T? Nguyên

Nu?c Pháp, x? s? c?a ánh sáng và cái nôi c?a nhân quy?n, m?t ngày nào dó có th? có m?t Barack Obama lên c?m quy?n hay không? Câu h?i dó du?c d?t ra sau khi m?t ngu?i da màu du?c b?u làm t?ng th?ng M?, chuy?n x?y ra t? d?u tháng mà cho t?i nay v?n ti?p t?c du?c nh?c nh? (m?t cách l? lùng) nhu là m?t tru?ng h?p di?n hình cho th? gi?i.

Patrick Lozès, ch? t?ch h?i d?ng d?i di?n các h?i doàn da den t?i Pháp (Conseil répresentatif des associations noires de France, CRAN) tin ch?c là “có.” Tu?n này, ông v?a g?p chánh van phòng c?a T?ng Th?ng Pháp Nicolas Sarkozy d? bàn t?i s? tham d? vào các cu?c b?u c? Âu Châu và b?u c? vùng trong nh?ng nam 2009 và 2010. Ông này cho bi?t s? v?n d?ng d? có nhi?u ?ng viên ngu?i da màu tham gia các cu?c b?u c? dó.

T?i Pháp, s? tham gia vào công quy?n c?a ngu?i da màu, cho t?i nay không ph?i không có, dông d?o là d?ng khác. H? có m?t trong các h?i ch?ng k? th? da màu (duong nhiên), trong các h?i d?ng và c?p di?u hành c?a các th? xã, trong chính quy?n: nhi?u ông bà b?, th? tru?ng, dân bi?u, ngh? si Pháp là dân da màu, trong ngành truy?n thông, các ca si, c?u th? dá banh... thi?u gì?

V?y mà có ngu?i cho r?ng “v?n chua d?.” Ð?u tu?n, Yazig Sabeg, m?t ngu?i di dân g?c Algérie tr? thành k? ngh? gia t? phú t?i Paris dua ra m?t b?n tuyên cáo (Manifeste pour l'égalité réelle) dòi bình d?ng th?c s?. Tuyên cáo có ch? ký c?a nhi?u nhân v?t n?i ti?ng phe t? cung nhu h?u dang t?i trên t? Journal du Dimanche kêu g?i t? ch?c m?t “Grenelle de la diversité” (m?t cu?c h?p gi?a nhi?u t? ch?c, h?i doàn v?i chính ph?) d? có thêm nh?ng quy?t d?nh b?o d?m v?n d? này m?t cách c? th? hon n?a.

Theo Journal du Dimanche, Carla Bruni-Sarkozy tuyên b? ?ng h? b?n tuyên cáo này nhung cho bi?t thêm r?ng vì tu cách d? nh?t phu nhân bà không th? ký vào cùng v?i nh?ng ngu?i khác. Ðây là m?t b?n van... g?i cho t?ng th?ng Pháp. “N?u tôi là m?t Carla Bruni, ca si tôi s? ký li?n... Nhung tôi là Bruni-Sarkozy... tôi không còn hoàn toàn là tôi n?a,” bà nói.

Nu?c Pháp dã làm nhi?u...

M?t cách chính th?c và là m?t chuy?n ai cung bi?t, nu?c Pháp công khai và tích c?c ch?ng l?i s? k? th? ch?ng t?c. Ði?u 1 c?a hi?n pháp C?ng Hòa Pháp b?o d?m tính cách bình d?ng tru?c pháp lu?t c?a t?t c? m?i công dân không phân bi?t ngu?n g?c, ch?ng t?c và tôn giáo. Trên d?t Pháp, m?i ngu?i có qu?c t?ch Pháp d?u là công dân c?a nu?c Pháp, tru?c khi là den hay là g?c Do Thái...

M?t s? bi?n pháp dã du?c th?c hi?n:

1. Nh?ng vùng giáo d?c uu tiên (zônes d'éducation prioritaires, ZEP): T?o l?p nam 1981, nh?ng tru?ng h?c trong vùng ZEP du?c hu?ng nhi?u phuong ti?n d?c bi?t. Nhi?u b?ng t?ng k?t cho bi?t k?t qu? còn h?n h?p nhung nghi thêm r?ng tình hình t? h?i hon n?u nhu không có k? ho?ch này. Nam 2001, tru?ng Sciences-Po t?o nh?ng ZEP d?c bi?t nh? v?y có 260 ngu?i trong hoàn c?nh khó khan dã t?t nghi?p tú tài du?c ch?p nh?n vào tru?ng sau m?t k? thi tuy?n. Cho t?i nay dó là tru?ng h?p di?n hình trong ngành giáo d?c.

2. Th?m quy?n cao c?p ch?ng l?i k? th?, (Haute autorité de lutte contre les discriminations et pour l'égalité, HALDE). Khi b? k? th?, có th? thua tru?c co quan này. T? ngày thành l?p, t? Tháng Ba nam 2005, co quan này dã xét x? 18,000 v? b? t? cáo là k? th?.

3. Phi?u lý l?ch vô danh (CV anonyme). Do lu?t b?o d?m công bình trong may m?n d?t ra nam 2006, hình th?c này chua h? du?c áp d?ng d?i v?i các công ty có trên 50 nhân viên nhu lu?t dòi h?i. M?i dây thôi, ngu?i ta th?y xu?t hi?n trong vùng Aquitaine lo?i CV này g?i xin vi?c làm.

Làm sao ch?p nh?n s? d? bi?t?

- Thay d?i d?u óc c?a con ngu?i. Và thay d?i nh?ng chính tr? gia! Nh?ng ngu?i c?m quy?n t?i Pháp luôn luôn có d?u óc nhu v?y. H? cùng m?t l?a tu?i, cùng m?t t?ng l?p xã h?i, cùng m?t màu da và cùng xu?t thân t? m?t tru?ng. V?y thì không ch?c gì ngung du?c chuy?n k? th?. N?u tìm m?t vi?c làm mà tên c?a b?n hoi khó d?c... ch? làm dó coi nhu dã có ngu?i r?i. (Jamila Kassrioui, 25 tu?i, ? Paris)

- Ch?p nh?n s? khác bi?t do t? s? thay d?i thái d? c?a con ngu?i. C?n nhi?u thêm d?i di?n t? các ch?ng t?c thi?u s? trong d?ng phái. Ð? cho h? có nhi?u may m?n hon. Rama Yade, Fadela Amara và Rachida Dati, cho dù có k? ho?ch c?i m?, dó m?i ch? là bày hàng. Nh?ng m?u ngu?i h?i nh?p n?u có, ch? có trong ngành th? thao hay ca nh?c: Zidane hay là Jamel. (Fathi Elyafi, 55 tu?i, Paris)

- Ph?i chú ý d?n tr? em. Nh? giáo d?c, chúng ta có th? ti?n b?. Hi?n nay, có quá nhi?u k? th?. Nhi?u tru?ng trong qu?n XVI Paris không gi?ng nhu tru?ng ? ngo?i ô, noi có nhi?u h?c sinh không nói du?c ti?ng Pháp, nh?ng h?c sinh t? nhi?u ngu?n g?c khác nhau. T?i sao không b?t bu?c noi nào cung ph?i nh?n h?c sinh b?t c? t? dâu t?i. Tôi nghi ? Pháp, d?u óc c?a chúng ta thi?u c?i m?. (Axelle Breton, 19 tu?i sinh viên, Le Touquet mi?n B?c Pháp)

Pierre N'Gahane, ngu?i g?c x? Cameroune v?a du?c chính ph? c? làm Préfet (d?i di?n chính ph?) vùng Alpes Haute-Provence, m?t s? b? nhi?m “không liên h? h?u qu? Obama,” theo l?i c?a chính ph?. “Quy?t d?nh này do t? s? tôn tr?ng tài nang c?a con ngu?i,” l?i c?a b? tru?ng n?i v?, Michèle Alliot-Marie. B? Tru?ng Tu Pháp Rachida Dati cung nói thêm r?ng nam 2005, Nicolas Sarkozy lúc còn làm b? tru?ng n?i v? t?ng b? nhi?m Aissa Dermouche, ngu?i H?i Giáo là préfet vùng Jura. Nhìn l?i chính ph? Pháp... Có l? Obama l?y ý t? chính ph? Pháp chang?

Dù sao thì vi?c b? nhi?m Pierre N'Gahane dã quy?t d?nh tru?c khi có cu?c b?u c? t?ng th?ng M?.

Ð?NG Xã H?i h?p d?i h?i t?i Reims

Ba Ngày: 14, 15, 16 Tháng Mu?i M?t 2008.

Ð?i h?i th? 75 c?a d?ng Xã H?i (PS) Pháp di?n ra trong ba ngày 14, 15, và 16 Tháng Mu?i M?t t?i Reims, mi?n B?c nu?c Pháp. Là m?t d?ng d?i l?p l?n nh?t t?i Pháp nhung rõ ràng là m?t d?ng... thi?u lãnh d?o. M?t ngày tru?c ngày d?i h?i d?ng, v?n chua bi?t dâu là xu hu?ng chính c?a d?ng cho nh?ng nam t?i và ai là ngu?i ra tranh ch?c t?ng bí thu, thay th? Francois Hollande mãn nhi?m.

Ségolène Royal, 55 tu?i, ngu?i d?n d?u trong s? các ki?n ngh? (motion) dã du?c d?ng viên b?u v?i 29% s? phi?u, tuyên b? “có ý mu?n” di?u khi?n d?ng nhung không ch?u nói rõ hon là có ra tranh c? hay không. Ngu?i c?m d?u c?a ba ki?n ngh? khác là Bertrand Delanoe, 58 tu?i (25,29%), Martine Aubry, 58 tu?i (24,32%) và Benoit Hamon, 41 tu?i (18,46%) có ý d?nh liên k?t ch?ng l?i Ségolène Royal nhung cung không hoàn toàn d?ng ý v?i nhau.

H? dã g?p nhau sáng ngày 13 Tháng Mu?i M?t t?i tr? s? H? Vi?n l?n d?u k? t? khi có cu?c b?u phi?u d?i v?i các ki?n ngh? trên dây ngày 6 Tháng Mu?i M?t. Gi?i thân c?n v?i Ðô Tru?ng Delanoe ti?t l? r?ng ông này không d?ng ý d? cho Martine Aubry hay Benoit Hamon ra tranh ch?c t?ng bí thu c?a d?ng. Trong lúc dó có tin Martine Aubry và Benoit Hamon h?p tác v?i nhau và Benoit Hamon, dân bi?u Âu Châu, s? là ?ng viên vào ch?c v? lãnh d?o d?ng.

Trong lúc dó, Ségolène Royal dã tìm cách liên k?t v?i các nhóm khác. Bà biên thu cho c? ba d?i th?, gi?i thích nh?ng di?m khác bi?t d? thuy?t ph?c. Câu tr? l?i là... không ai d?ng ý và không ai ?ng h? bà. “Ségolène Royal không ph?i là ngu?i có th? di?u khi?n gu?ng máy d?ng,” d?i ý câu tr? l?i c?a Martine Aubry. Ngu?i c?a bà th? tru?ng thành ph? Lille úp úp, m? m?: Bà Aubry cung không ph?i là ?ng viên... nhung phút chót, bi?t dâu!

Ségolène Royal dã có quy?t d?nh v? tình tr?ng phân hóa hi?n nay. “N?u d?i h?i không d?t du?c s? d?ng thu?n thì ngày 20 Tháng Mu?i M?t, ngày cu?i cùng c?a d?i h?i, s? áp d?ng l?i ph? thông d?u phi?u. M?i d?ng viên m?t phi?u b?u ngu?i c?m d?u d?ng theo chuong trình và k? ho?ch d? ra. T?ng bí thu d?ng s?p mãn nhi?m, Francois Hollande ch?ng ra m?t ngu?i t?ng s?ng chung v?i mình nay dã ly d? là bà Royal cung nói trong chi?u hu?ng dó: Các d?ng viên là nh?ng ngu?i quy?t d?nh sau cùng.

Phe h?u nheo m?t theo dõi d?i h?i...

Royal? Aubry? Delanoe? Hamon? Ai cung du?c, ít nh?t cung ph?i có m?t ngu?i d? nói chuy?n ch?! Phe h?u theo dõi ho?t d?ng c?a nh?ng ngu?i d?i l?p v?i c?p m?t... ái ng?i. N?i b? (c?a d?ng Xã H?i) l?ng c?ng, tranh ch?p lãnh d?o, nhân s? hi?m hoi. Th? Tu?ng Francois Fillon không ng?n ng?i cho m?t bài h?c: Ít nh?t cung ph?i có m?t du?ng l?i và m?t nhân v?t lãnh d?o. N?u không chúng tôi nói chuy?n v?i ai dây?

Nicolas Sarkozy t? v? không tin tu?ng Ségolène Royal có th? tr? l?i sau khi dã làm “quá nhi?u l?i l?m” trong cu?c v?n d?ng tranh c? t?ng th?ng. Nhung ông cung th?a nh?n r?ng d?i th? c?a ông dã hi?u du?c chuy?n này: n?m l?y d?ng m?i có nhi?u kh? nang hon trong nam 2012. (Le Parisien)

Phá ho?i du?ng tàu TGV

Nhóm này ch? có m?y ngu?i mà dã làm cho h?a xa tê li?t m?y ngày. Nhi?u du?ng tàu không ch?y du?c, có t?i 160 tàu siêu t?c TGV b? tr? nãi... trong ngày Th? B?y 8 Tháng Mu?i M?t. M?y ngày sau, ngu?i du?c coi là trách nhi?m và d?ng b?n, b? b?t. Trong s? 20 ngu?i, 10 ngu?i dã b? gi? l?i d? di?u tra. Ph?n l?n là nh?ng ngu?i tr?, t? 23 d?n 34 tu?i, thanh niên, thi?u n? thu?c nhóm g?i là “vô chính ph?-t? tr?” (anarcho-autonome).

Ho?t d?ng c?a B? N?i V? nhanh chóng và h?u hi?u khi?n cho c? nu?c yên lòng. T?ng Th?ng Sarkozy và bà b? tru?ng MAM dã khen ng?i nh?ng toán di?u tra. V? phía công qu?n H?a Xa SNCF ch? t?ch cung nhu nghi?p doàn nh? nhõm: Không có m?t nhân viên h?a xa nào trong dám ngu?i phá ho?i này. Ð?i di?n nghi?p doàn CGT nói r?ng khó lòng tu?ng tu?ng có nhân viên dang làm vi?c hay dã ngh? huu có th? can d? vào v? này, trong khi nghi?p doàn CFTC cho r?ng k?t qu? cu?c di?u tra gi?i t?a không khí nghi ng? nhau trong công qu?n h?a xa.

Nh?ng ngu?i b? b?t dã b? các co quan an ninh theo dõi t? lâu nhung t?i nay, v?i nhi?u b?ng c? xác dáng, m?i b? th?p c?. M?ng lu?i giang ra t? khi FBI (Co quan di?u tra liên bang) c?a M? cho bi?t tin v? hai ngu?i Pháp là Julien Coupat và Yldune b? khám xét ? biên gi?i Canada và M? Tháng Giêng nam nay. Trong xe hoi c?a nh?ng ngu?i này có nh?ng tài li?u vi?t b?ng ti?ng Anh v? các nhóm vô chính ph? và hình ?nh tr?i lính M? ? New York. FBI li?n thông tri cho co quan an ninh c?a Pháp. Ngày 6 Tháng Ba 2008, m?t v? n? t?i New York không gây thi?t m?ng. M?t trung tâm tuy?n m? quân c?a M? t?i New York b? d?t ch?t n?.

Cu?c di?u tra so kh?i b?t d?u t?i Paris ngày 16 Tháng Tu 2008 v? nhóm này cung là do t? h? so c?a FBI. Julien Coupat t? dó b? theo dõi m?i ngày. Anh ta không dùng di?n tho?i c?m tay và thay d?i xe hoi nhi?u l?n. H? so c?a thanh niên 34 tu?i này không có tì v?t nhung c?nh sát bi?t là anh ta t?ng tham gia nhi?u cu?c xu?ng du?ng ch?ng d?i nh?t là ch?ng v? h? so lý l?ch Edwige hay ch?ng l?i vi?c chuy?n v?n ch?t phóng x?.

Ðêm 8 r?ng ngày 9 Tháng Mu?i M?t, hai ngu?i này du?c th?y trên xe Mercedes ? Dhuisy (Seine et Marne) g?n du?ng tàu Paris ? Strasbourg vào kho?ng 4 gi? sáng. Không th?y nói nh?ng ngu?i này dã làm gì t?i dây, nhung sau dó c?nh sát dã tìm th?y trong thùng rác g?n d?y bao gi?y c?a cây dèn deo tru?c trán, b?n d? du?ng tàu SNCF và h? th?ng h?a xa Th?y Si. C?nh sát v?n ti?p t?c theo dõi d? ch?... b?t tr?n ?.

Ngày hôm sau, m?t v? phá ho?i dã du?c phát giác t?i noi này. Bi?n lý cu?c Paris th?y có d? y?u t? d? tung lu?i. Hai ngu?i khác cung trong nhóm c?a Julien dã b? phát giác t?i vùng Meurthe et Moselle là dang ng? trong xe hoi tru?c gi? có doàn xe ch? các c?n bã nguyên t? di ngang.

C?nh sát Pháp cung dã liên l?c v?i c?nh sát Ð?c. Nh?ng v?t d?ng dùng d? phá ho?i du?ng dây di?n (hình móc dúc b?ng béton c?t s?t) là th? t?ng du?c dùng d? ch?n các doàn xe ch? c?n bã nguyên t? ? Ð?c. T?t c? nh?ng ch?ng c? dó giúp các nhân viên an ninh tìm ra th? ph?m ch?m d?t các v? phá ho?i du?ng tàu siêu t?c gây thi?t h?i r?t nhi?u cho công ty SNCF.

Quá nhi?u ngày tu?ng ni?m?

Ngày 11 Tháng Mu?i M?t tu?n này dánh d?u 90 nam k?t thúc Th? Chi?n Th? Nh?t. M?t d?p d? chính ph? t? ch?c l? tu?ng ni?m rình rang t?i Verdun và Douaumont, phía B?c nu?c Pháp, nhung cung d? xét l?i xem th? vi?c làm này li?u có còn c?n thi?t không? Nh?t là t?i Pháp dang có quá nhi?u ngày ngh? l? tu?ng ni?m theo phúc trình c?a ?y h?i Kaspi công b? nhân d?p này.

Do c?u B? Tru?ng C?u Chi?n Binh Alain Marleix yêu c?u, ?y h?i Kaspi chính th?c trao l?i cho Jean-Marie Bockel, duong kim b? tru?ng CCB v?i nh?n d?nh r?ng: Nu?c Pháp có quá nhi?u l? k? ni?m. Hi?n dang có 12 cu?c l?, g?p dôi t? nam 1999.

Du?i th?i c?a T?ng Th?ng Jacques Chirac m?i d?t thêm nhi?u cu?c k? ni?m, ví d? nhu ngày “H?y b? ch? d? nô l?” v?i lu?t Taubira du?c Qu?c H?i thông qua ngày 10 Tháng Nam 2001. “Không ph?i hay ho chi, trong vòng 6 nam, s? ngày k? ni?m tang g?p dôi. Không th? nào ch?p nh?n du?c c? d?t thêm nh?ng ngày h?i ti?c d? th?a mãn m?t nhóm ngu?i trong c?ng d?ng. Làm v?y ch? m?t ý nghia c?a nh?ng ngày l? chính th?c,” l?i c?a b?n phúc trình.

“H?i ti?c nhu v?y quá d? r?i!” l?i c?a Nicolas Sarkozy khi d? c?p t?i v?n d? này. “Nh?ng bu?i l? ph?i bi?n chuy?n, không ph?i thay d?i cho vui mà gây ý th?c cho gi?i tr?, nh?ng ngu?i không còn ý ni?m gì v? nh?ng ngày l? dó n?a.”

Phúc trình này dù sao cung d? ngh? gi? l?i ba ngày l?: Ngày 11 Tháng Mu?i M?t: tu?ng ni?m t?t c? nh?ng chi?n si t? tr?n tru?c hay sau này, ngày 8 Tháng Nam, chi?n th?ng ch?ng Ð?c Qu?c Xã và b?o tàn và ngày 14 Tháng B?y d? cao cu?c Cách M?ng Pháp và là ngày Qu?c Khánh.

Pháp có t?i 12 ngày l? tu?ng ni?m

(Trong d?u ngo?c là nam b?t d?u k? ni?m)

Ch? Nh?t cu?i Tháng Tu: Journée de la déportation (ngày k? ni?m nh?ng ngu?i b? luu dày, 1954).

8 Tháng Nam: Chi?n th?ng 1945 (1981), 10 Tháng Nam: H?y b? ch? d? nô l? (2001), Ch? Nh?t th? hai trong Tháng Nam: Ngày k? ni?m Jeanne d'Arc (1920), 8 Tháng Sáu: Vinh danh nh?ng ngu?i lính ch?t trong chi?n tranh Ðông Duong (2005) 17 Tháng Sáu: Vinh danh Jean Moulin, chi?n si gi?i phóng nu?c Pháp kh?i Ð?c Qu?c Xã.

18 Tháng Sáu: K? ni?m l?i kêu g?i c?a Tu?ng De Gaulle 18 Tháng Sáu 1940 (2006).

14 Tháng B?y: Qu?c Khánh Pháp (1880), 16 Tháng B?y: Vinh danh nh?ng ngu?i Justes de France (2000) (nh?ng ngu?i hay gia dình dã b?o v? ngu?i Do Thái trong th?i Ð?c Qu?c Xã), 25 Tháng B?y: Vinh danh nh?ng ngu?i lính ? Algérie (Harkis, 2003), 11 Tháng Mu?i M?t: Ðình chi?n 11 Tháng Mu?i M?t 1918 (1922), 5 Tháng Mu?i Hai: Vinh danh nh?ng ngu?i ch?t trong tr?n chi?n t?i Algérie (2003).

Dân Pháp không mu?n làm vi?c t?i 70

T? nay, t?i Pháp, n?u mu?n, ai cung có th? làm vi?c cho t?i 70 tu?i. Ðây không ph?i là m?t s? b?t bu?c mà là t? ý, ai mu?n thì làm, chính ph? dã gi?i thích rõ nhu v?y. Các nghi?p doàn, báo chí... không ai mu?n hi?u nhu v?y nên v?n có s? ch?ng d?i: H? coi nhu nhà nu?c b?t bu?c m?i ngu?i ph?i làm vi?c cho t?i 70 tu?i m?i du?c ngh?.

B?n van c?a lu?t nói nhu th? nào? T? nay, ch? nhân không có quy?n bu?c ai ph?i v? huu khi t?i 65 tu?i, cho dù ngu?i dó mu?n hay không mu?n. M?t bi?n pháp liên h? t?i thi?u s? ngu?i di làm (trong khi s? ngu?i còn ho?t d?ng ? tu?i 55-65 ch? có 38%).

Trên nguyên t?c, quy?t d?nh này dã cho nhân viên du?c t? do hon. Hi?p h?i ch? nhân cung d?ng ý nhu v?y. Nhân viên có th? tính toán s?p d?t d?i s?ng c?a mình và các xí nghi?p có th? khuy?n khích nhân viên làm lâu hon... Ðó cung là ý ki?n c?a c?a B? Lao Ð?ng. B? này ch?ng l?i ý ki?n cho r?ng nhu v?y là lùi tu?i v? huu t?i 70 và b?t bu?c m?i ngu?i ph?i làm vi?c cho t?i 70. “Ðó là chuy?n láo khoét,” m?t nhân viên b? này lên ti?ng.

Phe t? tuy nhiên nghi ng? ý d? c?a chính ph?. “Ðúng là m?t s? khiêu khích khi chính ph? d?t l?i v?n d? ngh? huu ? tu?i 60,” l?i c?a ch? t?ch nhóm Xã H?i ? H? Vi?n, Jean-Marc Ayrault. Các nghi?p doàn cung nhìn v?n d? trong chi?u hu?ng dó và dang chu?n b? d? ph?n d?i. Ða s? dân chúng, theo cu?c tham dò du lu?n c?a CSA-Le Parisien, cung lo s? r?ng s? b? làm vi?c lâu hon. 66% ch?ng l?i vì nghi r?ng quy?t d?nh này s? d?y lui tu?i v? huu. M?t nam tru?c dây 63% d?ng ý làm vi?c t?i 65. Th? t?i sao nay l?i ph?n d?i?

Theo l?i Jean-Daniel Levy, giám d?c hãng tham dò du lu?n CSA thì ch? vì con s? 70. Con s? 70 tu?i này dã khi?n cho dân chúng ghê s?.

Ba l?p tu?i d? nói chuy?n huu b?ng

60 tu?i: S? tu?i chính th?c d? m?t ngu?i di làm có quy?n quy?t d?nh ngh? huu. N?u dã góp cho qu? huu b?ng 40 nam (41 nam t? nam 2012), duong s? lãnh luong huu d?y d? (à taux plein). N?u không d?, luong huu s? b? b?t theo nh?ng nam thi?u không góp (mà cung không mua d? bù tr?).

65 tu?i: Là tu?i duong s? du?c hu?ng luong huu toàn ph?n cho dù không d? 40 (hay 41) nam làm vi?c.

70 tu?i: Tu?i mà ch? nhân bu?c nhân viên ngh? làm (retraite d'office). Cho t?i nay, s? này là 65 hay ngay c? 60 nhu nhi?u tru?ng h?p d?c bi?t.

Ngày b?nh Diabete

Ngày 14 Tháng Mu?i M?t là ngày qu?c t? c?a b?nh diabète (b?nh dái du?ng). Pháp cung hu?ng ?ng nên nhân d?p này công b? tình hình b?nh nhân t?i Pháp: con s? tang lên so v?i 10 nam tru?c. Cho t?i nay, nu?c Pháp có 2.5 tri?u ngu?i m?c b?nh này, chi?m 4% dân s?. Ðây là b?nh quan tr?ng th? hai sau b?nh ung thu. (Hoa K? nam 2007 có 19 tri?u ngu?i m?c b?nh này)

Tin t?c v? b?nh này cho bi?t hai di?u:

- S? b?nh nhân ngày càng tr?: Diabète lo?i 1 (insulinodépendant) tang thêm t? l?a tu?i 15 là 100,000 ngu?i có 15 ngu?i b? b?nh. Diabète lo?i 2 (gras) tang thêm t? l?a tu?i 40. Vùng B?c và Tây B?c Pháp có nhi?u ngu?i b? b?nh hon là nh?ng ngu?i s?ng ? mi?n bi?n.

- Thu?c ch?a b?nh ngày càng d?t d? hon. Trung bình, Qu? An sinh S.S. c?a Pháp b?i hoàn cho m?t ngu?i b?nh m?i nam 5,910 Euro ti?n thu?c. T?i M? thu?c tr? b?nh này tang giá t?i 11 l?n hon trong 5 nam khi?n cho vi?c ch?a ch?y t?n kém r?t nhi?u. Nhi?u thu?c m?i công hi?u hon nhung giá ti?n d?t d?. Phúc trình c?a nhóm nghiên c?u Stanford ? California cho bi?t m?t ?ng thu?c chích insuline Byetta (chích m?t l?n sau b?a an) là 202$!

Trong cu?c s?ng

Coi ch?ng hàng s?n xu?t t? Trung Hoa

Gh? ng?i cho tr? em d? trong xe hoi l?ng l?o, giây kim tuy?n trang hoàng nhà c?a b?c cháy, bàn ?i b? ch?m di?n... nh?ng hàng s?n xu?t t?i Trung Hoa khi nh?p c?ng vào Âu Châu có du?c khám xét k? càng không? Câu h?i dáng du?c d?t ra.

Nam ngoái, m?ng lu?i ki?m soát và báo d?ng t?c th?i c?a Liên Hi?p Âu Châu Rapex (Réseau d'alert rapide) cho bi?t r?ng trong s? 1,600 hàng nguy hi?m nh?p c?ng vào Âu Châu, 700 là du?c ch? t?o t? Trung Hoa l?c d?a. Tu?n v?a qua, trong s? 50 s?n ph?m nguy hi?m, có 25 s?n xu?t t? Trung Hoa trong dó có d? choi cho tr? em, con v?t nh?i bông, b?t l?a, c?m di?n hay n?i n?u nu?c sôi... Sau Trung Hoa là nh?ng s?n ph?m s?n xu?t t? Th? Nhi K? và cung có t? Ý.

M?t s? ph?m v?t du?c báo chí nh?c d?n là nhu sau:

1. ?ng ch?a keo dán có hình nhu bình s?a cho con nít. Ai cung có th? nh?m l?n vì có núm vú là n?p dây. Vì v?y ?ng keo dán này dã du?c thu h?i kh?i th? tru?ng vì “r?i ro có th? gây ng? d?c.” ?ng này du?c x?p h?ng “v?t d?ng gi? nhu nh?ng th?c ph?m” d? bán ch?y hon.

2. Bàn ?i 1,500 W có th? b?c cháy hay di?n gi?t. Lý do: Giây tr?i và dây nóng du?c làm l?n l?n. Bàn ?i b?c khói, có th? gây nhi?m d?c. L? di nhiên là không phù h?p v?i tiêu chu?n c?a nh?ng máy dùng trong nhà du?c t?n s? th?p.

3. Máy di?n tho?i cho tr? em quá ?n. Ai l?i không bi?t r?ng ti?ng di?n tho?i cho tr? con choi ti?ng thu?ng l?n hon di?n tho?i bình thu?ng? Nhung ? dây l?n quá có th? h?i cho thính giác c?a tr? con, có th? trên 90 décibel. M?c t?i da Âu Châu cho phép là 80 décibel, theo l?i nh?ng ngu?i ki?m soát dã ra l?nh c?m lo?i d? choi này.

4. M?t máy dùng d? báo d?ng khi có khí th?p b? xì ra... l?i b?t d?ng. Khi có khí th?p xì ra, máy này t?nh nhu không, không phát ra m?t ti?ng d?ng nào nhu ghi trên gi?y t? ch? d?n!

5. Gh? ng?i cho tr? em g?n trên xe không v?ng ch?c. Nhu v?y, có th? làm cho d?a bé b? ngã khi xe ng?ng l?i b?t th?n. Giây an toàn b? hu ngay lúc m?i dùng và nh?ng giây khác không c?t ch?t gh? vào xe, nhu nh?n xét c?a nhân viên m?ng lu?i Rapex.

6. Giây kim tuy?n trang hoàng nhà trong mùa Noel có th? b?t l?a d? dàng. Nh?ng giây này treo trên cây thông trung bày trong nhà, cùng nh?ng bóng và nh?ng th? trang hoàng khác. “Nh?ng bóng b?ng ch?t nh?a cung r?t d? b?t l?a.” Trong lúc làm thí nghi?m, nhân viên ki?m tra cho bi?t: bóng màu d? cháy h?t trong 5 giây d?ng h?, màu vàng 19 giây và màu d? 20 giây v?i ng?n l?a có th? cao d?n 1.10 thu?c.

D?u d?u nành làm b?ng tóc!

B?n có bi?t d?u d?u nành (sauce de soja) ch? t?o b?ng ch?t gì không? Không tài nào doán du?c dâu: d?u du?c ch? t?o b?ng tóc. Nh?t báo Le Parisien du?c d?c m?t phúc trình m?t nhan d? là “Introduction à la contrefacon des aliments en Chine” (D?n nh?p v? v? m?o hóa th?c ph?m t?i Trung Hoa) do m?t lu?t su chuyên v? ngành này c?a van phòng UGGC và thân h?u th?c hi?n.

Theo van phòng này thì nh?ng v? tranh t?ng gi?a công ty Pháp và nh?ng công ty ch? t?o t?i Trung Hoa ngày càng nhi?u. Lý do: Không tôn tr?ng nh?ng di?u kho?n ghi trong di?u ki?n sách. M?t vài tru?ng h?p nh?c d?n khi?n ngu?i d?c ph?i l?nh tóc gáy.

“Nhi?u tru?ng h?p quan tr?ng quá khi?n cho B? Y T? ph?i công b? d? c?nh giác vì liên quan d?n s?c kh?e c?a dân chúng. Nhu tru?ng h?p c?a sauce de soja du?c thu?t l?i nhu sau:

T?i Trùng khánh, m?t xu?ng ch? t?o ghi là d?u d?u nành th?c s? dùng tóc ngâm trong ch?t a xít và nu?c,” theo b?n phúc trình này.

Trong t?nh Qu?ng Ðông, g?o m?c du?c b?ch hóa r?i tr?n v?i d?u. Tr?ng cung du?c làm gi?. M?i trông không tài nào bi?t du?c nhung khi dun chín 10 phút, tr?ng c?ng nhu g?. Vì làm b?ng ch?t carbonate de calcium, rosine, gélatine và ch?t b?t, bi?n thành c? hai ph?n lòng tr?ng và lòng d?.

V?n d? s?a có ch?t mélamine v?n còn hoành hành trên d?t Trung Hoa. Ngu?i ta còn khám phá ra nhi?u th?c ph?m khác ch? t?o v?i lo?i s?a này.

Trong s? 13 em bé t? n?n vì s?a này, chính quy?n d?a phuong “dã trang tr?i phí t?n b?nh vi?n và b?i thu?ng cho m?i gia dình... 1,000 Euro.”

M?t vài con s?

C? hai món hàng c?a Trung Hoa t?i Âu Châu, có m?t b? coi là nguy hi?m. 700 l?n luu ý c?nh cáo v? hàng c?a Trung Hoa trên t?ng s? 1,605 l?n c?nh cáo chung cho các hàng nh?p c?ng trong nam 2007. Nhi?u hàng không ghi noi s?n xu?t h?u h?t t?i t? Trung Hoa.

184 h? so du?c m?ng lu?i Rapex giao l?i cho ch?c quy?n Trung Hoa d? di?u tra gi?a Tháng B?y và Tháng Chín 2007. S? nhi?u hon g?p b?i vì 12 tháng tru?c dó ch? có 84 tru?ng h?p.

25 món hàng trên 50 do Trung Hoa s?n xu?t dã du?c thu h?i kh?i th? tru?ng trong tu?n l? v?a qua.

S? b? n? khi m? ra, t?i Pháp

H?p Couscous Garbit b? thu h?i

Vì s? r?ng có th? b? n? khi m? ra, th?c an dóng h?p g?i là couscous royal hi?u Garbit c?a công ty William Saurin b? thu h?i t? d?u tu?n này. T?t c? có 80,000 h?p “Cousous royal poulet merguez,” vì lý do “phòng ng?a” sau khi có m?t cu?c di?u tra ch? chua có tai n?n nào x?y ra.

M?t h?p th?c an này n?ng 800 g v?i 180 g semoule (h?t nh? nhu h?t kê) có s? lot là CPM0544 A 20.06.11 v?i mã s? ghi du?i h?p là FR02 617 01 CE. “N?u ai có nh?ng h?p này, xin d?ng m? ra mà dem l?i noi dã mua d? du?c b?i hoàn,” m?t thông cáo c?a công ty s?n xu?t.

“Ba tháng sau khi s?n xu?t, có x?y ra hi?n tu?ng phình lên trên m?t h?p và cung có khách hàng thông báo cho bi?t,” nên m?i có quy?t d?nh thu h?i d? tránh tru?ng h?p có th? gây ra tai n?n. M?t s? di?n tho?i không m?t ti?n dã du?c thông báo d? khách hàng tùy nghi: 0 800 600 184.

Gi?i Goncourt và Renaudot

Hai ban giám kh?o c?a hai gi?i van chuong Goncourt và Renaudot thu?ng h?p cùng m?t noi: nhà hàng Drouant. Nam nay h? cùng ch?n m?t lo?i tác gi?: nh?ng ngu?i luu vong vi?t sách b?ng ti?ng Pháp. Goncourt trao gi?i cho nhà van A Phú Hãn t? n?n t?i Pháp Atiq Rahimi v?i cu?n sách nhan d? Syngué Sabour, POL xu?t b?n (145 trang, giá 15 euro), trong khi Renaudot trao gi?i cho Tierno Monénembo ngu?i x? Guinée v?i cu?n Le Roi de Kahel, Seuil xu?t b?n (261 trang, 19 Euro).

Sanh t?i Kaboul, Atiq Rahimi, 46 tu?i, qu?c t?ch Pháp sau khi t? n?n chính tr? ? Pháp t? nam 1985 vi?t cu?n th? tu k? l?i l?i c?a m?t bà v? nói v?i ngu?i ch?ng, m?t chi?n si H?i Giáo, b? n?m tê li?t trên giu?ng b?nh. Paul Otchakowsky-Laurens, nhà xu?t b?n dã in thêm 150,000 cu?n sau khi 20,000 cu?n sách dã bán h?t. “Sách này ch?c ch?n không v? t?i A Phú Hãn,” l?i c?a tác gi?.

Tierno Monénembo, 61 tu?i, s?ng t?i Caen (Calvados). Cu?n sách Le Roi de Kahel k? l?i chuy?n m?t ngu?i phiêu luu cu?i th? k? XIX dã thuy?t ph?c du?c b? l?c Puel xây du?ng xe l?a ? Tây Phi. Ngu?i trong ban giám kh?o nói rõ: Không có chuy?n “?nh hu?ng c?a Obama” trong v? này.

Tiêu s?m trong ngày l? cu?i nam

Nh?ng ngày l? cu?i nam. Noel, T?t Tây... Nam nay, vì cu?c kh?ng ho?ng kinh t? tài chánh, ngu?i Pháp s? mua s?m 5% ít hon nam ngoái, theo l?i ph?ng doán c?a van phòng Deloitte. Quà Noel... Mu?n nh?n du?c gì? 43% mu?n nh?n ti?n, 38% áo qu?n, giày, 37% chèques cadeaux, 36% sách, 33% m? ph?m, nu?c hoa 30% n? trang, d?ng h?, 28% CD (nh?c), 26% du l?ch, 22% Video (DVD), 21% máy di?n toán hay ph? tùng.

B?n s? mua gì cho ngu?i thân? 39% mua sách, 33% nh?c (CD), 30% áo qu?n, giày, 28% m? ph?m, nu?c hoa, 24% chèques cadeaux, 21% ti?n, 20% Vidéo (DVD), 19% n? trang, d?ng h?, 16% Jeux vidéo, 15% d? choi cho tr? em. (Sondage études Deloitte, Le Figaro, 12 Tháng Mu?i M?t)

Quà t?ng Noel? Ch? v? soldes d?u nam mua t?ng, r? hon!

Ð? quên n?i khó khan, dân Pháp s? an nh?u nhi?u hon trong d?p này? Không. Cung theo công ty Deloitte này, dân Pháp h?n ch? ngân sách an nh?u 2%, nhung l?n này an sang hon. Ngu?i ta an foie gras nhi?u hon, theo công ty Delpeyrat, nhung l?i u?ng ít champagne hon nam ngoái, s? bán có th? gi?m t?i 4%. Dù sao cung ch? là nh?ng l?i ph?ng doán.

Vài tin khác trong tu?n

Nicolas Sarkozy s? g?p Ð?c Ð?t Lai L?t Ma t?i Ba Lan nhân ngày 6 Tháng Mu?i Hai, k? ni?m 25 nam Lech Walesa du?c gi?i Nobel v? Hòa Bình.

Kerviel coi bói... B?n d?c còn nh? Jérôme Kerviel, ngu?i m?i b?n (trader) dã tiêu m?t 4.9 t? Euro c?a Société Générale trong vài giây d?ng h?? S? ph?n c?a ngu?i này v?n chua ngã ng? ra sao... Th?m phán và c?nh sát lúc di?u tra v? v? Kerviel dã khám phá m?t di?u k? l? khi coi các s? di?n tho?i ngu?i này dã s? d?ng. Có nhi?u s? du?c dùng t?i h?ng tram l?n khi?n nh?ng ngu?i di?u tra ph?i tò mò tìm ki?m. Ð? bi?t ai dây?

Ðó là s? di?n tho?i c?a m?t ngu?i coi bói. “V?y thì ch?ng có gì ng?c nhiên là con s? thua l? c?a Société Générale lên t?i h?ng t? Euro!” l?i m?t ngu?i trong ban di?u tra.

Xe hoi Nh?t ch? t?o t?i ?n Ð? t?i Pháp: Tháng Ba 2009, công ty xe hoi Suzuki s? tung ra th? tru?ng nu?c Pháp xe hoi ch? t?o t?i ?n Ð? v?i giá ít hon 8,000 Euro. V?i d?y d? d?ng c? c?a m?t chi?c xe, t?t n?a là d?ng khác, ch?y trong thành ph? (hay xa l?) tho?i mái. Dài 1.60 thu?c, cao 1.47 thu?c, 3 cylindres 62 mã l?c tiêu th? 4.5 lít xang và th?i 103 g CO2, du?c hu?ng 1,000 Euro ti?n thu?ng. Xe mang hi?u là Alto s? c?nh tranh v?i Fiat Panda, hay Ka c?a công ty Ford.

Quantum Of Solace: Phim James Bond c?a Marc Foster v?i Daniel Craig trong vai thám t? 007, dã thu hút 2,457,784 khách m? di?u t?i Pháp (trong 787 r?p) sau 10 ngày chi?u (31 Tháng Mu?i-9 Tháng Mu?i M?t).

Cu?n phim dã thu du?c 106 tri?u dô la sau khi chi?u trong 60 nu?c, nu?c M? m?i du?c coi phim này t? ngày th? sáu v?a qua.

Cabaret: Philippe Decouflé tr? thành giám d?c ngh? thu?t c?a Crazy Horse h?a h?n nhi?u chuong trình m?i trong nam 2009. R?p hát chuyên trình di?n nh?ng màn kh?a thân “nu chic” dã s?a sang l?i nam r?i.

Nh?ng con s? trong tu?n: Euro = 1.25 $ (tang) D?u h?a: 50 $ (gi?m nhi?u) Vàng: 741$ (gi?m) Lãi su?t: Livrets A và Bleu 4%, Super livret 4%. Vay trong 7 nam lãi su?t c? d?nh 5.25%, lãi su?t bi?n d?i 5.15%. Lãi trong 20 nam: 5.40%, 5.25%. Vay d? tiêu th? trong m?t nam 4.90%. L?m phát: 0.6% Tháng Chín 2004. Luong b?ng: T?i thi?u m?t gi? (chua tr? thu?) 8.71 Euro, m?t tháng 35 gi? 1,321.02 Euro, 39 gi? 1,471.99 Euro. Th?t nghi?p: So v?i s? ngu?i di làm 7.2% (M?: 6.2%) S? ngu?i th?t nghi?p t?i Pháp: 1,957,600 (Tháng Chín 2008).