Ðinh Quang Anh Thái (Bài ph?ng v?n trên Little Saigon Radio)

ÐQAT: Thua ch? L? Thu, xin du?c m? d?u bu?i nói chuy?n thân m?t hôm nay v?i 2 s? ki?n dã x?y ra - Kho?ng nam 1979, vaò m?t bu?i t?i ? m?t phòng tù trong tr?i giam Chí Hoà, m?t tù nhân c?t ti?ng hát bài "N?a h?n thuong dau" c?a Ph?m Ðình Chuong; d?t ti?ng hát, tù nhân này nói r?ng: "bây gi? mà du?c nghe L? Thu thì ch? có ch?t thôi !!". M?t dêm mua tuy?t d?y tr?i nam 1989 ? th? dô Praha c?a C?ng Hoà Ti?p, m?t sinh viên xu?t thân t? ch? d? CS ôm dàn và cung hát bài "N?a h?n thuong dau" - Anh ta nói : L? Thu hát c?c k? hay ".
Ch? có nghi r?ng c? hai cách bi?u t? dó là m?t l?i khen t?ng n?ng nàn, chân ch?t d?i v?i ti?ng hát c?a ch??

L? Thu : Tôi r?t c?m d?ng v? câu chuy?n anh vuà k?, và tôi nghi r?ng dó là m?t trong nh?ng ph?n thu?ng to l?n trong d?i ca hát c?a L? Thu.

ÐQAT: Ti?ng hát LT dã là c?m h?ng cho nhi?u cây vi?t. Nhìn ? khía c?nh nào, thì t?u trung, nh?ng nhà van, nhà báo t?ng vi?t v? ch? d?u nhìn nh?n r?ng ti?ng hát LT dã nuôi n?ng nhi?u u?c mo. Trong cu?c nói chuy?n hôm nay tôi s? không d? c?p nhi?u d?n LT, trên lãnh v?c m?t ngh? si tài danh, mà xin h?i tham ch? v? d?i thu?ng c?a LT - Ch? có th? cho nghe m?t ngày trong d?i c?a LT hi?n nay ra sao?

LT : Câu anh h?i khi?n tôi nh? d?n cu?n truy?n n?i ti?ng: "M?t ngày trong d?i Denisovich" c?a van hào Alexander Solzhenitsyn, trong dó t? v? sinh ho?t 24 gi? c?a m?t tù nhân kh? sai ? nu?c Nga du?i ch? d? CS - Tôi thì may m?n hon (cu?i tho?i mái) Denisovich - Sinh ho?t m?t ngày c?a tôi gi?ng nhu m?i ngu?i - Sáng d?y, t?p th? d?c, r?i di ch? n?u an, sau dó tr? l?i thu c?a khán thính gi? b?n phuong, và h?c h?i thêm nh?ng di?u tôi thi?u sót. Tôi còn ph?i di thâu bang nh?ng bài hát - Nhu th? là d? h?t m?t ngày.

ÐQAT:  Ch? d? c?p d?n vi?c b?p núc làm tôi nh?, là nh?ng b?n h?u thân tình c?a ch? d?u bi?t ch? n?u an ngon l?m, nh?t là món cá thu kho ri?ng. Nhi?u b?n c?a ch? dã du?c thu?ng th?c món tuy?t chiêu này. Ch?t B?c trong món d?c dáo dó, ch? th?a hu?ng t? ai ??

LT : Huong v? B?c trong món cá thu kho ri?ng là ?nh hu?ng t? gia dình tôi. Ph?i nói là gia dình tôi c? h? l?m. S? di tôi n?u an tuong d?i du?c là vì c? nhìn các c?, các thím, các dì b?p núc trong nh?ng ngày gi? T?t, nh?ng hình ?nh và cách th?c chu?n b? b?a an dã an sâu trong ti?m th?c c?a tôi, và c? th? mà tôi b?t chu?c thôi.

ÐQAT:  M?t s? b?n c?a ch? sau khi thu?ng th?c món cá thu kho ri?ng dã nh? ch? hu?ng d?n cách n?u, và dù ch? không gi?u di?m gì c?, r?t cu?c h? n?u v?n không ngon b?ng chính tay ch? làm - Thành ra n?u có d?p thu?n ti?n, v?i s? ngu?i yêu m?n LT quá nhi?u, ch?c h?n là ch? ph?i mua c? t?u cá thu, và mu?n nguyên m?t sân v?n d?ng d? dãi m?i ngu?i.

LT: (cu?i) N?u ít thì may ra m?i ngon, ch? n?u nhi?u thì chua ch?c.

ÐQAT: Nh?ng ngu?i ? l?i quê nhà sau 75, th?nh tho?ng có nhìn th?y ch? ? Saigon - M?t s? ngu?i bi?t ch? có co h?i và phuong ti?n d? ra di vào nh?ng ngày tàn c?a cu?c chi?n. Ði?u gì dã gi? ch? l?i?

LT: Tôi ? l?i VN 5 nam v?i m? già c?a tôi. B?i vì c? tôi không di và nhu m?t s? b?n thân dã bi?t, m? tôi ch? có m?t mình tôi thôi. Khi gia dình tôi (...) t? mi?n B?c vào mi?n Nam nam 53, c? tôi mang tôi theo. Nên ngày chót c?a tháng Tu nam 75, ch?ng l? tôi b? l?i m? d? di hay sao... Vì v?y tôi quy?t d?nh ? l?i m?c dù dêm 28 tháng Tu, tôi dã có m?t t?i phi tru?ng AN, và tôi dã bu?c lên phi co r?i; nhung tôi l?i bu?c xu?ng - Lúc dó, n?u tôi ra di, thì m? tôi ? l?i m?t mình v?i ai. Dù có h? hàng quen thu?c, nhung không th? b?ng chính con mình. B?i v?y tôi dã tr? v? v?i m?.

ÐQAT: Xin ch? tha l?i cho, th? còn c? ông thân sinh ra ch? thì sao?

LT: Th?y tôi m?t lâu r?i anh ?. Lúc dó m? tôi dã mang tôi vào mi?n Nam nam 53 - Thày tôi m?t vào lúc tôi m?i lên 12 tu?i.

ÐQAT: Nhu v?y ch?c ch? ít có k? ni?m v?i c? ông?

LT : Có anh ?. Tôi nh? r?ng c? m?c áo the, qu?n tr?ng, di dôi hài den và tay c?m dù.

ÐQAT: Ch? mô t? c? ông là ngu?i m?c áo the, qu?n tr?ng, di hài den, tay c?m dù- Ðây là hình ?nh c?a nh?ng ngu?i quí t?c ? Hà N?i th?i xa xua. Có dúng không ? ??
LT : C? cho là nhu th? di anh (cu?i)

ÐQAT: M?i dây tu?n báo Viet Tide có dang bài ph?ng v?n ch?. Ð?c bài này, ngu?i ta có c?m tu?ng ch? dòi h?i quá tuy?t d?i trong d?i s?ng l?a dôi. N?u nhìn m?t cách khác, d?c gi? có th? nghi r?ng ch? ph?n nào dó tuy?t v?ng vì không tìm du?c ngu?i dúng ý v?i "trong m?ng" c?a ch??

LT : Anh nh?c d?n câu tr? l?i c?a tôi v?i báo Vi?t Tide r?ng : "99 ch?m 9 % dàn ông không chung th?y, và cho t?i nay tôi v?n dõi tìm 1% còn l?i" - Ðó là câu tôi nói dùa thôi, vì tôi v?n thu?ng nghi t?u r?ng, n?u có 1 % dó, thì ch?c h?n là ngu?i dàn ông này ph?i d?n l?m (cu?i vui v?)

ÐQAT: Ch? nói th? thì ch?c có nhi?u ngu?i mu?n d?n l?m. Nhung xin h?i, theo ch? thì th? nào là chung th?y?

LT: Có th? tôi có quan ni?m l?ch l?c ho?c cu k?, ho?c do gia dình tôi nh?i nhét vào d?u tôi, và ?nh hu?ng d?n l?i suy nghi c?a tôi, là dàn bà là ph?i t? d?c tam tòng. T? dó tôi nghi dàn ông cung ph?i th?. Nhung mà tôi sai. Sau này càng l?n lên, tôi càng th?y mình sai, và ngay bây gi? tôi l?i càng th?y tôi sai hon n?a. Tôi luôn nghi r?ng tôi s?ng du?i ánh dèn, vây b?a b?i nhi?u c?m b?y, mà tôi không h? sa ngã, nên tôi dòi h?i d?i tu?ng c?a tôi cung ph?i nhu v?y. Th?c t? cho th?y không ph?i th?. B?i vì tôi là dàn bà. Mà muôn d?i, dàn bà là dàn bà, dàn ông muôn d?i là dàn ông. Có ph?i v?y không ? ?

ÐQAT: Nói ch? và quí thính gi? tha th? cho, t? tru?c d?n gi?, nhi?u ngu?i có cái nhìn không chính xác, n?u không nói là l?ch l?c v? gi?i ngh? si. Nhi?u ngu?i cho r?ng ngh? si không d?t n?ng v?n dê` th?y chung. Nhung L? Thu là di?n hình cho th?y, ngh? si có d?i s?ng sân kh?u, nhung trong cu?c s?ng riêng tu thì có nh?ng chu?n m?c mà không h?n ngu?i thu?ng nào cung có.

LT : Tôi bi?t có r?t nhi?u ngh? si có d?i s?ng h?t s?c m?c thu?c - Tôi bi?t nhi?u anh ch? nhu th? l?m, mà không ti?n nêu tên.

ÐQAT: Lâu l?m r?i, có m?t t? báo bên Pháp ph?ng v?n 2 nhà van Jean Paul Satre & Simon de Bouvoir v? ý nghia h?nh phúc. Câu tr? l?i c?a Sartre là "h?nh phúc là ngày hôm qua", còn Bouvoir thì cho r?ng "h?nh phúc là ngày mai".
Ph?i chang h?nh phúc là di?u mà ngu?i ta ch? có th? ti?c nu?i, ho?c ch? d?i ch? không hu?ng du?c ngay trong nh?ng phút giây c?a hi?n t?i. Ch? nghi sao?

LT : Ð?i v?i tôi, h?nh phúc ? trong t?m tay mình, h?nh phúc là giây phút mình dang có. Bu?i s?m mai khi mình th?c d?y, r?i khi hoàng hôn xu?ng, mình v?n nhìn th?y b?n bè thân quen, và nh?t là n?u mình có ngu?i tình bên c?nh, thì dó là h?nh phúc.
ÐQAT: Ch? "n?u" trong câu tr? l?i c?a ch? có ý nghia l?m ( cu?i ). Nói v? h?nh phúc và kh? dau, tôi nh? d?n c?u T?ng Th?ng Richard Nixon. Khi ông bu?c ph?i t? ch?c, ông dã di tham Grand Canyon, và xu?ng d?n t?n dáy c?a v?c. T? du?i nhìn lên, ông nói r?ng : " Cho t?i khi xu?ng d?n t?n cùng c?a dáy v?c, tôi m?i hi?u ý nghia s? cao v?i v?i c?a tr?i xanh". Nghia là, kh? dau t?t cùng, h?nh phúc t?t cùng. Ph?n ch? vinh quang trên sân kh?u, ch? dã d?t. Còn kh? dau t?n cùng, ch? dã tr?i qua bao gi? chua?

LT: (im l?ng khá lâu, gi?ng bu?n , ngh?n ngào): Khi nghe tin m? tôi m?t. Tôi th?y lúc dó trái d?t qu? th?t là s?p d?.Trong d?i tôi, duy nh?t ch? có m? tôi. Tôi là con m?t, không có anh em d? nâng tôi nh?ng khi tôi ngã, ho?c giúp d? ý ki?n nh?ng khi tôi c?n, ho?c an ?i nh?ng lúc tôi dau bu?n. Thành ra, s? ra di vinh vi?n c?a m? tôi là n?i dau t?t cùng c?a tôi, và là n?i m?t mát không gì bù d?p du?c.

ÐQAT: Chúng tôi du?c bi?t là ch? có 3 cháu và các con ch? dã thành tài, và du?c s?ng trong không khí d?m ?m c?a gia dình, cung nhu trong vòng tay yêu thuong c?a m?. Ph?i chang n?i dau m?t m? và không có anh em ru?t th?t dã khi?n ch? d?n h?t tình thuong cho các con, và vun x?i cho các con có ngày hôm nay?

LT: Tôi cho r?ng t?t c? cung do ?nh hu?ng c?a gia dình. Tôi theo n?p c?a gia dình tôi d? d?y d? các con tôi. Ðôi khi cung quá kh?t khe, nhung khi các cháu l?n lên thì chúng m?i nh?n th?y là m? làm dúng.

ÐQAT: M?t nhà tho ti?n chi?n cu? VN nói r?ng: "tôi là m?t con chim d?n t? núi l?, ng?a c? hát choi ". Khi nghe LT hát trên sân kh?u, ngu?i ta có c?m tu?ng LT v?i âm nh?c là m?t. Ph?n ch? lúc dó, trong lòng ch? nghi gì?

LT: Qu? th?t khi hát, tôi không còn th?y ai c?, chung quanh tôi không có ai c?. Tôi ch? t?p trung tu tu?ng d? hát theo nh?p d?p c?a con tim mình, hát theo ni?m h?nh phúc c?a mình. Tôi hát do nh?ng rung d?ng phát ra t? tâm h?n tôi.

ÐQAT: N?u tôi nh? không l?m, trong ph?n m? d?u c?a t?p Mu?i Tình khúc B?t t? c?a Nhân lo?i, nh?c Ngo?i qu?c, l?i Vi?t c?a Ph?m Duy, nhà tho Tr?n D? T? có vi?t r?ng: H?nh phúc cho nh?ng c?p tình nhân du?c cùng nhau nghe nh?ng b?n tình ca này. Vì mai sau, d?u có xa nhau, m?t lúc tình c? nào dó, h? ch?t nghe l?i nh?ng âm di?u này, c? m?t th?i có nhau s? xô v? trong n?i nh?.
Ch? dã t?ng hát nh?ng tình khúc b?t t? c?a VN và c?a th? gi?i, ch? có c?m th?y h?nh phúc không, vì ti?ng hát c?a mình dã là d?u ?n m?t th?i c?a nh?ng dôi l?a yêu nhau?

LT: Có ai không h?nh phúc khi mang l?i h?nh phúc cho ngu?i khác. Câu h?i c?a anh cung là câu tr? l?i giùm tôi r?i.

ÐQAT: Nhìn l?i do?n d?i dã qua, n?u c?n không làm 1 di?u dã t?ng làm, thì ch? s? phát bi?u ra sao ?

LT: Tôi s? không l?p gia dình s?m nhu tôi dã lúc còn tr?. Lý do, vì lúc còn nh?, tôi v?a thi?u kinh nghi?m, v?a nông n?i, v?a háo th?ng, nên tôi u?c gì th?i gian dó là bây gi? d? tôi có th? làm du?c t?t c? m?i chuy?n.

ÐQAT: Ch? thu?ng ch?n nh?c bu?n, và ít hát nh?c vui. Có lý do nào d?c bi?t không?

LT : Nh?c VN da s? có âm di?u bu?n. Nhung không ph?i tôi không hát nh?c vui, thí d? baì "Quên di tình yêu cu" và bài "Mây lang thang" trong di?u Chachacha. Tôi hát nhi?u th? lo?i, nhung l?i nh?c thì cung bàng b?c n?i bu?n v? nh?ng cu?c tình tan v?.

ÐQAT: Khi ch?n bài d? hát, ch? d?a trên y?u t? nào chính? Vì nó phù h?p v?i tâm tr?ng c?a ch?, hay vì bài nh?c dang du?c ngu?i nghe yêu thích?

LT: Anh có tin r?ng tâm tr?ng c?a tôi lúc nào cung vui, cung yêu d?i. Nghia là tôi ch?n nh?c không ph?i vì tâm tr?ng c?a tôi lúc dó, mà do c?m quan c?a tôi. Tru?c h?t là tôi d?c l?i , sau dó tôi d?o dàn m?t chút d? xem ti?t t?u c?a nét nh?c. Sau khi th?y bài nh?c h?p v?i mình, tôi mi?t mài b?t k? gi? gi?c cho t?i khi bài hát v?i tôi là m?t. Hát và s?ng, s?ng và hát, là ni?m h?nh phúc c?a L? Thu.

ÐQAT: Ch? còn di?u gì mu?n tâm s? v?i thính gi? c?a Little SG Radio?

LT: Trong nh?ng nga? g?n dây, tôi có tr? l?i ph?ng v?n c?a m?t s? báo chí, và ti?p xúc v?i nh?ng ngu?i còn yêu m?n ti?ng hát LT. Ðây là d?p d? cho tôi th?y r?ng không có gì h?nh phúc cho ngu?i ngh? si b?ng không b? quên lãng. Tôi nghi r?ng dó là ph?n thu?ng cao quí b?i vì b?n thân tôi dã d?n v?i cu?c d?i này b?ng chính trái tim tôi. Xin cám on quí thính gi?.

Bài ph?ng v?n L? Thu do Ðinh Quang Anh Thái th?c hi?n , dã du?c phát trên làn sóng c?a Little SG Radio và dang trên tu?n báo Vi?t Tide (Nov 12. 2003)