Nguy?n M?nh Trinh

Ð?C M?T TUY?N T?P THO TRONG NU?C

    Tôi d?c  “ Tuy?n T?p Tho  1945-1975”   do H?i Nhà Van TP HCM (t?c  Sàigon) xu?t b?n. T?t c? g?m 52 nhà tho, quen tên có, l? tên có,  sáng tác trong m?t th?i gian dài 30 nam. Theo d?nh ki?n c?a tôi, ch?c là m?t tuy?n t?p tho  giá tr? l?m. Ch?ng gì cung là m?t công trình tuy?n ch?n c?a  m?t h?i nhà van có nhi?u h?i viên cung nhu có nhi?u ho?t d?ng du?c chính quy?n chú ý y?m tr?.  Nh?t là, in vào d?p k? ni?m 300 nam thành ph? Saigòn, lúc mà nhi m?c quan chiêm,  du?c c? nu?c và  c? ? h?i ngo?i xa xôi chú ý t?i…

    Th? mà, tôi có hoi th?t v?ng. N?u nói m?t cách c?c doan, toàn tho d? không thì không trung th?c . Cung có vài bài hay, có khi  dã lâu nhu bài tho “ Tha La  “ c?a Vu Anh Khanh, hay  m?i dây nhu “ Quê huong “ c?a Giang Nam. Tho vi?t b?ng rung d?ng th?c , c?m nghi th?t.

    Nhung ph?n dông, tuy?n t?p tho có vóc dáng c?a nh?ng t?p tho tuyên truy?n c?a m?t th?i nào còn  chi?n tranh.  ? dó , t?i 99 ph?n tram là  nh?ng “ gi?t gi?c thù” , nh?ng “ du?ng Bác di”, nh?ng “ cam h?n”, nh?ng “ hy sinh”. ? dó, cung có nh?ng d?a danh, có Tháp Mu?i, có U Minh, có AnPhú… nhung toàn là c?a nh?ng noi chi?n d?a c?a nh?ng chi?n th?ng trong tuyên truy?n mà thua b?i trong th?c t?. Ðã bao nhiêu nam trôi qua, nh?ng bài tho trái mùa nhu th? l?i du?c tuy?n d? khoác áo d?i di?n cho m?t  n?n thi ca thì có l? ch? ? nh?ng qu?c gia  mà s? bung bít và chuyên ch? khi nan h?c ch? là m?t công c? ph?c v? cho chính tr?!!!

  Thí d?, nhu bài tho  c?a Nguy?n Th?  Ðu?c, c?a chuy?n tu?ng tuong hai ngu?i dánh b?i c? m?t ti?u doàn , sao y l?i nh?ng b?n th?o cu rích c?a nh?ng truy?n nhu ki?u Thu?ng Cam L?nh c?a H?ng Quân Trung C?ng xua:

 “… Giac, b?n tram quân

   Ta, ch? hai ngu?i lính tr?

   Yù chí t?o thành tr?n th?

  Ðã giành th?ng l?i v? mình

   Sáu l?n gi?c vào gi?c ch?t

  Sáu l?n chi?n th?ng v? vang

 Huy, Hu? dôi trai An Khánh

 Ðánh tan c? m?t ti?u doàn..” 

 M?t nhà tho vô danh nhu Nguy?n Th? Ðu?c k? trên  vi?t nhu m?t van nô nhu v?y có th? bình thu?ng, tuy mang vào tuy?n t?p tiêu bi?u cho m?t n?n thi ca  cung hoi khó coi. Còn nh?ng nhà tho “ có danh “ mà cung có nh?ng tác ph?m  g?i là “ tho” mà th?c ch?t ch? là nh?ng bài “ vè”  không hon không kém…

 M?t nhà “tho” ,  có vai v? van chuong, tuy tên tu?i hoi l?p d?,  Rum B?o Vi?t, l?i có bài  “ siêu l?c bát “ trong quy?n sách,  bài tho mang tên “ Tang gia” :

   “ Nh? mình trong tr?n Sóc Xoài

 chua chi m?t nhoài th? h?t hoi ra

 du?c dua v? tr?i tang gia

tr?ng m?t dám cà tr? n? dom bông

 d?n khi cà chín h?ng h?ng

 mình du?c an ròng sinh t? B,C

bây gi? mình d?o dai ghê”

 Tôi không dám phê bình ki?u tho “ hi?n th?c xã h?i ch? nghia” nhu v?y. Nhung so sánh  v?i tho danh ti?ng Bút Tre du?c ch? ph?i không b?n? Nghe nói ông này là m?t trong nh?ng nhân v?t ch? ch?t c?a cái g?i là H?i Nhà Van thành ph? Saigòn.

 M?t bài tho khác , c?a  Di?p Minh Tuy?n, ngu?i dã vi?t bài c?nh giác hi?n tu?ng d?ch ? h?i ngo?i l?i d?ng   h?p luu  xâm nh?p  vào trong nu?c d? lung do?n dánh phá tùm lum trong môi tru?ng van hóa. Ông này cung có bài tho l?c bát khá “ siêu”, bài “Qua Ti?n Giang” :

 “ qua con sông c?a tu?i tho

tu?ng nghe tr? l?i, h?n mo m?ng nhi?u

dã thôi không ti?ng sáo di?u

 mà nghe n?ng chiu tr?i chi?u tr?c thang

dã lâu không l?i tung tang

gi? ghe g?n  máy vút bang kh?i c?n

 dã thôi m?t thoáng b?n ch?n

nhìn b? quê n?i b?t d?n nhói tim…”

Tho l?c bát mà d? dãi ch? nghia nhu v?y mà du?c tuy?n ch?n thì cung “ nhói tim “ th?c !!! Hay là t?i cái ch?t “ trung v?i Ð?ng” , h?ng t?t hon chuyên, dù trong ph?m vi tho ca nên du?c tuy?n ch?n ?

 M?t bài tho khác , cung l?c bát c?a m?t ông mà nhà van Vu Thu Hiên g?i là d?i gian th?n th?i d?i mang tên Sáu Búa, Lê Ð?c Th?, Uûy viên B? Chính Tr? Trung Uong ,  tru?ng ban t? ch?c  Ð?ng, m?t ngu?i gây ra bi?t bao nhiêu là oan khu?t cho nh?ng ngu?i  góp  nhi?u công lao cho ch? d? ? phe cánh khác  mà b? truy d?n hành h?. Bài tho  “ Em liên l?c”

   “.. gió lùa chi m?y gió oi

Em di tr?n gió, l?i ng?i bên anh

 L?nh lùng chi?c áo mong manh

 Tay g?y gh? l? m?t xanh , nanh vàng

 Thuong em thuong quá là thuong

 Lân la em k? do?n tru?ng anh nghe

 Tu?i em m?i có mu?i lam

 Ngu?i làng C? N?m , ch?c anh bi?t r?i

M?i hôm nào gi?c d?n noi

 c?a nhà giây phút toi b?i ra tro…”

Tôi c? tìm ra cái hay c?a ông nhà tho lãnh t?,  thí d? nhu t? cô gái mà “m?t xanh , nanh vàng” . Tho   v? v?i  nhu v?y  ch?c là c?a qu? ch? ch?ng ph?i c?a ngu?i. có ph?i?   Và  lu?t v?n l?c bát nhi?u khi  cung du?c d?  dãi dôi chút cho tròn câu dù không tròn v?n!!!

 Tho nhu th? d? d?n n?i m?t nhà tho khác, Tr?n M?nh H?o,  mà bây gi? có ngu?i dã g?i là Chí Phèo trong van h?c Vi?t Nam , dã ph?i kêu lên, cung trong m?t bài tho ? tuy?n t?p này :

   ‘ H?i nh?ng tán tho tròn xoe tán n?m

 H?i nh?ng tán d? h?i nh?ng tán da

 Xin d?ng bi?n chúng tôi thành chú cu?i… “

Không ph?i t?t c? nh?ng bài tho vi?t v? chi?n tranh ho?c d? tài t? qu?c d?u không hay ho?c tác d?ng tuyên truy?n l?n át các y?u t? ngh? thu?t khác. N?u có chân tài và chân th?c, t? c?m xúc th?t s? bi?n thành nh?ng bài tho t?o du?c ?n tu?ng t?t cho d?c gi? và có th? có d?i s?ng dài vu?t qua du?c s? dãi l?c c?a th?i gian.  Tôi d?c  t?t c? hon m?t tram bài tho , th?y ph?n dông có chung m?t khuôn dúc c?a m?t chân dung con ngu?i du?c ch? d? minh h?a b?ng  nh?ng phác h?a gi?ng nhau. Hi?m v?ng tình c?m cá nhân mà tràn d?y nh?ng suy nghi  c?a nh?ng anh hùng du?c nói d?n  nhi?u nhung trên s? th?t ch? là nh?ng phù diêu du?c t?o d?ng b?ng th? thu?t. Cái “Tôi” có tính ch?t chung ch? không là riêng tu cá nhân. Ch? d? ?y dã t?o nh?ng khuôn dúc d? có nh?ng m?u ngu?i  cùng khoác chung m?t t?m áo d?ng ph?c trong van chuong.

     Nh?ng bài tho hi?m v?ng n?i bu?n và tràn ng?p ni?m vui.   Toàn là nh?ng n? cu?i , là nh?ng ph?n kh?i , tin tu?ng vào m?t hi?n th?c s? r?t tuoi sáng, dù bây gi? gian kh?.   Hình nhu dó là ch? truong c?a m?t n?n van h?c ch? huy mà có nhu?i dã ví von “ ch? toàn là bông v?n th?”.

 Nguy?n Hung Qu?c  dã trích d?n m?t lo?t nh?ng nh?n xét c?a nh?ng ngu?i dang c?m bút ? trong nu?c v? tho. T?u chung , cung là m?t k?t lu?n cho m?t n?n thi ca don di?u và gi?ng nhau h?t m?c. Nh?ng nh?n xét này cung r?t thích h?p d? phân tích v?  tác ph?m “ Tuy?n T?p tho 1945-1975 “ này

    “ ..  S? gi? t?o l?i d? ra s? don gi?n và don di?u, Theo Vuong Trí Nhàn trên báo Van Ngh? s? 14-9-85 “ Theo s? quan sát c?a nhi?u anh em làm ngh?( Phê bình van h?c, N.H.Q. chú 0 hi?n nay thì c? các anh ch? l?p tru?c l?n các b?n làm tho tr? bây gi? vi?t r?t có ngh?. Ch? có di?u các bài hto in trên báo nhi?u khi hao hao gi?ng nhau không t?o du?c ?n tu?ng riêng.” Trên báo Quân Ð?i Nhân Dân s? 6-6-1987, Anh Ng?c cung vi?t tuong t? “ Trên cái n?n k? thu?t khá v?ng vàng ngu?i vi?t dóng vai trò nh?ng th? th? công lành ngh? ra s?c ch?m tr? theo nh?ng m?u d?nh s?n. Ðó là các th? tho minh h?a du?ng l?i run r?y quanh nh?ng c?m xúc gi? t?o bé b?ng nh?t nh?o.” R?i trên báo Van Ngh? s? 10-5-1986, Võ Van Tr?c cung vi?t tuong t? “ m?t trong nh?ng di?u k? nh?t c?a tho là s? gi?ng nhau gi?a tác gi? này và tác gi? kia, gi?a tác ph?m này và tác ph?m kia. Ðã có nhi?u lúc chúng ta kêu lên : n?u b?t tên tác gi? l?i, ngu?i d?c không doán  bi?t du?c bài tho c?a ai. Tình tr?ng dó d?n nay v?n còn : khi có m?t v?n d? xã h?i m?i m?, m?t lo?t bài tho ra d?i hao hao gi?ng nhau v? th? hi?n ,hao hao gi?ng nhau v?  vi?c x? d?ng ch?t li?u- nguyên nhân ch? y?u c?a tình tr?ng ?y là hao hao gi?ng nhau v? d? c?m xúc c?a tác gi?. Trên báo Nhân Dân  s? ra ngày16-10-1988  Vu Duy Thông cung vi?t tuong t? “ Thi?u di ph?n máu th?t v?i cu?c d?i, xu?t hi?n nhan nh?n nh?ng bài tho   gi?ng nhau m?t cách trung bình nh?ng c?c si-rô ngòn ng?t  h?ng h?ng ? các qu?y gi?i khát góc ph?” Trên báo SaiGòn Gi?i Phóng s? ra ngày 21-6-1987, trong m?c Th?i S? Van Ngh?, m?t ngu?i ký tên t?t là V.N. g?i m?t cách t?ng quát dó là “ nh?ng bài tho ca ng?i chung chung( m?t lo?i kuong khô” vi?t theo công th?c có s?n ) nh?ng bài tho th?i s? máy móc ?u tri …”( Van H?c Vi?t Nam du?i ch? d? C?ng S?n _ Nguy?n Hung Qu?c )

   L?y m?t lo?t nh?n xét nhu v?y d? có m?t k?t lu?n cho m?t tuy?n t?p tho  nhu th? có thích h?p không? Tôi còn nghi ch?ng nh?ng  thích h?p màø còn chính xác n?a!! Nh?ng  bài tho vi?t v? nh?ng bi?u tu?ng anh hùng nhung có khi cung là nh?ng th?ng khùng th?ng diên  nhu nh?ng con ng?a b? che kín m?t ch? còn bi?t ngóng c? nhoai v? phía tru?c theo nh?ng nhánh c? xanh tu?ng tu?ng c?a m?t lo?i ch? nghia dã b? phá s?n trên th? gi?i … (NMT)