Nh?ng ngày g?n dây, phòng m?ch c?a bác si Mohammed Amin Radhy ch? m? c?a ba ngày trong m?i tu?n và 3 gi? trong m?t ngày. Trong m?t Iraq m?i, khi mà s? s?ng g?n k? v?i s? ch?t,không còn an toàn, dù ch? trong m?t do?n du?ng dài ch?ng 3 mile ru?i t? nhà t?i b?nh vi?n, trong m?t thành ph? d?y r?i ro, dù nó n?m ngay g?n công tru?ng Tahrir.

M?i khi di làm, bác si Radhy thu?ng g?p c?nh tu?ng th?t kh?ng khi?p mà trong d?i ông không bao gi? nghi có th? ch?ng ki?n. M?i dây, ông dã g?p m?t ngu?i dàn bà qu?n t? d?u d?n chân trong chi?c áo màu den d?t b?ng lông dê, kéo theo m?t d?a bé khóc than th?m thi?t, bu?c lên c?u thang b?nh vi?n.

Bây gi? di?n thu?ng b? cúp hàng ngày, nên bà có c?m tu?ng nhu dang mò m?m trong d?y hành lang t?i den cho t?i khi d?n du?c van phòng làm vi?c. Trong ánh sáng l? m?, bà th?y can phòng th?t b?n th?u, t?i tàn, ch? tro tr?i v?i m?t chi?c bàn, cái ch?u r?a tay, m?t máy ch?p quang tuy?n và chi?c bàn khám b?nh, du?c ph? b?ng t?m áo màu den do b?n. B?i vì t?t c? nh?ng gì có giá tr? c?a b?nh vi?n d?u dã b? cu?p do?t, ho?c phá ho?i t? hon m?t nam tru?c dây.

Vào m?t bu?i sáng nóng n?c, oi ?,m?t mui nh? nh?i m? hôi, bác si Radhy ph?i phe ph?y chi?c qu?t lá trong khi khám b?nh cho m?t em bé. Ð?a bé gái b? ho gà, m?t ch?ng b?nh mà c? th?p niên qua ít xu?t hi?n.

Bác si Redhy cho bi?t, t? hon m?t nam nay, v?i tình tr?ng thi?u v? sinh, thi?u dinh du?ng dã n?y sinh m?t ch?ng b?nh l? và lan truy?n mau chóng kh?p c? thành ph?. Nh?ng b?c cha m? trong c? thành ph? Baghdad d?u lo s? ch?ng b?nh này và ch? còn bi?t ch? d?i, có th? s? d?n lu?t con mình. Và em bé này dang trong ch?ng b?nh ng?t nghèo dó.

Tr? v? nhà vào bu?i chi?u, và ch? khi nào v? d?n nhà an toàn, m?i ngu?i m?i yên tâm và l?i c?u xin ông d?ng bao gi? tr? l?i b?nh vi?n n?a.

Bác si Radhy, 74 tu?i, dã h?i huu và có th? s?ng m?t cu?c d?i du d?, d?y d? ti?n nghi bên gia dình h?nh phúc, b?ng s? ti?n dành d?m và luong huu c?a m?t d?i làm vi?c. Ông luôn gi? trong nhà m?t s? ti?n l?n và ông thu?ng nghi không bi?t di?u gì s? x?y ra trong tình tr?ng b?t an nhu hi?n nay.

Ngu?i dân thành ph? Baghdad, m?i bu?i sáng r?i nhà không bi?t lúc nào là n?n nhân, trong danh sách nh?ng ngu?i dân vô t?i b? ch?t ho?c b? thuong vì bom d?n, pháo kích.., mà danh sách này c? mãi dài vô t?n.

Xe c? thì ? d?ng hàng nhi?u gi? trong n?i kinh hoàng, nhích t?ng chút m?t, qua nh?ng tr?m ki?m soát, có khi ph?i m?t thì gi? vì dôi khi c? khu ph? b? c?m di chuy?n.

Gia dình bác si Radhy bây gi? thi?u th?n d? th?, ngay c? nh?ng nhu c?u c?n thi?t hàng ngày, nhung n?i lo s? thì th?t l?n lao. Theo m?t ngu?n tin dáng tin c?y cho bi?t, b?n kh?ng b?, b?t cóc thu?ng nhám vào gi?i bác si, vì gi?i này gi?u có nên có th? dòi du?c nhi?u ti?n chu?c m?ng.

Nhung n?u thi?u h? thì l?y ai san sóc cho b?nh nhân, nên bác si Radhy v?n ph?i di làm, dù trong tình tr?ng hi?m nguy. N?u là ? b?t c? m?t d?t nu?c nào trên th? gi?i, ông s? có m?t cu?c s?ng tho?i mái, d?y d? vì ngh? nghi?p c?a ông luôn du?c tr?ng v?ng trong xã h?i

Ngay dù du?i ch? d? Saddam Hussein, không có s? bình thu?ng cho b?t k? gia dình nào, hay khu v?c nào. Nhung cung không d?n n?i t? nhu t? hon m?t nam nay, không còn s? an toàn m?i khi ra ph?, và v?n d? giáo d?c dã b? xáo tr?n nhu m?t con l?c, d?y dua xu?ng t?n cùng v?c th?m. Lu?t l? xã h?i b? bang ho?i và t?i t? nhu chua t?ng có. B?o d?ng và quy?n l?c nhu kh?ng ch? lên c? nu?c.

T? nh?ng t? n?n nhu tr?m c?p, hãm hi?p, b?t cóc, b?o hành cho d?n kh?ng b?. R?i xe bom t? sát, kh?ng b?, ngay c? giao tranh ngoài du?ng ph? là s? x?y ra hàng ngày.

Baghdad nhu s?ng trong s? s? hãi thu?ng tr?c, nhà nhà c?a khóa then cài, cô l?p trong nh?ng b?c tu?ng cao, rào c?n. Con gái không giám m?t mình ra du?ng, ngay c? dàn bà, n?u không có ch?ng di bên c?nh cung không giám r?i kh?i nhà vài ba block du?ng.

S? cô l?p dân chúng khi?n d?i s?ng ch? còn là s? nhàm chán, n?ng n?. M?i gia dính ph?i duong d?u v?i tình tr?ng b?t an và m?i ngày m?t t?i t? hon, di?n cúp thu?ng xuyên, nu?c ch?y nh? gi?t, và ch? có vào hon 1 gi? sáng.

Chính ph? chuy?n ti?p lâm th?i m?i ti?p nh?n du?c m?y tu?n, v?i m?t b?i c?nh tuy?t v?ng nhu th?, cung ch? bi?t c? làm gi?m di s? kh?n cùng c?a ngu?i dân, và hy v?ng vãn h?i ph?n nào tr?t t? xã h?i

Ð?i v?i bà Ferial, v? v?a bác si Rradhy, 62 tu?i, thì di?u m?t mát l?n lao nh?t là s? bình an. Bà cho bi?t, nhu h?u h?t nh?ng ngu?i dàn bà khác, chua bao gi? bà có c?m giác an toàn, dù b? nh?t trong nhà v?i n?i phi?n mu?n, b?c b?i và trí tu?ng tu?ng có di xa hon, thì cung ch? là nh?ng con ác m?ng d?y n?i hi?m nguy.

Con ph? gia dình bà ?, dành cho giai c?p thu?ng luu và các chính tr? gia danh ti?ng c?a Iraq - th? có nghia là luôn du?c b?o v? t?i da, luôn có v? si canh gác c?n m?t, hai d?u ph? b? rào c?n, không cho xe c? qua l?i. Nhung l?i cung có nghia, còn là m?c tiêu c?a bon kh?ng b?, pháo kích và t?i ác. Ðôi khi nh?ng trái d?n pháo r?t trúng ngay khu vu?n, mà trong dó dám tr? dang dùa vui.

Vào mùa thu nam ngoái, m?i gia dình l?i b? d?ng thêm b?c tu?ng dúc kiên c?, cao hon 5 feet và nh?ng hàng rào k?m gai vây b?c phía ngoài, và ngay c? d? phòng c?n m?t nhu thê ngu?i ta v?n còn s? s? xâm nh?p t? bên ngoài.

M?t t?i n?, b?t ch?t ngu?i lính gác bên c?nh n? súng, làm m?i ngu?i th?c gi?c. Gia dình không hi?u sao lai có v? n? súng, nhung ch?ng bà, bác si Radhy và d?a con trai, Ali dã ph?i ghìm súng gác cho d?n t?n sáng.

S? s? hãi d?n v?i gia dình bà th?t kh?ng khi?p, h? không th? an ngon, ng? d?y gi?c. Ngay c? h? không còn thi?t tha d?n c? s? làm vi?c n?a. M?i ngu?i trong gia dình s?ng trong n?i kinh hoành, lo s?, vì không bi?t d?n bao gi? tình tr?ng này m?i ch?m d?t và tình th? có th? c?i ti?n hon.

Thanh niên không còn nghi d?n tuong lai, vì tru?c m?t là c? m?t du?ng ham t?i den. H?ng dêm, bà ch? còn bi?t c?u nguy?n cho m?t tuong lai t?t d?p hon, nhung cung ch? là ch? d?i.

Ngu?i con gái, Nafret, 38 tu?i, quàng m?t tay qua vai m?, nói nhu nói v?i chính mình “N?u chúng tôi không còn chút hy v?ng nào, thì làm sao chúng tôi s?ng dúng nghia m?t con ngu?i dây ch??”

N?i lo s? l?n lao nh?t và s? t? chi?n d?u cam go nh?t là n?i s? hãi b? b?t cóc. Ði?u dáng bu?n hon, trong khi c? th? gi?i Tây phuong, t? truy?n hình d?n các phuong ti?n truy?n thông, d?u chú tâm vào vài ba ngu?i ngo?i qu?c b? b?t cóc làm con tin, trong khi có c? tram thu?ng dân Iraq b? b?t và thu?ng ch? d? dói ti?n chu?c m?ng, ngay c? khi ngu?i nhà chua du?c thông báo, thì ngu?i thân dã b? gi?t ch?t.

M?y tu?n tru?c dây, m?t bé trai, 9 tu?i, con m?t gia dình hàng xóm dang choi tru?c c?a, bên chi?c mini van, ngu?i tài x? bu?c ra kh?i xe và nh? em giúp ông ta cho n? máy xe, em d?ng ý, bu?c lên ng?i vào gh? tài x?, trong khi ngu?i ch? xe yêu c?u em m? máy. nhung tru?c khi em d?nh làm, thì m?t ngu?i d?ng canh g?n dó, ch?y t?i và chia súng vào th?ng m?t em, b?n. Em bé vô t?i b? h?t tung ra ngoài, trong khi ngu?i tài x? nh?y v?i lên xe và phóng m?t. Bác si k? l?i “ chúng tôi không bi?t dó là v? b?t cóc hay xe bom, nhung dó là s? nguy hi?m mà chúng tôi ph?i d?i di?n hàng ngày “.

Ông cung bi?t m?t tru?ng h?p khác, hai ông hàng xóm, có con b? b?t cóc và ph?i chu?c b?ng m?t món ti?n l?n. C? hai gia dình này nay dã ch?y ra nu?c ngoài.

S? thi?u an ninh khi?n ngu?i dân t?t nh?t là mu?n r?i b? x? s? hay ít nh?t cung g?i du?c con cái ra nu?c ngoài. Ðó là quan ni?m tàn nh?n d?c bi?t c?a giai c?p thu?ng luu Iraq ngày nay n?u mu?n s?ng còn, d? có th? m? mang dòng h?, t? tiên.

Bác si Radhy có hai ngu?i con gái dã l?p gia dình và s?ng ? nu?c ngoài. Còn Nafret và ngu?i ch?ng hà kh?c c?a cô, Firas 40 tu?i, h? cung mu?n di ngo?i qu?c, n?u có di?u ki?n. Bác si Radhy, v? và hai con s?ng chung v?i gia dình Firas - Nufret.

Firas thu?ng nói “ d?t nu?c này khó th? vu?t ra kh?i c?nh nghèo khó hi?n t?i, tình tr?ng th?t t?i t?, càng ngày càng t?i t? hon “.Bác si Radhy m?a mai thêm “ Th?c ch?t c?a chi?n th?ng là ngu?i dân Iraq m?i ngày m?t kh?n cùng hon, ph?i chang dó là nh?ng h?a h?n c?a TT Bush “.Không, Firas dáp l?i “ông ta ch? nói d?n t? do, dân ch? kia mà, và chúng ta dã có dân ch?, t? do t?i hon”, và nh?n m?nh thêm “ Cái tr? ng?i ngày nay là, sau 40 nam du?i ch? d? Saddam, dân Iraq không còn bi?t cách dùng hai ch? t? do “

Bác si Radhy b? l?i “ n?u con ch? bi?t ti?p t?c chê trách Saddam, thì chúng ta không th? ti?n lên du?c, di?u tr? ng?i l?n nh?t hi?n nay là s? h?a h?n quá dáng c?a Koa k? khi chi?m dóng Iraq và s? th?t b?i c?a nó tai x? s? này “.Ông không trách Hoa K? nhu nhi?u ngu?i Iraq khác, khi ông nói ti?p “ chúng ta hãy t? h?i chính chúng ta, cái sai c?a ngu?i M? là h? dã cho chúng ta quá nhi?u hy v?ng “.

“ Ði?u c?n du?c gi?i thích là t?i sao m?t qu?c gia vi d?i nhu Hoa k? mà dã hon m?t nam qua, không mang l?i s? an ninh, cung c?p d?y d? di?n nu?c cho chúng ta “

Nafret thì l?i nghi r?ng, tai sao chúng ta không th? có m?t bu?i t?i nào dó di an ti?m, hay m?t l?n tham vi?ng b?n bè, và không ph?i t? ch?i nh?ng dòi h?i t?i thi?u c?a con cái. Tr? con không còn nh?ng thói quen bình thu?ng, di?u mà chúng có th? th?c hi?n du?c là trò choi ?o tu?ng nhu k? u?c mo du hành vu tr?. Nàng ph?i d? con ? nhà, không giám g?i con d?n nhà tru?ng, ch? ví nàng không th? yên tâm v? s? an toàn, ngoài ngôi nhà c?a mình.

Trò gi?i trí duy nh?t cho m?i ngu?i, ngu?i l?n cung nhu tr? con là coi TV không ng?ng. Không ph?i di h?c, v?i mùa hè nóng n?c, khi h?u lên d?n 110 d? F, ngu?i ta ch? còn bi?t dêm th?c ngày ng?.

Theo báo cáo c?a bác si, ph?n l?n tr? em Iraq mác ch?ng b?nh vàng da, ho?c m?p phì, vì thi?u ho?t d?ng. Ð?a con trai l?n c?a Nafret, m?t k? su chê làm cho ch? d? Saddam, bây gi? thì không tìm ra vi?c làm.

Bác si Radhy cho bi?t, du?i ch? d? Saddam, c?m ti?p xúc v?i bên ngoài, bây gi? ông hy v?ng có th? h?c h?i thêm v? chuyên môn, qua internet, nhung du?ng dây di?n tho?i l?i quá y?u không d? s?c n?i v?i m?ng bên ngoài

Baghdad ngày nay dã h?c du?c bài h?c, dó là s? m?t di?n thu?ng xuyên. M?i khi có di?n, hãy mau mau làm ngay nh?ng th? gì có th? làm và cung hãy làm nh?ng gì c?n thi?t nh?t.

B?nh vi?n c?a bác si Radhy có di?n m?i ngày t? 4 d?n 5 giò, nhung không quá th? dù vào mùa hè khi tr?i th?t oi ?, nóng n?c, dù chính quy?n v?n h?a tình tr?ng s? t?t d?p hon. Ngu?i ta không c?n bi?t d?n cái c?c kh? c?a nh?ng ngu?i dàn bà ph?i th?c d?n 4,5 gi? sáng d? gi?t giu, h?ng nu?c dành cho ngày hôm sau. Ngu?i dàn ông trong gia dình thì m?i ngày ph?i di mua dá, gi? cho th?c an kh?i hu.

Nafret tru?c dây làm cho tòa d?i s? Anh tru?c khi x?y ra cu?c chi?n vùng v?nh, nay thì tòa d?i s? dã dóng c?a, th?t nghi?p. Nàng mu?n ki?m m?t vi?c làm khác nhung gia dình không mu?n nàng di xa, s? nguy hi?m. Nàng bu?n chán v?i cu?c s?ng hi?n nay, c? còm cõi ? nhà m?t mình. Ch? khi nào ngày ch?ng nàng ngh?, nàng m?i có d?p ra ngoài. Ch?ng nàng làm ? công ty s?n xu?t radio. Nàng không còn du?c hu?ng thú shopping, dù c?a ti?m ? ngay g?n nhà.

Ngay c? khi tham m?t ngu?i b?n, nàng cung ph?i ch? ch?ng d?n dón, không giám di taxi, vì phuong ti?n này thu?ng du?c b?n kh?ng b? s? d?ng. Ngu?i ph? n? bây gi? không giám mang vàng b?c, n? trang ra du?ng. nhung nàng không thu?c m?u dàn bà thích chung di?n. Nàng t? ki?m ch? chính mình.

Bây gi? ngoài ph?, ngu?i ta thu?ng nghe câu nói c?a mi?ng c?a ngu?i dân Iraq. K? kh?ng b? thì t? do b?n gi?t, còn ngu?i dân thì có quy?n t? do dóng kín c?a ? nhà. Nhung nàng l?i nghi, n?u d?i s?ng không có gì d? làm, thì dó dâu còn là d?i s?ng.

Bác si radhy nói ông c? g?ng nâng cao d?i s?ng tinh th?n và khuy?n khích lòng can d?m, s?c ch?u d?ng c?a m?i ngu?i trong gia dình, nhung th?t là khó khan. Ngu?i dân nhu ch? còn bi?t làm sao thoát ra kh?i c?nh s?ng kh?n cùng hi?n tai, hay c? g?ng d? s?ng còn.

Ngu?i con r? c?a ông thì l?i mong mu?n chính ph? lâm th?i c?a qu?c gia Iraq có th? làm khá hon trong vi?c b?o v? an ninh cho ngu?i dân, vì h? không ph?i là ngu?i M?, nh?ng ngu?i không hi?u gì v? xã h?i và d?i s?ng c?a ngu?i Iraq.

“H? ph?i làm du?c” - Ngu?i con r? c?a bác si Radhy hãnh di?n, l?n ti?ng tuyên b? nhu trên. Ð?i v?i gia dình Radhy, vi?c này th?t don gi?n.

Ðào Quí Châu