Bài d?c t?i Ð?i h?c Torino

Nguy?n Qu?c Tr? d?ch
Tr?nh H?u Tu? hi?u dính

Trích t? trang m?ng talawas

Ti?u thuy?t gia và thi si ngu?i Úc David Malouf nói v?i chúng ta r?ng "k? thù dích th?c c?a vi?t là nói”. Ông d?c bi?t khuyên tránh nói v? các tác ph?m dang d?. Lúc dang vi?t thì t?t nh?t là nên câm m?m, nhu v?y ch? m?i theo nhau mà ra, t?t nhiên không ph?i t? mi?ng, mà t? ngón tay. B?n xây con d?p trên sông l?i, the river of words, và t?o ra thu? di?n van chuong, the hydroelectricity of literature.

Do v?y, tôi xin du?c nói, không ph?i v? nh?ng gì tôi dã vi?t, mà v? nh?ng gì tôi dã d?c, và c? th? là v? nh?ng cách khác nhau mà kinh nghi?m d?c van Ý (và ph?i nói thêm là c? kinh nghi?m xem phim Ý) dã d?nh hình nh?ng gì tôi nghi cung nhu phong cách và n?i dung nh?ng gì tôi vi?t. Nghia là tôi mu?n nói v? ?nh hu?ng.

"?nh hu?ng". B?n thân t? này làm ta liên tu?ng d?n ch?t l?ng, d?n s? "ch?y vào" hay “trôi d?n”. ^[1] Tôi c?m th?y di?u này dúng, k? c? n?u ch? vì tôi v?n luôn hình dung th? gi?i c?a trí tu?ng tu?ng không ph?i là m?t châu l?c, mà dúng hon là m?t d?i duong. B?ng b?nh trôi d?t và t? do m?t cách rùng r?n trên m?t bi?n vô b? b?n, nhà van, v?i hai bàn tay tr?n, mu?n làm phép bi?n hoá. Nhu nhân v?t trong c? tích ph?i kéo rom thành vàng, nhà van ph?i tìm du?c cách b?n nu?c thành d?t li?n; cho t?i khi thình lình xu?t hi?n s? v?ng ch?c noi tru?c dây ch? có dòng ch?y, hình thái noi tru?c dây ch? có h?n d?n; cho t?i khi du?i chân anh là d?t r?n. (Và n?u th?t b?i thì t?t nhiên anh s? ch?t du?i. Ng? ngôn là hình th?c van h?c tàn nh?n nh?t).

Nhà van tr?, có th? r?t rè, có th? d?y tham v?ng, có khi c? hai, nhìn quanh tìm ngu?i d?n c?u; và th?y l?p ló trong sóng bi?n cái gì dó chang ch?c gi?ng nhu nh?ng s?i dây th?ng, nh?ng tác ph?m c?a các nhà b?n nu?c ti?n b?i, nh?ng tay phù thu? dã t?ng boi l?i này tru?c anh. Vâng, anh có th? s? d?ng nh?ng cái "trôi d?n" dó. Anh có th? ôm l?y chúng, xây d?ng tác ph?m c?a mình quanh chúng. Vào lúc này, anh bi?t là s? s?ng sót. Và anh ham h? b?t tay vào vi?c!

M?t trong nh?ng d?c di?m k? thú nh?t c?a ?nh hu?ng van chuong, c?a nh?ng dòng ch?y ý th?c d?y h?u ích t? ngu?i khác, là chúng có th? trôi d?n v?i nhà van t? b?t c? noi nào. Thu?ng thu?ng chúng vu?t qua nh?ng ch?ng du?ng dài d? tìm d?n v?i ngu?i có kh? nang s? d?ng chúng. T?i Nam M?, tôi dã ng?c nhiên khi th?y nh?ng nhà van M? La tinh bi?t r?t rõ v? nhà van Bengali du?c gi?i Nobel, Rabindranath Tagore. Nhà biên t?p Victoria Ocampo, v?n dã g?p và r?t ái m? Tagore, dã thu x?p cho tác ph?m c?a ông du?c d?ch t?i noi t?i ch?n và du?c xu?t b?n r?ng rãi trên toàn l?c d?a c?a bà, và k?t qu? là ?nh hu?ng c?a Tagore ? dây có l? còn l?n hon là ? ngay chính quê huong c?a ông noi nh?ng b?n d?ch t? ti?ng Bengali ra r?t nhi?u các ngôn ng? khác c?a ?n Ð? thu?ng r?t t?i và cái thiên tài c?a con ngu?i vi d?i này ph?i du?c ch?p nh?n b?ng lòng tin.

M?t thí d? khác là nhà van M? William Faulkner. Nhà van l?n này gi? dây ít du?c d?c ? M?. Ch?c ch?n là hi?m có nhà van M? duong th?i nào nh?n Faulkner làm th?y. M?t l?n tôi có h?i m?t nhà van cung thu?c lo?i khá c?a mi?n nam nu?c M?, Eudora Welty, r?ng Faulkner d?i v?i bà là m?t s? giúp d? hay m?t s? c?n tr?. “Không giúp d? cung không c?n tr?,” bà tr? l?i. "Nhu th? ta bi?t là có m?t ng?n núi kh?ng l? ? ngay c?nh nhà. Bi?t v?y thì cung t?t nhung không du?c vi?c gì c?." Th? nhung ? bên ngoài nu?c M? - ? ?n Ð?, Phi Châu, và ? M? La tinh – Faulkner là nhà van M? du?c các nhà van d?a phuong ca ng?i nhi?u nh?t, du?c h? coi là m?t ngu?n c?m h?ng, là ngu?i ti?p s?c, ngu?i m? c?a cho h?.

T? cái kh? nang gây ?nh hu?ng xuyên van hóa và ngôn ng? này chúng ta có th? suy ra m?t di?u v? b?n ch?t c?a van chuong: r?ng (xin du?c t?m b? qua cái ?n d? sung nu?c ? trên) van có th? m?c lên t? quê huong c?i r? c?a ngu?i sáng tác, nhung van cung có th? sinh ra t? nh?ng m?nh s?i bay lang thang kh?p dó dây trong gió. R?ng ngoài cái cách chia th? gi?i quen thu?c b?ng máu và d?t cung có th? chia du?c nó b?ng ngôn t?. Ðôi khi - nhu tru?ng h?p ?nh hu?ng c?a James Joyce d?i v?i Samuel Beckett và sau dó là ?nh hu?ng c?a Beckett d?i v?i Harold Pinter – cái ý th?c v? m?t tri?u d?i, v? m?t ng?n du?c du?c chuy?n tay t? th? h? này qua th? h? khác r?t rõ ràng và m?nh m?. Trong nh?ng tru?ng h?p khác thì quan h? gia t?c không hi?n nhiên b?ng nhung không vì th? mà kém ph?n mãnh li?t.

Khi l?n d?u tôi d?c nh?ng ti?u thuy?t c?a Jane Austen, nh?ng quy?n sách t? m?t x? s? và th?i d?i th?t xa cách v?i cái thành ph? l?n Bombay gi?a th? k? 20 trong dó tôi l?n lên, tôi s?ng s?t khi th?y nh?ng nhân v?t n? c?a bà l?i ?n Ð? và duong th?i d?n th?. Nh?ng ngu?i dàn bà thông minh, sôi n?i, lu?i nh?n ho?t, d?y nang l?c nhung b? thói d?i ch?t h?p áp d?t cho cái ki?p ngày ngày di d? d? h?i d? san ch?ng; nh?ng nhân v?t nhu th? ngu?i ta có th? g?p ? b?t c? dâu trong xã h?i tru?ng gi? ?n Ð?. Có th? th?y rõ ?nh hu?ng c?a Jane Austen d?i v?i cu?n Sáng ngày (Clear Light of the Day) c?a Anita Desai và cu?n M?t chàng trai môn dang h? d?i (A Suitable Boy) c?a Vikram Seth.

Ð?c Charles Dickens tôi cung th?y ngay là r?t ?n Ð?. Thành ph? Luân Ðôn mà ông miêu t?, g?m ghi?c, t?m l?m, d?y tr?m c?p và l?a d?o, m?t thành ph? noi cái t?t, cái d?p thu?ng xuyên b? tr?n áp, de d?a, d?i v?i tôi nó ch?ng khác gì b? m?t ph?n chi?u nh?ng thành ph? nhung nhúc, ng?p ng?a c?a ?n Ð? noi dám thu?ng luu s?ng trên nh?ng tòa nhà ch?c tr?i trong khi d?ng bào c?a h? giành gi?t s? s?ng hàng ngày trong nh?ng con ph? h?n lo?n b?n th?u phía du?i. Trong nh?ng ti?u thuy?t d?u tay c?a tôi, tôi dã c? g?ng h?c t?p cái thiên tài c?a Dickens. Cái gây cho tôi ?n tu?ng m?nh nh?t ? ông là s? k?t h?p d?c dáo gi?a m?t b?i c?nh t? th?c và m?t tiêu di?m siêu th?c. ? Dickens, nh?ng chi ti?t v? noi ch?n và t?p t?c xã h?i du?c gam vào nhau b?ng mui kim bang c?a m?t ch? nghia hi?n th?c tàn nh?n, m?t s? t? th?c chính xác chi ly chua ai d? du?c. Trên m?nh v?i hi?n th?c dó ông v? lên nh?ng nhân v?t ngo?i kh? c?a ông, nh?ng nhân v?t mà chúng ta ph?i tin b?i vì chúng ta không th? nào không tin cái th? gi?i c?a h?. Tôi cung dã c? g?ng, trong Nh?ng d?a tr? n?a dêm, d?t lên trên cái b?i c?nh xã h?i và l?ch s? du?c quan sát chi ly – nghia là d?t lên trên cái n?n ?n Ð? "th?c" – cái ý ni?m "không th?c" c?a tôi v? nh?ng d?a tr? sinh dúng vào kho?nh kh?c giành l?i d?c l?p lúc n?a dêm c?a ?n Ð?, nh?ng d?a tr? du?c ban s?c m?nh th?n bí qua s? ng?u nhiên này, nh?ng d?a tr? mang trong mình c? nh?ng hy v?ng l?n nh?ng sai sót c?a cu?c cách m?ng dó.

B?ng gi?ng van d?c doán c?a ch? nghia hi?n th?c, Dickens còn làm du?c chúng ta tin vào cái van phòng chính quy?n mang d?y tính Siêu th?c có tên The Circumlocution Office (Van phòng Vòng vo), mà nhi?m v? là gi? không cho có gì x?y ra; hay cái phiên tòa mang d?y tính Phi lý ki?u Ionesco có tên "Jarndyce ch?ng l?i Jarndyce", du?c d?nh nghia là m?t phiên tòa không bao gi? k?t thúc; hay hình ?nh Hi?n th?c Huy?n ?o c?a nh?ng d?ng b?i trong Ngu?i b?n chung c?a chúng ta - bi?u tu?ng v?t ch?t m?t xã h?i s?ng du?i bóng s? ph? th?i c?a chính nó, và cung nói thêm r?ng hình ?nh này ch?c ch?n dã ?nh hu?ng d?n m?t tác ph?m M? g?n dây có ?n d? trung tâm là rác c?a nu?c M?, ti?u thuy?t Th? gi?i ng?m (Underworld) c?a Don DeLillo.

Bi?t là ?nh hu?ng hi?n di?n ? m?i noi trong van h?c, chúng ta v?n c?n ph?i nh?n m?nh r?ng nó luôn luôn ch? là th? y?u trong m?t tác ph?m có ch?t lu?ng. N?u quá thô, quá l? li?u, nó s? tr? thành bu?n cu?i. Tôi dã t?ng nh?n du?c t? m?t m?m non van ngh? m?t truy?n ng?n b?t d?u th? này: "M?t bu?i sáng, bà K. th?c gi?c th?y mình bi?n thành m?t cái máy gi?t." Không hi?u Kafka s? ph?n ?ng th? nào d?i v?i m?t hành d?ng tu?ng m? kém c?i d?n nhu v?y.

Có l? vì van h?ng nhì thu?ng là van ch?u ?nh hu?ng ngu?i khác và l?i có quá nhi?u van h?ng nhì, nên ?nh hu?ng dã tr? thành m?t th? dùng d? bu?c t?i ho?c chê bai tác ph?m c?a nhau. Biên gi?i gi?a ?nh hu?ng và b?t chu?c, th?m chí gi?a ?nh hu?ng và an c?p, g?n dây b?t d?u tr? nên m? nh?t. Cách dây hai nam, nhà van n?i ti?ng ngu?i Anh Graham Swift dã b? m?t vi?n si vô danh ngu?i Úc bu?c cho m?t cái t?i ng?i r?t gi?ng t?i an c?p van: trong cu?n sách du?c gi?i Booker mang tên Last Orders c?a mình ông dã “vay mu?n dáng k?” c?u trúc k? chuy?n da gi?ng c?a William Faulkner trong Lúc tôi h?p h?i, (As I Lay Dying). Báo chí Anh bèn mu?n gió b? mang, bi?n câu chuy?n thành m?t xì-cang-dan van h?c, và th? là Swift b? bu?c t?i “cu?p van”, ai bênh v?c ông thì b? chê là “nhân nhu?ng”. Và chuy?n này x?y ra m?c dù, hay có l? là b?i vì, chính Swift v?n s?n sàng thú nh?n ?nh hu?ng Faulkner, và m?c dù là c?u trúc hai tác ph?m th?c ra là không h?n gi?ng nhau tuy dúng là có nh?ng ch? t?a t?a. Cu?i cùng thì nh?ng s? th?c don gi?n nhu th? cung khi?n v? xì-cang-dan ph?i xì hoi, nhung lúc dó thì Swift cung dã b? báo chí nu?ng cho dâu ra d?y r?i.

Thú v? là khi xu?t b?n cu?n Lúc tôi h?p h?i, chính Faulkner cung b? bu?c t?i vay mu?n c?u trúc t? m?t cu?n ti?u thuy?t tru?c dó, Ch? A Ð? (The Scarlet Letter) c?a Nathaniel Hawthorne. Câu tr? l?i c?a ông dúng là câu tr? hay nh?t có th? có: r?ng khi ông dang dau d? v?i cái mà ông g?i m?t cách khiêm t?n là tour de force c?a mình, ông ph?i v? b?t c? th? gì ông c?n t? b?t c? noi nào, và ông không bi?t m?t nhà van nào l?i không nghi r?ng làm th? là hoàn toàn dúng.

Trong cu?n ti?u thuy?t Haroun và Bi?n Chuy?n (Haroun and the Sea of Stories), m?t c?u bé th?c s? dã di d?n d?i duong c?a trí tu?ng tu?ng, mà tay hu?ng d?n viên dã mô t? nhu sau:

C?u bé nhìn xu?ng nu?c và th?y nó du?c t?o thành b?i m?t ngàn l? m?t con nu?c khác nhau, m?i con m?t màu, dan tr?n, xo?n xuýt vào nhau thành m?t t?m th?m nu?c tinh vi d?n ng?t th?; và Iff gi?i thích r?ng nh?ng con nu?c dó là nh?ng dòng Su?i Chuy?n, m?i m?t dòng ch?a m?t câu chuy?n. Nh?ng vùng bi?n khác nhau ch?a nh?ng lo?i chuy?n khác nhau, và, ngu?i ta có th? tìm du?c ? dó d? th? chuy?n dã du?c k? ra t? tru?c t?i nay, ho?c còn dang du?c nghi ra; Bi?n Chuy?n th?c ra là thu vi?n l?n nh?t trong vu tr?. Và b?i vì t?i dây chuy?n du?c gìn gi? ? th? l?ng nên chúng có kh? nang thay d?i, tr? thành b?n khác, hay nh?p vào chuy?n khác d? tr? chuy?n m?i. B?i v?y nên Bi?n Chuy?n không ch? là m?t nhà kho. Nó s?ng, không ch?t.

B?ng cách s? d?ng cái cu và thêm vào cái gì dó m?i c?a riêng mình, ta làm ra cái m?i. Trong Nh?ng v?n tho qu? ám tôi tìm cách tr? l?i câu h?i cái m?i t? dâu t?i v?i th? gian này? ?nh hu?ng – cái cu ch?y vào cái m?i – là m?t ph?n c?a câu tr? l?i.

Trong Nh?ng thành ph? vô hình, Italo Calvio miêu t? thành ph? th?n tiên Octavia, treo lo l?ng gi?a hai qu? núi trên m?t th? m?ng nh?n. N?u ?nh hu?ng là cái m?ng nh?n trên dó chúng ta treo tác ph?m thì tác ph?m c?a chúng ta chính là thành ph? Octavia, b?o v?t lóng lánh, thành ph? mo m?ng, dong dua trên m?ng nh?n, và c? dong dua nhu th? mãi ch?ng nào m?ng nh?n còn mang n?i s?c n?ng c?a nó.

Tôi g?p Calvino l?n d?u khi du?c yêu c?u gi?i thi?u m?t bài d?c c?a ông t?i Riverside Studios ? Luân Ðôn, d?u th?p niên 1980. Cu?n N?u vào m?t dêm dông m?t khách du l?ch (If on a Winter’s Night a Traveler) c?a ông v?a du?c xu?t b?n t?i Anh và tôi v?a làm m?t bài ti?u lu?n dài v? tác ph?m c?a ông trên t? Ði?m Sách London – dây là m?t trong nh?ng bài vi?t nghiêm trang d?u tiên v? ông xu?t hi?n trên báo chí Anh, m?t di?u dáng x?u h?. Tôi bi?t Calvino thích bài vi?t dó, tuy nhiên tôi c?m th?y h?i h?p khi ph?i nói v? tác ph?m c?a ông mà l?i có ông ? dó. S? h?i h?p càng tang khi ông dòi d?c tru?c bài gi?i thi?u c?a tôi tru?c khi chúng tôi ra tru?c công chúng. Tôi ph?i làm gì n?u ông không d?ng ý? Ông im l?ng d?c, hoi nhíu mày, xong dua l?i cho tôi và g?t d?u. Hi?n nhiên là tôi dã qua du?c bài thi, và ông t? ra d?c bi?t hài lòng khi tôi so sánh tác ph?m c?a ông v?i tác ph?m c?a nhà van c? di?n Lucius Apuleius, tác gi? cu?n Con l?a vàng (The golden ass). “Cho tôi m?t xu và tôi s? k? cho b?n m?t câu chuy?n vàng”, nh?ng ngu?i k? chuy?n Milesian v?n thu?ng nói nhu v?y và nh?ng câu chuy?n c?a Apulius v? s? bi?n hình d?i d?ng dã s? d?ng m?t cách h?u hi?u phong cách ng? ngôn c?a nh?ng tay k? chuy?n c? xua. Ta có th? th?y ? Apuleius nh?ng ph?m ch?t mà ta có th? tìm th?y c? ? Calvino, và Calvino dã vi?t r?t hay v? chúng ? m?t trong nh?ng tác ph?m sau cùng c?a ông, Sáu di?m ghi nh? cho thiên niên k? t?i (Six Memos for the Next Millennium): nh?, nhanh, chính xác, rõ ràng và d?i dào. Nh?ng ph?m ch?t này luôn ? trong d?u tôi khi tôi b?t d?u vi?t Haroun và Bi?n Chuy?n.

Tuy v? hình th?c cu?n ti?u thuy?t nói v? m?t cu?c phiêu luu k? di?u c?a m?t d?a tr?, tôi mu?n xoá di s? phân chia gi?a van chuong dành cho tr? con và van chuong dành cho ngu?i l?n. Nói cho cùng câu d? là làm sao tìm cho du?c dúng gi?ng k? thích h?p, và Apuleius và Calvino là nh?ng ngu?i dã giúp tôi tìm ra nó. Tôi d?c l?i b? ti?u thuy?t ba cu?n c?a Calvino, The Baron in the Trees, The Cloven Viscount, và The Nonexistent Knight, và chúng dã giúp tôi gi?i du?c câu d?. L?i gi?i là s? d?ng ngôn ng? c?a truy?n ng? ngôn nhung tránh gi?ng d?o d?c ki?u Aesop.

M?i dây tôi l?i nghi v? Calvino. L?i nh?c nh? th? sáu cho thiên niên k? m?i dã du?c ông d? tính là “kiên d?nh”. Calvino có ý d?nh g?i ý r?ng kiên d?nh là thiên tài d?c dáo c?a Bartleby the Scrivener c?a Melville, cái nhân v?t Bartleby anh hùng và khó hi?u, ngu?i nh?t d?nh lúc nào cung ch? “preffer not to”. B?n có th? thêm vào dó Michael Kohlhaas c?a Kleist, không m?i m?t di tìm s? công b?ng tuy nh? nhung c?n thi?t, hay Nigger of the Narcissus c?a Conrad, ngu?i luôn nh?t d?nh là s? ph?i s?ng cho t?i khi ch?t, hay chàng hi?p si diên r? Don Quixote, hay anh chàng tr?c d?a c?a Kafka, luôn mong m?i hu?ng v? Toà Lâu Ðài không bao gi? t?i du?c.

Chúng ta nói t?i kiên d?nh mang tính s? thi, m?t ám ?nh d?y t?i bi k?ch hay huy?n tho?i. Nhung kiên d?nh còn có th? du?c hi?u m?t cách u t?i hon, thí d? nhu Ahab san tìm con cá voi, hay Savonarola d?t sách, hay Khomeini d?nh nghia cu?c cách m?ng c?a ông là m?t cu?c n?i lo?n ch?ng l?i chính l?ch s?.

Tôi ngày càng th?y mình b? cu?n hút vào ph?m ch?t th? sáu v?n chua du?c tìm hi?u c?a Calvino. Thiên niên k? m?i dang có kh? nang b? các ki?u kiên d?nh de d?a: nh?ng k? không ch?u nhân nhu?ng, nh?ng Don Quixote diên d?i, nh?ng k? h?p hòi, nh?ng k? tin ch?c vào chân lý. Nhung vào lúc này, tôi nhu dang làm dúng cái di?u mà David Malouf c?nh cáo - nghia là, tôi dang nói v? tác ph?m còn dang phôi thai và m?ng manh (b?i vì chua thành hình) c?a mình. Vì v?y, tôi ph?i ng?ng t?i dây, và ch? nói thêm r?ng tôi s? không bao gi? quên s? giúp d? và khuy?n khích c?a Calvino và ông v?n luôn thì th?m trong tai tôi.

Tôi cung ph?i nói thêm là còn r?t nhi?u nh?ng ngh? si La Mã c? di?n và Ý hi?n d?i luôn di bên c?nh tôi. Khi vi?t cu?n H? th?n (Shame), tôi d?c l?i b?n nghiên c?u vi d?i v? mu?i hai Hoàng d? La mã c?a Suetonius. Tôi nhu nhìn th?y h?, nh?ng vì vua dó, trong nh?ng cung di?n c?a h?, khùng diên vì quy?n l?c, vì dâm dãng, k?t c?ng vào nh?ng âm muu hãm h?i l?n nhau. Ch? này m?t cu?c d?o chính, ch? kia m?t cu?c ph?n d?o chính; tuy nhiên, ? phía bên ngoài nh?ng b?c tu?ng cung di?n ch?ng có gì thay d?i. Quy?n l?c n?m l?i trong gia dình. Cung di?n v?n là Cung di?n.

Tôi h?c du?c r?t nhi?u, t? Suetonius, v? b?n ch?t ngh?ch lý c?a giai c?p th?ng tr?, và tôi dã sáng t?o ra m?t giai c?p th?ng tr? riêng trong cái nu?c Pakistan mà là b?i c?nh c?a Shame: m?t giai c?p th?ng tr? d?m h?n thù và có th? dánh nhau d?n ch?t nhung l?i b? trói ch?t b?i nh?ng liên h? v? huy?t th?ng và hôn nhân và quan tr?ng nh?t là luôn n?m toàn b? quy?n hành trong nu?c. Ð?i v?i dám dân den thì nh?ng cu?c chi?n tranh d?m máu trong n?i b? giai c?p th?ng tr? ch?ng mang l?i m?y thay d?i. Cung di?n v?n ti?p t?c cai tr? và nhân dân v?n ti?p t?c rên xi?t du?i gót gi?y c?a nó.

N?u Shame ch?u ?nh hu?ng c?a Suetonius, thì Nh?ng v?n tho qu? ám (The Satanic Verses) v?i ch? d? chính là s? hóa thân dã ch?u ?nh hu?ng r?t nhi?u t? Ovid; còn d? hi?u Ð?t du?i chân nàng (The Ground Beneath Her Feet) v?i n?i dung d?a trên huy?n tho?i Orpheus và Eurydice, thì b?t bu?c ph?i d?c Georgics c?a Virgil.

Và xin phép du?c g?i ý v? tuong lai m?t l?n n?a, tôi b?y lâu nay v?n quan tâm và nghiên c?u v? Florence th?i Ph?c Hung nói chung và v? nhân v?t Niccolo Machiavelli nói riêng.

Tôi th?y r?ng vi?c bôi nh? Machiavelli là m?t trong nh?ng hành d?ng vu kh?ng thành công nh?t trong l?ch s? Âu Châu. Trong van chuong Anh vào th?i hoàng kim Elizabeth có ch?ng trên b?n tram qui chi?u v? Machiavelli mà không có l?y m?t cái nói t?t. Vào lúc dó chua h? có m?t tác ph?m nào c?a Machiavelli du?c d?ch sang ti?ng Anh; nh?ng nhà vi?t k?ch Anh bèn d?a vào m?t b?n d?ch ti?ng Pháp, b?n Anti-Machiavel, d? t?o ra nh?ng chân dung ác qu? v? Machiavelli. Cái b? m?t h?c ám vô d?o d?c h? sáng t?o ra cho Machiavelli v?n ti?p t?c làm u t?i danh ti?ng c?a v? th?y. Là m?t “van h?u” c?a ông, b?n thân cung có chút kinh nghi?m v? vu kh?ng, tôi c?m th?y dã d?n lúc th?m d?nh l?i ngu?i công dân x? Florence này.

Tôi dã c? g?ng nói ng?n g?n v? cái hi?n tu?ng th? ph?n xuyên van hóa mà không có nó van h?c s? ch? mang tính t?nh l? và d?a phuong. Tru?c khi k?t lu?n, cho phép tôi du?c vinh danh thiên tài di?n ?nh Federico Fellini. Th?i còn tr? tôi dã h?c du?c t? phim ông cách chuy?n hóa nh?ng n?i dung m?nh m? c?a tu?i tho và d?i riêng thành ch?t li?u sân kh?u và thành huy?n tho?i. Tôi cung xin du?c vinh danh nh?ng b?c th?y Ý khác nhu Passolini, Visconti, Antonioni, De Sica, và còn nhi?u, nhi?u n?a, b?i vì ?nh hu?ng và kích thích sáng t?o là vô t?n.

3.1999

© 2004 talawas