Người Việt ở Ðài Loan:Lao động xuất khẩu bây giờ khác xưa
Một lý do tôi đi tìm hiểu để viết phóng sự về đời sống công nhân Việt Nam ở Ðài Loan cũng vì năm ngoái một người bạn ở Ðài Bắc một bữa nói qua điện thoại: Lao động xuất khẩu bây giờ khác ở Tiệp ngày xưa lắm! Anh bạn tôi đã từng sống ở Ðông Âu trong thập niên 1980, lúc đó có hàng chục ngàn công nhân Việt Nam cũng đi lao động ở các nước Ba Lan, Tiệp Khắc, Hungary, vân vân. Khác nhau như thế nào? Phải đến tận nơi mới biết được. Năm 1990 tôi cũng đã qua vài nước Ðông Âu và gặp nhiều người lao động Việt Nam ở đó. Năm nay tôi qua Ðài Loan để có dịp so sánh.

Home
Phóng s? c?a Vu Nhu Th?t M?t lư do tôi di t́m hi?u d? vi?t phóng s? v? d?i s?ng công nhân Vi?t Nam ? Đài Loan cung v́ nam ngoái m?t ngu?i b?n ? Đài B?c m?t b?a nói qua di?n tho?i: Lao d?ng xu?t kh?u bây gi? khác ? Ti?p ngày xua l?m! Anh b?n tôi dă t?ng s?ng ? Đông Âu trong th?p niên 1980, lúc dó có hàng ch?c ngàn công nhân Vi?t Nam cung di lao d?ng ? các nu?c Ba Lan, Ti?p Kh?c, Hungary, vân vân. Khác nhau nhu th? nào? Ph?i d?n t?n noi m?i bi?t du?c. Nam 1990 tôi cung dă qua vài nu?c Đông Âu và g?p nhi?u ngu?i lao d?ng Vi?t Nam ? dó. Nam nay tôi qua Đài Loan d? có d?p so sánh. Nh?ng ngu?i lao d?ng ? Đông Âu tru?c kia làm vi?c theo h?p d?ng gi?a các chính ph? c?ng s?n v?i nhau. Vi?c tuy?n ch?n k? lu?ng hon, và chính quy?n có th? d?t ra các tiêu chu?n thiên v?, uu tiên cho nh?ng ngu?i “có công v?i cách m?ng.” Đu?c di xu?t kh?u lao d?ng là m?t d?c ân c?a ch? d?. Khi t?i nu?c ch? nhân, ngu?i công nhân cung du?c d?i x? theo nh?ng tiêu chu?n nhân d?o hon các công nhân di làm thuê ? nu?c ngoài bây gi?. Nhung m?t di?m quan tr?ng là khi di ra nu?c ngoài làm vi?c th́ các công nhân có d?p h?c ngh?, nh?ng ngh? có th? du?c ?n d?nh s?n trong k? ho?ch g?i ngu?i di làm. G?i ngu?i di nhu v?y là m?t cách “du h?c” ít t?n kém n?u bi?t s? d?ng các công nhân vào k? ho?ch kinh t? chung. Ngày nay vi?c g?i ngu?i di ngo?i qu?c làm vi?c hoàn toàn do nhu c?u c?a các công ty ngo?i qu?c, theo th? tru?ng quy?t d?nh. Mà các công ty ngo?i qu?c th́ h? ch? c?n lo?i ngu?i lao d?ng r? ti?n, làm nh?ng vi?c mà ngu?i b?n x? chê, n?u du?c tr? s? luong r? quá. R?t c?c th́ nh?ng ngu?i lao d?ng ngày nay không h?c h?i du?c ǵ thêm sau hai, ba nam làm vi?c. M?i l?i duy nh?t là các công nhân d? dành du?c ít ti?n v? nhà làm v?n. Nhung khi di sang các nu?c khác làm vi?c nhu v?y, ngu?i thanh niên cung m? r?ng t?m nh́n, th?y m?t th? gi?i ti?n b? và van minh hon ? Vi?t Nam. Tôi h?i Nghi?p, m?t công nhân ráp máy di?n r?t thán ph?c m?c s?ng cao c?a ngu?i Đài Loan: “Theo em nghi th́ bao gi? Vi?t Nam ḿnh ti?n b? du?c nhu Đài Loan bây gi??” Nghi?p m?i qua du?c m?y tháng, suy nghi r?i nói, “Hai muoi nam.” “T?i sao lâu th??” “V́ bên ḿnh c̣n thi?u h? t?ng co s?.” “H? t?ng co s? là cái ǵ?” “Nhu du?ng sá, di?n, nu?c, chuyên ch? công c?ng,” Nghi?p gi?i thích. “Nhung, theo em cái ḿnh thi?u nh?t là tinh th?n k? lu?t.” Tôi hoi ng?c nhiên, v́ t? lúc t?i Đài B?c tôi du?c nghe m?t ngu?i b?n than phi?n su?t ngày v? n?n lái xe ?u c?a ngu?i Đài Loan. Trên xa l? có nh?ng xe len l?i gi?a hai du?ng lái d? qua m?t nhau; có xe len ra ngoài di trên l? xa l?, k? c? xe buưt, n?u nhu ? M? th́ ph?t m?y tram dô la ngay; nh?ng c?nh này tôi dă ch?ng ki?n. Anh b?n tôi c̣n nói có nh?ng chi?c xe v?i vă quá di b?a sang du?ng bên kia c?a xa l?, di ngu?c chi?u ngu?i ta. Mà các xe khác c? b́nh tinh d? cho h? ch?y, không xe nào b?m c̣i la l?i c?! Nhung ngoài các lái xe “theo l?i ngu?i Vi?t Nam,” nhu m?t ngu?i M? ? Đài B?c nói v?i tôi, v́ anh dă di Vi?t Nam nhi?u l?n, th́ ngu?i dân Đài Loan ph?i nói là s?ng r?t k? lu?t. Tôi không bi?t các công nhân Vi?t Nam di làm vi?c ? dây lâu có h?c du?c tinh th?n k? lu?t c?a ngu?i dân b?n x? hay không. Nhung h? ch?c s? không xé rào v́ r?t quan tâm d?n th? di?n dân t?c. Ngu?i Vi?t Nam di ra nu?c ngoài bao gi? cung s? làm mang ti?ng c? nu?c, dó cung là m?t d?ng co giúp ngu?i ta s?ng lành m?nh, luong thi?n hon. M?t bu?i chi?u Ch? Nh?t trong chuy?n xe l?a t? nhà ga trung uong Đài B?c di v? phía Đài Nam, tôi b?ng nghe th?y ti?ng ngu?i nói chuy?n dúng là gi?ng nói Vi?t Nam. Hai thanh niên d?ng gi?a dám dông nh?ng hành khách ngu?i Trung Hoa, chuy?n tṛ v?i nhau b?ng ti?ng Vi?t. Tôi m?ng quá, chen chúc gi?a các dôi vai và c?ng chân dám khách dông ngh?t d?ng gi?a hai hàng gh?, t?i g?n hai d?ng bào c?a ḿnh. Đúng là hai công nhân dang làm vi?c chung m?t xu?ng ? Chung Ly. Hai ngu?i m?c cùng m?t th? áo khoác ngoài b?ng plastic, nhu áo mua nhung có lót m?t l?p bên trong cho ?m. Trông th?y là lo?i áo r? ti?n c?a l?p ngu?i lao d?ng, nh?t là hai cái áo cùng ki?u, cùng cùng màu gi?ng h?t nhau. M?t ngu?i dang nói trong di?n tho?i di d?ng, ngu?i kia cúi d?u, m?t tay v?n lên thanh s?t trên tr?n toa xe, tay kia ôm b?ng. Khuôn m?t nhan nhó nhu dang dè nén con dau, da tr?ng tr?o, m?t anh ta d? b?ng. Các hàng gh? hai bên d?u có ngu?i ng?i, h? mua vé du?ng tru?ng có ghi c? gh? ng?i, trong khi chúng tôi mua vé cho m?t quăng du?ng ng?n và không có gh? ng?i. Ngu?i c?m di?n tho?i nói v?i phía bên kia nh?ng câu chuy?n dùa c?t, và tr?n an: “S?p v? d?n noi r?i. B?n c? yên tâm.” Tôi h?i: Các em di choi Đài B?c v? h?? Ngu?i c?m di?n tho?i, tên Hân, cho tôi bi?t c? hai d?n nhà m?t ngu?i b?n trên Đài B?c an u?ng tṛ chuy?n v?i nhau. Tôi b?t d?u h?i chuy?n em Hân v? d?i s?ng, công vi?c và luong b?ng c?a các công nhân cùng làm v?i em. B?ng tôi th?y em th? hai ng?i s?p xu?ng sàn toa tàu, chen l?n khi?n m?y hành khách khác ph?i giăn ra v́ khi ng?i xu?ng th́ chi?m nhi?u ch? hon khi d?ng. Tôi nh?c Hân: Kéo chú ?y d?ng lên di, khi th?y m?y ngu?i Hoa chung quanh cham chú nh́n xu?ng c?u công nhân Vi?t Nam dang ng?i gi?a nh?ng c?ng chân. Hân kéo anh b?n d?ng lên, nhung v?a d?ng th?ng lên th́ anh l?i g?c xu?ng và nôn th?c tháo. T?t c? các hành khách nhích chân khom ngu?i d?ng ra xa. Hân ôm l?y anh b?n cho anh kh?i té ngă, r?i kéo anh b?n d?ng d?y sau khi anh dă nôn xong. M?y hành khách nói b?ng ti?ng Quan Tho?i, ch? tay b?o dua anh ta v? phía nhà v? sinh ? cu?i toa tàu. Khi Hân quay l?i, em nói v?i tôi ngu?i b?n dă vào trong nhà v? sinh ch? h?t con bu?n nôn. Em c?i cái áo khoác ngoài c?a em ra, l?y tay lau nh?ng v? nho trên tay áo và v?t áo. Chúng tôi cùng nh́n xu?ng cái d?ng ch?t l?ng pha th?c an chua tiêu hóa trên sàn tàu. Tôi b?o Hân: Ḿnh ph?i d?n cái d?ng này di. Đ?ng d? ngu?i ngo?i qu?c h? cu?i cho ngu?i ḿnh. Tôi tránh không nh?c d?n ch? “ngu?i Vi?t Nam” dù doán r?ng chung quanh ai cung bi?t chúng tôi là ngu?i Vi?t. Tôi l?c trong cái ba lô v?n deo vai khi di xa, dua cho Hân hai t? báo mà tôi thu?ng c?t trong túi khi th?y có tài li?u mu?n gi?. Hân cúi xu?ng l?y t? báo h?t d?ng ch?t nho b?n, vét vào, gói l?i. Tôi cung t́m du?c trong ba lô m?t cái túi ni lông d?ng m?y d? k? ni?m mà tôi dă mua ? Vi?n B?o Tàng C? Cung Bác V?t Vi?n. Hân nhét d?ng gi?y báo nho vào trong túi ni lông. Tôi nói nh?: Em lau cho s?ch, d?ng d? h? khinh ngu?i ḿnh. M?t ông hành khách ng?i g?n dó cung l?y t? báo Hoa ng? dua cho tôi d? Hân lau chùi ti?p cái sàn xe. Hân làm vi?c lau chùi m?t cách c?n th?n, nét m?t v?n b́nh th?n và c̣n nho?n cu?i. Hân mang c? cái túi rác dó di v? phía cu?i toa xe d? v?t vào thùng rác, r?i tr? l?i, ti?p t?c nói chuy?n v?i tôi. Tu?i tr?, xa nhà, lao d?ng 70 gi? m?t tu?n, cu?i tu?n ph?i gi?i trí. Hai ngu?i công nhân tr? này dă lên Đài B?c an u?ng v?i b?n, m?t thú vui gi?i trí gi?n d? và ít t?n ti?n hon c?. Đ?i s?ng ? Đài Loan r?t d?t d?, tôi dă vào m?t khu thuong xá m?i m? xem m?y c?a hàng, th?y giá qu?n áo th?i trang d?t nhu ? các thuong xá sang tr?ng t?i California. Nh?ng công nhân Vi?t Nam tr? tu?i ch? có t? h?p b?n bè làm noi an ?i l?n nhau. Tôi r?t thán ph?c tinh th?n c?a Hân giúp d? b?n bè trong lúc m?c n?n. Nhung tôi bi?t Hân lau d?n sàn toa xe l?a nhu v?y cung v́ mu?n gi? ti?ng t?t cho c? nu?c Vi?t Nam. Nhu trong m?t bài tru?c tôi dă vi?t, anh Phuong Sách ch?ng cô Quyên than r?ng có lúc di mua s?m ngu?i bán hàng bi?t v? anh ngu?i Vi?t Nam th́ t? ư khinh thu?ng. M?t ph?n cung v́ nhi?u ngu?i Vi?t sang dây bê b?i quá. Tôi v? vai Hân khen ng?i, “Em t?t l?m. Cha m? em bi?t d?y con, tôi ph?c l?m.” Ngu?i Vi?t Nam du?c khen không sung su?ng b?ng du?c nghe ngu?i ta khen ng?i cha m? ḿnh. Tôi l?y thu?c dau b?ng có s?n trong ba lô ra dua Hân d? cho ngu?i b?n u?ng. Tôi d?n ḍ em ph?i u?ng b?ng h?t cho d?n khi dă ru?u, r?i di theo Hân v? cu xá em ?, g?p các công nhân khác. (C̣n ti?p)
Powered By Nguoi-Viet Online

This article has been moved here