c?n k? d?i s?ng t?ng lo?i. Các lo?i tre du?c tr?ng thành t?ng khóm, xen k? nhau. Lo?i tre Timor cao vút, thân th?ng t?p, den và bóng nhu thép, có s?c xanh m?, lá to và dài nhu nh?ng ng?n mác chia xu?ng du?i, ng?n tre u?n thành ṿm nhu nh?ng chi?c l?ng kh?ng l?. Tre den Timor (Tropical balack bamboo) cao t?i 70 feet (hon 23m) du?ng kính t?i 4 inch. Tre Hoàng Gia, Tre Vân Thùy, Thiên H?u, Suong Giáng... m?i lo?i m?t s?c, m?t dáng, càng ng?m càng thích. Hai lo?i tre khác mà tôi r?t thích là b?i tre vàng, ch? xanh g?c t? H? Uy Di, cao t?i 50 feet và du?ng kính d?n 4 inch. Và lo?i tre Ph?t (Ph?t trúc) ch? cao 12 feet (kho?ng 4 m), du?ng kính 3 inch.
R?i khu vu?n tre vàng, qua phía hông Chùa là khu “r?ng” trúc, tôi chua bao gi? du?c th?y nhi?u th? trúc l? và d?p nhu v?y nh?t là Trúc H? Uy Di, thân vàng óng k? ch? xanh th?ng t?p d?p nhu tranh v?. Th?y Huy?n Vi?t cho hay các lo?i tre quí thu?ng không ch?u du?c l?nh. R?t may ? Texas, cái l?nh không xu?ng quá th?p nhu mi?n B?c nên r?t thích h?p cho vi?c tr?ng tre, trúc. Tuy nhiên cung ph?i luu ư h?i k? các nhà chuyên môn tru?c khi tr?ng v́ có hai lo?i, m?t lo?i tre, trúc m?c ch?y lan lung tung (running bamboo) có th? phá b? các h? th?ng d?n nu?c hay n?n nhà và lo?i không ch?y (clumbing bamboo) ch? phát tri?n thành b?i, tr?ng ch? nào, n?m quanh ch? dó mà thôi.
Bu?c sang d?n vu?n sen, tôi th?y có hai ba khu khác nhau. Chùa dang s?a so?n cho l? h?i tre, trúc sen nam nay nên tôi th?y có r?t nhi?u ch?u du?c x?p d?y quanh m?y chi?c h? sen l?n. Th?y Huy?n Vi?t cho bi?t chùa có trên du?i 500 ch?u l?n, nh? tr?ng sen. Lo?i l?n t?i 100 gal, nhung ch? có kho?ng hon 200 ch?u nh?, lo?i 15 gal là d? dành cho khách th?p phuong có th? dem v? nhà. V?i súng th́ trong ch?u nh? 7 gal, có d? 200 ch?u v?i 30 lo?i khác nhau.
Trong các lo?i sen, Th?y Huy?n Vi?t ch? cho tôi xem lo?i sen tr?ng ? h? T?nh Tâm, Hu? là quí và hi?m. Tuy nhiên v́ dem sang M? tr?ng b?ng h?t nên chua thích nghi l?m v?i khí h?u ? dây. Lo?i này y?u ch?u l?nh, mùa dông có th? ch?t. Các lo?i sen ? chùa B?u Môn theo th?y Huy?n Vi?t, du?c suu t?m t? nhi?u noi nhung ch? có lo?i sen g?c B?c M? (lo?i American Yellow Lotus) là m?nh nh?t, ch?u du?c l?nh và có hoa m?u vàng d?m r?t d?c bi?t mà ta không th?y ? Á Châu.
R?i vùng h? sen, tôi th?y nhi?u th? cây khác. Th?y Huy?n Vi?t cho hay, ngoài tre, trúc, sen, súng th?y c̣n th? tr?ng r?t nhi?u lo?i bu?i. T?i nay trong vu?n có b?y lo?i khác nhau v?a tr?ng v?a h?ng, tron\ g dó có c? lo?i bu?i t? Vi?t Nam nhu bu?i Biên Ḥa, Nam Roi, bu?i Saigon, bu?i du?ng... và lo?i bu?i h?ng Thái Lan.
Th?y Huy?n Vi?t cho bi?t cho toi nay, chùa chuyên v? các lo?i tre, trúc và sen nhung g?n dây, t? ngày có th?y Ca Nhi?p, chùa m? r?ng lo?i cây c?nh bonsai. M?i dây, d?i d?c Trí Qu?ng, d?n t? An Đ? sau khi h?c xong b?ng Ti?n si v? Ph?t h?c cung kh?i s? bu?c sang lo?i cây c?nh sa m?c t?c là các lo?i xuong r?ng (cactus), lo?i cây c?nh không c?n tu?i nhi?u nu?c và ít ph?i cham sóc.
L? h?i vu?n Sen & Tre Trúc t?i chùa B?u Môn
M?i nam, sau mùa Xuân, b?t d?u vào H?, d?p l? Ph?t Đ?n, chùa B?u Môn l?i t? ch?c L? H?i Vu?n Sen và Tre Trú (Annual Lotus and Bamboo Festival). Nam nay là nam th? mu?i c?a L? H?i trên và du?c t? ch?c vào hai ngày cu?i tu?n 7 và 8 tháng 6, 2008, d?ng th?i v?i d?i l? Ph?t Đ?n 2552 t? ch?c vào ngày Ch? Nh?t 8 tháng 6, 2008.
L? H?i Tre Trúc & Sen, là noi tri?n lăm nhi?u lo?i hoa sen, hoa súng và tre trúc, không ph?i ch? c?a Chùa mà c̣n có s? góp m?t c?a H?i Tre Trúc Texas (Texas Bamboo Society). Ngoài các cây c?i c̣n có s?n ph?m van hóa, th? công liên h? t?i tre, trúc. M?t khác, nhi?u bu?i di?n thuy?t cung du?c t? ch?c trong ngày th? B?y 7 tháng 6 nhu di?n gi? Jaynell Cockcell ? Beaumont nói v? làm vu?n h?u co (organic gardening), di?n gi? Terri Looney c?a Trung Tâm Nghiên C?u Nông Nghi?p thu?c Đ?i h?c Texas A & M nói v? làm các h? (pond), Đ?i d?c Kassapa (Ca Nhi?p) s? th?o lu?n v? ngh? thu?t u?ng trà (có nhi?u lo?i trà d? bán)... Thu?ng t?a Huy?n Vi?t s? hu?ng d?n du khách th?p phuong di tham các ngôi vu?n c?a chùa và tŕnh b?y rơ v? các lo?i tre trúc và sen.
Trong chuong tŕnh c̣n có ph?n van ngh? giúp vui và các quán ?m th?c v?i các món an Vi?t Nam, d? k? ni?m, múa lân và c? bi?u di?n vơ thu?t.
Nh?ng ông su M?
Ngoài Đ?i d?c Ca Nhi?p, chùa B?u Môn c̣n thu nh?n nhi?u ngu?i M? vào chùa tu hành nhu Sa di T?nh Tâm, Sa di Thi?n Nhân. Sa Di T?nh Tâm tên t?c là Willow Roseau, 37 tu?i m?i quy y cách dâu không lâu, m? c?a Sa-di T?nh Tâm cung thu?ng d?n Chùa giúp vi?c công qu? (volunteer), bà theo d?o Tin Lành, nhung h?t ḷng nâng d? con gái bu?c vào c?a Ph?t. Sa di Thi?n Nhân, t?c William Hardan, nam nay dă 53 tuôi, tru?c kia làm th? hàn và th?u xây c?t. Hai b?p tay c?a Sa-di xâm d?y h́nh trông r?t d? d?n, nhung tâm h?n Sa-di l?i d?u dàng, thân ái nhu m?t búp sen. Tôi nh? l?n tham chùa mùa Thu nam ngoái, anh b?n già Hà Ng?c Cu thèm thu?c lá lúc di cùng Sa-di Thi?n Nhân ? vu?n sen, d?nh rút di?u thu?c ra rôi l?i nhét vào túi th́ Sa-di m?m cu?i nói: “Ông c? hút di, tôi dă b? thu?c lâu rôi nhung không s? hoi thu?c dâu”.
Sa-di gây ?n tu?ng m?nh nh?t cho tôi là Sa-di Thi?n H?nh, 24 tu?i, tên t?c là Matthew Rhone, tru?c kia là chuyên viên di?n toán cho hăng Exxon. Đi?u ǵ làm cho m?t thanh niên tr?, d?p trai và d?y s?c s?ng nhu Matthew t́m d?n c?a Ph?t? Tôi t? h?i nhung không ti?n h?i ngu?i Sa di tr?, d?p trai này.
Ngoài các ông su tr?, r?t nhi?u ngu?i M? không ph?i là các Ph?t t? cung thu?ng dên giúp chùa mà d?c bi?t, ông Danny Dubuisson dă h?u nhu giúp vi?c van pḥng, qu?ng bá, liên l?c truy?n thông, nhi?p ?nh viên toàn th?i gian.
Đ?c bi?t nh?t, v?n là Đ?i d?c Ca Nhi?p (Kassapa). Nam ngoái t? Houston Chnonicle dă ch?y m?t bài dài v? ông su này. Bài báo dă làm chính c? nh?ng ngu?i Vi?t ? Houston khi d?c cung th?y s?ng s?t v? cu?c di t́m d?c tin c?a ông sau khi dă là m?t giáo si Thiên Chúa Giáo trong 12 nam và m?t g?n mu?i nam n?a d? có du?c cái duyên v?i c?a t? bi.
Đ?i d?c Ca Nhi?p có tên t?c là Michael Schlosser, 56 tu?i, t?ng ph?c v? trong Không quân M?. Ông dă tu h?c và làm vi?c t?i Giáo ph?n Công giáo Jesuit St. Joseph và là m?t giáo si ḍng Franciscan trong 12 nam. Ông cho bi?t trong th?i gian th?c hành d?o Thiên Chúa Giáo, ông thu?ng suy ng?m (Meditation) trong nhi?u gi?. M?t l?n trong lúc dang suy tu?ng th́ m?t linh m?c di ngang qua h?i ông dang làm ǵ v?y th́ ông tr? l?i r?ng tôi dang g?t b? cái “ta” c?a ḿnh. V? linh m?c nói r?ng ? dây chúng ta không làm vi?c này. Đó là lư do ông dă t́m d?n Thi?n. Trong th?i gian ? Florida ông theo m?t v? su d?n ngôi chùa ? Tampa. Đó là th?i di?m ông g?p nhân duyên v?i d?o Ph?t. Sau tám nam ru?i tu hành và nghiên c?u Ph?t giáo th́ ông chính th?c tr? thành m?t t? kheo. Ngày 29 tháng 10 nam qua ông du?c chính th?c vào hàng tang già Ph?t giáo t?i chùa B?u Môn ? Port Arthur.
Ngoài các tu si, cung có nhi?u ngu?i M? qui y nhu tru?ng h?p anh Jack Charles pháp danh Th?ng Hoan. Jack di cùng v?i v? t?i dây d? ni?m Ph?t. Bà v? c?a Jack tuy v?n c̣n là m?t tín d? Thiên Chúa Giáo nhung luôn luôn sát cánh bên ch?ng d? khuy?n khích và giúp d? anh trên con du?ng t́m d?n d?o T? Bi. S? khác bi?t v? tôn giáo thay v́ chia cách nhau th́ l?i g?n ch?t hai ngu?i v?i nhau.
Truy?n bá d?o Ph?t t?i ngu?i d?a phuong
Sau b?a com, tôi và th?y Huy?n Vi?t di quanh các khu vu?n và có d?p du?c bi?t thêm nhi?u chuy?n Ph?t s?.
Thu?ng t?a Thích Huy?n Vi?t hi?n là T?ng Uy Viên Thanh Niên c?a Van pḥng II Vi?n Hóa Đ?o thu?c Giáo H?i Ph?t Giáo Vi?t Nam Th?ng Nh?t. Đ? c?p t?i v?n d? truy?n bá d?o Ph?t t?i dân chúng d?a phuong, Thu?ng t?a Huy?n Vi?t cho bi?t Thu?ng t?a “t́m cách gi?i thi?u Ph?t pháp cho ngu?i b?n s? d? nhu món quà cám on ngu?i ta rang r?ng tay dón nh?n ḿnh” và “dă g?p nhân duyên t?t. C?ng d?ng M? d?a phuong th?y ḿnh có tín nghia t?t, Ph?t giáo là m?t cách s?ng, tôn tr?ng nhân b?n nên du?c ngu?i b?n x? dón nh?n. H? d?n v?i ta qua sinh ho?t van hóa nhu cây c?nh, l?p thi?n...”
Vi?c qu?ng bá Ph?t pháp t?i ngu?i d?a phuong, theo Thu?ng t?a Huy?n Vi?t, lâu nay may m?n có Su Ca Nhi?p d?m trách m?i khi thành ph?, các d?i h?c hay các nhà th? b?n m?i Chùa d?n tham d?. Su Ca Nhi?p là m?t d?i s? c?a Chùa t?o du?c thông c?m và chân t́nh c?a c?ng d?ng M?.
Cung c?n nh?c l?i là vào cuôi nam ngoái, Thu?ng t?a Huy?n Vi?t du?c thành ph? Port Arthur tuyên duong hôm 6 tháng 11 qua m?t bu?i l? t?i H?i d?ng Th? xă. Bà th? tru?ng Doloris “Bobbie” Prince dă trao b?n tuyên duong và tuyên b? ngày 6 tháng 11,07 là “Ngày Thu?ng t?a Huy?n Vi?t”. Thu?ng t?a Huy?n Vi?t du?c tuyên duong v́ nhi?u nam ph?c v? c?ng d?ng nhu m?t nhà lănh dăo tinh th?n cung nhu dă ph?c v? Giáo h?i Ph?t giáo Theravada Sanga trong nhi?u nam. Thu?ng t?a du?c công nh?n dă bi?n vu?n c?a Chùa B?u Môn thành m?t trung tâm thu?ng ngo?n cho c?ng d?ng và du khách t?i d? tham vi?ng g?m nh?ng Ph?t t? cung nhu nh?ng ngu?i không ph?i là Ph?t t?.
Trong d?p g?p Thu?ng t?a Huy?n Vi?t k? tru?c, tôi thây Thu?ng t?a r?t c?i m? khác v?i nhi?u v? trong Giáo h?i, khi Thu?ng t?a du?c tôi h?i v? Thi?n su Nh?t H?nh. Ông dă ca ng?i Thi?n su Nh?t H?nh v?i khuynh hu?ng truy?n bá d?o Ph?t cho ngu?i d?a phuong. Và t?i Hoa K?, theo nh?n xét c?a chúng tôi, chùa B?u Môn là m?t ngôi chùa Vi?t có di?u ki?n nh?t cho ngu?i ngo?i qu?c tu h?c d?o Ph?t.
Tr?ng Kim
(cu?i Xuân, 10 tháng 5, 2008)