Tu?n l? tru?c ngày r?i tòa Nhà Tr?ng, T?ng Th?ng Bush dã h?p báo và d?c di?n van cu?i cùng ch?m d?t hai nhi?m k? dài tám nam. Nhu thu?ng l? t?ng th?ng, và nh?t là Phó T?ng Th?ng Dick Cheney, hoàn toàn không t? ra h?i h?n mà còn hãnh di?n v? nh?ng gì mình nói và làm trong th?i gian dài v?a qua-dù c? nu?c và th? gi?i nhu th? phào nh? nhõm. L?ch s? sau này s? ghi chép v? hai v? lãnh d?o t?i cao Hoa-K? d?u th? k? 21 ra sao? Vô cùng rõ r?t là ph?n ?ng c?a T?ng Th?ng Bush khi du?c d?t câu h?i này. Ông tr? l?i: “L?ch s?? Ta không th? nào bi?t du?c. Lúc dó chúng tôi dã ch?t h?t r?i, còn gì n?a?”

Chúng ta cung chua bi?t du?c, nhung l?ch s? “tuoi,” hay l?ch s? “ghi chép trong thì hi?n t?i” (g?m truy?n thông, báo chí, nh?ng phân tích, nghiên c?u c?a gi?i d?i h?c, chuyên gia) nhu dã nh?n d?nh khá rõ r?t. Nh?t báo Nam California Los Angeles Times v?i uy tín toàn qu?c và th? gi?i ghi nh?n m?t s? thành qu? quan tr?ng c?a chính quy?n (nhu chuong trình giúp ngu?i già mua thu?c men Medicare, tr? giúp b?nh AIDS ? Phi Châu) nhung nh?n m?nh nh?ng nam th?i ông Bush là m?t giai do?n v?i nhi?u “co h?i b? l?, l?m quy?n kh?ng khi?p, và ngang nhiên chà d?p nh?ng giá tr? công lý và l?ch s? c?a nu?c Hoa K?.” Nam 2001, sau khi T?i Cao Pháp Vi?n v?i da s? b?o th? ra l?nh ngung ki?m phi?u l?i, dua d?n k?t qu? ông thành t?ng th?ng (dù thua ?ng viên Al Gore n?a tri?u phi?u dân chúng), ông Bush dã h?a h?n xây d?ng “m?t d?t nu?c v?i công lý và co h?i.” Nhung sau dó, ph?n l?n nh?ng gì chính quy?n làm d?u vi ph?m nh?ng h?a h?n này: t? chính sách ch?ng kh?ng b? không có ý ki?n c?a l?p pháp (Qu?c H?i) cho t?i thái d? kiêu ng?o coi thu?ng hi?n pháp, nh?ng d? ki?n khoa h?c rành rành cung nhu du lu?n th? gi?i, ho?c trung thành mù quáng và d? m?c cho T?ng Tru?ng Qu?c Phòng Donald Rumsfeld và T?ng Tru?ng Tu Pháp Alberto Gonzales ? l?i trong n?i các sau nh?ng l?ng hành l? li?u.

Nét n?i b?t nh?t c?a chính quy?n là thái d? d?c doán, tr?ch thu?ng, ph?n dân ch?, xem mình nhu v?n toàn, v?n nang và không th? nào sai l?m du?c-d?a trên thuy?t “don phuong” hành d?ng (unilaterialism) c?a tay trí th?c tân b?o th? thân Do Thái Charles Krauthammer (xin xem Phái Tân B?o Th? và Chính Sách Ngo?i Giao M?, trên t?p chí Th? K? 21, Tháng Mu?i 2004, cùng ngu?i vi?t). Ngu?i ?ng h? T?ng Th?ng Bush dua ra l?p lu?n r?ng v? t?n công kh?ng b? vào Hoa K? 11 Tháng Chín, 2001 dã thay d?i t?t c?. Trong di?n van giã t?, ông Bush cho bi?t th?i gian qua di cho m?i ngu?i, nhung ông dã không còn nhu tru?c khi cu?c t?n công x?y ra. Ch?ng ai trách c? t?ng th?ng ph?i c?nh giác d? tránh nh?ng t?n công k? ti?p, nhung rõ r?t chính quy?n Bush dã dùng cu?c t?n công không nh?ng nhu m?t ?y thác b?o v? “d?t nu?c” mà còn nhu m?t cái “nguyên c? toàn nang” làm can b?n cho m?i chính sách phá s?n khác nhu cu?c t?n công Saddam Hussein và chi?m c? Iraq v?i nh?ng lý do chính hoàn toàn “b?a d?t.” C? Iraq và cu?c chi?n ch?ng kh?ng b? toàn c?u (G-WOT, Global War On Terror) d?u b? thúc d?y b?i suy nghi sai l?m nhung ngang ng?nh, không c?n xét l?i: qua m?t Qu?c H?i và h? th?ng tòa án quân s? trong vi?c b?t gi?, x? án tình nghi kh?ng b?, thay d?i d?nh nghia pháp lý d? toàn quy?n “tra t?n,” và “nghe lén” không có trát tòa, nh?ng chính tr? hóa B? Tu Pháp du?i quy?n ông Gonzales s?n sàng nghe theo-t?t c? di d?n vi ph?m hi?n pháp nghiêm tr?ng có th? b? bãi nhi?m (impeachment; ông Bush và Cheney dã làm áp l?c T?ng Tru?ng Gonzales nhung sau d? cho ông này khuy?n cáo nh?ng vi ph?m là h?p pháp). Ðây chua k? d?n nh?ng khó khan d?y th? thách trong nu?c.

Ngày 20 Tháng Giêng d?u nam nh?ng chuy?n này dã thành quá kh?, chính quy?n Bush-Cheney chính th?c ch?m d?t, nhung v?i h? qu? sâu xa còn deo d?ng chính quy?n k? ti?p Barack Obama: chính quy?n m?i s? ph?i c?i xóa cái di s?n quá tiêu c?c. Trong di?n van nh?m ch?c l?ch s? nhung tuong d?i ng?n ng?i-ch? 18 phút, so v?i tiêu chu?n nh?ng di?n van t? vi?t khá dài c?a mình-ông Obama dã t? ra không hùng h?n, van chuong và d?y thách d?. Ngu?i ta dã th?t v?ng vì không nghe th?y m?t di?n van di vào s? sách (mà ông Obama có d? kh? nang th?c hi?n) tuong x?ng v?i “bi?n c?” d?y ý nghia trong thiên niên k? th? ba Hoa K?; dúng ra, ông Obama ch? chú tâm vào nh?ng v?n d? c?p bách hi?n d?i.

Ð?y l?c quan tru?c nh?ng khó khan quá kh?, nhu T?ng Th?ng Ronald Reagan d?u th?p niên 1980, ông nh?n m?nh khía c?nh tích c?c v? v? th? qu?c gia trên th? gi?i cung nhu con ngu?i Hoa K? tu?ng nhu dã m?t mát tám nam qua. Nhung ông cung nghiêm kh?c v?ch ra cái th?t b?i t?p th? (“collective failure”) dã khi?n ngu?i M? không làm du?c nh?ng quy?t d?nh khó khan d? lên du?ng v? m?t tuong lai sáng s?a hon. Tuy không hùng h?n nhu di?n van dêm th?ng c? ? công viên Chicago, ông v?n nh?n m?nh “trách nhi?m” và “k? lu?t t? giác,” cung nhu dòi h?i “hy sinh” cho phúc l?i chung; ông c?nh cáo “dây là lúc ph?i g?t b? nh?ng cái ?u tri”-dã d?n lúc ph?i t? d?ng, t? giác và b?t tay vào vi?c xây d?ng l?i m?t nu?c Hoa K? d? nát nhi?u m?t.

Ðây không ph?i ch? riêng v? m?t tài chính, kinh t? trong nu?c mà còn là m?t kh?n kho?n v? vai trò xây d?ng hòa bình th? gi?i. Ông nhu không chùn chân tru?c nh?ng ch? trích lúc tranh c? r?ng ông s?n sàng nói chuy?n v?i “k? thù” ho?c nh?ng ai nghi ng? thi?n chí c?a Hoa K?. Th?t rõ r?t ông tuyên b?, “V?i th? gi?i H?i Giáo, ta nhìn th?y con du?ng di t?i, d?a trên can b?n quy?n l?i h? tuong và lòng tuong kính”-khác h?n v?i nhãn hi?u “kh?ng b?” hay “phát-xít” H?i Giáo c?a chính quy?n Bush tru?c dây. Tuy nhiên, ? m?t này nhi?u ngu?i cung khó ch?u v? nh?n xét và ngôn t? không nghiêm ch?nh, nhu l?p l?i l?i ông Bush, “Chúng ta dang ? trong th?i chi?n v?i m?t m?ng lu?i l?n r?ng d?y b?o hành và thù h?n.” Có l? ông Obama ngu?i r?t chính xác v?i ngôn t? dã quá c?n th?n và s? m?t lòng nh?ng t? ch?c thiên Do Thái v?i th? l?c quá kh? ? Hoa K? (xin xem ?nh Hu?ng L?p-Bi Do Thái ? Hoa K?, trên t?p chí Th? K? 21, b?n s? cu?i nam 2007, cùng ngu?i vi?t).

Ði vào chi ti?t hon, v? m?t trong nu?c, ông Obama không ch?n nh?ng tung hô, liên hoan thích h?p v?i môi tru?ng ngày nh?m ch?c khi g?n 70% dân chúng phoi b?y lòng ngu?ng m?. Tru?c m?t là vô s? nh?ng th? thách gian nan, không m?y gì dáp ?ng d? dàng ho?c nhanh chóng du?c- “nhung d?t nu?c và con ngu?i chúng ta s? dáp ?ng du?c,” không ph?i kh?u hi?u tranh c? d? l?p l?i “Yes, we can!” Ông nh?c l?i nh?ng ti?n l? gian nan trong sách giáo khoa l?ch s?: Abraham Lincoln th?i n?i chi?n diêu tàn, Franklin Delano Roosevelt (FDR) th?i kh?ng ho?ng kinh t? toàn c?u d?ng d?ng, và George Washington th?i cách m?ng l?p qu?c tu?ng ch?ng dã b? vùi d?p. Ðây có th? là chi?n lu?c chính tr? can b?n; dân chúng d?t r?t nhi?u cao v?ng không th?c t? vào t?ng th?ng m?i; h? c?n ph?i hi?u ph?c h?i kinh t? không ph?i d? ho?c nhanh chóng, và ngu?i lãnh d?o ch? v?y tay là xong. Chính quy?n m?i mu?n dân chúng giúp d? trong kho?ng th?i gian c?p bách d? Qu?c H?i thông qua k? ho?ch kích thích kinh t? 775 t? b?c và còn có th? lên cao hon n?a. Chính quy?n mu?n tích c?c s? d?ng s? ti?n này c?ng v?i kho?ng 350 t? n?a t? nh?ng “c?u vãn” c?a B? Tài Chính d?n vào nh?ng m?c tiêu các c? v?n kinh t? ch?n l?a. T?ng th?ng mu?n Qu?c H?i thông qua k? ho?ch b?o hi?m y t? toàn di?n, m?t di?u mà chua nhi?m k? Qu?c H?i nào tru?c dây mu?n bàn lu?n d?n. Ngay sau dó Qu?c H?i s? ph?i duong d?u v?i nh?ng v?n d? gai góc liên quan d?n Medicare và An Sinh Xã H?i!

Ông Obama v?i nh?c nh? dân chúng ngay: dây bao g?m nh?ng k? ho?ch d?y tham v?ng, nhung v?n có th? th?c hi?n du?c d?a trên ti?n l? l?ch s? nhu Ronald Reagan (dùng truy?n hình) và FDR (dùng truy?n thanh) d? tr?c ti?p v?n d?ng du lu?n dân chúng làm áp l?c lên Qu?c H?i di theo du?ng l?i hành pháp yêu c?u. Ông Obama s? dùng phuong ti?n di?n toán và truy?n thông m?i (dã r?t nhi?u s?m xì v? vi?c ông nh?t d?nh không ch?u b? di?n tho?i luu d?ng cá nhân Blackberry) d? tr?c ti?p v?n d?ng hàng ch?c tri?u ngu?i t?ng tình nguy?n tranh c? cho ông nay s?n sàng làm d?o quân “l?p-bi nhân dân.” Theo tham dò du lu?n dân chúng m?i nh?t c?a t? Times và thông t?n xã Bloomberg, ? m?c dân chúng ?ng h? 79% ông Obama n?m v?ng tri?n v?ng th?c hi?n nh?ng gì ông h?a h?n trong tranh c? và c?n thi?t khi d?c c? t?ng th?ng.

Nhung ông Obama không ng?ng ? dây, ông còn mu?n ch?m d?t “nh?ng than van nh? nhen và h?a h?n hão huy?n, nh?ng d? l?i, bu?c t?i l?n nhau, và giáo di?u s?n rách t?ng d?u d?c b?u khí chính tr? trong xã h?i chúng ta... V?n n?n hôm nay không ph?i là chính quy?n quá to l?n ho?c nh? bé, nhung là chính quy?n có h?u hi?u hay không.” Tham v?ng và t? tín quá m?c, m?t s? trí th?c d?i l?p dã lên ti?ng nh?n xét! H?, nhu cây bút phê bình b?o th? nhi?u ngu?i d?c George Will, nh?n ra ngay ông Obama không ng?n ng?i ch? ra nhu?c di?m ngu?i M? tiêu th? v?t ch?t, dòi h?i nh?ng hàng v?t và d?ch v? quá m?c, và thi?u k? lu?t t? giác. H? cung d?ng ý v?i ông, và ông Reagan r?ng chính quy?n l?n nh? không ph?i chuy?n dáng b?n tâm; di?u chính là nó ph?i h?u hi?u. Và ông Obama cung s? thu tóm nhi?u quy?n l?c hành d?ng vì nh?ng thay d?i nghiêm tr?ng ghê g?m trong vòng b?n tháng qua dã làm nhòa cái du?ng phân ranh gi?a dâu là phân b? công dâu là th? gi?i tu nhân, dâu là d?a h?t chính quy?n, ch? nào n?m trong d?a h?t tu. Nh?ng tr? l?c h?n ch? kh? nang chính quy?n t? nay s? d?ng quy?n l?c hành pháp d? chuy?n ph?n tài nguyên qu?c gia l?n lao vào các m?c tiêu uu tiên cung y?u di.

V? m?t d?i ngo?i, ông Obama nhu di theo tri?t lý công chính v? quy?n l?c ngu?i n?m quy?n ph?i tuân theo. Ông nh?c nh? ngu?i M?, “quy?n l?c c?a chúng ta di lên khi ta s? d?ng nó m?t cách khôn ngoan, th?n tr?ng; an ninh c?a chúng ta xu?t phát t? cái công chính c?a m?c tiêu chung, s?c m?nh c?a t?m guong ta mu?n ngu?i khác noi theo, ph?m ch?t ôn nhu c?a khiêm nhu?ng và t? ch?.” Nhu d?ng thanh v?i tri?t lý này, m?t tu?n tru?c l? nh?m ch?c bà Hillary Clinton (nay dã du?c thu?ng vi?n ch?p thu?n ch?c v? ngo?i tru?ng) tuyên ngôn hùng h?n không kém: “Hoa K? không th? nào m?t mình gi?i quy?t nh?ng v?n d? c?p bách nh?t, và th? gi?i cung không th? gi?i quy?t nh?ng v?n d? này mà không có Hoa K?... Ta ph?i s? d?ng di?u g?i là ‘s?c m?nh sáng su?t,’ t?t c? nh?ng công c? ta có trong tay.” S?c m?nh “sáng su?t” là m?t t?ng h?p uy th? “c?ng” (hard power, s?c m?nh quân s?) và uy th? “m?m” (soft power, s?c m?nh ngo?i giao).

Theo giáo su vi?n Ð?i H?c Harvard, Joseph Nye (tác gi? The Power To Lead), “soft power” là kh? nang d?t du?c nh?ng gì ta mu?n b?ng cách lôi cu?n ngu?i khác d?n v?i mình thay vì ép bu?c hay mua chu?c b?ng quy?n l?i v?t ch?t. Du lu?n th? gi?i cho th?y Hoa K? dã m?t mát r?t nhi?u thi?n chí t? Châu Âu, Châu M? La-Tinh (Trung và Nam M?) và rõ r?t nh?t là th? gi?i H?i Giáo. Soft power bao g?m van hóa, giá tr? du?c tôn quý và nh?ng chính sách. Trong tám nam qua Hoa K? dã b? h?n ch? r?t nhi?u v? soft power, nh?t là ? th? gi?i H?i Giáo, noi dân chúng b? tr?c ti?p t?n công b?i van hóa, nh?ng giá tr? và nh?t là chính sách c?a chính quy?n Bush-Cheney. Di nhiên, trong ba thành ph?n c?a soft power, chính sách là ph?n d? thay d?i hon c?, và ông Obama dã dua ra d?u hi?u l?c quan v?i uu tiên và hành d?ng nhanh chóng dành cho th? gi?i H?i Giáo. Hai nhân v?t uy tín và kinh nghi?m nguyên Ngh? Si George Mitchell du?c b? làm d?c s? v? v?n d? hòa bình gai góc gi?a Do Thái-Palestine, và nguyên Th? Tru?ng Ngo?i Giao Richard Holbrooke v? an ninh khu v?c Pakistan-Afghanistan; ông Obama cung tr?c ti?p thành kh?n nói chuy?n v?i th? gi?i H?i Giáo qua ph?ng v?n trên truy?n hình H?i Giáo.

Di nhiên soft power không là gi?i pháp cho m?i v?n d? trong bang giao qu?c t?. Nhà d?c tài Kim Jong Il ? B?c Hàn thích “van hóa” Hollywood qua phim ?nh M?, nhung soft power không th? thuy?t ph?c ông b? chuong trình vu khí h?ch nhân; soft power cung ch?ng l?y l?i du?c s? ?ng h? Taliban c?c doan dành cho al-Qaeda ? Afghanistan (m?t chi?n tru?ng s? “d?m máu” không kém Iraq, theo Phó T?ng Th?ng Joe Biden). Nhung nh?ng m?c tiêu giá tr? nhu xi?n duong dân ch? th?c s? (thay vì hình th?c) và nhân quy?n d? d?t d?n hon v?i soft power-và nh?t là Hoa K? ph?i làm guong m?u v? m?t này. Ngay trong tu?n l? d?u tiên sau nh?m ch?c, ông Obama dã gi? l?i h?a dua ra nhi?u ngh? d?nh, s?c l?nh v?i ý nghia quan tr?ng (tuy không nh?t thi?t là d? thi hành trên th?c t?): dóng c?a nhà tù Guantanamo t? 2001 t?ng giam gi? nh?ng ngu?i b? tình nghi là kh?ng b? H?i Giáo mà không có b?ng c? ho?c du?c xét x? theo dúng hi?n pháp M?, m?t v?t nho l?n trong l?ch s? M?; h?n ch? ho?c c?m ng?t ngu?i trong chính quy?n làm vi?c hay liên h? vào chuy?n v?n d?ng hành lang (“l?p-bi”), m?t “truy?n th?ng” du?c chính quy?n Bush m? r?ng, vân vân.

Nh?n xét v? di?n van nh?m ch?c c?a ông Obama, ký gi? k? c?u và s?c bén ? Washington, ông Ronald Brownstein xem dây r?t hùng h?n nhung cung vô cùng c?ng r?n và th?c ti?n. Ông t? ra r?t cuong quy?t, hon là hân hoan nhu nhi?u nguyên th? qu?c gia khác trong cùng tru?ng h?p. Ông r?t th?ng th?n v? các tr? l?c, khó khan tru?c m?t. Ông d?t nh?ng h?a h?n hòa gi?i hòa h?p trong nu?c cùng v?i c?nh cáo r?ng ông có nh?ng ý ki?n và gi?i pháp rõ ràng v? vi?c b?c nh?p c?u ? dâu và ra sao. Di?n van nhu “m?t dóa h?ng v?i nguyên v?n nh?ng cái gai nh?n.” Ví d? v? thái d? chính quy?n di tru?c sau t?n công 11 Tháng Chín, “Ta xem thái d? ch?n l?a gi?a an ninh và nh?ng lý tu?ng nu?c M? là hoàn toàn sai l?m,” ông Obama tuyên b? v?i v? trí rõ ràng r?ng chính quy?n Bush dã làm nho lý tu?ng M? d? chu?c l?y an ninh t?m b?. Ông Obama cung vô cùng m?nh m? trong vi?c n?i li?n s? “d?ng lòng” c?a ngu?i trong nu?c v?i “thay d?i”-hai ý tu?ng thu?ng mâu thu?n nhau. Ðây qu? là r?t t? tín cung nhu tham v?ng.

Gi?i báo chí, truy?n thông nói chung dã t? ra r?t c?i m?, h? h?i v?i ông Obama, ngay t? th?i ông còn tranh c? g?t gao trong d?ng r?i ngoài d?ng. Nhi?u ngu?i nh?n ra cái “thi?n” c?a ngu?i t?ng tr?i hi?u bi?t, cái công chính c?a ngu?i trí th?c h?c r?ng, hi?u nhi?u; th?m chí có ngu?i dã “tuong tu” ông d?n m?t m?c d? nào dó. V?i cái nhìn t?nh táo v? vai trò quan tr?ng c?a truy?n thông nhu m?t quy?n không li?t kê trong hi?n pháp nh?m quân b?ng quy?n l?c (cùng v?i ba quy?n có li?t kê: l?p pháp, hành pháp, tu pháp) trong ch? d? th?c s? dân ch?, c?t báo này s? gi? thái d? vô tu, d?c l?p có th? du?c v?i chính quy?n m?i.