Tr?nh H?i

Tôi l?y t?a d? này vì tôi thích ý tu?ng c?a Nam Lê khi anh d?t tên cho chuong d?u tiên trong quy?n sách c?a anh có tên là 'The Boat' (Chi?c Thuy?n), m?t quy?n sách dang du?c d?ch ra nhi?u th? ti?ng và do?t du?c nhi?u gi?i thu?ng van h?c cao quý ? Anh, ? Úc và ? M? trong nam v?a qua. Chuong sách d?u tiên dó du?c tác gi? d?t m?t cái tên khá dài: 'Love and Honor and Pity and Pride and Compassion and Sacrifice' (Tình Yêu và Danh D? và Thuong H?i và Kiêu Hãnh và Tình Thuong và Hy Sinh). Ðây là m?t chuong sách khá hi?m du?c tác gi? vi?t r?t chân thành và sâu l?ng v? s? xung d?t mãnh li?t gi?a anh và cha anh, m?t ngu?i lính trong quân l?c Vi?t Nam C?ng Hòa và nh?ng khó khan to l?n mà c? hai d?u ph?i tr?i qua trong nh?ng nam tháng d?u tiên d?t chân d?n Úc. Gi?a m?t ngu?i con trai du?c nuôi n?ng theo tinh th?n và giá tr? c?a Á Châu nhung l?i du?c d?y b?o theo van hóa c?a Tây Âu ? tru?ng h?c l?n c? tru?ng d?i. Cái hay c?a nh?ng quy?n sách c?c hay là ? ch? dó. Nó nói lên du?c nh?ng gì mình mu?n nói. Và nó ghi nh?n l?i nh?ng k? ni?m, nh?ng ch?ng du?ng mà mình dã di qua chính xác còn hon là ngu?i trong cu?c. C? y nhu là chuy?n c?a mình dã tìm ra du?c m?t ngu?i vi?t h?.

Lúc tôi d?c chuong sách này c?a Nam Lê vào nh?ng ngày cu?i nam, d?n nh?ng do?n anh và cha anh cãi vã to ti?ng, anh ph?i b? nhà ra di trong ti?ng khóc ngh?n ngào c?a ngu?i m? thì chính tôi cung dã b? nh?ng k? ni?m riêng tu c?a mình g?n 2 th?p niên v? tru?c t?p n?p quay v? làm cho tôi không th? nào chú tr?ng d?c ti?p du?c. Cha tôi và tôi cung có nh?ng xung d?t mãnh li?t nhu th?. Là con trai d?c nh?t trong m?t gia dình du?c cho là ‘gia giáo’ (tôi r?t ghét hai ch? này lúc m?i l?n!), c? hai ba m? tôi d?u là th?y cô giáo có trên 20 nam trong ngh?, vì v?y các anh ch? em tôi t? nh? và d?c bi?t là tôi, dã du?c tôi luy?n r?t u là k? lu?ng. Và di?u dó có nghia là gì? Nó có nghia là hình nhu t? nh? tôi dã luôn luôn du?c cây roi mây c?a ba m? chi?u c? m?t cách r?t th?m thi?t. Chi?u c? vì t?i di choi không xin phép, v? nhà mu?n, di chân không... th? di?u. Cho d?n t?i tr?n h?c dánh bài. Ho?c b?c mình ch?i b?y. Có l? vì v?y mà cho d?n gi? phút này ngay nh?ng lúc nóng gi?n nh?t tôi v?n không th? nào dùng t? ng? Vi?t Nam d?... ÐM!

Tôi v?n còn nh? mang máng k? ni?m cu?i cùng tôi b? ba tôi dánh ? Vi?t Nam. Ðó là vào kho?ng nam 78, 79 tru?c khi ba tôi vu?t biên sang Thái Lan. Sau nam 75, ba tôi dã b? b?t di “h?c t?p c?i t?o” và sau khi ông du?c th? ra, c? gia dình c?a tôi dã không du?c ti?p t?c cho ? Sài Gòn mà ph?i d?n v? kinh t? m?i. Lúc dó bên ngo?i tôi ? Phú Qu?c v?n còn m?t khu d?t tr?ng ? g?n r?ng. Th? là ba m? tôi dã xin v? ? dó. Cung may là h? cho.

Di nhiên là v?i s? tu?i d?i 7, 8 c?a tôi vào th?i di?m dó, tôi dã không th? nào c?m nh?n du?c nh?ng gì mà ba m? tôi dã v?a ph?i tr?i qua. Lúc ?y tôi ch? không th? hi?u là t?i sao ba m? tôi l?i có th? t? b? m?t ngôi nhà to có d?y d? ti?n nghi ? Gia Ð?nh d? d?n v? m?t noi d?ng không hiu qu?nh d?ng nhà, l?y tranh làm nóc, l?y d?t làm n?n. C? m?i khi mua to v? là c? nhà l?i d?y nhung ra nu?c. Ðã v?y l?i không có di?n, mà nu?c cung không luôn. M?nh d?t tr?ng khá to nhung l?i không du?c t?t cho l?m. Ðào lên ? dâu thì c? y nhu r?ng ch? th?y toàn là nu?c d?c d?y phèn. Vì v?y c? m?i chi?u nhi?m v? c?a tôi là ph?i sang nhà hàng xóm bên c?nh gánh nu?c v? cho c? nhà xài. Và s?n ti?n tu?i luôn cây trái tr?ng quanh, nh?t là giàn b?u tru?c nhà. Ch? có 4, 5 g?c gì dó nhung nó r?t du?c thích ng?n nhi?u nu?c, ít nh?t cung ph?i là 5, 7 dôi nu?c c?a tôi m?i ngày. C?ng thêm kho?n nu?c xài, t?m r?a cho c? nhà, m?i chi?u tôi nghi tôi gánh ít nh?t cung ph?i là 10, 15 dôi nu?c. Ðã b?o tôi là con trai m?t trong nhà mà l?!

Lúc ?y tôi chua cao nhu bây gi? nên vi?c gánh nu?c có ph?n hoi khó khan. N?u tôi không c?n th?n thì dít c?a hai thùng nu?c có th? ch?m m?t d?t r?t d? dàng và không c?n ph?i nói, n?u nó va vào dá (vì tôi lu?i nhón chân lên) thì coi nhu h?ng toét. Không nh?ng nu?c s? d? voi di mà dít thùng s? l?ng và khi v? d?n nhà thì trong thùng s? ch?ng còn gì. Trong m?t l?n xui x?o nhu v?y, ghi v?a gánh thùng không v? d?n nhà thì tôi dã g?p ba tôi. Có l? hôm ?y ông m?t vì v?a di làm cu li ? b?n c?ng v? - t? hôm du?c th? ra kh?i tr?i c?i t?o ông không du?c cho phép di d?y l?i. Cung có th? ông dang b?c mình vì b? g?t m?t ti?n m?t l?n n?a sau bao nhiêu l?n t? ch?c vu?t biên nhung không thành c?a gia dình. Tôi th?t không nh? rõ là ông dã nói gì v?i tôi khi th?y thùng nu?c m?t l?n n?a dã b? tôi làm cho th?ng dáy. Hình ?nh duy nh?t mà tôi v?n còn ghi nh?n l?i trong ký ?c c?a tôi vào th?i di?m dó là c?nh tôi ch?y vòng vòng chi?c võng mà m? tôi dang ng?i d? tránh nh?ng dòn dánh c?a ba tôi, mi?ng la oai o?i: ‘Con xin l?i ba. Con xin l?i ba. Con không dám v?y n?a dâu. M? oi. M? oi. C?u con’.

***

Không ít lâu sau dó là bao thì ba tôi dã thành công trong chuy?n vu?t bi?n cu?i cùng c?a ông. Tuy không còn ti?n b?c d? lo cho c? gia dình du?c di chung nhu ý nguy?n nhung ông dã may m?n có m?t ngu?i b?n h?o tâm cho ông di nh? mà không c?n ph?i tr? m?t d?ng nào cho chuy?n di không h?n ngày tr? l?i. Trên chi?c thuy?n m?ng manh không dài quá 10 mét, ba tôi và hai ngu?i b?n cùng hai ngu?i con nh? c?a h? dã vu?t d?i duong c? di tìm d?n m?t b?n b? t? do tuoi sáng hon. Nhung sau 10 ngày lênh dênh trên bi?n vì máy tàu b? h?ng, ch? c?n có m?t b?n b?, b?t k? là ? dâu, d? t?p h? cung không tìm th?y. Không nu?c, h?t luong th?c, c? tàu v?n v?n 5 ngu?i ch? bi?t n?m ch? ch?t. M?t hai d?a bé dã d?ng tròng. Hàng ch?c tàu buôn, chi?n h?m c?a th? gi?i di ngang qua. Nhung ch?ng ai d? tâm d?ng l?i c?u giúp.

Ngo?i tr? duy nh?t m?t chi?c tàu dánh cá ngu?i Thái. H? c?u s?ng 5 m?ng ngu?i m?c cho lúc ?y có l?nh c?a chính ph? là không du?c c?u v?t t? n?n Vi?t Nam. Và s? b? ph?t r?t n?ng n?u nhu b? phát hi?n.

Vì th? sau khi du?c cham sóc t?n tình, du?c cho an u?ng và nghi du?ng d? l?y l?i s?c, chi?c tàu nh? c?a h? dã du?c kéo vào g?n d?t li?n tru?c khi du?c th? trôi d? c?p b?n. Bu?c chân lên b?, ba tôi và gia dình ngu?i b?n c?a ông dã l?p t?c du?c dân làng giúp d? và dem v? m?t ngôi chùa g?n c?nh luu trú. Không ít lâu sau, h? du?c chuy?n v? tr?i t? n?n và ch? sau 3 tháng, ba tôi dã du?c cho di d?nh cu ? Úc nh? vào kh? nang ti?ng Anh luu loát c?a m?t th?y giáo d?y ngo?i ng? t? lúc còn ? quê nhà.

Nam nam sau ngày ra ông b? nu?c ra di thì gia dình tôi m?i du?c doàn t? ? Úc. Vì th? có th? nói tu?i ?u tho c?a anh ch? em tôi lúc còn ? Vi?t Nam h?u nhu không có hình bóng c?a ngu?i cha nhà giáo. Là m?t ngu?i cha, ông luôn chu toàn d?y d? cho cu?c s?ng c?a chúng tôi lúc còn ? Vi?t Nam cung nhu cho d?n khi chúng tôi vào trung h?c, lên d?i h?c và ra tru?ng ? Úc. Nhung n?u b?o tôi k? l?i m?t k? ni?m vui, d?p gi?a tôi và cha tôi th?i tôi còn tho ?u thì tôi ch?u. K? ni?m d?u tiên mà tôi nh? v? cha tôi là l?n tôi du?c di theo m? d? tham ông trong m?t tr?i c?i t?o ? t?n Nam Can, Cà Mau lúc tôi lên 5, 6 tu?i. Ðó là m?t chuy?n di r?t xa, r?t lâu, r?t m?t và d?i v?i riêng tôi thì có quá là... nhi?u mu?i. L?n sau dó là lúc ông d?t tôi di vào m?t vùng kinh t? m?i cung ? dâu dó r?t xa, r?t n?ng, r?t nóng và tôi ph?i di b? c? ngày cùng ông mà không có nu?c u?ng. Sau này v? Phú Qu?c thì tôi ch? nh? nh?ng l?n ông d?t tôi di vu?t biên, l?i su?i, trèo núi, an com thiu, di su?t dêm trong s? hãi, s? b? b?t nhung d? r?i cu?i cùng cung b? b?t và vào ng?i tù an bo bo nhu m?i ngu?i.

Và di nhiên là tôi luôn nh? tr?n dòn cu?i cùng c?a ông dành cho tôi.

Có l? vì v?y mà khi tôi sang Úc nam 14 tu?i, tu?i b?t d?u c?a s? n?i lo?n, thi?u hi?u bi?t nhung l?i hoi th?a nam khí (ý tôi mu?n dùng ch? 'testosterone' ? dây), thì tôi dã hoàn toàn không c?m th?y g?n gui v?i ông. Vi?c ông khó khan t? c? ch? cho d?n l?i nói, t? vi?c h?c cho d?n cách dùng di?n tho?i tán dóc c?a tôi càng làm cho tôi có c?m giác nhu ông quá kh?t khe, quá câu n?, và nh?t là có quá nhi?u ki?m soát trong cu?c s?ng c?a tôi mà tôi lúc ?y r?t thành tâm nghi r?ng hoàn toàn không c?n thi?t. C? m?i khi d?ng chuy?n thì y nhu r?ng ông s? b?t d?u b?ng câu '? Vi?t Nam thì mày blah blah blah... ' Lúc ?y tôi nghi r?t don gi?n: 'Well, you are not in Vietnam anymore!' Ba dâu có còn ? Vi?t Nam n?a dâu mà ‘t?i’ ‘thì’ v?i ‘b?’. Tôi th?t không th? nh? rõ bao nhiêu l?n tôi dã to ti?ng v?i ba tôi, dã cãi vã, t?c gi?n d?n d? không th? nào khóc du?c. Và cung nhu Nam Lê, tôi cung dã t?ng ph?i b? nhà ra di trong nu?c m?t ng?m ngùi c?a m? tôi, b? d?n xé gi?a hai bên, ch?ng và con. Tôi th?y hình nhu di?u này x?y ra trong khá nhi?u gia dình Vi?t Nam. Ngu?i m? luôn là ngu?i ph?i im l?ng và nh?n nh?c, nh?n n?i làm d?u c?u cho 2 bên ch?ng con du?c yên th?m và thông c?m cho nhau.

Nhung r?i thì ngày qua ngày, tháng l?i tháng và m?i chuy?n cung tr? thành di vãng. V?a t?t nghi?p d?i h?c xong thì tôi cung khan gói lên du?ng di theo ti?ng g?i c?a giang h? cho mãi d?n ngày hôm nay. Nh?ng khi có d?p v? tham nhà thì tôi và ba tôi cung có d?p tâm s? cùng nhau, không sâu d?m l?m nhu nh?ng ngu?i b?n thân thi?t, nhung ch?c ch?n là không còn xung kh?c nhu nh?ng ngày tháng cu. Ông v?n thu?ng nh?c d?n chuy?n vu?t bi?n nam nào c?a ông, v?n còn tran tr? dôi khi không c?n thi?t, và luôn t? dánh giá v? s? d?i, dôi khi có ph?n tiêu c?c, m?c dù s? d?i luôn không ng?ng bi?n d?i. Thu?ng thì tôi ch? nghe và d? l?i dó, ít khi có d?p d? tâm suy ng?m. Ph?n vì cu?c s?ng c?a tôi quá b?n r?n. Ph?n có l? là vì tôi dã nghe quá nhi?u và dã b? nhàm chán t? nh?ng lúc tôi còn s?ng chung v?i ông tru?c khi ra riêng.

Cho d?n khi tôi có d?p di cùng ông tìm l?i ngôi chùa noi ông dã t?ng du?c cuu mang sau chuy?n di vu?t bi?n hãi hùng. Chùa n?m c?nh m?t làng chài lu?i khá nghèo nàn cách th? dô Bangkok kho?ng 4 ti?ng n?u không b? k?t xe.

***

Theo Ph?t giáo thì h?u nhu t?t c? m?i chuy?n x?y ra trên th? gian này d?u do m?t ch? Duyên. Là m?t ngu?i có th? cho là khá sùng d?o, nam v?a qua ba tôi cho là dã có duyên khi g?p l?i ngu?i b?n cùng thuy?n nam xua ? M? và du?c cho bi?t tên c?a làng chài lu?i mà ông ta v?n còn nh? rõ lúc v?a du?c c?u lên b?. Càng có duyên hon n?a là trong th?i gian g?n dây tôi có d?p ? Thái Lan nhi?u hon là ? nh?ng noi khác. Th? là tôi và ba tôi l?n d?u tiên dã g?p nhau trên d?t Thái. Ba l?n tru?c d?n dây d? di ngu?c v? quá kh? mong tìm ra ngôi chùa t?ng cuu mang ông d?u dã không thành công. Ông dã ph?i t?m cúng du?ng nh?ng ngôi chùa khác mà ông d?t chân d?n. Nhung l?n này thì không. V?i cái tên Thái r?t d?y d? cùng hai ngu?i b?n thân c?a tôi nói rành ti?ng Thái, sau b?n ti?ng lái xe t? Bangkok, chúng tôi dã tìm l?i du?c làng chài lu?i và ngôi chùa khá d? dàng. Sau m?t lúc dò h?i nh?ng ngu?i Thái trong làng, chúng tôi dã có th? xác nh?n ch?c ch?n dây là noi mà ba tôi dã du?c c?u s?ng 3 th?p niên v? tru?c.

Bu?c xu?ng xe di ngu?c v? phía bi?n d? d?n ngôi chùa, tôi nghe mi?ng ông l?m b?m: 'Ðúng là ch? này r?i. Ðúng là ch? này r?i'. Ðây là d?n c?nh sát noi ông ph?i d?n trình di?n lúc tàu v?a m?i c?p b?n. Ðây là c?u tàu b?ng g? c?a nam xua nhung bây gi? dã du?c xây b?ng bê tông dài h?n ra. Và dây là ngôi chùa nh? n?m bên c?nh m?t con l?ch do m?t su ông bi?t nói ti?ng Anh tr? trì.

Nhung t?t c? d?u dã thay d?i. Chùa dã du?c xây l?n và r?ng hon g?p nhi?u l?n, khá ?n ào vì có nhi?u khách d?n hành huong. Ch? còn dãy nhà cu ? t?n phía sau cùng là ông có th? ng? ng? nh?n ra. Con l?ch dã b? l?p di t? lâu và theo nhà su già nh?t có m?t ? chùa 3 th?p niên v? tru?c thì su ông, ngu?i dã ti?p xúc và tr?c ti?p nuôi du?ng ba tôi, cung dã viên t?ch cách dây trên 10 nam. Sau khi ông hoàn t?c tr? v? s?ng v?i v? con. Nghe nói dâu ông t?ng là si quan trong quân d?i Thái Lan. Nh? v?y mà ông bi?t nói ti?ng Anh.

Ng?i nghe ngu?i su già thu?t l?i câu chuy?n c?a 30 nam v? tru?c, tôi th?m ti?c cho cha tôi. Cu?i cùng thì ông cung dã du?c to?i nguy?n, dã tìm l?i du?c m?t ph?n h?n c?a ông. Nhung nó dã không còn nguyên v?n nhu nh?ng gì ông tu?ng nh? sau bao nhiêu nam v?t d?i, sao d?i. Ngu?i xua không còn mà c?nh cu cung b?ng không. Có còn dâu ch? là nh?ng k? ni?m c?a m?t th?i khó nh?c noi x? ngu?i và tôi nghi r?ng nh?ng gì ông luu luy?n, ôm ?p nh?ng lúc ông cô don nh?t, thi?u th?n nh?t cung dã không còn hi?n h?u. Ð?i ngu?i là th?. K? ni?m, vui hay bu?n, ch? d?p, ch? có m?t th?i vì ta không tìm l?i du?c nó. Và n?u nhu ta có d?y phép th?n thông d? di ngu?c dòng th?i gian, tr? v? quá kh? thì ta cung s? không th? nào tìm l?i du?c nh?ng c?m xúc c?a m?t th?i dã qua. Th? gian luôn thay d?i. Vì ngay c? chính chúng ta cung thay d?i.

Tru?c khi ra v?, tôi theo cha tôi vào chùa l? Ph?t, th?p nhang th?m c?m on d?ng t?o hóa dã cho ông m?t co h?i s?ng d? làm l?i cu?c d?i. N?u không thì cung chua bi?t tuong lai c?a anh ch? em tôi s? ra sao. Cung có th? là tôi v?n ph?i lam lu ? dâu dó bên quê nhà gánh nu?c tu?i cây s?ng qua ngày, không tuong lai, không nhà c?a. Tôi bu?c ra c?ng chùa trong gió chi?u l?ng l?ng nhìn v? bi?n Ðông ? phía xa và ch?t nghi d?n ch? Duyên trong cu?c s?ng. Ðúng là t?t c? d?u do m?t ch? Duyên mà ra. Ít có ai trong chúng ta có th? ch? d?ng, ki?m soát du?c m?i khía c?nh trong d?i. Nh?t là d?i v?i th? h? c?a cha tôi. Cu?c s?ng dang sung túc, d?y d?, b?ng nhiên ông m?t t?t c?. M?t nhà c?a, m?t vi?c làm và m?t c? gia dình yên ?m. Ông không là m?t t?i d? nhung v?n ph?i vào tù. Ông vào tù nhung không bi?t ngày ra. Ðu?c tha ra nhung ông l?i không du?c tr? l?i ngh? cu. Ð? r?i b? h?ch h?i, b? ?c ch? d?n cùng c?c. Cu?i cùng ông dã ph?i b? nu?c ra di và có th? s? ph?i b? thây trên bi?n c?. N?u không thì cung ch?ng bi?t khi nào ông m?i có d?p sum h?p l?i cùng gia dình, v? con. Không may m?n nhu th? h? c?a chúng tôi, c? cu?c d?i ông hình nhu ch?ng lúc nào ông dã có th? làm ch? cu?c s?ng c?a chính mình, c?a gia dình mà ông dã mãi mãi m?t co h?i làm gia tru?ng. Có l? vì th? mà ông dã c? g?ng h?t s?c mình ki?m soát ch?t ch? cu?c s?ng c?a nh?ng ngu?i con ông. M?c cho nh?ng l?i ph?n d?i c?a dám tr? dang tru?ng thành trong m?t n?n van hóa m?i. M?c cho nh?ng xáo tr?n trong gia dình vì hoàn c?nh c?a m?t th?i lo?n l?c. Ông ph?i c? n?m ch?t l?y nó. Vì ông không còn m?t s? ch?n l?a nào khác.

‘Con, H?i’. Tôi quay l?i và nhìn cha tôi dang ch?m ch?m bu?c ra c?ng chùa d?n d?ng g?n bên c?nh tôi. Ông xin du?c m?t lá xam cho tôi và b?o tôi c?m l?y. B?ng nhiên ông gio c? hai cánh tay c?a ông và ôm tôi vào lòng. Lúc ?y tôi ch? bi?t d?ng l?ng yên d? cho ông ôm th?t ch?t. Hình nhu tôi nghe có ti?ng khóc th?m c?a m?t ngu?i cha mà tru?c dó chua bao gi? trong d?i tôi th?y ông xúc d?ng. Tôi nghe th?y hình nhu là ông dang c?m on tôi.

Nhung tôi ph?i c?m on ông m?i dúng. Tôi ph?i có duyên m?i du?c chia s?, du?c ? c?nh cha tôi ngày ông tìm l?i du?c quá kh? dau bu?n d? khép nó l?i mãi mãi. Tôi ph?i có duyên m?i nh?n th?c du?c ngày hôm nay nh?ng m?t mát to l?n trong cu?c d?i c?a ông trong quá kh? mà tôi s? không th? nào hi?u th?u. Và nh?t là tôi c?n ph?i c?m on ông vì ông dã dùng m?ng s?ng c?a chính mình d? di tìm m?t b?n b? m?i cho riêng ông. Và cho c? riêng tôi.