LTS – T? Bàn Vi?t Houston là c?t m?c bàn v? các v?n d? th?i s? t? chính tr? t?i kinh t?, van hóa... do nhà báo Vi?t Nguyên trong ban biên t?p Ngày Nay ph? trách. Ông cung là m?t bác si làm vi?c t?i Houston.

HOUSTON (NN) – Tu?ng trình c?a t? Economist v? Vi?t Nam sau 33 nam du?i s? lãnh d?o c?a d?ng CSVN dã d?t câu h?i: Ð?ng CSVN s? di v? dâu?  Trên con du?ng phát tri?n kinh t? tu b?n, d?ng CSVN có dám t? ch?c b?u c? và ai là ngu?i lãnh d?o ? VN bây gi??  ? Trung Qu?c, guong m?t H? C?m Ðào n?i b?t, còn ? VN h?   c?m th?y ba ông Nông Ð?c M?nh, Nguy?n Minh Tri?t và Nguy?n T?n Dung nhu nh?ng bóng m?.

Nh?ng nhà lãnh d?o th?t s? có l? n?m trong bóng t?i v?i quy?n hành v?n còn n?m trong tay c?a các ông Ð? Mu?i và Lê Ð?c Anh?

Cái mô hình riêng c?a Vi?t Nam nhu c?u Th? tu?ng Võ Van Ki?t thu?ng tuyên b? chua th?y du?c th?c hi?n.  Ông Nguy?n T?n Dung, trong nh?ng ngày g?n dây v?i g?c Công an dã thành công trong vi?c b?o v? chánh sách B?c thu?c c?a d?ng CS  Trung qu?c khi ng?n du?c Th? V?n H?i B?c Kinh d?n Saigon ngày 29-4-2008. Ng?n du?c v?i sáng ki?n c?a nhà d?c tài Hitler nam 1936 dã du?c b?o v? b?i nh?ng bàn tay v? si d?m máu dân Tây T?ng và bàn tay s?t c?a ông Nguy?n T?n Dung.

Trong ba nhà lãnh d?o du?c t? Economist d? c?p d?n, Th? tu?ng Nguy?n T?n Dung dã n?i b?t. Cái mô hình chánh tr? c?a ông Dung dã khi?n ngu?i ta c?m tu?ng d?n “mô hình con v?t”, di l?ch b?ch khi nghiêng qua m?t khi nghiêng qua trái, có lúc ngã v? mô hình Trung Qu?c có khi ngã v? mô hình Công An tr? c?a nu?c Nga Putin v?i tham nhung và dàn áp d?i l?p.

Mô hình Putin

Ngày 2/3/2008, dân Nga dã di b?u ch?n T?ng th?ng Dmitry Medvedev  v?i 70% s? phi?u.  Ông Medvedev du?c c?u T?ng th?ng Vladimir Putin l?a ch?n thay th? v?i s? d?ng ý t?ng th?ng Putin s? là th? tu?ng c?a tân n?i các. Cu?c b?u c? không có tr? ng?i l?n vì Ði?n C?m Linh ki?m soát thông tin báo chí, truy?n hình và lu?t b?u c? m?i.

T?ng th?ng Putin dã du?c dân Nga ua chu?ng trong m?y nam qua nh? nên kinh t? phát tri?n. Vào ngày 8 /2/2008 ông tuyên b? tru?c khi nhi?m k? ch?m d?t: Ð?i s?ng dân Nga dã khá hon so v?i th?i Yeltsin kinh t? ph?n th?nh. Xã h?i không còn h?n lo?n. Nu?c Nga hùng m?nh. Kh?ng b? ? Chechnya b? tiêu di?t. Chechnya hòa bình trong m?t nu?c Nga ?n d?nh. Quân d?i Nga th?i Yeltsin thi?u tinh th?n chi?n d?u, thi?u vu khí nay hùng m?nh, s?n sàng chi?n d?u b?o v? nu?c Nga. Chính quy?n Nga không y?u, vô hi?u qu? nhu chánh quy?n Yeltsin và dân Nga tôn tr?ng lu?t pháp.  Cu?c kh?ng ho?ng nông nghi?p thu?ng tr?c du?c gi?i quy?t.  Dân Nga dã du?c an no m?c ?m v?i s? t? phú nhi?u hon s? t? phú ? N?u U?c.  N?n k? ngh? sau chi?n tranh l?nh b? ki?m soát b?i các d?i công ty (oligarchs) và các bang d?ng t?i ác cùng v?i n?n l?m phát cao d? d?n 36.5% d?n th?i Putin dã ch?m d?t.  Luong huu b?ng c?a công nhân du?c chánh quy?n lo chu dáo.  Dân Nga s?ng trong th?i k? thanh bình, chi?n tranh ? Chechnya dã ch?m d?t. Ông Putin nh?n xét dân Nga gi?u có không còn nghèo kh? nghi?n ng?p nhu th?i k? lãnh d?o c?a T?ng th?ng nghi?n ru?u Yeltsin.

Công dân Nga có quy?n d?c l?p và t? ch?, tinh th?n qu?c gia t? ái dân t?c lên cao cùng v?i s? phát tri?n kinh t? v?i d?u tu tang g?p b?y l?n, v?n tu b?n nam 2007 lên d?n 82.3 t? M? kim, l?i t?c th?t s? tang 2.5 l?n so v?i nam 2000.  Thiên du?ng nu?c Nga c?a ông Putin v?ng m?nh v?i h? th?ng kinh t? chánh tr? m?i t?t d?p.

B? m?t trái v? nhân quy?n

N?u Sô Vi?t dã s?p d? nh? s? can d?m c?a TT Gorbachev và ông Yakolev, sau th?i k? chi?n tranh l?nh thì th?i Putin dân Nga v?n còn nh?ng nhà d?i l?p can d?m nhu ông Boris Nemtsov và Vladimir Milov. Ông Boris Nemtsov 35 tu?i là nhà dân ch? c?p ti?n và có b?ng ti?n si v? toán và v?t lý dã là th?ng d?c vùng Nizhny-Novgord, d? nh?t phó th? tu?ng du?i th?i Boris Yeltsin t? nam 1997 d?n 1998 d?ng sáng l?p d?ng Dân Ch? SPS, dân bi?u Qu?c h?i (Duma), d?i l?p v?i Putin b? b?t h?i tháng 11/2007 sau cu?c bi?u tình ? St Petersburg còn ông Vladimir Milov, chuyên viên nang lu?ng, phó B? tru?ng Nang lu?ng nam 2002 và là Giám d?c vi?n Chánh sách Nang lu?ng ? Moscow.

Tân th? tu?ng Putin dã nh?c d?u vì hai nhà dân ch? Nga này. H? dã cho th?y cùng quan di?m v?i c?u th? tu?ng Trung Qu?c Tri?u T? Duong, phát tri?n kinh t? thi?u n?n dân ch? s? dua d?n tham nhung, dàn áp nhân quy?n và quy?n l?i cho nhóm nh? lãnh d?o. Hai ông Nemtsov và Milov d?ng ý v?i s? thành công kinh t?. T?ng s?n lu?ng Qu?c gia tang 70% nhung nên kinh t? c?a Nga th?t s? nh? vào giá d?u h?a. Giá d?u t? 16 M? kim m?t thùng th?i Putin lên trên 40 M? kim dã nuôi du?ng kh?ng b? ? Trung Ðông và các ch? d? d?c tài Nga, Trung Hoa và Vi?t Nam.  D?u h?a vào tay nhóm nh? không du?c dùng vào vi?c c?i t? y t?, giáo d?c, giao thông, quân d?i và luong  b?ng cho công nhân v?n gi?ng nhu th?i c?ng s?n Brezhnev.

Chánh quy?n Putin không tôn tr?ng nhân quy?n. Gi?ng nhu nh?n xét c?a ông Tri?u T? Duong ? Trung Qu?c; n?n tu pháp không d?c l?p cho nên các ông quan tòa ph?c v? cho quy?n l?i chính tr?, thay vì b?o v? quy?n công dân.  Các co quan công l?c và tòa án dùng lu?t d? làm l?i cho các thành ph?n liên h? v?i chánh quy?n.

Ông Putin dùng lu?t d? dàn áp d?i l?p. Tru?ng hop n?i ti?ng là ông Mikhail Khodorkovsky ch? t?ch công ty Yokos b? b?t nam 2003 v? t?i tr?n thu? và v?n còn n?m trong tù. Sau khi tài s?n công ty Yokos du?c chuy?n sang công ty Qu?c doanh Rosneft.  Chánh quy?n dùng lu?t kh?ng b? thu? t?ch, thu tài s?n công ty tu nhân chia chác cho “vòng trong” di?n C?m Linh. Ông Khodorkovsky có t?i vì dã y?m tr? tài chánh cho d?ng Dân Ch?.

G?n dây ch? t?ch công ty d?u h?a TNK-BP b? k?t án v? t?i tr?n thu?, di?n C?m Linh t?ch thu tài s?n chuy?n qua công ty Gazprom.

Báo chí không du?c hu?ng quy?n t? do và b? dàn áp. Gi?ng nhu tình tr?ng báo chí ? Vi?t Nam hi?n nay. Ði?n C?m Linh ki?m soát báo chí, ch? có ba t? báo d?c l?p ? Nga, Novaya Gazett, Kommer Saut và Vedomosti v?i s? lu?ng phát hành ít.  Trong các dài Phát thanh, ch? ``có Ekho Moskvy d?i l?p v?i chánh quy?n. Các dài truy?n hình n?m trong tay di?n C?m Linh nh?m vào chánh sách tuyên truy?n nhu th?i Sô Vi?t còn v? m?ng lu?i thông tin ch? có 20% dân Nga x? d?ng.

75% các lãnh t? Nga hi?n nay dính dáng d?n KGB, FSB (h?u thân c?a KGB) và ph?n gián SVR. Co quan FSB có quy?n l?n ngay c? Putin  cung không ng?a du?c m?t v? Siloviki b?t ngu?i. Ði?n C?m Linh dùng FSB b?t mi?ng báo chí. H? tr?c xu?t ký gi? Natalia Morar ngu?i g?c Moldova sau khi bà vi?t lo?t bài v? b?u c? gian l?n và tham nhung trên t? Tân Th?i Báo.

Ngày 3/3/2008, ch? t?ch d?ng b? Yabloko ? St Petersburg, Maxim Reznik b? b?t trong khi di di?u tra gian l?n b?u c?.  B?o hành v?i ký gi? x?y ra thu?ng tr?c, nam 2007 có 75 ký gi? b? hành hung và th? tiêu.  Tru?ng h?p bà Anna Politkorskaya b? gi?t nam 2006 cung chua du?c gi?i quy?t (? di?m này, d?ng CSVN khá hon Putin, t? Economist nh?n th?y d?ng CSVN lúc sau này không th?y th? tiêu d?i l?p ch? b?t b? tù vì ph?m lu?t.)

Chánh quy?n Putin l?i d?ng chánh sách ch?ng kh?ng b? c?a TT Bush, gi?ng nhu chánh quy?n Trung Qu?c và Vi?t Nam, h? xem d?i l?p là kh?ng b?.  M?t khác d?i l?p mu?n tham gia Qu?c H?i, ?ng c? cung khó vì lu?t b?u c?.  Mu?n tham gia Qu?c h?i, ?ng c? viên d?ng ph?i th?ng 7.6% s? phi?u. Ung c? viên T?ng th?ng không ph?i d?i bi?u Duma ph?i di xin hai tri?u ch? ký.

Tham nhung

Theo hai ông Nemtsov và Milov, da s? dân Nga v?n nghèo, tham nhung lan tràn chua t?ng th?y trong l?ch s? nu?c Nga.  Ð?c b?ng tu?ng trình c?a hai ông ngu?i ta có c?m tu?ng d?c b?n tu?ng trình v? Vi?t Nam và Trung Qu?c. Th?i Yeltsin tham nhung l?ng hành nhung th?i Putin tham nhung tinh vi do b?ng t? M? kim, không còn tham nhung b?c tri?u. Co quan NGO, Transparcency  Intinat, s?p tham nhung Nga d?ng vào hàng 143 (s? 1 ít tham nhung nh?t) nam 2007.

Cán b? tham nhung du?c di?n C?m Linh che ch?.  Ngh? thu?t tham nhung d?a vào h? th?ng ph?m pháp c?a chánh quy?n: Tài s?n công ty nhà nu?c, b?t d?ng s?n sau du?c chuy?n sang tu nhân. Các b?n c?a Putin d?c quy?n s?n xu?t d?u. Ti?n d? vào qu? den di?n C?m Linh.

Ví d? di?n hình là công ty dâu qu?c doanh Gazprom v?i ch? t?ch trong vòng sáu nam qua là tân t?ng th?ng Medvedev. Trong ba nam qua các tài s?n chánh c?a công ty nhu b?o hi?m, huu b?ng, truy?n thông roi vào tay nhà bang Rossiya ? St. Petersburg ch? t?ch Yury Kovalchuk, b?n c?a Putin, mua Gazprom Media nam 2005 v?i giá 166 tri?u M? kim nam 2005, hai nam sau công ty tr? giá 7.5 t?, ông b?n Putin gi?u g?p 45 l?n!

Nam 2005, công ty Gazprom mua 75% công ty Sibneft c?a Roman Abramovich t? phú hi?n ? Luân Ðôn giá 13.7 t? M? kim trong khi công ty nam 1995 tr? giá 100 tri?u.

H? so tài chánh c?a công ty không rõ ràng. Ti?n không chi phí vào vi?c công ích. Quân d?i v?n trang b? nhu ? th? k? 20. Ðu?ng xá ? Nga v?n tôi. H? th?ng y t? c?a Nga v?n t?. Dân Nga trung bình s?ng du?i 59 tu?i ch?t vì hút thu?c và nghi?n ru?u. Hon 2.5 tri?u ngu?i Nga nghi?n ru?u, ngu?i ch?t vì tai n?n luu thông tang   60% t? nam 2000. T?i ác tang 17% t? 2000 d?n 2006.

H? th?ng y t? kh?ng ho?ng vì thi?u ngân sách, thi?u thu?c men, b?nh vi?n thi?u d?ng c?.  B?nh nhân d?n b?nh vi?n ph?i hôi l? cho y tá và bác si.  Tình tr?ng gi?ng nhu ? Vi?t Nam hi?n nay..

Ngành y t? ? Nga nam 2007 du?c s?p h?ng 130/190 qu?c gia, thua c? các nu?c Nam M? nhu Bolivia và Gyana ? Phi Châu. Giáo d?c kém. Nhà c?a cho công nhân thi?u.  H? th?ng huu b?ng b? kh?ng ho?ng, tính ra t? l? công nhân cung c?p cho huu b?ng là 1.7 so v?i Hoa K? 3.0. Thiên du?ng c?a Putin không hon gì thiên du?ng C?ng s?n.

Ngày 2/5/2008, tân t?ng th?ng Nga Dmitry Medvedev dã khoe s? t? tin c?a mô hình Putin v?i cu?c di?n binh d?u tiên t? sau chi?n tranh l?nh k?t thúc, nhung võ trang c?a quân d?i Nga cho thây s? y?u kém v?i vu khí thi?u hi?n d?i dúng nhu b?n tu?ng trình Nemtsov và Milov mô t?. Dân Nga dang ch?u d?ng tham nhung, t?i ác và áp b?c và khi n?n kinh t? xu?ng d?c, tân t?ng th?ng s? d?i phó v?i nh?ng cu?c ph?n d?i. Nhi?u d?u hi?u cho th?y s? r?n n?t dang x?y ra, l?m phát tang 12.5% và s?n xu?t d?u dang suy gi?m.  Kh?i Tây phuong trong m?y nam qua không ?nh hu?ng d?n chính tr? nu?c Nga, gi?ng nhu ? Trung Qu?c và Vi?t Nam, nh?ng thay d?i ph?i d?n t? bên trong. Các ông Nemtsov và Milov ? c?nh Trung Qu?c có cùng m?t quan di?m nhu ông Tri?u T? Duong.  M?c dích hi?n nay không ph?i là l?p Ð?ng, diêu quan tr?ng nh?t là phát huy quan ni?m Dân ch? và T? do, có dân ch? và t? do ngu?i dân s? làm ch? du?c v?n m?nh c?a chính mình và nh?ng mô hình gi? t?o s? tan v?.

Vi?t Nguyên

(Houston 6 tháng 5-2008)