Hoàng Mai Ð?t

Hình Tr?n Ti?n Dung/Ngu?i Vi?t

LTS: Bài “Tìm ? Sao Tr?i” có b?n k?. K? 1 và k? 2 dã dang ngày 12 và 19 Tháng Mu?i, 2008.

Vào d?u Tháng Chín 2006, tôi tình c? d?c trên m?ng m?t bài vi?t c?a nh?t báo Wichita Eagle t?i ti?u bang Kansas. Vài ngày sau nh?t báo Ngu?i Vi?t t?i California cung có m?t bài vi?t tuong t? v? tru?ng h?p cô Th?o tìm du?c cha sau hon 30 nam xa cách. L?n chót g?p thân ph? còn s?ng vào nam 1975, Th?o th?y cha g?y tro xuong, den x?m vì lao d?ng ngoài tr?i su?t ngày t?i m?t tr?i c?i t?o ? C?n Tho. Cô còn nh? lúc s?p h?t gi? tham nuôi, cha trao cho cô m?y món d? choi mà ông t? ch? cho sáu d?a con.

Tru?c ngày C?ng S?n chi?m mi?n Nam, ông v?n thu?ng mua d? choi v? cho con sau nh?ng l?n công tác ? xa. Món d? choi mà cha dành cho Th?o là m?t con v?t n?n b?ng d?t sét. Ð?n Mùa Hè nam nay cô m?i g?p l?i cha, mang tro c?t c?a ông d?ng trong m?t bình s? hình hoa sen d?n Wichita, Kansas. Trong hành trình t? con v?t d?t sét d?n bình s? hoa sen, ông Nguy?n Van Nô n?m du?i m?t n?m m? ? mi?n B?c trong nhi?u nam, m?t bi?t gia dình. V? và các con, mà nh?t là Th?o, v?n thu?ng nghi d?n ông, b? d?n v?t vì m?t chuong d?i chua du?c khép l?i.

Tù nhân c?i t?o Nguy?n Van Nô chào d?i t?i B?c Liêu, h?c tru?ng Võ B? Si Quan Ðà L?t, tu nghi?p quân s? t?i Hoa K? t? nam 1956 d?n nam 1959. Vào nam 1976 ông b? chuy?n tr?i t? C?n Tho d?n m?t tr?i tù khác ? B?c Vi?t. M?t nam sau ông m?t vì b? trúng d?c u?ng nu?c s?n lu?c, tròn 40 tu?i. Ð?n nam 1980 gia dình m?i nh?n du?c thu báo t? nhung không bi?t ông du?c chôn ? dâu.

Th?o qua M? nam 1993, s?ng t?i Wichita. Mùa Xuân nam nay cô mang hai con d?n tham m? t?i Arlington, Texas. T?i phòng m?ch c?a m?t bác si Vi?t Nam, Th?o nói chuy?n v?i m?t ông bác tr?c tu?i cha c?a cô, du?c bi?t ông cung t?ng ? tù t?i tr?i Hoàng Liên Son. Khi bi?t cha c?a cô là Thi?u Tá Nguy?n Van Nô, ông Lê Chu li?n nói chính ông là ngu?i chôn m?t b?n tù tên Nô. Ông Chu còn v? b?n d?, ch? du?ng d?n m? n?m trên d?i Cây Kh?, xã Vi?t Cu?ng, huy?n Tr?n Yên, t?nh Hoàng Liên Son. Bán tín bán nghi, Th?o t? h?i làm sao có s? trùng h?p, g?p dúng ngu?i chôn xác cha mình m?t cách tình c? trong m?t phòng m?ch bác si?

M?t th?i gian sau Th?o g?i ti?n v? cho anh r? t?i C?n Tho, nh? anh di xe lên phuong B?c, tìm hi?u có ph?i m? cha n?m ? t?nh Yên Bái hay không. Th?o k?, “M?i chuy?n d?u suôn s?, ch?c có cha phù h?. Anh r? d?n du?c ngay cái nhà v? trên gi?y. Anh g?p ch? nhà, m?t ngu?i dàn ông t?t b?ng, dã gi? gìn toàn b? m? m? c?a nh?ng tù nhân dã ch?t, du?c chôn t?i dây.”

Ông Lê Chu t?ng mang c?p b?c trung tá. Ông k? Thi?u Tá Nguy?n Van Nô và ông cùng ? trong d?i tr?ng rau xanh ? tr?i Hoàng Liên Son. “H?i dó dói l?m, không có rau mà an, nên ph?i an s?n. Ngu?i tù ph?i l?y d?t s?n lu?c lên an thay rau. S?n có ch?t d?c. An ít thì không sao. Hôm ?y anh Nô u?ng c? nu?c lu?c s?n.” Sáng hôm sau ông Chu bi?t tin có hai ngu?i ch?t dêm qua. M?t trong hai ngu?i là ông Nô. Ông Chu không nh? ngày chôn b?n, “ch? nh? lúc ?y l?nh l?m, ch?c là Mùa Ðông. Mùa Ðông thì tù an s?n luu niên.”

Cùng v?i vài m?nh xuong c?a cha, Th?o còn nh?n du?c vài món v?t d?ng cá nhân du?c chôn cùng v?i xác: m?t dôi dép râu, m?t dôi dép nh?a vá ch?ng ch?t, m?t gà-mên, mu?ng, nia, dao, bàn ch?i dánh rang, lu?c, và ba cây vi?t. Ð?c bi?t mu?ng, nia, và dao có d?u kh?c b?ng d?u nh?n, có th? là d?u dinh du?c ông Nô cào trên m?t kim lo?i. D?u kh?c cho th?y ch? “N” trên mu?ng, “V” trên nia, và “O” trên dao. Tro c?t c?a ông Nguy?n Van Nô nay dã v? v?i gia dình, du?c an ngh?, ngày ngày nghe kinh siêu thoát t?i chùa Liên Hoa, Arlington, Texas.

N?u l?i c?u siêu du?c bay xa, t?a huong kinh trong cõi ta bà d?n t?n d?i Cây Kh?, nhi?u vong h?n khác cung du?c ?m lòng, s?m du?c siêu thoát, không còn vuong víu ? th? gi?i l?nh l?o gi?a âm và duong. Sau khi bài vi?t v? ông Nguy?n Van Nô du?c dang ? h?i ngo?i, phóng viên Tr?n Ti?n Dung ? trong nu?c lên du?ng d?n Yên Bái. Tôi nh?n du?c e-mail c?a ông v?i bài vi?t v? chuy?n di Yên Bái tru?c khi d?c bài ?y trên báo Ngu?i Vi?t vào cu?i Tháng Chín.

Bài “Núi L?nh: Hành Trình Tìm V? Nh?ng N?m M? Hoang” c?a Tr?n Ti?n Dung d? l?i trong tôi m?t n?i thuong xót nh?ng ngu?i tù c?i t?o b? lãng quên trong nh?ng m? hoang, lòng m?n ph?c m?t bác nông dân mà cô Th?o t?ng g?i “m?t ngu?i dàn ông t?t b?ng,” và m?t ni?m vui ph?n kh?i, bi?t r?ng tru?c sau gì công lý s? du?c sáng t?, s? th?t s? du?c giãi bày cho dù ph?i d?i m?y ch?c nam hay lâu hon. M?t ch? d? có th? vi?t l?i l?ch s?, ca t?ng k? quy?n th?, có th? bi?n h? cho lu?t pháp cai tr? d?c ác, nhung không th? di?t lòng nhân, không th? xóa h?t v?t tích c?a nh?ng hành d?ng trái v?i luong tâm.

Vài v?t tích là nh?ng n?m m? hoang trên d?i Cây Kh?, xã Vi?t Cu?ng, t?nh Yên Bái. Trên du?ng tìm m?, ký gi? Tr?n Ti?n Dung g?p ông Ð? Công Huyên, m?t ngu?i t?ng di b? d?i ? Lào, sau 1975 v? Vi?t Cu?ng làm ngu?i gi? r?ng, “b?u b?n v?i các ngôi m? hoang.” V? ch?ng ông s?ng ? chân d?i Cây Kh?, noi yên ngh? c?a hon 50 si quan c?a quân d?i mi?n Nam. N?m d?a lung d?i Cây Kh? t?ng có m?t tr?m xá c?a tr?i c?i t?o. Ông Huyên k?, “Khi ?y ch?c là các b?nh nhân ? tr?m ch?t d?u du?c dua lên d?i Cây Kh?. Th? nên tr? m?t s? m? l? r?i rác, h?u nhu các ông ?y d?u n?m dây.”

Tr?n Ti?n Dung k? trong bài phóng s?:

Ông Huyên có m?t danh sách ngu?i ch?t b?ng gi?y h?c trò, do t? bàn tay thô k?ch th? r?ng c?a ông n?n nót ghi chép tên, tu?i, nguyên quán, ngày sinh, ngày ch?t c?a t?ng ngu?i si quan Vi?t Nam C?ng Hòa h?c t?p c?i t?o dã ch?t trong kho?ng t? nam 1975 d?n 1978 ? tr?i c?i t?o Vi?t Cu?ng, t?nh Hoàng Liên Son cu.

Tru?c m?t chúng tôi là c? d?i Cây Kh?, tru?c dây là noi yên ngh? c?a hon 51 si quan c?p tá và tu?ng c?a quân d?i Vi?t Nam C?ng Hòa; d?n nay c? ng?n d?i này ch? còn l?i 12 ngôi m? còn bia và 5 ngôi m? m?t bia.

Hon ba muoi nam hòa bình, da ph?n các ngu?i lính ch?t m?t tích c?a quân d?i cách m?ng và c?a quân d?i d?ng minh mà d?ng d?u là Hoa K? d?u dã du?c tr? v? nhà. Vì sao cùng m?t hoàn c?nh mà ch? nh?ng ngu?i lính Vi?t Nam C?ng Hòa trong chi?n tranh và sau chi?n tranh là ph?i gánh ch?u h?t s? oan trái n?m l?i v?i b? b?i vô danh. [...]

Ð?ng tru?c ngôi m? “g?i l?i,” chúng tôi d?nh k? cho bác Huyên, anh xe ôm và ba d?a tr? chan trâu nghe chuy?n: Sau cu?c n?i chi?n Nam-B?c M?, ngay gi?a nghia trang th? dô Hoa K? c?a phe mi?n B?c th?ng tr?n v?n có m?t khu m? và tu?ng dài tu?ng ni?m nh?ng ngu?i lính mi?n Nam.

Bác Huyên ti?p t?c dua tôi di và t? tay v?ch tìm t?ng t?m bia m? n?m khu?t trong dám c? d?i d?m suong chi?u. Bác h?i: “Th? anh ra dây không quen có th?y l?nh không? Tru?c dây r?ng còn d?c hon gi? nhi?u. Mà lúc ?y da s? các ông si quan mi?n Nam này ra d?n dây d?u có tu?i cao c? d?y.”

Th?i gian bác Huyên b?u b?n v?i nh?ng linh h?n lính mi?n Nam dã dài hon cu?c chi?n tranh mu?i ngàn ngày tru?c dây. Chi?n tranh tuy dã k?t thúc nhung sao cu?i cùng ch? m?i n?m xuong tàn và linh h?n không tan c?a nh?ng ngu?i này ph?i ti?p t?c tr? giá, ph?i ti?p t?c ch?u m?i h?u qu? c?a cu?c chi?n tàn kh?c dó.

Gió l?i l?nh hon, nhung không gì có th? nghe th?u cái l?nh vùng thu?ng du d?t B?c b?ng chính nh?ng t?m m? bia dang nghiêng d? trên d?i Cây Kh?. Nh?ng t?m m? bia nh? bé, so sài mang trên dó là nh?ng cái tên, ngày sinh, ngày ch?t, mang trên dó là c? khát khao mong ngóng g?p ngu?i thân d?n m?c tuy?t v?ng. Ðó ph?i chang là s? b?u víu cu?i cùng tru?c khi ch?t m?t l?n n?a, tru?c khi l?c m?t vào vô danh.

T? ngày bài phóng s? du?c dang trên báo Ngu?i Vi?t, vài ngu?i cung c?p thêm tin t?c v? nh?ng ngôi m? chua có ngu?i nh?n. Ông Nguy?n H?u Danh vi?t: “Tôi dã ? cùng tr?i v?i anh Phan Van O, c?u v?n d?ng viên dua xe d?p r?t n?i ti?ng c?a Vi?t Nam C?ng Hòa. Anh O ch?t t?i h?p tác xã nông nghi?p Ð?ng Phú, xã Vi?t Cu?ng. Tr?i 7-liên tr?i 1 Hoàng Liên Son ch? có 4 m?, dã xác d?nh du?c 3, v?y m? b? nu?c cu?n là c?a anh Thu. Ba anh Thu, Thuong, Thanh d?n tr?i t? C?n Tho vào Tháng Sáu 1976.”

Có ngu?i vui m?ng nhu Lâm Quang Vinh qua thu e-mail: “Nh? bài phóng s? này mà gia dình dã tìm du?c ph?n m? c?a ba cháu sau 31 nam th?t l?c. Ba cháu là si quan không quân Lâm Quang Ð? m?t nam 1978.”

Danh sách ghi chép b?ng tay c?a ông Ð? Công Huyên còn có Bùi Van Phu?c, Nguy?n Van Nghia, Nguy?n Quang Tôn, Nguy?n Phu?c Tôn, Tr?n H?u Công, Lý Van Phinh, Võ Tín, Duong Van Sáu, Tr?n T?n Chung, Nguy?n Van Mang, Nguy?n Bá Thìn, Luong M?nh Vân. ? d?i Con Tran còn m? c?a Ph?m H?, Hoàng Công (Van) D?c, và “m? hai anh em tr?n tr?i, m?t ngu?i tên là Xuân.” Xã Vân H?i có m? Ð?ng Van Thuong ngu?i Sài Gòn và Ph?m Van Thành ngu?i Phnom Penh.

T? ngày bài phóng s? du?c dang, ông Ð? Công Huyên ? chân d?i Cây Kh? h?o lánh th? nào cung b?n r?n hon v?i ngu?i ? phuong xa. H? có th? d?n nhà ông t? mi?n Nam ho?c t? t?n bên kia b? Thái Bình Duong. Ch?c “ngu?i dàn ông t?t b?ng” này du?c yên tâm khi bi?t m?t ngày kia “các ông ?y” s? v? nhà.

(K? sau và h?t: Tác gi? H.M. Ð?t tìm m? cha ? Nha Trang)