Hình bên: M?t c? bà ngu?i Ðông Ð?c tr?nh tr?ng b? phi?u trong ngày b?u c? d?u tiên, Tháng Tám, 1990, sau khi cu?c Cách M?ng Hòa Bình thành công. Hình ch?p l?i t? m?t cu?c tri?n lãm t?i Ð?c. (Hình: Hà Giang/Ngu?i Vi?t)

Hà Giang/Ngu?i Vi?t

BERLIN - Hai ngày n?a, dúng ngày 9 Tháng Mu?i M?t, nu?c Ð?c, và th? gi?i này, s? k? ni?m 20 nam ngày b?c tu?ng Bá Linh s?p d?.

C?ng Hòa Liên Bang Ð?c nam nay t? ch?c l? k? ni?m l?n “chua t?ng th?y,” v?i các cu?c tri?n lãm kéo dài nhi?u tháng, và L? H?i T? Do, ti?t m?c chính c?a ngày k? ni?m, du?c c? hành dúng nam gi? chi?u ngày 9 Tháng Mu?i M?t.

Cu?c tri?n lãm l? thiên mang tên “Cách M?ng Hòa Bình, 1989-1990” du?c t? ch?c t?i qu?ng tru?ng Alexanderplatz, Bá Linh, thu hút nhi?u d?t ngu?i, du khách qu?c t?, và c? ngu?i d?a phuong, d?n tham d?, m?c cho nh?ng con gió l?nh th?nh tho?ng c? l?i rít lên.

Trên không c?a qu?ng tru?ng Alexanderplatz mênh mông, ngu?i ta d?c du?c trên t?m b?ng l?n dòng ch?: “Dân Ch? và Nhân Quy?n” (Demokratie Und Menschenrechte).

Hàng tram t?m hình mô t? di?n ti?n cu?c Cách M?ng Hòa Bình, kh?i s? t? nam 1989, k?t thúc nam 1990, và nh?ng thay d?i d?n v?i nu?c Ð?c sau khi hai mi?n Ðông Tây th?ng nh?t, du?c phóng l?n và g?n lên nh?ng b?c tu?ng d?ng r?i rác trong khuôn viên qu?ng tru?ng.

Xen k? gi?a các t?m hình là các kios c?a hãng truy?n hình Spiegel, chi?u l?i nh?ng cu?n phim tài li?u l?ch s? quan tr?ng. Nhi?u ngu?i chen chúc xung quanh nh?ng kios này, cham chú nghe. Có ngu?i th?m chí quay video mang v? nhà cho ngu?i thân xem.

Ðu?c m? c?a t? ngày 7 Tháng Nam, và d? d?nh s? dóng c?a vào ngày 14 Tháng Mu?i M?t, nhung vì yêu c?u c?a nhi?u ngu?i, mu?n cho ngu?i thân t? xa k?p d?n xem, ban t? ch?c cho bi?t s? gia h?n cu?c tri?n lãm thêm g?n m?t nam n?a, d?n ngày 3 tháng Mu?i, 2010.

Trên nh?ng con du?ng d?n d?n qu?ng tru?ng Alexanderplatz, m?i c?a ti?m và nhà hàng hai bên du?ng tràn ng?p d?y du khách.

Không khí xung quanh bu?i tri?n lãm tung b?ng sôi d?ng, nhung ngay t?i cu?c tri?n lãm, m?i ngu?i du?ng nhu tr?m tu hon. H? d?n t? kh?p noi và thu?c m?i gi?ng dân, m?i l?a tu?i. Ngu?i già d?n d? ôn l?i k? ni?m, ngu?i tr? d?n d? tìm h?c l?ch s?, d? tìm hi?u tâm s? c?a th? h? cha anh.

“Tôi có m?t ? dó!” (I was there!) Ngu?i dàn ông dang chen chân bên c?nh tôi d? xem cho rõ m?t t?m hình, ch?t th?t lên. Ðó là ông Matthais, 43 tu?i, ngu?i Tây Ð?c, v?a nói, v?a tr? vào t?m hình ch?p tru?c m?t chúng tôi.

Hình ch?p b?c tu?ng Bá Linh vào n?a dêm ngày 9, r?ng sáng ngày 10, Tháng Mu?i M?t, cho th?y ngu?i dân Ð?c nh?y múa kín m?t tu?ng, và du?i du?ng, gi?i truy?n thông chen vai thích cánh, h?i h? quay phim, ch?p hình, ghi chép.

“V?y ông là ch?ng nhân c?a l?ch s?!”

“Lúc dó ông dang làm gì?” Tôi h?i.

“Vâng, tôi có m?t ngay trong dêm b?c tu?ng b? s?p d?.”

Ông Matthais cho bi?t t?i hôm dó ông ghé choi nhà m?t ngu?i b?n làm cho hãng thu?c lá West. Sau khi du?c bi?t tin qua truy?n hình, h? r? nhau lái chi?c xe bus qu?ng cáo c?a hãng thu?c lá West di v? hu?ng Ðông Ð?c.

“Chúng tôi dã vu?t qua bao nhiêu c?ng gác c?a c?nh sát vì nói là mu?n mang thu?c lá West di phát cho dân Ðông Ð?c.”

H? dã d?u xe ngay bên c?nh xe c?a dài BBC và nh?ng hãng truy?n thông khác.

Ông k?, dã “vui dùa nhu diên” gi?ng bao ngu?i khác trong dêm dó, b?ng cách “chen nhau trèo lên tu?ng, r?i roi xu?ng phía Ðông Ð?c” r?i du?c lính gác bên Ðông Ð?c d? d?y, d?n qua c?ng nh? dua v? phía Tây Ð?c, “r?i l?i trèo lên ngã xu?ng n?a, và trò choi b?t d?u l?i t? d?u.”

“L?n này, không ai b?n ai h?t!”

“Ðó là l?n d?u tiên trong l?ch s? nu?c Ð?c.” Ông nói.

“C?m giác ông lúc dó ra sao?”

“?, vui bu?n l?n l?n!”.

Ông Matthais cho bi?t hôm dó các du?ng b? dóng l?i h?t, “không ai di b? du?c, mà xe cung không lái di du?c.”

T? Ðông Ð?c, không bi?t bao nhiêu ngàn ngu?i tràn ra du?ng, h? ti?p t?c túa ra ti?n v? phía c?ng Brandenburg.

“Ngu?i ta ph?i dua tr? em và xe d?y con nít (strollers) lên d?u d? di, vì dông ngu?i quá.”

Ông Matthais ch? vào m?t t?m hình d?c kín ngu?i r?i b?o r?ng, “? ngoài còn dông hon t?m hình kia r?t nhi?u.”

Th?n th? d?ng tru?c b?c hình có t?a “Bu?c Ð?u C?a Cách M?ng” (First Step to Revolution), cô Angela Mueller, 25 tu?i, d?n t? Ðông Ð?c, cho chúng tôi bi?t cha cô dã ch?t vì b? dàn áp trong cu?c bi?u tình này.

Ðó là t?m hình ch?p c?nh hàng ngàn ngu?i xu?ng du?ng ph?n d?i s? gian l?n c?a m?t cu?c b?u c? d?a phuong t?i Ðông Ð?c. Du?i hình, hàng ch? ghi chú vi?t: “Ðây là nh?ng h?t gi?ng n?y m?m cho dân ch?.”

“Nhung nh? nh?ng ngu?i nhu cha tôi mà chúng ta có ngày hôm nay.” Cô nói, nhu t? an ?i.

T? giã Angela Mueller, tôi bu?c qua m?t t?m hình có t?a d? “Chúng ta cùng m?t dân t?c” (We are one people). Ðây là t?m hình ch?p c?nh nh?ng ngu?i tr? Ðông Ð?c bi?u tình dòi th?ng nh?t d?t nu?c.

G?n b?c hình này, hai thanh niên tr?, Eric Hordes, 22 tu?i và Ferdinand Maurer, 23 tu?i, c? hai cùng là ngu?i g?c Ðông Ð?c, hi?n s?ng ? Tây Ð?c, v?a xem hình v?a d? phát “brochures” v? “L? H?i T? Do” (Festival of Freedom) cho du khách.

H? cho bi?t là sinh viên v?a ra tru?ng mùa Hè nam nay, và dang v?a làm thi?n nguy?n cho “L? H?i T? Do,” v?a tìm vi?c làm sinh nhai.

Eric b?o tôi, ngày b?c tu?ng s?p d?, em còn quá nh? nên không nh? gì nhi?u. Tuy nhiên ít lâu sau gia dình em qua Tây Ð?c sinh s?ng.

“Nhung cha m? em lúc nào cung nói v? vi?c th?ng nh?t d?t nu?c.”

“Ðó là di?u t?t d?p nh?t x?y d?n cho C?ng Hòa Liên Bang Ð?c.” Eric nói.

Ferdinand cho bi?t em v?a tìm du?c vi?c, và sau L? H?i T? Do s? b?t d?u di làm.

Ferdiand cung d?ng ý v?i Eric, th?ng nh?t d?t nu?c là di?u t?t, “k? c? vi?c m?i ngu?i dân hi?n gi? di làm ph?i trích ra 7% luong d? cho vào qu? “Wiederaufbauder Ost Deutschland,” d?ch là “Tái Thi?t Ðông Ð?c.”

M?t du khách tên Nicholas Vannie, 45 tu?i, d?n t? Ý Ð?i L?i cho bi?t ông c? tình d?n tham b?n ? Ðông Ð?c vào d?p này, d? tham d? l? k? ni?m 20 nam s?p d? b?c tu?ng Bá Linh.

Ông Vannie ch? vào t?m hình có t?a “Tài Li?u Này Thu?c V? Chúng Tôi” (The Files Belong to Us), và nói r?ng ngày xua b?n ông dã tham d? cu?c bi?u tình này.

Ðây là t?m hình ch?p cu?c bi?u tình dông 50,000 ngu?i d? dòi công khai hóa tên nh?ng ngu?i dã làm m?t thám trong co quan an ninh qu?c gia (Stasi) trong chính quy?n C?ng S?n Ðông Ð?c, cung nhu b?ch hóa h? so m?t v? m?i ngu?i dân Ðông Ð?c, do m?t thám l?p ra.

M?t t?m hình khác mô t? khuôn m?t s?ng s?t c?a nhi?u ngu?i Ðông Ð?c khi khám phá ra là chính b?n thân, c?p trên, hay nhân viên c?a h? là ngu?i dã t?ng làm m?t thám và thi?t l?p h? so v? h?, trong dó có d? m?i chi ti?t, nhu tên c?a b?n gái, thích an món gì, di d? l? ? dâu, thân thi?t v?i ai. L?i ghi chú vi?t: “M?t thám c?a C?ng S?n Ð?c thi?t l?p h? so cho b?n tri?u ngu?i Ðông Ð?c, và hai tri?u ngu?i Tây Ð?c. D?p b? co quan m?t thám và b?ch hóa nh?ng h? so này là bu?c then ch?t d? cu?c Cách M?ng du?c thành công.”

Theo dà, m?t chu?i nh?ng s? ki?n dã d?y m?nh cu?c Cách M?ng Hòa Bình. Tù nhân c?a các tr?i tù Ðông Ð?c t? ch?c nh?ng cu?c tuy?t th?c t?p th?, dòi h?i di?u ki?n s?ng t?i thi?u trong tù, và xét l?i b?n án c?a h? theo lu?t d?nh.

M?t t?m hình mô t? c?nh các tù nhân c?a nhà tù Bautzen thò tay ra c?a s? d? dua ra nh?ng kh?u hi?u vi?t trên gi?y cho bi?t h? dang tuy?t th?c ph?n d?i chính quy?n. L?i ghi chú vi?t: “Vào ngày 30 Tháng Mu?i M?t, 1990, 1,800 tù nhân t?i tr?i tù Bautzen dã t? ch?c cu?c tuy?t th?c t?p th? d?u tiên, kéo theo m?t chu?i tuy?t th?c t?p th? c?a các tr?i tù khác ? r?i rác kh?p Ðông Ð?c vào ngày 4 Tháng Mu?i Hai.”

M?t trong nh?ng t?m hình mang l?i n? cu?i hi?m hoi cho nh?ng ngu?i xem tri?n lãm là hình m?t bà c? tr?nh tr?ng b? lá phi?u vào thùng phi?u. Hình không có chú thích, ch? v?n v?n: “Lá phi?u d?u tiên - Tháng Tám, 1990.”