Nhìn v? chính sách c?a chánh quy?n Obama



Vi?t Nguyên (d?c bi?t c?a Ngày Nay)

LTS – T? Bàn Vi?t Houston là c?t m?c bàn v? các v?n d? th?i s? t? chính tr? t?i kinh t?, van hóa... do nhà báo Vi?t Nguyên trong ban biên t?p Ngày Nay ph? trách. Ông cung là m?t bác si làm vi?c t?i Houston.

Nam K? S?u con trâu l?ng l?ng di d?n, b? l?i d?ng sau m?t nam l?ch s?. M?t nam c?a nh?ng ?o ?nh và ?o tu?ng nhu nh?ng con s? 8 c?a Th? V?n H?i mùa Hè ? B?c Kinh. Sau th? v?n h?i, Hoa K? và c? th? gi?i toàn c?u hóa tu b?n tan v? m?t ngày sau con bão tài chánh Wall Street, kh?ng ho?ng th? tru?ng ch?ng khoán, giá nhà s?p cùng s? ch?y máu c?a ba d?i công ty xe hoi.

Thê gi?i bu?c vào con kh?ng ho?ng c?a niêm tin trong khi Hoa K? dón m?ng tân T?ng th?ng da mâu d?u tiên trong l?ch s?.  Ch? trong ba tháng các nét tuoi tr? t? tin c?a T?ng th?ng Barack Obama  thay d?i, tóc b?c, m?t có nh?ng v?t nhan và tu l?. Ông ph?i d?i dâu v?i nh?ng b?t ng? c? v? dôi n?i và d?i ngo?i trong nam 2009, có nh?ng v?n d? hoàn toàn khác h?n trong th?i gian tranh c? cu?i nam 2008.

V?n d? d?i n?i

Ð? d?i phó v?i nh?ng khó khan tru?c m?t, tân T?ng th?ng Barack Obama dã ch? truong thay d?i trong th?i gian tranh c?. V?i n?i các m?i, ngu?i ta dã thây nh?ng ?nh hu?ng l?n trong th?i gian tranh c? dã thay d?i ch? truong c?a ông. Các th? l?c chính tr? c?a gia dình Kennedy, Bill Clinton và liên doàn công nhân dã cho th?y ông Obama không th? hoàn toàn d?c l?p. Các quy?n l?i du?c trao d?i trong vi?c ch?n l?a n?i các và l?n d?u tiên nh?ng ngu?i xu?t s?c trong gi?i trí th?c du?c ch?n l?a d? gi? nh?ng ch?c v? quan tr?ng m?c dù l?ch s? cho th?y nh?ng ngu?i tên tu?i trí th?c sáng chói không ph?i là nh?ng ngu?i gi?i trên tru?ng chính tr?. Bà Thu?ng ngh? si Hillary Clinton, B? tru?ng Ngo?i giao và B? tru?ng Qu?c phòng Robert Gates là nh?ng guong m?t cu dã sai l?m v? chi?n tranh Iraq; h? có cùng quan di?m v?i TT George W.Bush dù r?ng TT Obama dã ch? trích n?ng n? chính quy?n Bush. Bà Ngo?i tru?ng Hillary Clinton    du?c b? nhi?m và s? khó b? cách ch?c cùng v?i nh?ng nhân v?t trong chánh quy?n Clinton cu nhu ông Larry Summers, c? v?n Kinh t? c?a chính quy?n m?i dã t? ch?c Vi?n tru?ng Ð?i h?c Harvard sau nh?ng phát bi?u có tính cách k? th? v? v?n d? khoa h?c và n? gi?i.  B? tru?ng Tài chánh Timothy Geithner c?u ch? t?ch Ngân hàng Liên bang N?u U?c thi?u kinh nghi?m ngoài kinh nghi?m gi?ng hu?n và nhà bác h?c Steven Chu, gi?i Nobel v? V?t lý du?c l?a ch?n làm B? tru?ng Nang lu?ng vì tên tu?i, trên th?c t? ch?c v? th?t s? không quan tr?ng.

S? nang d?ng và thi?n chí c?a TT Barack Obama dã b? th? thách ngay sau ngày d?c c?.  Chuong trình c?u vãn các công ty xe hoi d? ngh? TT George W.Bush ph?i thi hành ngay dã th?t b?i. Nh?ng v? tham nhung ? Illinois qua Th?ng d?c Blagojevich không ?nh hu?ng tr?c ti?p d?n ông  Obama nhung dã gieo nh?ng nghi ng?.  S? rút lui c?a Th?ng d?c New Mexico Bill Richardson qua v? di?u tra tham nhung c?a công ty CDR ? Beverly Hills hon m?t tri?u  500 ngàn M? kim và s? thi?u kinh nghi?m, c?a c?u chánh van phòng chánh ph? Clinton ông Leon Panetta trong ch?c v? giám d?c CIA dã là nh?ng cái v?p ban d?u c?a tân t?ng th?ng.

Ð?ng Dân Ch? m?nh v? kinh t?, v?i lý do dó dân Hoa K? dã b? phi?u cho ông Obama và d?ng Dân Ch?.  Chuong trình kinh t? 800 t? M? kim d? s?a ch?a, b?o t?n h? t?ng ki?n trúc du?c xem là chuong trình thúc d?y kinh t? hay chi tiêu tùy thu?c vào cái nhìn c?a d?ng Dân Ch? hay d?ng C?ng Hòa.  Chuong trình t?n kém, k? c? $500 gi?m thu? cho công nhân d?c thân và  1000 M? kim cho công nhân có gia dình, có v? v?i vã dã g?p s? ch?ng d?i c?a bà Ch? t?ch H? vi?n Nancy Pelosi.  Chuong trình ch? truong môi tru?ng xanh b? nghi ng? vì tính cách khoa h?c c?a hi?n tu?ng ?m toàn c?u và s? suy gi?m giá d?u quá nhanh dã làm cho chuong trình nguyên li?u thay th? d?u khó th?c hi?n.

V?i 700 t? M? kim cho “Ngh? d?nh ?n d?nh kinh t? c?p th?i” và “ngh? d?nh c?u vãn các công ty xe hoi”, chuong trình kinh t? c?a chánh quy?n Obama s? tang chi phí lên d?n m?t ngàn t? M? kim trong 100 ngày d?u tiên c?m quy?n c?a tân t?ng th?ng.  Chuong trình nhu câu chuy?n ti?u thuy?t c?a bà Ayn Rand (Atlas Shrugged), các chánh sách dáp ?ng v?i nh?ng con kh?ng ho?ng kinh t? b?ng cách gia tang lu?t l? di?u hành, lu?t m?i, và chuong trình m?i thay vì ph?i th?t lung bu?c b?ng, “b? t?t c? thu? l?i t?c và sa th?i t?t c? công nhân viên!” Chánh quy?n Obama làm ngu?c l?i, theo gi?ng con du?ng C?ng Hòa b?t thu? l?i t?c cho dân có l?i t?c th?p nhung “tang thu? l?i t?c c?a các công ty”.

V?i chuong trình kinh t? m?i, ngân qu? thâm th?ng nam 2009 du?c u?c tính là 1.19 ngàn t? M? kim chi?m 8.3% T?ng s?n lu?ng qu?c gia s? tang lên 1.8 ngàn t? M? kim, 12.5% TSLQG.  S? tiêu xài c?a chánh quy?n lên d?n 27.5% tru?c chi phí y t?, và chuong trình xã h?i hóa y t? chua ch?c du?c th?c hi?n vì s? ch?ng d?i c?a các th? l?c tài chánh.

Chánh quy?n Obama d? tính dua 100 t? M? kim vào chuong trình Medicaid dành cho ngu?i nghèo, m?t chuong trình dang d? v?, các bác si không gia nh?p (40%) vì ti?n tr? quá th?p, gian l?n 10% và b? l?m d?ng d?n 30%. Các nghiên c?u v? b?nh tim m?ch nam 2005 và 2006 cho thây các b?nh nhân b? b?nh tim trong chuong trình Medicaid có t? l? ph?c h?i th?p hon các b?nh nhân có b?o hi?m tu và nghiên c?u v? b?nh ung thu nam 2005 cung dua d?n k?t qu? tuong t?.

Không ph?i kinh tê gia, chúng ta cung th?y tiêu xài ph?i c?n ti?n dóng thu? c?a dân. C?t thu?, chánh quy?n thi?u ti?n ph?i vay mu?n du?c thêm, không vay mu?n ti?n chánh quy?n ph?i in thêm ti?n, cái vòng lu?n qu?n ?y chánh quy?n Obama ph?i gi?i quy?t.  M?t di?u ch?c ch?n là m?c dù TNS Obama dã th?ng c? v?i s? phi?u cao và d?ng Dân Ch? ki?m soát da s? c? hai vi?n nhung s? h?p tác c?a hai d?ng không d? dàng. C? xem tru?ng h?p th?ng d?c Arnold Schwarzenegger và d?ng Dân Ch? ? California thì ngu?i ta có th? doán du?c s? h?p tác c?a hai d?ng Dân Ch? và C?ng Hòa vào nh?ng ngày tháng t?i nhu th? nào.

Ð?i ngo?i c?a chánh quy?n Obama.

Chi?n tranh kh?ng b? v?n là v?n d? d?i ngo?i hàng d?u c?a chánh quy?n Obama. Các thành ph?n Dân Ch?, m?c dù b?t d?ng ý ki?n và chính sách c?a TT Bush ? Iraq và A Phú Hãn, v?n ph?i công nh?n ông Bush dã gi? Hoa K? an ninh trong vòng tám nam qua.

Tân phó T?ng th?ng Joe Biden dã khi?n TT Obama gi?n d? khi nói lên s? th?t “Chánh quy?n Obama s? ph?i dôi phó và b? th? thách v?i kh?ng b? trong nh?ng tháng d?u”.

Hoa K? rút quân kh?i Iraq nhu?ng ch? quy?n l?i cho dân Iraq và quân kh?ng b? dã s?n sàng dón ch? quân d?i Hoa K? trên chi?n tru?ng m?i ? A Phú Hãn nhu ?ng c? viên t?ng th?ng Obama dã mong mu?n trong k? tranh c? t?ng th?ng.  Kh?ng b? dã gây r?i lo?i vùng Tây B?c Pakistan khi?n chánh quy?n Pakistan ph?i rút 10,000 quân t? biên gi?i A Phú Hãn v? biên gi?i ?n, th? l?ng vùng biên gi?i A Phú Hãn.  Hoa K? tang 20,000 quân ? A Phú Hãn và lo s? chi?n tranh gi?a ?n và Pakistan s? x?y ra nh?t là sau v? kh?ng b? ? Mumbai. Trong hon 5000 nam l?ch s? v?i nh?ng thành tích ch?ng ngo?i xâm, A Phú Hãn là noi Hoa K? có th? lún sâu nhu Sô Vi?t  vào th?p niên 1980 hon là Iraq.

Guong m?t chi?n tranh kh?ng b? cung thay d?i v?i chánh sách, t? “theo hay ch?ng” c?a chánh quy?n  Bush d?i qua “nói chuy?n v?i k? thù” m?i l?n Hoa K? lún sâu vào chi?n tranh, nhu th?i chi?n tranh VN, c?a chánh quy?n Obama qua nh?ng l?n tranh lu?n trong nh?ng tháng tranh c? gi?a ông Obama và John McCain.

“Nói chuy?n v?i k? thù” s? du?c bà Ngo?i tru?ng Hillary Clinton áp d?ng ? Trung Ðông sau khi chi?n tranh gi?a Do Thái và Palestin bùng n? ? gi?i Garza vào nh?ng ngày cu?i nam 2008. Bà Hillary Cliton s? ph?i dôi phó v?i kh?i ? R?p trong dó các nhà lãnh d?o dã tang hàng tram tri?u M? kim cho co quan thi?n nguy?n Clinton.  Chánh sách d?i ngo?i ? Trung Ðông c?a bà Clinton không b?o d?m s? thành công gi?ng nhu nh?ng chánh sách c?a các chánh quy?n tiên nhi?m Clinton và George W.Bush.

Trong th?p niên 1990, TT Bill Clinton dã th?t b?i trong vi?c di tìm hòa bình Trung Ðông. Chánh sách th?t b?i ?y có ?nh hu?ng kéo dài cho d?n nay.

Chánh sách c?a TT George W.Bush nh?m thay d?i tình tr?ng chính tr? Trung Ðông, dân ch? hóa Iraq, bao g?m can thi?p và xen l?n vào n?i tình c?a các qu?c gia Trung Ðông cung th?t b?i. Chánh sách c?a ông Bush dã du?c th?c hi?n: vi?t l?i lu?t can b?n cho ngu?i Palestine, b? nhi?m các nhà lãnh d?o d? thay d?i n?i tình Palestine, xác d?nh vai trò c?a Hoa K? trong hi?p d?nh gi?a TT Bush và Th? tu?ng Do Thái Ariel Sharon nam 2004, khuyên khích s? h?p tác gi?a hai thành ph?n H?i giáo Fatah và Hamas, c?m v?n Syria, ngan ch?n nói chuy?n gi?a Do Thái và Syria, du?c ti?p t?c trong 12 tháng cu?i c?a chánh quy?n Bush.  Nh?ng th?a hi?p ?y vào cu?i nam 2008 v?n là nh?ng h?a h?n r?ng v?i nh?ng bu?i h?p không k?t qu? gi?a bà Ngo?i tru?ng Condoleezza Rice và các nhà lãnh d?o Do Thái.

Chánh sách không nói chuy?n v?i k? thù c?a ông Bush không dem dên k?t qu? cung nhu nh?ng phuong th?c c?a c?u TT Bill Clinton. Các ông Daniel Kutzer và Martin Indyk chuyên viên Trung Ðông cho th?y cách th?c c?a chánh quy?n Clinton thi?u k? lu?t, không khi?n hai phe Do Thái và Palestine nh?n lãnh trách nhi?m khi chiên tranh x?y ra và thi?u chi?n lu?c rõ ràng.

Có m?t di?u dáng chú ý là khi Hoa K? không nhúng tay thì các cu?c dàm phán gi?a Do Thái và kh?i ? R?p thành công! Nh?ng lân dó là l?n TT Anwar Sadat di tham Jerusalem th?i TT Jimmy Carter (nh? v?y TT Sadat do?t gi?i Nobel Hòa Bình) thuong thuy?t Oslo nam 1993 v?i nh?ng quy?t d?nh don phuong không do chánh sách c?a Hoa K?, hi?p d?nh gi?a Do Thái và Jordan, và cu?c thuong thuy?t tr? l?i gi?a Do Thái và Jordan nam 2008 do Th? Nhi K? làm trung gian.

Nh?ng th?t b?i ? Camp David nam 2000, Anapolis nam 2007 và 2008 là nh?ng ví d? bu?n th?m khi có s? hi?n di?n c?a Hoa K?.

Trong nam nay, TT Barack Obama ph?i d?i d?u v?i nh?ng thay d?i ? Trung Ðông.  Ngày 9/1/2009 nhi?m k? t?ng th?ng Palestine c?a ông Abbas ch?m d?t. Tháng 2/2009 dân Do Thái s? ch?n Th? tu?ng m?i ho?c ông Tzipilivni m?t chánh khách m?i ho?c ông Benjamin Netanyahu m?t guong m?t cu.  Tháng 5/2009 cu?c tuy?n c? ? Lebanon s? dem d?n m?t chánh quy?n liên hi?p không thi?n c?m v?i Hoa K? dem lo ng?i d?n Do Thái.  Nam 2009 cung là nam dân th?a hi?p chu?n nhu?ng quy?n gi?a Hoa K? và Iraq, trong khi dó chuong trình nguyên t? c?a Iran ti?p t?c.

Tr?t t? th? gi?i m?i càng ngày càng rõ v?i Trung Qu?c là m?t cu?ng qu?c m?i sau khi chánh quy?n Bush d? Trung Qu?c phát tri?n H?i quân, dóng chi?c Hàng không M?u h?m d?u tiên, d? chi?n h?m tu?n ti?u Phi Châu, chiên h?m Tr?nh Hòa di tu?n vùng Thái Bình Duong.  Mô hình Trung Qu?c có co m?nh hon sau khi mô hình kinh t? Hoa K? s?p d? và co h?i dân ch? ?  Vi?t Nam m? m?t v?i s? de d?a c?a H?i quân Trung Qu?c, bài h?c Nga và Georgia, thêm vào là bà c? v?n ngo?i giao c?a TT Obama bà c?u Ngo?i tru?ng th?i Clinton Madeleine Albright, dã xem C?ng s?n VN là phong trào Qu?c gia.

Tân t?ng th?ng Obama dã nh?n th?y th?c t? khác bi?t t? ?ng c? viên t?ng th?ng d?n T?ng th?ng. Ông dã du?c nh?ng ngu?i yêu m?n ví ông v?i các T.T F.D.Roosevelt và Abraham Lincoln m?c dù h? chua th?y ông s? hành x? th? nào ? tòa B?ch Oc. M?t di?u ch?c ch?n ông s? thây B?ch Oc là ch?n cô don khi?n các t?ng th?ng b?c d?u.

Nam 1940, TT F.D.R dã x?u trong tòa B?ch Oc vì áp huy?t lên cao, b?n nam sau s?c kh?e ông càng ngày càng suy kém còn TT Abraham Lincoln nam 1864 m?t ng? di loanh quanh  trong tòa B?ch ?c su?t dêm d? b?t cang th?ng!

Tân T?ng th?ng Barack Obama dã cho th?y “thay d?i” chua x?y ra trong chánh ph? m?i c?a ông, nhung “hy v?ng” v?n còn dó, nh?t là n? cu?i tuoi trên khuôn m?t tr? trung dem d?n s? tin tu?ng cho m?i ngu?i.

Vi?t Nguyên

(9-1/2009)