Nguy?n Xuân Nghia

Ai d?c c? cung s? ch? lãnh d?o m?t nhi?m k?

N?u v? kh?ng ho?ng tài chánh âm ? t? nam ngoái mà không bùng n? vào Tháng Chín, v?i k? ho?ch c?p c?u du?c bàn cãi và bi?u quy?t trong hai tu?n h?n lo?n, Ngh? Si Barack Obama s? th?t c? và John McCain s? là t?ng th?ng th? 44 c?a Hoa K?.

Vi?c McCain d?c c? là m?t ngh?ch lý. Ð?ng Dân Ch? có th?a y?u t? th?ng l?n sau tám nam C?ng Hòa ki?m soát Hành Pháp v?i m?t v? t?ng th?ng b? quá nhi?u tai uong và gây ra quá nhi?u v?n d? và v?i m?t d?ng C?ng Hòa m?t d?nh hu?ng l?n c? tri. Lý do c?a ngh?ch lý là cá tánh và kh? nang c?a ?ng c? viên Obama. Vì v?y, dù d?ng Dân Ch? có l?i th?, Obama không d?n tru?c du?c trên nam di?m (5%) và chua th? th?ng du?c t?i b?y tám ti?u bang thu?c lo?i “ngang ng?a”.

Th? r?i, v? kh?ng ho?ng bùng n? 10 ngày sau khi McCain ch?n Th?ng Ð?c Sarah Palin d?ng chung liên danh.

S? ch?n l?a dó d?o l?n th? c? và là ngu?n c? võ l?n cho liên danh C?ng Hòa. Nhung, “hi?u ?ng Palin” và “?o thu?t C?ng Hòa” kéo dài du?c 10 ngày thì b? xóa nhòa trong v? kh?ng ho?ng tài chánh bùng n? ngày 15 Tháng Chín.

McCain ph?i ch?u trách nhi?m v? s? t?t h?u dó.

V? kh?ng ho?ng cho th?y c? hai liên danh d?u không hi?u gì v? cách ?ng phó, nhung ?ng viên McCain không nói ra m?t (trong nhi?u) lý do mà Ngh? Si McCain có nêu lên t? b?n nam tru?c: là h? th?ng tài tr? tín d?ng gia cu c?a hai co s? “bán công” Fannie Mae và Freddie Mac, và vai trò c?a d?ng Dân Ch? trong s? phát sinh lo?i tín d?ng r?i ro và gây d? v? t?t y?u cho hai công ty ?y.

Ông còn li?u linh bu?c ra tuy?n d?u c?a vi?c gi?i quy?t: tuyên b? ngung tranh c? và có th? hoãn tranh lu?n t?i 26, d? v? th? dô khai thông b? t?c cho k? ho?ch c?p c?u.

Làm t?ng th?ng là nh?n trách nhi?m lãnh d?o d? d?i phó v?i th? thách b?t ng?. McCain dám nh?y vào vòng chi?n là di?u hay. Nhung ông không cho th?y mình có góp ph?n vào vi?c gi?i c?u. Ðáng l?, ban tranh c? c?a ông ph?i cho bi?t là t? 22 Tháng Chín d?n mùng ba Tháng Mu?i, ông dã g?p hay nói chuy?n v?i nh?ng ai, làm nh?ng gì cho k? ho?ch c?p c?u tr? giá 700 t? dô la.

Ngu?i ta có c?m tu?ng - có th? sai - là trong hai tu?n ho?ng lo?n c?a th? tru?ng và chính tru?ng, McCain b? lo?n chiêu. ?n tu?ng thu?ng quan tr?ng hon th?c t?, nh?t là trong con h?t ho?ng!

Trong khi ?y, Ngh? Si Obama không dua ra d? ngh? nào sáng hon, và nh?t là không l?y r?i ro bày t? l?p tru?ng v? giá tr? c?a k? ho?ch c?p c?u. Ông bình th?n tranh c? v?i lý lu?n an toàn cho mình v? m?t v?n d? dang du?c qu?n chúng quan tâm nh?t. Và nuôi du?ng ?o tu?ng r?ng d?ng Dân Ch? m?i có kh? nang gi?i quy?t bài toán kinh t? cho qu?c dân. Cho nên, “?o thu?t” C?ng Hòa và “hi?u ?ng Palin” b? tiêu tán vì dòn phép li?u linh c?a McCain.

Trong khi n? Th?ng Ð?c Palin l?i chua vu?t qua làn sóng ngu?c c?a truy?n thông, da s? v?n có c?m tình tiên thiên v?i phe Dân Ch?. Ðây là m?t s? b?t công nhung dã thành công khai mà m?i ?ng c? viên C?ng Hòa d?u ph?i th?y tru?c, và ph?i d?i phó du?c, n?u không thì nên... ? l?i Alaska!

Sau cùng, cu?c tranh lu?n gi?a hai ?ng c? viên phó t?ng th?ng t?i Th? Nam mùng hai tháng 10 dã bom m?t chút du?ng khí cho liên danh McCain-Palin. Bình du?ng khí dó có d? cho McCain ngoi lên kh?i m?t nu?c hay không, ta chua bi?t. Nhi?u ph?n thì k?t qu? tranh c? s? r?t khít khao, và v? t?ng th?ng v?i da s? r?t m?ng s? g?p nhi?u v?n d? r?t d?y, t? ngày 21 Tháng Giêng t?i!

T? c? nam nay, d?ng Dân Ch? c? tri hô là kinh t? b? kh?ng ho?ng vì sai l?m c?a Bush. Th?c t? thì sau sáu nam tang tru?ng d?u, kinh t? M? có th? ph?i qua m?t chu k? di?u ch?nh du?c coi là bình thu?ng. T?i nay, kinh t? chua b? suy tr?m (recession), d?ng nói d?n suy thoái (depression) và càng không b? kh?ng ho?ng (crisis hay great depression) nhu các chính tr? gia c? báo d?ng trong m?t nam tranh c?. Nhung kh?ng ho?ng tài chánh dã bùng n? và lan r?ng nên s? khi?n kinh t? b? ?nh hu?ng vào th?i di?m b?t l?i nh?t.

Suy tr?m là khi dà tang tru?ng gi?m sút trong hai quý li?n, và theo d?nh nghia nhu v?y, ta ch? bi?t khi nó dã x?y ra. Tru?c dó thì ch? d? doán. Ngay tru?c m?t, khi ch? d?i th?ng kê rõ r?t hon v? tình hình kinh t? c?a quý ba (t? Tháng B?y d?n Tháng Chín), ta có th? doán không sai r?ng kinh t? Hoa K? dang trôi vào suy tr?m, n?ng hay nh?, lâu hay mau thì ch? th?y v? sau. Ðây là lý do khi?n th? tru?ng ch?ng khoán không tang v?t sau khi H? Vi?n d?o ngu?c quy?t d?nh d? phê chu?n k? ho?ch c?p c?u vào ngày Th? Sáu mùng ba và có th? s? còn s?t m?t vài ph?n tram vào Th? Hai (bài này du?c vi?t trua Ch? Nh?t mùng nam).

Th? tru?ng dã “tiêu hóa” và k?t h?p vào giá c? nh?ng tin t?c da di?n và tin r?ng k? ho?ch c?p c?u v?a ban hành không k?p c?u vãn tình hình. Mà có gi?m b?t du?c h?u qu? tai h?i c?a suy tr?m hay không (v? cu?ng d? và th?i gian) thì chua ai bi?t du?c.

T?ng th?ng tân c? c?a Hoa K? s? lên lãnh d?o khi kinh t? b? suy tr?m - nhu ông Bush dã b? vào d?u nam 2001 sau v? b? bóng c? phi?u nam 2000, r?i nh?i thêm v? kh?ng b? 9-11 vào Tháng Chín, chi?n d?ch Afghanistan vào tháng 10, v? s?p d? hàng lo?t công ty b?t luong vào tháng 12. Khi ?y, nam ?y, dân M? không có tâm lý ho?ng lo?n và bi quan nhu nam nay và kinh t? ra kh?i n?n suy tr?m nh? vào nam 2002, d? ti?p t?c tang tru?ng, dù không cao cung là có tang tru?ng.

L?n này, tình hình s? khác vì kinh t? Hoa K? dang gi?m dà tang tru?ng và có th? b? nguy ng?p vì kh?ng ho?ng tài chánh th?m xu?ng s?n xu?t. Mà kinh t? toàn c?u v?i ba d?u máy m?nh nh?t là kinh t? Nh?t B?n, Âu Châu và Trung Qu?c d?u suy y?u. Th? gi?i g?p n?n c?ng hu?ng là b?n d?u máy kinh t? m?nh nh?t d?u leo d?c cùng lúc nên không ai kéo du?c ai. N?n kinh t? có s?c kéo m?nh nh?t vì nh?p c?ng nhi?u nh?t là Hoa K? l?i b? trì tr? và s? m?t m?t th?i gian khá lâu d? ch?n ch?nh và c?i t? l?i toàn b? ki?n trúc tài chánh và ngân hàng c?a mình.

Có l?, th? gi?i bi?t di?u dó mà dân M? thì ch? th?y v?n d? c?a mình.

N?u theo dõi “ti?u thu?ng d?nh” b?t thu?ng c?a b?n nu?c Âu Châu (Anh, Ð?c, Pháp, Ý) du?c tri?u t?p t?i Paris vào ngày Th? B?y mùng b?n, ta còn th?y kh? nang ?ng phó r?t kém c?a Liên Hi?p A?u Châu (27 qu?c gia) hay kh?i Euro (15 qu?c gia dùng chung don v? ti?n t? này) và c? Ngân Hàng Trung Uong Âu Châu. Không khá hon chính quy?n Bush, B? Ngân Kh? và Ngân Hàng Trung Uong Hoa K?. Âu Châu thi?u th?ng nh?t nên có kh? nang t? c?u r?t th?p.

Kinh t? Trung Qu?c còn có ch? d?u nguy ng?p hon vì n?u tang tru?ng ch?m là b? kh?ng ho?ng. Kinh t? Nga thì m?p mé b? v?c vì ngân hàng thi?u ti?n và ngân sách s? b?i chi n?ng. Hai th? tru?ng ch?ng khoán Moscow c? dóng c?a th?t thu?ng vì c? phi?u s?t giá n?ng, và vi?c Liên Bang Nga xu?t c?ng ít d?u khí hon trong chín tháng li?n không là tin vui. Khi kinh t? Hoa K? roi vào kho?ng trung nhu trong m?y tháng t?i, kinh t? Ðông Á cung s? kh?n d?n n?ng và kh?ng ho?ng h?i doái r?i ngân hàng có th? bùng n? hàng lo?t...

Trong khi ?y, Hoa K? v?n dang ? trong th?i chi?n! Chính tru?ng c? quên th?c t? ?y. Ngu?i ua nói th?t là McCain l?i không v?ch ra.

V?n d? không ch? là Iraq, Afghanistan và Pakistan hay al-Qaeda và l?c lu?ng Taliban, mà còn là các t? ch?c kh?ng b? n?i hóa, t? phát, du?i danh hi?u al-Qaeda hay không. ? gi?a cu?c chi?n toàn c?u v?i quân kh?ng b? - có th? ra tay t? Maroc qua ?n Ð? t?i Ðông Nam Á-Hoa K? v?n ph?i ?ng phó v?i s? ph?n công c?a Liên Bang Nga nh?m giành l?i ?nh hu?ng dã m?t c?a Liên Xô cu. Và có khi ph?i d?i phó v?i cánh tay n?i dài c?a Putin t?i t?n Trung Nam M?.

V? Georgia báo hi?u s? r?n n?t c?a Âu Châu tru?c s?c ép kinh t? c?a Nga v?i các nu?c Tây Âu cu và s?c ép quân s? c?a Nga v?i các nu?c Ðông Âu cu, t? vùng bi?n Baltic xu?ng t?i r?ng Caucasus... Nhi?u ph?n thì lãnh d?o Tòa B?ch ?c s? bàng hoàng nhìn tr? c?t chính c?a Âu Châu là nu?c Ð?c tìm th? th?a hi?p v?i Liên Bang Nga, nhu dã t?ng th?y nhi?u l?n trong l?ch s?.

Và Minh U?c NATO s? b? thách d? n?ng mà không còn kh? nang tr?n áp d? làm ch? tình hình, vì ch? y?u d?a vào s?c m?nh quân s? c?a Hoa K?. S?c m?nh quân s? ?y dang b? cang m?ng, và s? còn b? kinh t? bào m?ng trong tuong lai tru?c m?t.

Ngân sách Hoa K? không th? cùng lúc cáng dáng n?i hai gánh n?ng là ph?c h?i kinh t? và tang cu?ng binh b?. M?i kh?u hi?u tranh c? d?u che gi?u th?c t? phu phàng là siêu cu?ng Hoa K? dang thi?u phuong ti?n d?m b?o nh?ng cam k?t c?a mình. Trong khi dân Hoa K? ch? nghi d?n nh?ng d?m b?o tài chánh tru?c m?t, an ninh c?a Hoa K? dòi h?i nhi?u cam k?t khác, k? c? quân s?.

Trong m?t th? gi?i h?n mang nhu v?y viên sheriff M? còn dang lo n? nhà c?a, và có th? thi?u d?n nên khó làm tròn nhi?m v?.

N?u nhìn l?i l?ch s? kinh t? M? t? sau N?i Chi?n và s? xu?t hi?n c?a tu b?n ch? nghia Hoa K?, nu?c M? dã tr?i nam sáu l?n kh?ng ho?ng vì h? h?i s?ng chuy?n qua h?t ho?ng b?y. N?ng nh?t là v? T?ng Kh?ng Ho?ng 1929-1933 sau nh?ng nam l?c quan t?u t? Th? Chi?n I. Du lu?n M? ít bi?t v?y, ch? nghe nói d?n t?ng kh?ng ho?ng và phép c?u r?i c?a Franklin Roosevelt. Joe Biden, ?ng c? viên phó t?ng th?ng có 35 nam kinh nghi?m ngh? tru?ng, còn huênh hoang là khi t?ng kh?ng ho?ng bùng n? nam 1929, Roosevelt l?p t?c lên truy?n hình tr?n an qu?c dân. Nam dó, Roosevelt chua làm t?ng th?ng và dân M? chua có truy?n hình!

Ngày nay, các nhà nghiên c?u kinh t? d?u nhìn l?i s? th? k? lu?ng hon các chính khách và k?t lu?n r?ng chính là cánh ?ng phó ?y - k? c? bi?n pháp tang thu? th?i Roosevelt - m?i kéo dài h?u qu? kh?ng ho?ng. Và kinh t? M? ch? th?c s? ph?c h?i nh?... Ð? Nh? Th? Chi?n! Trong s? các h?c gi? dã nghiên c?u rõ v? kh?ng ho?ng dó có Giáo Su Ben Bernanke, duong kim th?ng d?c Ngân Hàng Trung Uong.

T?ng th?ng m?i c?a Hoa K? trong th?i chi?n s? g?p bài toán gay go c?a Roosevelt tru?c th?i chi?n (ông nh?m ch?c nam 1933), và càng h?a ho?ng s? càng s?m làm c? tri th?t v?ng. Cho nên nhi?u ph?n ông ch? tr? du?c m?t nhi?m k?, nhu Jimmy Carter. Chuy?n ?y th?t ra không dáng k?. Chuy?n dáng lo là n?u kinh t? M? b? suy thoái - n?ng hon suy tr?m - r?i kh?ng ho?ng, thì li?u chánh sách ?ng phó có sáng su?t hon th?i Roosevelt chang?

Hay ph?i ch? m?t tr?n d?i chi?n?