Vi?t Nguyên (d?c bi?t c?a Ngày Nay)

LTS – T? Bàn Vi?t Houston là c?t m?c bàn v? các v?n d? th?i s? t? chính tr? t?i kinh t?, van hóa... do nhà báo Vi?t Nguyên trong ban biên t?p Ngày Nay ph? trách. Ông cung là m?t bác si làm vi?c t?i Houston.

Ngày con bão tài chánh th?i qua th? tru?ng ch?ng khoán N?u U?c, tôi d?c b? sách “S? s?p d? c?a d? qu?c La Mã” c?a Edward Gibbon, sau khi nghe TT Nga Vladimir Putin và TT Venezuela Hugo Chavez cu?i ch? nh?o “ngày tàn c?a d? qu?c M?”. Tôi tình c? khám phá nhi?u di?u trùng h?p thú v?, c? hai “d? qu?c” cùng dùng huy hi?u con ó, di?n Capitol ? trên d?i, các ông TNS nhiêu quy?n hành nhu vua và trong th?i k? suy s?p có nhi?u d?i d? La Mã da den nhu Severus ch? không h?n ch? dân da tr?ng thành La Mã!  Nu?c M? dang ? trong th?i k? khác h?n ? Th? k? 17 v?i câu nói c?a Winthrop “Chúng ta ph?i xem qu?c gia chúng ta nhu m?t thành ph? trên d?i   sáng chói v?i t?t c? nh?ng c?p m?t dang hu?ng v? chúng ta.”

Còn hai tu?n d?n ngày bâu c?, c? th? gi?i dang hu?ng v? Hoa K? d? xem TNS Barack Obama có th? c?u vãn nu?c M? b?ng cách “phân phát gia tài” v?i công th?c xã h?i ch? nghia dánh x?p 5% nhà gi?u d? nuôi 95% ngu?i nghèo.  Có l? c? hai ?ng c? viên John Mc.Cain và Barack Obama ph?i l?ng nghe Th?ng d?c N?u u?c Dan Petterson, ngu?i da den mù, nhung nhìn rõ gi?i pháp kinh t? xã h?i: “Chúng ta dang d?ng tru?c nh?ng b?t tr?c không tiên doán v? kinh tê nhung hi?n nhiên là tôi ph?i ngung chi tiêu, h?a không tang thu? và không th? h?a h?n c?t gi?m thu? v?i tình tr?ng ngân qu? thâm th?ng nhu th? này ? ti?u bang N?u U?c”.

C? hai ?ng c? viên dã dua ra chuong trình d?i ngo?i và d?i n?i, hoàn toàn không d? c?p d?n v?n d? Welfare có l? vì cu?c b?u c? k? này không tùy thu?c vào các ti?u bang xanh d? nhu nam 2004 mà là   tr?ng den? Và h? ít d? c?p d?n chuong trình y t?, m?t v?n d? quan tr?ng hàng nhì sau v?n d? tài chánh.

Hi?n tr?ng n?n y t? Hoa K?

Nên y tê Hoa K? hi?n nay dang ? trong tình tr?ng c?n ch?a nhu b?nh nhân trong phòng san sóc d?c bi?t.  Chuong trình y t? chi?m 12% T?ng s?n lu?ng qu?c gia và tang theo m?c d? g?p dôi m?c l?m phát. Trong chánh sách d?i n?i, n?n y t? d?ng vào s? quan tâm hàng d?u c?a chánh quy?n ngang v?i chuong trình kinh t? và thu? khóa.

Chi phí y t? và b?o hi?m tang nhanh v?i giá b?o hi?m quá cao nhi?u ngu?i M? không du?c b?o hi?m. Trong khi ph?m ch?t n?n y t? cao, y khoa ti?n b? hàng d?u trên th? gi?i thì 46 tri?u ngu?i M? không du?c b?o hi?m y t?. Chánh ph? Hoa K? trong nhi?u nam qua dã th?t b?i trong chính sách y t? khi ph?i dôi d?u v?i hai ngu?n g?c c?a s? kh?ng ho?ng: ngu?n tài chánh và h? th?ng cung c?p d?ch v? y t?.

Ngu?n tài chánh d?n t? các hãng b?o hi?m.  16 tri?u ngu?i M? có du?c b?o hi?m s?c kh?e qua hãng làm vi?c hay tu nhân t? ý mua b?o hi?m. Các hãng b?o hi?m s?c kh?e, cung nhu các hãng b?o hi?m các d?ch v? khác, nh?m vào m?i l?i, tru?c khi tr? chi phí b?nh vi?n hay bác si, h? l?y 15%-25%tiên dóng (premium) d? chi phí vào vi?c qu?n tr? và tr? luong cho các ông ch? và nhân viên.  B?nh vi?n cung là m?t d?ch v?. Các b?nh vi?n ? M? càng ngày càng t?i tân, chi phí càng ngày càng gia tang, b?nh vi?n, phòng m?ch các bác si ph?i chi phí nhi?u cho nhân viên trong công vi?c gi?y t?, g?i các hóa don d?n các hãng b?o hi?m d? du?c nh?n ti?n b?i hoàn. 46 tri?u ngu?i M? du?c b?o hi?m qua chuong chuong trình Medicaire cho ngu?i già trên 65 tu?i. Kho?ng 40 tri?u ngu?i nghèo, l?i t?c th?p du?c chuong trình Medicaid tr? chi phí y t? cho h?.  Có kho?ng 10 tri?u công nhân viên du?c b?o hi?m qua chuong trình y t? qu?c gia nhu chuong trình y t? cho c?u chiên binh, công nhân viên làm vi?c cho các co quan nhà nu?c. Còn l?i, 10 tri?u ngu?i t? mua b?o hi?m l?y nhu các ti?u thuong v.v...

Các chuong trình  b?o hi?m tu có ba lo?i: Chuong trình PPO cho phép b?nh nhân t? ý l?a ch?n bác si, chuong trình HMO phát sinh t? chuong trình y t? c?a bà Hillary Clinton b?t bu?c b?nh nhân ph?i di theo bác si ch? d?nh và chuong trình b?o hi?m tu t? do (ch? còn r?t hi?m) cho b?nh nhân có th? di b?t c? bác si và b?nh vi?n nào.

H? th?ng cung c?p d?ch v? (provider) g?m có b?nh vi?n, bác si và các co s? y t? trong dó bác si dóng vai trò quan tr?ng nh?t h? là ngu?i dóng góp quy?t d?nh x? d?ng y v?: biên toa thu?c, ra l?nh làm quang tuy?n, th? nghi?m máu, CT Scan, MRI v.v... Các bác si du?c tr? theo d?ch v? (fee for service) hay du?c tr? khoán trong chuong HMO. Các bác si du?c tr? ti?n theo d?ch v? nh?n b?i hoàn cao t? hãng b?o hi?m qua các d?ch v? t?n kém nhu ph?u thu?t hay th? nghi?m. L?i t?c là m?t y?u t? khi?n bác si, b?nh vi?n và các co s? y t? ra l?nh làm MRI, CT Scan hay cho thu?c d?t ti?n nhung s? dòi h?i c?a b?nh nhân “mu?n làm t?t c? th? nghi?m dù không c?n thi?t” ho?c vì s? b? thua hành ngh? y khoa không dúng tiêu chu?n (Malpractice) cung dóng góp vào s? l?m phát phi mã trong ngành y t?. 

Y t? Hoa K? là m?t d?ch v? và là m?t k? ngh? vì v?y thu?c m?i, ph?u thu?t m?i, k? thu?t y khoa m?i, th? nghi?m m?i, binh vi?n t?i tân dã khi?n Hoa K? có n?n kinh t? d?t d? nh?t th? gi?i và giá thu?c quá cao dã khi?n b?nh nhân ph?i xin tr? c?p ti?n thu?c. 

T? d?u th?p niên 1990, bà Hillary Clinton v?i chuong trình y t? xã h?i c?a d?ng Dân Ch? dã th?t b?i trong vi?c c?i t? n?n y t?.  M?i bôn nam các ?ng c? viên b? áp l?c dân chúng so sánh n?n y t? Hoa K? v?i nên y t? Gia Nã Ð?i và Au Châu nhung dân Hoa K? không ch?u dóng thu? l?i t?c cao 40-60% d? có m?t n?n y t? xã h?i nhu hai nu?c trên.

Chuong trình y t? Obama

Chuong trình y t? Obama nh?m vào vi?c b?o hi?m y t? cho toàn dân, cung c?p d?ch v? y t? và b?o hi?m cho t?t c? nh?ng ngu?i nào mu?n mua.  Chuong trình m?i vi d?i dua d?n b?o hi?m s?c kh?e qu?c gia (National health  Ins.) g?n v?i y t? xã h?i (Socialized Medicine) m?c dù d?ng Dân Ch? không mu?n nh?c d?n xã h?i hóa và lu?t l? di?u hành.

Tr?ng tâm chuong trình là chuong trình y t? qu?c gia cho m?i ngu?i b?t chu?c theo chuong trình y t? liên bang hi?n nay (Federal Health Benefit program) FHBP. Các hãng b?o hi?m không du?c quyên t? ch?i b?nh nhân dã có b?nh s?n (preexisting condition). Các ngu?i M? l?i t?c th?p không d? tiêu chu?n nh?n Medicaid hay CHIP (b?o hi?m cho tr? em) s? nh?n du?c ti?n ph? c?p c?a chính ph?. Chuong trình trao d?i  b?o hi?m s?c kh?e (National Health Ins. Exchange) s? du?c thi?t l?p d? c?i t? th? tru?ng b?o hi?m, các hãng b?o hi?m không b?t dân dóng tiên b?o hi?m d?a trên tình tr?ng s?c kh?e x?u hay t?t. Chuong trình y t? Obama b?t bu?c công ty ti?u thuong ph?i mua b?o hi?m cho nhân viên, tham d? hay ph?i b? ph?t (play or pay), ch? nhân không mua b?o hi?m y t? cho nhân viên s? ph?i dóng ph?n tram (chua d?nh bao nhiêu) vào chuong trình y t? qu?c gia. Chuong trình y t? Obama dòi b?o hi?m cho m?i tr? em. Các ch? nhân dóng b?o hi?m cho nhân viên s? du?c tín ch? thu? (tax credit) d?n m?c 50% ti?n dóng b?o hi?m.

Chuong trình Medicaid và CHIP s? du?c phát tri?n r?ng cho ngu?i nghèo, n?u ti?u bang nào có chuong trình y t? t?t Liên Bang s? m?m d?o trong vi?c áp d?ng chuong trình y t?. Chuong trình Obama s? b? ra 10 t? m?i nam trong nam nam d? d?u tu vào k? thu?t truy?n thông y t? và hu?n luy?n các bác si thu?ng trú y khoa gia dình.

Ông Obama tin chuong trình y t?  c?a ông s? gi?m chi phí y t? vì chuong trình nh?n m?nh d?n an toàn cho b?nh nhân, di?u tr? b?nh, ph?i h?p các ngành chuyên môn và y tê phòng ng?a.

Chuong trình Y t? McCain

Chuong trình y t? McCain có ch? dích khác v?i chuong trình y t? Obama, trong khi ông Obama nh?m vào n?n y t? qu?c gia thì ông McCain nh?m vào ngan ch?n l?m phát giá b?o hi?m và phí t?n y t?.  Ong McCain ch? truong m?i ngu?i t? ý mua b?o hi?m riêng cho mình, không mua b?o hi?m qua các hãng làm vi?c nhu v?y khi th?t nghi?p b?nh nhân v?n có b?o hi?m. Chuong trình c?a ông McCain vì v?y gây ra s? c?nh tranh gi?a các hãng b?o hi?m trong m?t th? tru?ng kinh t? t? do.  M?i cá nhân s? du?c chính ph? b?i hoàn qua 2,500 M? kim tín ch? thu? (tax credit) và 5000 MK cho m?i gia dình. Nhân viên làm vi?c trong hãng có th? t? mua b?o hi?m hay mua b?o hi?m qua hãng.  Ông McCain nghi, do s? c?nh tranh gi?a các hãng b?o hi?m khi b?nh nhân du?c mua b?o hi?m ? trên toàn qu?c (thay vì mua ? ti?u bang) giá b?o hi?m s? gi?m.

Chuong trình y tê McCain s? t?o ra co quan B?t v? l?i thuong th?o giao kèo b?o hi?m cho các b?nh nhân b? t? ch?i vì dã b? b?nh tru?c. Chuong trình này cung nh?m vào vào vi?c dùng thu?c công th?c (generic) thay vì d? b?nh  nhân t? ti?n mau thu?c có tên (brand name). B?o hi?m y t? McCain s? khuyên khích chuong trình HSA, (Health Saving Account) có l?i cho nh?ng ngu?i tr? không b?nh, phát tri?n cho t?ng cá nhân. Chuong trình y t? McCain cung nh?m vào s? phòng ng?a b?nh, di?u h?p ch?a tr? gi?a các Bác si chuyên khoa, tang gia k? thu?t truy?n thông y khoa và c?i t? lu?t thua ki?n bác si và b?nh vi?n.

So sánh hai chuong  trình y t?

C? hai chuong trình y t? Obama và McCain d?u m?p m? không cho c? tri bi?t rõ nh?ng chi ti?t c?a chuong trình.  Chuong trình li?u có thành công không và nh?t là chuong trình y t? s? du?c tài tr? nhu th? nào.

Chuong trình y t? McCain v?n là chuong trình y t? d?ng C?ng Hòa còn chuong trình c?a ông Obama b?n ch?t là “chuong trình y t? tu b?n, v?i d?nh hu?ng xã h?i ch? nghia”.

Ông Obama không nói rõ chuong trình s? làm th? nào lo cho t?t c? tr? em du?c b?o hi?m s?c kh?e.   Chuong trình y t? qu?c gia c?a ông  gi?ng nhu chuong trình y t? Liên Bang hi?n nay FEHBP dành cho nhân viên liên bang nhung nhân viên Qu?c H?i và ti?u bang hi?n nay có nhi?u l?a ch?n hon là m?t chuong trình y t?. Chuong trình y t? Obama t?a nhu Blue Cross Blue Shield hi?n nay, giá m?t gia dình ph?i tr? m?i tháng cho b?o hi?m trung bình là 1,000 M? kim. V?i chuong trình FEHBP hi?n nay ch? tr? 72%, nhân viên dóng 28% còn chuong trình y t? Obama chua nói rõ kho?ng ti?n ph?n tram dóng góp.

Chuong trình y t? McCain khiên m?i ngu?i lo là các ch? nhân xí nghi?p, vì không du?c mi?n thu? trên tiên dóng b?o hi?m s?c kh?e, s? không mua b?o hi?m cho nhân viên nhung trên th?c t? các hãng l?n c?n có b?o hi?m s?c kh?e d? thu hút nhân viên còn chuong trình Obama b?t bu?c gi?i ti?u thuong mua b?o hi?m cho nhân viên s? khiên h? không th? gi?m giá hàng c?nh tranh v?i Trung Qu?c.  Ði?u h?a c?a ông Obama dem công vi?c v? Hoa K? cho ngu?i M? khó th?c hi?n. 

Hai n?n y t? du?c d? ngh? gi?ng nhau ? ch? d? cao chuong trình phòng b?nh (preventive medicine) nhung chuong trình phòng b?nh làm giá cao hon ch? không gi?m. Hai chuong trình ?y gi?ng nhau ? ch? k? thu?t thông tin y h?c và di?u h?p ch?a tr?.  Hai chuong trình cùng có di?m t?t là b?o hi?m y t? có th? mua trên toàn quôc không gi?i h?n biên gi?i ti?u bang nhu hi?n nay.

Chuong trình y tê Obama d?t hon chuong trình McCain, trung tâm thu? u?c d?nh chuong trình y t? Oama t?n 1.6 ngàn t? trong 10 nam so v?i 1.3 ngàn t? M? kim c?a chuong trình McCain.

Hai tu?n l? n?a c? tri Hoa K? s? ch?n m?t t?ng th?ng m?i, theo tôi nghi chuong trình y t? c?a c? hai ông dê s? không du?c th?c hi?n 100% vì v?y h? ít nói d?n. Th? l?c tài chánh s? quy?t d?nh chuong trình y t?. Chuong trình y t? Obama cung gi?ng chuong trình kinh t? Obama nó có m?t ?n s?. Ong Obama ch? truong dánh thu? trên ngu?i có l?i t?c $250.000 nhung ?n s? thu? c?a ông là thu? an sinh xã h?i tang m?c hi?n nay trên m?c l?i t?c $110,000 lên d?n m?c $200,000 có nghia là gi?i trung luu trên $ 110,000 s? ph?i dóng thu? 15% nhi?u hon. An s? c?a chuong trình y t? Obama là con s? toán c?a ông. Chuong trình y t? Obama d? tính phí t?n là 50-65 t? m?i nam, chuong trình có nhi?u  v? gi?ng chuong trình y t? Hillary Clinton mà 16 nam tru?c chi phí cho chuong trình ?y dã lên d?n 110 t? MK  m?i nam.

Ngu?i M?, hai tu?n tru?c ngày b?u c? v?n nghi kinh t? là yêu t? quan tr?ng nh?t, tôi cho r?ng ngu?i Vi?t Nam nghi ngu?c l?i, có “an cu” m?i “l?c nghi?p”. Hy v?ng dù ông Obama hay ông McCain th?ng c? ngu?i M? s? “stop singing, stop swinging, hold to your gun!”

Vi?t Nguyên

(21-10/2008)