Thái Thanh: Tiếng Hát Tuyệt Vời
Giọng ca TT thanh thoát, xao xuyến tâm tư người nghe về đất nước, quê hương mến yêu. Kỷ niệm cũ đó vẫn mãi mãi ngự trị trong tâm hồn tôi khi tiếng ca mang những tình tự rất quê hương đưa người dân Việt phiêu du tâm hồn qua ba miền đất nước.
Home

Vi?t H?i

Sáng th? b?y m?t hôm khi th?c d?y tôi nghe chuông di?n reo, bên d?u giây bên kia là ch? nhà tho Vu Hoài M? (VHM) h?n h? khoe v?i tôi là t?i hôm qua ch? nghe nh?c, trong m?t CD có bài hát "N?a H?n Thuong Đau", nh?c c?a Ph?m Đ́nh Chuong và do ca si Thái Thanh (TT) hát, ch? c?m th?y r?t "phê". Ch? VHM l?p di l?p l?i câu nói: "Gi?ng Thái Thanh tuy?t v?i, Thái Thanh th?t tuy?t v?i!". Đo?n ch? d?c tôi nghe bài tho ch? v?a làm khi c?m xúc n?y ra khi nh? v? m?t n? hoàng c?a n?n ca nh?c Vi?t Nam. Tôi bi?t nàng tho VHM, ch? có bi?t tài làm tho r?t nhanh và nhuy?n. Ngày hôm nay ch? là ngu?i góp ư ni?m khi d?c cho tôi nghe bài tho m?i c?m tác c?a ch? v? cô Thái Thanh qua d? t?a c?a bài tho là:
"Thái Thanh: Ti?ng Hát Tuy?t V?i":

" Thái b́nh, mà ti?ng ng?m ngùi.
Thanh âm xua ?m ḷng ngu?i ngàn phuong
Ti?ng êm mu?t u?p tr?m huong
Hát ru day d?t "n?a h?n thuong dau"
Tuy?t t́nh, không vu?ng l?y "Sao"
V?i trông d?t M? d?t dào t? do. "

Ch? VHM gi?i thích là sau nam 75, TT chán n?n không tr? l?i nghi?p ca hát, không ch?y theo lu?ng gió m?i c?a bu?i giao mùa. Câu th? 5 ch? ám ch? s? ki?n d?t khoát l?p tru?ng v?i ch? d? m?i trong bu?i giao th?i d?y "trang sao", t?c th?i bu?i d?y nghi k? c?a ch? d? c? d? "sao" vàng.


Tôi c?m nh?n s? ki?n "phê, phê" l?i d?n v?i tôi, tôi b?t ư khi d?c bài tho c?a ch? xong, tôi quy?t d?nh vi?t lên nh?ng c?m nghi riêng c?a ḿnh b?ng l?i l? thay v́ b?ng nh?ng v?n tho nhu ch?. Bài vi?t này mang cùng tên v?i bài tho c?a ch? v́ dây là s? ki?n th?t s?, m?t true fact theo ư nghi c?a tôi. Tru?c dây có vài thân h?u khuy?n khích tôi vi?t ghi nh?n các ca nh?c si có nh?ng dóng góp cho lănh v?c âm nh?c, tôi ng?n ng?i v́ khi không d? d? ki?n th́ vi?t không trung th?c du?c. Riêng v? ca si TT tôi r?t mu?n vi?t t? lâu r?i. V́ nh?ng ai s?ng t?i mi?n nam Vi?t Nam tru?c nam 75 ít nhi?u cung bi?t TT và nh?ng nh?c ph?m mà cô hát. R?t nhi?u ngu?i nhu các b?n tôi d?u thú nh?n trong d?i h?, h? có nh?ng k? ni?m riêng tu v?i ti?ng hát TT. Và tôi cung nhu h?. Tôi v?i ghi bài tho c?a VHM lên trang bià m?t t? báo v?i hàng ch? hư hoáy, và li?n leo vào "ngu?i t́nh hi-tech", m?t d?c ng? mà nhà tôi ám ch? cái computer c?a tôi, tôi quư nó v́ nó g?n li?n v?i cái n?i tâm tri giác c?a tôi.


Tôi nh? m?t chuong tŕnh trên dài truy?n h́nh s? 9 v? quê huong c?a nh?ng nam tru?c mùa di t?n nam 75, gi?ng hát TT du?c dùng làm nh?c d?m m? d?u chuong tŕnh khi ch?y bài hát bài "T́nh Ca" c?a nh?c si Ph?m Duy:

"Tôi yêu ti?ng nu?c tôi t? khi m?i ra d?i, ngu?i oi
M? hi?n ru nh?ng câu xa v?i
À à oi! Ti?ng ru muôn d?i
Ti?ng nu?c tôi! B?n ngàn nam ṛng ră bu?n vui
Khóc cu?i theo m?nh nu?c n?i trôi, nu?c oi
Ti?ng nu?c tôi! Ti?ng m? sinh t? lúc n?m nôi
Tho?t ngh́n nam thành ti?ng ḷng tôi, nu?c oi..."

R?i d?m dà hon v? t́nh ca quê huong, giang son g?m vóc cho con tim tôi thêm rung d?ng qua gi?ng ca mà làn hoi ngân dài c?a ti?ng hát vu?t ḍng th?i gian này xuôi theo kh?p n?o du?ng d?t nu?c, theo nhi?u bi?n c?, v?n nu?c n?i trôi d? chúng ta c̣n nh? măi:

"Tôi yêu d?t nu?c tôi, n?m phoi ph?i bên b? bi?n xanh
Ru?ng d?ng vun sóng ra Thái B́nh
Nh́n trùng duong hát câu no lành
Đ?t nu?c tôi ! D?y Tru?ng Son ?n bóng hoàng hôn
Đ?t mi?n Tây ch? s?c ngu?i vuon, d?t oi
Đ?t nu?c tôi ! Núi r?ng cao mi?n B?c l?a thiêng
Lúa mi?n Nam ch? gió mùa lên, lúa oi
Tôi yêu nh?ng sông tru?ng
Bi?t ái t́nh ? ḍng sông Huong
S?ng no d?y là nh? C?u Long
Máu sông H?ng d? v́ ch? mong
Ngu?i yêu th? gi?i m?t mùng
Cùng tôi ôm ?p ru?ng d?ng Vi?t Nam
Làm sao ch?p cánh chim ngàn
Nh́n Trung Nam B?c k?t hàng m?n nhau..."

Gi?ng ca TT thanh thoát, xao xuy?n tâm tu ngu?i nghe v? d?t nu?c, quê huong m?n yêu. K? ni?m cu dó v?n măi măi ng? tr? trong tâm h?n tôi khi ti?ng ca mang nh?ng t́nh t? r?t quê huong dua ngu?i dân Vi?t phiêu du tâm h?n qua ba mi?n d?t nu?c. Hoà l?n bài "T́nh Ca" này trong h?n tôi là bài "T́nh Hoài Huong", nh?c cung do Ph?m Duy:

"Quê huong tôi, có con sông dài xinh x?n
Nu?c tuôn trên d?ng vuông v?n
Lúa thom cho d? hai mùa
Dân trong làng tr?i v? khuya v?ng ti?ng lúa dê mê.
Quê huong tôi có con sông dào ngây ng?t
Lúc tan ch? chi?u xa t?p
Bóng nâu trên du?ng bu?c d?n
L?a b?p n?ng, ṿm tre non, làn khói ?m huong thôn!
Ai v?, v? có nh?, nh? cô ḿnh chang?
Tôi v?, v? tôi nh? hàm rang cô ḿnh cu?i!
Ai v? mua l?y mi?ng cu?i
Đ? riêng tôi mua l?i m?nh d?i, tho ngây tho...!


M?y anh em h? Ph?m thành l?p m?t ban h?p ca l?y tên là ban THANG LONG (tên này dă du?c dùng làm b?ng hi?u cho quán ph? gia d́nh ? Ch? Đ?i, Ch? Neo tru?c dây). R?i cung trong tâm tr?ng luu luy?n di văng r?t g?n, Ph?m Đ́nh Viêm l?y tên là Hoài Trung (nh? Khu 4 chang ?), Ph?m Đ́nh Chuong l?y tên là Hoài B?c (1). Cô em út trong gia d́nh, Bang Thanh d?i tên là Thái Thanh d? di dôi v?i tên ch? Thái H?ng.

M?t b?n nh?c hay là di?u c?n thi?t d? thành công cho ngu?i nh?c si. Tuy nhiên, cái y?u t? khác không kém ph?n quan tr?ng là ngu?i ca si chuy?n d?t bài hát dó có kh? nang thuy?t ph?c s? rung c?m d?n ngu?i nghe b?n nh?c dó hay không. TT hát v?i s? khéo léo v?n d?ng âm thanh theo ti?t t?u c?a bài hát và di?n t? l?i bài hát trong m?t k? thu?t giao thoa d?ng di?u c?a nang khi?u thiên b?m. Tôi nh? l?i khi xem ho?c nghe TT di?n t? m?t cách th?t truy?n c?m và th?t diêu luy?n nh?ng nh?c ph?m mà TT dă tŕnh bày nhu: K? V?t Cho Em, Mùa Thu Ch?t, Ngh́n Trùng Xa Cách, Tr? L?i Em Yêu, Bà M? Gio Linh hay Bên C?u Biên Gi?i, Ngàn Thu Áo Tím,... Tôi cho là vô cùng tuy?t v?i:

"Em h?i anh, em h?i anh bao gi? tr? l?i
Xin tr? l?i, xin tr? l?i mai m?t anh v?.
Anh tr? l?i có th? b?ng chi?n th?ng Pleime,
Hay Đ?c Co, Đ?ng Xoài, B́nh Giă,
Anh tr? v? anh tr? v? hàng cây nghiêng ng?
Anh tr? v?, có khi là ḥm g? cài hoa,
Anh tr? v? trên chi?c bang ca
Trên tr?c thang son màu tang tr?ng.

Em h?i anh, em h?i anh bao gi? tr? l?i
Xin tr? l?i xin tr? l?i mai m?t anh v?.
Anh tr? v? chi?u hoang tr?n n?ng
Poncho bu?n li?m kín h?n anh
Anh tr? v? b? tóc em xanh
Chít khan sô lên d?u v?i vă... Em oi!

Em h?i anh. Em h?i anh bao gi? tr? l?i
Xin tr? l?i, xin tr? l?i mai m?t anh v?
Anh tr? l?i v?i k? v?t viên d?n d?ng den
Em sang sông cho làm k? ni?m
Anh tr? v? anh tr? v? trên dôi n?ng g?
Anh tr? v?, anh tr? v? b?i tu?ng c?t chân.
Em m?t chi?u d?o ph? mùa Xuân,
Bên ngu?i yêu t?t nguy?n chai dá..."

L?i bài hát "K? v?t cho em" bu?n th?m, thê luong, gi?ng ca cao vút nhu ai oán c?a TT khi?n tôi rung c?m cho ngu?i chinh ph? trong bài hát d?i di?n v?i cái r?i ro oan nghi?t c?a chi?n tranh cho h?nh phúc d?i nàng. L?n d?u tiên tôi nghe gi?ng TT ca bài hát này nó dă in sâu cái c?m xúc xoáy vào n?i tâm tôi hay m?t s? ch?p nh?n m?c nhiên tiên kh?i trong h?n tôi cho t?i nay. TT cho âm thanh bài hát ngân nga lên xu?ng theo cung di?u nh?p hát, khi cô phát âm ngôn t? "Em oi!", tôi nghe r? và thích khúc này, s? ki?n cho ta chút bùi ngùi, chút t́nh t? c?m thông. Đây là bài hát ph?i do TT ca và v́ cái t?n s? thính giác dă quen thu?c trong ti?m th?c nhu là m?t d?nh ki?n khuôn m?u có s?n trong tôi.

Ti?ng hát c?a Thái Thanh v?i riêng tôi, tôi có nh?ng k? ni?m th?t êm d?m. Nam 1967-68, tôi thu?ng d?n nhà 2 cô b?n M? Trâm và M? Xuân trong h?m l?i vào k? bên hông d?i h?c V?n H?nh, hai cô này h?c nh?c t? ḷ luy?n t?p ca hát c?a nh?c si Nguy?n Đ?c, có nhi?u l?n tôi ch?ng ki?n 2 cô dang t?p du?t hát t?i nhà, tôi ng?i xem khi hai cô nghe máy hát phát ra nh?ng b?n nh?c c?a Ph?m Duy do Thái Thanh hát, M? Xuân hát gi?ng tr?m, M? Trâm có gi?ng hát cao trong tr?o, cao vút khi nàng b?t chu?c gi?ng TT. Tôi nghi có l? không th? nào sánh b?ng, nhung nh?ng h?u du? v?n l?y gi?ng ca TT làm chu?n hay thu?c do c?a s? ti?n tri?n c?a gi?ng ḿnh qua các bài nhu bài "Ti?ng Đàn tôi", nh?p di?u Tango:

“Đ?i l?nh lùng trôi theo gịng nu?c m?t,
V?i bao ti?ng to xót thuong d?i.
V́ cu?c t́nh dă ch?t m?t dêm nao.
Lúc trang hăy c̣n tho ?u!

Dù d?i tàn trên cánh nh?c choi voi.
Thoáng nghe ti?ng ai khóc ai cu?i.
Ngu?i d?p v? trong lúc mùa thu roi.
Ti?ng chuông ti?n dua d?n tôi.

Mênh mông l? loi!
Đàn tr?m xa lánh cơi d?i.
Mênh mông l? loi!
L?nh lùng em dă r?i tôi.
Khoan, khoan, ḥ oi!
Ngu?i v? xa t?p không l?i.
Khoan, khoan, ḥ oi!
L? s?u r?ng xu?ng dàn tôi..."

Bài ca khác qua gi?ng hát TT du?c 2 cô t?p du?t mà tôi c̣n nh? là "Ngày dó chúng ḿnh", m?t bài t́nh ca v?i nét nh?c tr? t́nh, nh? nhàng, du duong, gi?ng ca TT b?t d?u:

"Ngày dó có em di nh? vào d?i
Và mang theo trang sao - d?n v?i l?i tho nu?i
Ngày dó có anh mo l?i m?ng ng?i
Và se to k?t tóc - giam em vào ḷng thôi
Ngày dôi ta ca vui ti?ng hát vói du?ng dài
Ngâm k? ti?ng tho, khoi m?ch s?u loi
Ngày dôi môi dôi môi dă quy?t trói d?i ngu?i
ôi nh?ng cánh tay dan ṿng t́nh ái

Ngày dó có ta mo du?c tr?n d?i
T́nh vuon vai lên khoi - t?i chín tr?i mây khói
Ngày dó có say duyên vu?t bi?n ngoài
Trùng duong oi! Gi? kín cho lâu dài t́nh dôi ..."

M?t bài hát khác c?a nh?c si Ph?m Duy là bài "Ti?ng Sáo Thiên Thai", m?t ca khúc ch?a d?ng nhi?u l?i thanh thoát ca t?ng v? d?p thiên nhiên, khi TT c?t ti?ng hát th́ h?n tôi có c?m giác th?t "thiên thai", khúc nh?c mang âm thanh thu thái:

"Xuân tuoi!
Êm êm ánh xuân n?ng,
Nâng niu sáo bên r?ng,
Dam ba chú Kim d?ng...
Ti?ng sáo,
Nh? nhàng lu?t c? n?ng,
Nh?c ḷng dua hiu h?t,
Và bu?n xa bu?n v?ng,
Mênh mông là bu?n!

Tiên nga, buông loi tóc bên ngu?n,
Hiu hiu lu cây tùng,
Ru ru ti?ng trên c?n...
Mây oi!
Ng?p ng?ng sau dèo v?ng,
Nh́n ḿnh cây nhu?m n?ng,
Và chi?u nhu ch́m l?ng,
Bóng chi?u không di..."

R?i m?t bài hát mà gi?ng ca TT dă làm ḷng tôi dâng lên n?i bu?n man mác là b?n "Hoa R?ng Ven Sông":

“Gi? dây trên sông hoa r?ng toi b?i
gi? dây em oi con m?ng tan r?i
ḷng anh tan hoang
thôi v? t́nh oi
ngày nhu theo sông
bóng x? tàn roi

C̣n dâu em oi c̣n dâu ánh trang vàng
c̣n dâu ánh trang vàng
mo trên làn tóc r?i
c̣n dâu em oi c̣n dâu bu?c chân ngu?i
c̣n dâu bu?c chân ngu?i
mo trên du?ng chi?u roi

C̣n dâu dêm sang lá d? r?n ràng
c̣n dâu suong tan trang n?i mo màng
c̣n dâu em ngoan
tóc r?i ng?n ngang
tu?i em dôi muoi
xuân m?i v?a sang...”

Tôi nh?n xét trong l?ch s? âm nh?c Vi?t Nam th́ nh?c Ph?m Duy và ti?ng hát Thái Thanh có s? liên h? m?t thi?t, b?t kh? phân ly, v́ nhi?u bài ca c?a Ph?m Duy du?c sáng tác ra ch? d? gi?ng ca TT dem lên d?nh cao dúng v? trí c?a nó, và ngu?c l?i nh?c Ph?m Duy cung dem ti?ng hát TT vào s? dam mê, ngu?ng m?, th?n tu?ng cô nhi?u hon d?i v?i hàng nhi?u, th?t nhi?u ngu?i, trong dó có nhi?u ca si t?p s? nhu M? Trâm, M? Xuân,... Nhi?u bài vi?t dă nói nhi?u v? tuong quan gi?a nh?c Ph?m Duy và ti?ng hát Thái Thanh, và dó là tuong quan hai chi?u b? sung l?n nhau.

Qua nhi?u bài hát t? các bài v?a nói trên hay Ngày Xua Hoàng Th?, Ti?n Em, Ḍng Sông Xanh, N? T?m Xuân, T́m Nhau, Gi?t Ngu?i Trong M?ng, Em L? Chùa Này, Đua Em T́m Đ?ng Hoa Vàng,... hay Đ?ng Xa Nhau mà M? Trâm nghe nhi?u l?n h?c k? thu?t ca c?a TT:

“Đ?ng xa nhau! Đ?ng quên nhau!
Đ?ng r? khúc t́nh nghèo
Đ?ng chia nhau n?i vui ni?m dau.
Đ?ng buông mau! Đ?ng d?t áo!
Đ?ng thoát gi?c m?ng d?u,
Dù cho dêm có không b?n lâu.

Đ?i phai mau, ngu?i ghen nhau,
Ḷng v?n c? ng?t ngào,
Mi?ng ru nhau nh?ng ân t́nh sâu.
Đ?ng xôn xao, d?ng khóc d?u,
Đ?ng oán trách ph?n bèo,
V́ sông xa v?n trung thành theo..."

Tôi bi?t tôi có vi?t v? gi?ng ca Thái Thanh, dù là ghi nh?n l?i hay qu?ng bá gi?ng ca này là d?c dáo hay xu?t chúng th́ cung b?ng th?a, nhung v́ có vài ngu?i b?n thân khuy?n khích tôi nên vi?t ra nh?ng c?m nghi c?a ḿnh và b?n bè v? gi?ng ca vàng Thái Thanh dă làm mua, làm gió, tung hoành trong vu?n ca âm nh?c Vi?t Nam trong bao nam qua. Tôi n?y ra ư nghi di gom góp ư ki?n c?a các b?n, r?i dúc k?t nh?ng ư nghi c?a h? l?i trong m?t bài vi?t v? ngu?i ca si c?a s? m?n m? chung này c?a qu?n chúng. Ph?n k? ti?p tôi xin trích các emails du?c phúc dáp t? m?t s? thân h?u trong gi?i thi, van và nh?c d? t́m hi?u xem gi?ng ca TT có k? ni?m nào v?i h? hay h? nghi sao v? gi?ng hát này. Nào, chúng ta hăy xem s? ghi nh?n c?a các b?n qua nh?ng l?i nh?n xét sau dây:

Nh?c si tr? Nguy?n Thi?n Doăn cung c?p cho tôi nh?ng l?i t?n dáy ḷng c?a anh v? ti?ng ca c?a Thái Thanh:

"Vào thu? 18 tu?i khi v?a l?n, Thi?n Doăn v?n thích nh?t bài Khi Tôi V? do Ph?m Duy sáng tác và Thái Thanh tŕnh b?y. L?i và nh?c, d?i v?i Thi?n Doăn, dă quá hay, nhung n?u không có gi?ng hát c?a ca si Thái Thanh th́ chua ch?c dă làm NTD ph?i chú tâm mà ua thích trong lúc cái tu?i d?i ḿnh chua d? d? ph?i cuu mang và suy tu (Tam th?p nhi l?p, T? th?p nhi vi?n chi). Tuy lúc dó c̣n trong l?a tu?i m?i l?n, yêu duong b?ng b?t, sá ǵ d?n chuy?n chi?n chinh và thanh b́nh, nhung không hi?u sao c? m?i l?n nghe ca si Thái Thanh c?t lên v?i gi?ng trong veo, vút t?ng mây d? r?i gi?ng ca ?y l?n vào tâm tu ḿnh v?i nhi?u h́nh tu?ng và mo u?c: "Khi tôi v?, con chim b? câu n?m trong t? ?m khi dây thép gai dă h?t rào quanh d?n pḥng ngu. Và ngu?i lính dă tr? v? b? ru?ng nuong dă m?t l?n hoang ph? và hôm nay anh cày dám ru?ng xua khi anh v? du?ng d?ng quê l?i cu. Con di?u bay h?n nhiên, dùa bay trong chi?u l?ng gió thanh b́nh. Ôi, ch?n quê nhà trên th?m c? xanh... Ch?c ch?n là mo u?c v? m?t quê huong thanh b́nh, hi?n hoà c?a mi?n quê m?c m?c, c?a quê huong d?y ?p t́nh t? và thâm thúy qua l?i nh?c, ti?ng ca du?c gói ghém trong bài "Khi Tôi V?. Con c̣ l?i bay trên d?ng ru?ng xanh Tre già b?o nhau cúi d?u tr?m ngâm Cùng mùi khói lam quen thu?c...".


Đ?n nh?ng nam cu?i th?p niên 80's th́ l?i du?c d?p nghe nh?ng bài Đ?o Ca c?a nh?c si Ph?m Duy qua gi?ng hát tuy?t v?i quen thu?c c?a n? ca si Thái Thanh. Gi?ng ca c?a ca si Thái Thanh dă d? l?i trong tâm h?n Thi?n Doăn m?t ?n tu?ng miên man, to l?n. Bên c?nh nh?ng ḍng nh?c thanh thoát c?a nh?c si Ph?m Duy, nh?ng ḥa âm diêu luy?n c?a nh?c si Duy Cu?ng, l?i tho n?i ti?ng c?a thi si Ph?m Thiên Thu, ti?ng hát thánh thót nhu chim son ca c?a ca si Thái Thanh dă chuyên ch? nh?ng vàng son v? ư ni?m c?a ḍng nh?c và l?i ca rót vào ḷng ngu?i nghe mà trong dó có Thi?n Doăn là m?t ví d? di?n h́nh. Tuy tu?i d?i c̣n tr? so v?i nh?ng b?c tru?ng thu?ng, TD v?n xin du?c ghi nh?n noi dây ḷng kính ph?c và trân qúy d?n v?i n? ca si Thái Thanh nói riêng, và các nh?c si dóng góp nh?c cho ca si Thái Thanh ca nói chung.", Thi?n Doăn, San José.

V?i nh?c si Phan Ni T?n t? Canada, cho ư ki?n c?a anh:

"Nói v? gi?ng hát Thái Thanh, b?t tôi l?a ra m?t hay hai bài th́ tôi e s? không d?, nhung dă h?i th́ tôi xin nêu ra nhé. Tôi xin ch?n bài Đu?ng Chi?u Lá R?ng v́ l?i nhu tho, du?c gi?ng ca thánh thót c?t lên trong âm thanh âm nh?c t?o nên h́nh ?nh m?t không gian mênh mông, bao la c?a bu?i chi?u lá r?ng. Khi tâm tu tôi dang d?nh cu noi nhi?u r?ng núi c?a Canada này mà h?n nghe th?y lá mùa thu roi d? d? d?ng c?m hon nh?ng h́nh ?nh cô liêu, tàn t? hay héo úa c?a c?nh chi?u hoang ph?...", Phan Ni T?n, Toronto.

Nh?c si Ph?m Anh Dung cho bi?t anh thích nhi?u bài hát qua gi?ng ca c?a Thái Thanh, m?t ví d? di?n h́nh là bài "Bà M? Gio Linh". PAD, Santa Maria.
M? Gio Linh tu?ng trung cho h?ng tri?u bà m? khác kh?c kh? trong chi?n tranh, hy sinh thân ph?n ḿnh d? nuôi con ra chi?n tr?n, h? bám víu l?y quê huong t?i nghi?p nhu thân ph?n chính ḿnh, nh?c Ph?m Duy qua s? di?n d?t nhu l?i tâm s? r?t t́nh t? c?a gi?ng ca Thái Thanh:
"M? già cu?c d?t tr?ng khoai
Nuôi con dánh gi?c dêm ngày
Cho dù áo rách s?n vai
Com an bát voi bát d?y
Ḥ oi oi ?i ḥ! Ḥ oi oi ?i ḥ!
Nhà th́ nó d?t c̣n dây
Khuyên nhau báo thù phen này
M? m?ng con gi?t nhi?u Tây
Ra công s?i vun c?y c?y
Ḥ oi oi ?i ḥ! Ḥ oi oi ?i ḥ!
Con vui ra di, s?m t?i vác súng v?
M? già m?t con yêu nu?c có kém chi
Đêm nghe xa xa có ti?ng súng l?ng v?
M? nguy?n c?u cho con s?ng r?t say mê.
M? già tu?i nu?c tr?ng rau
Nghe tin xóm làng kêu gào
Quân thù dă b?t du?c con
Đem ra gi?a ch? c?t d?u..."

Nh?c Si Anh Vu biên cho tôi dôi ḍng nh?n xét c?a anh nhu sau:

"V?i tôi, ca si Thái Thanh hát bài nào cung tuy?t v?i v́ gi?ng hát c?a cô là c? s? diêu luy?n và thiên phú. Điêu luy?n ? ch? cách chuy?n tông (tone), luy?n, láy, rung, ngân co h? nhu nh?ng b?t c? nh?c c? nào mà ngu?i nh?c công tài ba dang x? d?ng. Thái Thanh không nh?ng áp d?ng l?i ép hoi t? b?ng, thanh qu?n trong k? thu?t thanh nh?c, mà cô c̣n áp d?ng c? m?t vùng tr?i ngh? thu?t b?ng cách dem c? trái tim, tâm h?n g?i g?m theo t?ng ư nghia âm ba nh?p di?u, cu?ng d? tr?i r?ng bát ngát hay sâu tham th?m trong kho?ng không gian, th?i gian co h? yên tinh... Tôi v?n thích nh?t là bài -Tru?ng ca- Con du?ng cái quan." Anh Vu, Orange county.

Nh?c si Tr?n Đ?i Phu?c cho ḍng ghi nh?n c?a anh v? TT:

"Theo kinh nghi?m và c?m nh?n riêng, tôi nghi Thái Thanh có m?t gi?ng hát cùng m?t cung cách hát vô cùng diêu luy?n m?t cách c?c k? s?c s?o, không có gi?ng n? nào trong gi?i ca si Vi?t Nam có th? vu?t qua n?i.


S? s?c s?o này không ch? n?m trong âm s?c (timbre) mà c̣n ? trong vi?c di?n t? cao d? c?a âm thanh n?a. S?c gi?ng c?a Thái Thanh bén nh?n, m?nh m? nên có tính cách xoáy sâu vào tâm tu c?a ngu?i nghe. Do dó, ch? có gi?ng Thái Thanh m?i có th? di dôi v?i hai s?c gi?ng khác trong ban Thang Long, m?t r?t "r?n" (Hoài Trung) và m?t r?t "nh?a" (Hoài B?c). Cung có th? nói là ti?ng hát Thái Thanh mang tính ch?t opera, nhung do thiên phú ch? không ph?i do dào luy?n nên nghe t? nhiên, d? ch?u. Tuy nhiên, tôi xin thêm r?ng nghe Thái Thanh h́nh nhu cung ph?i c?n d?n m?t "tâm l?c" hùng h?u, v́ có hon m?t ngu?i quen dă nói v?i tôi r?ng khi nghe Thái Thanh hát, h? c?m th?y "s?".


Cung nh? s?c s?o - chính xác và uy?n chuy?n - trên d? cao c?a n?t nh?c, Thái Thanh dă ph?n l?n có th? di?n t? vu?t trên nh?ng kư âm thông thu?ng c?a m?t ca khúc, dôi khi c̣n có th? t?o nên nh?ng "glissandi" mà cung ch? có Thái Thanh m?i th? hi?n du?c, ví d? ch? "lu?t" trong "Bu?n Tàn Thu". Ngu?i khó tính v? chuy?n hát th?t sát v?i kư âm có th? không hài ḷng, nhung theo tôi, dó cung là quy?n di?n xu?t c?a m?t ca si trong vi?c don ca, ḿnh ch? nên nh?n xét v? hay hay d?, xu?t s?c hay t?m thu?ng, mà ? Thái Thanh, h?u nhu luôn luôn ch? có xu?t s?c.", TĐP, Dallas.

Nh?c si Hi?u Anh cho tôi ư nghi c?a anh khi nghe TT hát:

"R?t hân h?nh bi?t anh và l?i du?c anh nh?c t?i ca si THÁI THANH, m?t ca si có gi?ng ca thánh thót ng?t nào và truy?n c?m, m?t gi?ng ca mà nhi?u ngu?i dă ph?i nh́n nh?n r?ng: "GI?NG CA VU?T TH?I GIAN và KHÔNG GIAN". Nh?ng b?n T̀NH CA c?a Ph?m Duy mà THÁI THANH dă hát sau này ít có ai qua m?t du?c THÁI THANH nhu bài Đ? Ai, N? T?M XUÂN,... hay H?I TRÙNG DUONG c?a Ph?m Đ́nh Chuong, và c? nh?ng tác ph?m c?a các nh?c si khác nhu bài MÙA THU KHÔNG TR? L?I c?a Ph?m Tr?ng C?u, mà THÁI THANH dă hát r?t hay.


Tuy v?y, s? thích và tŕnh d? thu?ng th?c c?a m?i ngu?i m?i khác... nhung t?u trung h?u nhu da s? d?u m?n m? gi?ng ca THÁI THANH nhu m?t GI?NG CA VÀNG hi?m có.

Sau cùng, tôi có m?t k? ni?m r?t khó quên v?i gi?ng ca THÁI THANH là tôi dă roi nu?c m?t khi nghe THÁITHANH ca bài BI?T LY c?a DZOĂN M?N trong cái dêm c?a ngày cu?i cùng mà tôi ph?i bi?t ly ngu?i v? v?a cu?i d? ngày mai lên du?ng nh?p ngu vào tru?ng B? Binh Th? Đ?c... v́ nó x?y ra dúng tâm tr?ng s?p t?m bi?t gia d́nh và ngu?i v? m?i cu?i.", Hi?u Anh, Louisville, Kentucky.

Nh?c si Hàn Si Nguyên góp ư c?a anh nhu sau:

"Anh h?i v? ca si Thái Thanh, Nguyên bi?t tr? l?i sao bây gi?? Thái Thanh n?i ti?ng quá r?i. Thôi th́ v?n t?t nhu th? này nhé :


Có nhi?u y?u t? tác d?ng, vun d?p, h́nh thành nên m?t nhân cách, m?t tâm h?n...
- M?t là Ca dao VN
- Hai là Tho Ki?u c?a Nguy?n Du
- Ba là nh?c Ph?m Duy di dôi cùng ti?ng hát Thái Thanh, mà Nguyên nghi hai thành ph?n này theo Nguyên là không th? tách r?i nhau.
Chính Nguyên là m?t trong s? nh?ng ngu?i ch?u ?nh hu?ng n?ng n? c?a c? 3 y?u t? ?y, ngay t? t?m bé, cho d?n bây gi?, măi măi v? sau này. V́ v?y, t́nh c?m c?a Nguyên là "vô cùng bi?t on nh?ng ngu?i ngh? si ?y".
Nói riêng v? Thái Thanh th́... bài nào cung thích, nhung n?u ph?i ch?n th́ Nguyên d?c bi?t thích th́ 2 bài:

1- "Ngày dó chúng ḿnh", gamme Re tru?ng: là b?n nh?c d?u tiên Nguyên t?p choi dàn nam 16 tu?i.
2- "T́nh c?m", d?c bi?t thích khi ḿnh... không c̣n tr? n?a, v́ nó quá tuy?t v?i!", Hàn Si Nguyên.

Nh?c si Tr?n Qu?c S? cho ư ki?n c?a anh v? Thái Thanh:

"Theo tôi, hai nh?c ph?m mà Thái Thanh dă làm rung d?ng ngu?i nghe nh?t là bài "Áo anh s?t ch? du?ng tà" và bài "K? v?t cho em". Có l? ít ca si nào có th? tŕnh bày hai nh?c ph?m này hay hon Thái Thanh.

Nghe Thái Thanh trong bài "Áo anh s?t ch? du?ng tà" và bài "K? v?t cho em", thính gi? có th? có c?m tu?ng nhu ḿnh d?ng gi?a nh?ng ǵ dang x?y ra c?a cu?c chi?n bu?n voi...", Tr?n Qu?c S?, Hungtington Beach, nam Cali.

T? bên Úc châu, n? nh?c si Quách Nam Dung ghi nh?ng nh?n xét v? Thái Thanh nhu sau:


"Thái Thanh du?c coi là gi?ng ca hàng d?u c?a n?n âm nh?c Vi?t Nam, gi?ng ca oanh vàng này dă chi?m m?t kho?ng th?i gian dài, nh?t là t? th?p niên 50's d?n gi?a 70's, trong không gian Vi?t Nam, d?c bi?t là t?i mi?n nam khi nhi?u nh?c ph?m c?a nh?c si Ph?m Duy và nhi?u nh?c si khác du?c cô c?t ti?ng ca ḿnh chuyên ch? d?n dám dông. Trong nhi?u bài ca cô hát, QND thích nh?t bài "Gi?t Ngu?i Trong M?ng" c?a Ph?m Duy.", Quách Nam Dung, Melbourne.

Nh?c si Đ? Duy Th?y dóng góp quan di?m c?a anh v? gi?ng ca vàng Thái Thanh:

"Nói d?n gi?ng ca Thái Thanh, ph?i nói d?n nh?c Ph?m Duy, cung nhu Khánh Ly v?i nh?c Tr?nh Công Son. Nh?ng b?n nh?c r?t hay l?i càng truy?n c?m hon nên r?t d? thu hút tâm h?n ngu?i nghe, c?ng thêm s?c thái d?c dáo c?a gi?ng ca nên r?t d? tr? thành huy?n tho?i.


Tôi dă r?t yêu thích gi?ng hát c?a Thái Thanh nhung n?u ph?i ch?n bài hát nào hay nh?t qua gi?ng hát c?a ch?, th́ h́nh nhu s? ua thích dó dă d?i thay theo tâm tr?ng c?a tôi trong t?ng hoàn c?nh s?ng c?a ḿnh. Nói nhu v?y, v́ tôi c̣n nh? cách dây dă lâu, ngày tôi cùng bao nhiêu thanh niên khác dă t? b? h?c du?ng theo ti?ng g?i c?a non sông lên du?ng nh?p ngu vào th?i di?m chi?n tranh b?c phát mănh li?t trong mùa hè d? l?a, d? l?i sau lung c? m?t tu?i tr? d?y mo u?c, r?i xa nh?ng ngu?i thuong yêu, và quên di m?t tuong lai nhi?u h?a h?n. Ngày dó, bu?c chân chi?n d?u trên con du?ng vô d?nh, tôi dă r?t say mê nh?ng nh?c ph?m nhu "Tr? L?i Em Yêu" và "K? V?t Cho Em" c?a Ph?m Duy. Và nh?ng nh?c ph?m này mà du?c nghe qua ti?ng hát ray r?t cao vút c?a Thái Thanh th́ tuy?t v?i cho tâm tr?ng c?a tu?i tr? l?n lên trong m?t quê huong d?y l?m than máu l?a.

Nhung sau này, t? khi ra di làm thân vi?n x? tru?ng thành noi d?t l?, n?i nh? quê huong có l? dă thay th? cho s? kh? dau c?a chi?n tranh và nh?ng d?n v?t m?t mát c?a tu?i tr?, nên tâm tr?ng c?a tôi cung d?i thay khác di. Bây gi?, có nh?ng bu?i trua hè nóng b?c ch?t nghe vang v?ng ti?ng hát c?i luong v?ng t? dài phát thanh Vi?t Ng?, tôi b?ng có m?t c?m giác r?t g?n gui, r?t thân thuong v?i van hoá c?a d?t m?. M?t c?m giác nhu ḿnh dă m?t mát tu?i tr?, l?n lên trong tr?ng v?ng, và bây gi? t́m l?i du?c di văng c?a chính ḿnh.


V́ v?y, tôi dă r?t thích và xúc d?ng m?i khi nghe nh?c ph?m "Ti?ng Nu?c Tôi" và ph?i v?i gi?ng hát Thái Thanh cao vút và ngân dài m?i di?n t? tr?n v?n s? yêu thuong m?t ngôn ng? mà tôi dă dùng t? lúc chào d?i.


Tôi không bi?t gi?i thích t?i sao bây gi? tôi l?i yêu thích gi?ng hát c?a ch? Thái Thanh qua nh?c ph?m này nhu v?y. Có th? v́ n? áo com ph?i dùng ngo?i ng? mà tôi v?n không h?p th? hoàn toàn. Có th? v? già nên n?ng ḷng hoài huong chang? Có th? v́ tôi ho?t d?ng trong lănh v?c Vi?t Ng? du?c nh́n th?y các em nh? dang c? g?ng h?c ti?ng m? d?. Có th? v́ ti?ng Vi?t tôi dă x? d?ng d? c?m thông t?n cùng v?i ông bà cha m?, anh ch? em, v? con, b?n bè v.v... Có th? v́ ngôn ng? này tôi dă di?n t? hoàn h?o hon ư nghi và tâm h?n tôi, thông hi?u hoàn h?o hon nhung bài vi?t, bài tho, bài nh?c c?a ngu?i cùng quê huong, Có th? ti?ng Vi?t dă th?m vào trong ḍng máu c?a tôi lúc chào d?i t? trên môi m?.


V́ lư do nào dó, tôi v?n bâng khuâng c?m xúc m?i khi nghe gi?ng hát c?a Thái Thanh cao vút: "Tôi yêu ti?ng nu?c tôi... T? khi m?i ra d?i à oi...", ĐDT, Houston.

Nhà tho Bích Khuyên dua ra c?m nghi c?a ch? là:

"Tôi say mê gi?ng ca Thái Thanh t? khi m?i l?n, bài hát thích nghe qua gi?ng ca Thái Thanh th́ r?t nhi?u. Ví d? bài N?a H?n Thuong Đau, Ng?m Ngùi hay Gi?t Ngu?i Trong M?ng, tôi th?y l?i ca vang cao vút c?a Thái Thanh t?o cho ngu?i nghe m?t n?i bu?n tê tái trong tâm h?n. Tôi nghi cái giá tr? c?a gi?ng ca này s? vô cùng hi?m quư và s? d?ng v?ng trong vu?n hoa l?ch s? âm nh?c Vi?t Nam.", Bích Khuyên, Oklamoma city.

Nhà tho H?ng Vu Lan Nhi bày t? tâm t́nh v? Thái Thanh và k? ni?m c?a ch?:

"M?i l?n nghe d?n "Ti?ng Hát Vu?t Th?́ Gian" là tôi l?i nghi li?n d?n Thái Thanh. T? nam ngoái, tôi dă g?p ch? Thái Thanh 2 l?n, trong bu?i h?p m?t ta? nhà anh ch? bác si Đ? Xuân Gi?. Anh ch? Đ? Xuân Gi? có m?t tâm h?n r?t van ngh?, cho nên anh ch? dă t? ch?c ít ra là 2 l?n trong nam, và quy t? nh?ng thành ph?n cung yêu van ngh? nhu anh ch?. M?i l?n h?p m?t nhu th?, cung u?c ch?ng m?t dám dông 60 ngu?i. Và l?n nạ cung có ch? Thái Thanh hát, và anh Nghiêm Phú Phi dàn. Tôi nh? 2 l?n g?p ch? Thái Thanh, dáng nguó cao cao, g?y g?y, và r?t ít son ph?n, có th? nói là ch? trang di?m r?t nh?, d?n n?i tôi có c?m tu?ng ch? không trang di?m Tôi ng?i bên ch? và h?i tham xă giao. Ch? nói chuy?n c?i m?, và d? thuong. Ch? an m?c gi?n d?, tr? trung... An u?ng xong, th́ d?n ph?n ca nh?c. Bao gi? th́ cung nh?ng nguó b?n hát tru?c, có ngu?i ngâm tho, và sau vài ba nguó, th́ Thái Thanh s? "b?" m?i lên. H́nh ?nh ch? hôm nay, khác v?i nh?ng ngày xua ch? là khi hát, ch? ph?i deo kính tr?ng d? d?c nh?ng l?i. C̣n l?i th́ không có chi thay d?i, c? ch? nhún nh?y, l?í hát vui tuoi, hay bu?n s?u cung v?n du?c th? hi?n trên khuôn m?t c?a ch?. Ch? hát r?t say sua, và tôi nghe v?i h?t c? tâm h?n. Đ?ng tru?c micro, ch? tâm s? là ch? thích hát nh?c Ph?m Duy và Ph?m Đ́nh Chuong, ngoài ra, ch? cung thích hát nh?c Tr?nh Công Son, nhung chua nhi?u. Tuy nhiên, ch? hát r?t nhi?u c?a nhi?u tác gi? khác nhau. Nh́n Thái Thanh, ?t h?n, ai cung nh? d?n bài T́nh Ca c?a Ph?m Duy, mà tôi dă nghe t? nam 1952, khi c̣n ? Hu?, và c̣n là n? sinh Đ?ng Khánh, cu? l?p d? Th?t B3. Vào th?i dó, Ban H?p Ca Thang Long cung có ra Hu? d? hát m?t chuong tŕnh d?c bi?t, và tôi tuy ch? kho?ng 12, 13 cung du?c gia d́nh mua vé cho di xem. R?i nh?ng bài H?i Trùng Duong c?a Ph?m Đ́nh Chuong, Ḍng sông H?ng, Ḍng sông Huong và Ḍng sông C?u Long... Tôi c̣n nh? khi có chuong tŕnh nh?c ph? di?n ? các r?p ciné do anh Tr?n van Tr?ch d? xu?ng, tôi v?n nh? Ban Thang Long v?i bài Ng?a Phi Đu?ng Xa... mà Hoài Trung dă hí gi?ng ng?a hí nhu dúc. Và Thái Thanh trong bài Ḍng Sông Xanh, ti?ng hát cao vút, khi?n ngu?i nghe c?m th?y r?n ràng, xao xuy?n. Khi tôi nghe Thái Thanh hát bài Huong Xua c?a Cung Ti?n mà nh? c? m?t tr?i xua tho m?ng. N?u k? ra nh?ng bài tôi thích th́ s? nhi?u l?m. Nguyên nh?ng lo?t bài c?a Ph?m Duy nhu Ngh́n Trùng Xa Cách, Đ?ng Xa Nhau, Ngày Xua Hoàng Th?, Ph? Núi Cao... s? nhi?u r?i, và ti?ng hát Thái Thanh du?c các dài radio măi r? rích m?t ngày không bi?t bao nhiêu l?n. Và bài D́u Nhau c?a Ph?m Duy có l? tôi ch? nghe Thái Thanh hát mà thôi . Tuy nhiên, Thái Thanh c̣n làm tôi nh? d?n bài Tuô? 13 c?a Nguyên Sa và Ngô Th?y Miên. Tôi thích ti?ng hát Thái Thanh trong bá Em D?n Tham Anh M?t Chi?u Mua c?a Tô Vu, g?i trong tôi nh?ng ngày ? Hu? mua d?m d?, mua C? tu?n không ng?t, và tôi di trong mua, nghe qua radio nhà ai bài Em D?n Tham Anh M?t Chi?u Mua... trong l?a tu?i 13 dó, mà cung th?y bu?n chi l?. N?i bu?n man mác... Thái Thanh sinh ra d? làm loài chim son ca hay h?a mi, ch? cho ngu?i d?i l?i ca ti?ng hát, và hát nhi?u bài c?a n?i nh? không nguôi, mà bài nào cung cho ngu?i nghe m?t tâm tr?ng khác nhau, ho?c bu?n, ho?c vui... Nh?c d?n Thái Thanh, tôi mu?n nói nhi?u d?n gi?ng hát d?c s?c c?a ch?. Gi?ng hát có lúc nhơng nh?o nhu khi ch? hát lúc tu?i 13, có lúc tha thi?t day d?t nhu khi ch? c?t ti?ng hát: "Em h?i anh, em h?i anh, bao gi? tr? l?i. Xin tr? l?i, xin tr? l?i, mai m?t anh v?...". Có lúc tr? t́nh, lăng man, nhu trong bài Huong Xua: "Ngu?i oi, m?t chi?u n?ng to vàng hi?n hoà h?n có mo xa... Ngu?i oi, du?ng xa l?m con du?ng v? làng, diù m?y thuy?n ḍ... C̣n dó, ti?ng tre êm ru, c̣n dó bóng da h?n ḥ, c̣n dó nh?ng dêm sao m? h?n ta mênh mang nghe sáo vi vu...". Tôi ng?i trong m?t góc, d? nghe ti?ng Thái Thanh dang vang lên trong can pḥng ?m cúng t?i nhà anh ch? Đ? Xuân Gi?, mà ḷng nhu b?nh b?ng trôi v? m?t th?a nào xa tít t?p, c?a m?t th?i Hu? xua, m?t th?i Sài G̣n trong di văng,... Nh?t là th?i c?a Trung Vuong, khi ? vào l?a tu?i d?p nh?t c?a nh?ng nam là h?c tṛ d? Nh?, d? Nh?t ? tru?ng Trung Vuong. Ti?ng hát Thái Thanh dă g?i nh? trong tôi bao nhiêu là k? ni?m th?t êm d?m, khi?n nhi?u khi nghe ch? hát, mà ng? nhu nghe ti?ng hát t? di văng v?ng v?, cu? nh?ng ngày xua thân ái, d? luy?n ti?c thêm, và hoài ni?m v? nh?ng ngày xa xua mà thôi.", HVLN, Orange county.

Ch? HVLN nh?c tôi bài "Tu?i 13", tôi có k? ni?m v?i bài nh?c này khi vi?t bài van "Mùa Thu Cho Em". Tôi k? cho anh Ngô Th?y Miên nghe, bài "Tu?i 13" là tho c?a Nguyên Sa, nh?c c?a Ngô Th?y Miên, nhung ph?i do Thái Thanh hát, v́ ch? có gi?ng ca này m?i di?n t? tr?n v?n nét d?u yêu v?i m?t chút e ?p, m?t chút nung n?u, m?t chút tho ngây, và m?t chút nhơng nh?o c?a l?a tu?i 13 th?n tiên trong cái c?m giác c?a tôi khi măi nghe di nghe l?i bài này, và ch? có Thái Thanh hát "Tu?i 13" m?i th?t s? "phê" trong cái dam mê hay ư thích c?a tôi mà thôi.

Thi si Nhu?c Thu cho tôi ph?n ư ki?n c?a anh:

"Tôi nghe Thái Thanh ca "Nam nam t́nh l?n d?n", tôi hi?u nhà tho Nguy?n T?t Nhiên nhi?u hon. Gi?ng ca Thái Thanh di?n t? bài hát th?t rung d?ng tim tôi. Dù nh?ng ngày ? sân tru?ng d?i h?c van khoa, hay khi di vào quân ngu, r?i b? b?t di "h?c t?p", bao bài t́nh ca do Thái Thanh hát v?n măi s?ng trong tôi. Cám on "Tr? l?i em yêu", cám on "H?n ḥ":


"M?t ngu?i ng?i bên kia sông
im nghe nu?c ch?y v? dâu
M?t ngu?i ng?i dây
trông hoa trôi theo nu?c ch?y phuong nào
Tr?i th́ mua roi
mua roi không ngung su?i tuôn ni?m dau
Ngu?i th́ h?n nhau sang sông
mong cho chóng t?nh mùa Ngâu...",
Cám on "Tôi di gi?a hoàng hôn", Cám on "Giă T? Đêm Mua", Cám on "Bi?t ly",..., và cám on ti?ng hát Thái Thanh s? c̣n măi trong tôi.", Nhu?c Thu, San Diego.

Nh?c si Nguy?n Đang Tu?n dua ra c?m nghi c?a anh:

"Ti?ng Hát Thái Thanh dă tung hoành ngang d?c trong su?t nh?ng th?p niên sáu muoi và b?y muoi c?a th? k? hai muoi\. Hàng d?u\. Thái Thanh n?i ti?ng v?i nhi?u ca khúc khác nhau\. T? noi các ngu?i vi?t nh?c tru?c vào sau th?i k? "toàn qu?c kháng chi?n", hay tru?c và sau th?i "ti?n chi?n".


Gi?ng hát Thái Thanh du?c vang trong kh?p các dài phát thanh Sài G̣n, và dài phát thanh Quân Đ?i t?i mi?n nam Vi?t Nam t? do\. Và b? t?t ti?ng sau ngày mi?n Nam roi vào tay c?ng s?n. Đ? r?i ng?m ngùi "dâu r?n ràng gi?ng hát Thái Thanh".

br> Ti?ng hát Thái Thanh tr?i su?t. T? nh?ng ca khúc d?y mo m?ng nhu Su?i Mo c?a Van Cao, Con Thuy?n Không B?n c?a Đ?ng Th? Phong, Ng?c Lan c?a Duong Thi?u Tu?c, Hoài C?m c?a Cung Ti?n, Su?i Tóc c?a Van Ph?ng, hay nh?ng ca khúc du?m t́nh quê huong nhu Đôi M?t Ngu?i Son Tây c?a Ph?m Đ́nh Chuong, T́nh Quê Huong c?a Đan Th?, Ḥn V?ng Phu c?a Lê Thuong, T́nh Hoài Huong c?a Ph?m Duy, hay ca khúc âm vang tr?i Âu nhu Paris Có Ǵ L? Không Em c?a Ngô Th?y Miên,v.v.

Đuong nhiên ti?ng hát Thái Thanh tr?i r?ng c? tram ca khúc khác nhau, n?u không nói là ngh́n bài là con s? có du?c\. Ti?ng hát r?ng, m?ng, u?n éo, và thích nét làm dáng c?a Thái Thanh khi ca trên sân kh?u ho?c trên màn ?nh ti vi. Tôi nghe TT ca mà tâm tu xao xuy?n khi g?i v? quê huong nhu bài T́nh Hoài huong. H?n Thái Thanh dă có riêng m?t s? lu?ng thích gi? dông d?o.", NĐT, New Jersey.

T? Sydney nhà tho Tang Đ?c Son cho nh?n xét c?a anh:

"Th?i gian th?nh hành c?a nh?c ti?n chi?n là nh?ng nam d?u c?a th?p niên 60 tr? di. G?i là nh?c ti?n chi?n v́ gi?i sáng tác nhu nh?ng nh?c si cung nhu ca si da s? thu?c l?p th? h? c?a tru?c khi ch?m d?t chi?n tranh Vi?t Pháp và chia dôi d?t nu?c nam 1954, hay tru?c cu?c n?i chi?n nam b?c. Cu?c di cu vi d?i dua s? nhân tài t? b?c vào nam dă mang theo luôn cái "gia tài" Thái Thanh ?y nam ti?n. K? t? sau cu?c giao duyên nam- b?c 1954 dó âm nh?c mi?n nam kh?i s?c, mà cái "gia tài" Thái Thanh là m?t gi?ng ca hi?m có ít ai ph? nh?n nó.

Khi m?t ngu?i n?i ti?ng, có danh v?ng th́ qu?n chúng có khuynh hu?ng b?t chu?c hay nhái theo, ví d? nhu t?i x? M? có truy?n th?ng b?t chu?c bao nhiêu ngu?i gi? b? d?ng Micheal Jackson, gi? gi?ng, gi? l?i ca, tu?ng di, áo qu?n, gi? Elvis Presley, gi? John Lennon, gi? Ricky Martin hay th?m chí gi? luôn c? ban nh?c b?n ngu?i trong ban nh?c ABBA v.v.… Ti?ng hát hi?m có, trong sáng vu?t th?i gian, không gian t? ti?n chi?n cho d?n 1975 c?a TT cung không thoát ngo?i l? n?y. M?t s? ca si d?a phuong noi tôi ? hay n? sinh trung h?c d?u c? g?ng luy?n có m?t gi?ng cao vút trong tr?o nhu th?; có m?t d?o c̣n là d? tài tuy?n l?a gi?ng ca g?n gi?ng TT nh?t. Thí sinh cung ch? luy?n hát nh?ng b?n “ru?t” cho gi?ng TT nh?t ca d? phân bi?t hon thua gi?a các ?ng viên thi hát.
V?i tôi bài "Ngh́n Trùng Xa Cách" cho tôi nhi?u k? ni?m khi tôi vu?t biên ra di lênh dênh trên bi?n c?, khi con tàu vu?t bao con sóng bi?n, trùng duong ra khoi nh́n quê huong b? l?i hon bao gi? h?t gi?ng ca TT ch?t ch?a n?i bùi ngùi khi tôi ly huong:

"Tr? h?t cho ngu?i, cho ngu?i di,
tr? h?t cho ai, ngày tháng êm trôi,
du?ng ta di , tr?i d?t yên vui,
r?ng n?ng ban mai, du?ng ph? trang soi,
tr? h?t cho ngu?i, cho ngu?i di.
Tr? h?t cho ai,
tr? nh?ng chua cay,
ngày chia tay, l?ng l? mua roi,
m?t ti?ng thuong ôi, g?i d?n cho ngu?i,
tr? h?t dôi môi gi?ong cu?i..."

M?t d?c di?m c?a gi?ng hát Thái Thanh ngân cao thánh thót, gi?ng ca opera th́ cho dù vài bài nh?c ngu?i nghe không thích cho l?m, nhung khi nghe TT ca th́ bài nh?c tr? thành quư phái, thanh cao mang âm hu?ng giá tr? ngh? thu?t mà thính gi? s? thích thú hon khi thu?ng th?c.


Kho?ng m?y tháng tru?c tôi nghe TT xu?t hi?n trong m?t bu?i ph?ng v?n ng?n trên m?t dài phát thanh Vi?t Ng? ? Cali. Gi? th́ Cô tu?i tác cao, hoi lăng tai và gi?ng nói khàn khàn. Ôi! cung là d?nh lu?t t? nhiên chung dó thôi. M?y th?p niên vang ti?ng c?a ngôi sao H?ng Hà, thánh thót m?t th?i ngày xua v?n c̣n s?ng măi trong ḷng m?i ngu?i, trong ḷng t?t c? ngu?i Vi?t Nam, trong ḷng thính gi? nghe du?c ti?ng Vi?t Nam. Ti?ng hát TT c?t lên m? d?u trong các chuong tŕnh h?i th?o v? ngôn ng?, giáo d?c van hóa hay trong các bu?i truy?n thanh, truy?n h́nh ? noi nào có m?t c?a ngu?i Vi?t qua bài ca muôn d?i m?n yêu "Tôi yêu ti?ng nu?c tôi". Chúng ta yêu ti?ng Vi?t, và ngày nào chúng ta c̣n ?p ? nói ngôn ng? m? Vi?t Nam th́ bài T́nh Ca qua ti?ng hát TT s? măi măi rung d?ng tâm tu chúng ta:

"Tôi yêu ti?ng nu?c tôi,
t? khi m?i ra d?i,
m? hi?n ru nh?ng câu xa v?i.
Ti?ng nu?c tôi,
B?n ngàn nam….", Tang Đ?c Son, Úc châu.

Nh?n xét c?a Nh?c si Hoàng Thy v? Thái Thanh nhu sau:

"Ngu?i ta không ng?c nhiên khi nghe Thái Thanh ca b?t c? m?t nh?c ph?m nào trong quá kh? và nh?c ph?m du?c dó du?c xem là hay, tôi nghi ch? ch?n l?a bài và t?p cho ḿnh m?t phong thái riêng khi hát nó. Nh?ng ca khúc du?c ch? ca d?u vu?t tr?i khi ch? chuyên ch? ư tu?ng hay l?i ca c?a b?n nh?c. Thêm vào dó, cung cách tŕnh di?n linh d?ng nhu tôi c̣n nh? khi xem ch? tŕnh bày các ca khúc K? V?t Cho Em, Mùa Thu Ch?t hay Ngh́n Trùng Xa Cách. Ngày nay quay v? di văng cu c?a Sài G̣n tru?c nam 75, h́nh ?nh hay gi?ng ca c?a ch? là m?t k? ni?m d?p trong tôi." Hoàng Thy, San Diego.

Nh?c si tr? Minh Luân cho nh?ng ḍng k? ni?m chân thành c?a anh v? gi?ng ca Thái Thanh nhu sau:

"Nh?c d?n n? danh ca Thái Thanh th́ chúng ta không th? nào không nh?c t?i d?i tác ph?m "Bu?n Tàn Thu" c?a nh?c si Van Cao. Có l? tôi suy di?n hoi xa khi cho r?ng nh?c si Van Cao sáng tác nh?c ph?m này ch? dành riêng cho gi?ng hát Thái Thanh mà thôi. Qu? th?t là nhu v?y m?i khi nghe Thái Thanh hát d?o câu d?u c?a bài "Bu?n Tàn Thu" là h?n tôi rung c?m ngây ng?t v́ nó quá tuy?t v?i... xin m?i các b?n thu?ng th?c t?i dây:

"Ai lu?t di ngoài suong gió
Không d?ng chân d?n em b? bàng
Ôi v?a thoáng nghe em
Mo ngày bu?c chân chàng
T? t? xa du?ng v?ng
Đêm mùa thu ch?t
Nghe mùa dang r?t roi theo lá vàng
Em ng?i dan áo
Ḷng bu?n vuong v?n
Em thuong nh? chàng
Ngu?i oi c̣n bi?t em nh? mong
T́nh xua c̣n dó xa xôi ḷng..."

Van Cao vi?t lên l?i t́nh t?, nhung l?i t? t́nh này l?i du?c c?t vang t? gi?ng hát diêu luy?n v? ngàn trùng âm vang v?ng nh?, v? di văng bu?n bă c?a mùa thu tàn l?i:

Tôi dă m? di m? l?i bài này c? tram l?n nghe măi mà cung không th?y chán... Gi?ng ca Thái Thanh, theo ư tôi, qu? th?t là t? c? chí kim r?t khó t́m. Ca si Ng?c H? m?c d?u có m?t gi?ng ca có th? hát l?i nh?ng d?i tác ph?m c?a các b?c ti?n b?i, nhung cung không th? nào thay th? n?i v? trí c?a Thái Thanh trong bài "Bu?n Tàn Thu".", Lê Minh Luân, San José.

Nhà tho Ng?c Anh GL cho nh?n xét c?a ch? khi nghe gi?ng ca Thái Thanh:

"Có th? nói ti?ng hát Thái Thanh dă làm say mê bao l?p ngu?i Vi?t Nam, d?c bi?t là l?p ngu?i tha huong, s?ng vi?n x?, Thái Thanh làm say mê bao ngu?i trong nh?ng th?p niên 40's, 50's, 60's, 70's, 80's , 90's và v?n c̣n ti?p. Tôi thích nghe ca si Thái Thanh hát chung v?i Ban h?p ca Thang Long có Hoài Trung, Hoài B?c nhu bài Xóm Đêm, Ng?a Phi Đu?ng Xa, Giă T? Đêm Mua, hay Ti?ng Đàn Tôi.", NAGL, Los Angeles.

Nhà tho Trang Đi?n Morita g?i tôi ph?n c?m nghi c?a anh:

"Thái Thanh du?c m?nh danh là "Ti?ng hát vu?t th?i gian", tôi nghi không ngoa t? khi ch? tham gia phong trào Toàn qu?c Kháng chi?n d?n khi ch? ra h?i ngo?i, cho d?n khi ch?n l?i s?ng ?n d?t, nhung qua bao bài hát và gi?ng ca c?a ch? v?n du?c ngu?i d?i nh?c nh? và hâm m?. Tôi thích nhi?u nh?c ph?m do ch? ca, dan c? vài bài nhu: Ng?m ngùi, Mùa thu ch?t, N?a h?n thuong dau, Gi?t ngu?i trong m?ng, C̣n m?t chút ǵ d? nh?, Mùa thu Paris,... hăy nghe và nh? măi ti?ng ca này." Trang Morita, Northridge.

T? vùng tây b?c M?, noi tuy?t và mua nhi?u hon n?ng, nhà tho Đ?m Th?y góp ư:

“Cám on Vi?t H?i dă cho tôi co h?i dóng góp vài nh?n xét v? ti?ng hát Thái Thanh. Khi tham kh?o ư tu?ng c?a nhi?u ngu?i v? m?t gi?ng ca dă n?i ti?ng "vu?t th?i gian" t? c? m?t th? h?, ch?c h?n VH dă c?m th?y không th?y TH?A. Chính lư do dó mà Đ?m Th?y không ng?i dóng góp vài gi?t nu?c trong m?t cái b? s?n có, cái b? d?p sóng ca ng?i m?t thiên tài.


Ngoài nh?ng k? thu?t r?t diêu luy?n c?a gi?ng ca mà nhi?u ngu?i dă mô t?, gi?ng ca c?a nàng trong tr?o nhung không chua, mà thánh thót nhung không v?t v?o, r?t x?ng dáng d? ngu?i ta ca t?ng măi măi, ngày nào c̣n nghe du?c nàng ca, dù r?ng qua CDs hay DVDs di n?a. Tôi g?i ca si Thái Thanh là "nàng" ch? v́ s? trân quư, âu y?m nhu trân châu mà thôi, dù r?ng tu?i c?a "nàng" có th? làm cô, d́ c?a tôi. Th?c ra nhu th? cung gi?ng nhu s? th? ngu?i ta s? không g?i thiên tài Thái Thanh là "bà Thái Thanh" du?c, v́ ti?ng hát Thái Thanh v?n g?n gui v?i qu?n chúng, và nó s? s?ng măi v?i qu?n chúng.

V? k? thu?t, b?n Bu?n Tàn Thu c?a Van Cao mà chúng ta du?c nghe Thái Thanh hát: Nàng b?t d?u ch? "Ai..." ngân dài m?t d?i nhu treo l?ng lo cái th?c m?c ngu?i nào không rơ trong con gió mua bên ngoài, xong r?i m?i di?n t? d?ng t? "lu?t" m?t cách g?i h́nh. Cái hay là di?m d?c dáo dó.


Sau nam 1975, ngu?i ta lang xê ra m?t ca si tr? tên là Ánh Tuy?t chuyên hát nh?ng bài mà Thái Thanh xua dă hát nhu Thiên Thai, ch?ng h?n. Tôi bèn mua vài cu?n bang nghe th?. Nhung nghe k? k? thu?t ca không th? b?ng du?c. M?c dù, tôi t? ki?m di?m l?i cho chính ḿnh ch?n s? vô tu. Lúc dó tôi m?i th?y rơ cái d?u m?c hay r? hon th́ là cái giá tr? k? thu?t khi ngân vang ti?ng hát mà Thái Thanh dă ?n lên t?ng bài hát c?a nàng. Nàng hát r?i là b?n dó c?a nàng. Th? thôi.


Xét cho cùng ph?i nh́n nh?n là gi?ng hát Thái Thanh dă là m?t l?n ranh xác d?nh m?c t?i h?o, d? là m?t cái thu?c d? do lu?ng ngh? thu?t và d?nh ch?n chân giá tr? âm nh?c mà "y?u t? Thái Thanh" nhu m?t quy lu?t d?nh ph?m.


N?u nh?c Vi?t v? th? lo?i ti?n chi?n c̣n du?c sáng tác và các ca si trong tuong lai kh?i s? ch?n hát, tôi nghi ti?ng hát Thái Thanh là s? tham kh?o r?t l?i ích cho h? v?y.", ĐT, Seattle.

Thi si Nghiêm Xuân Cu?ng góp ph?n nh?n xét c?a anh:

"Th?c ra có quá nhi?u nh?c ph?m dă dóng góp cho tên tu?i Thái Thanh. Tôi yêu gi?ng ca Thái Thanh v́ cái nông nàn c?a làn hoi cung nhu c?a s? di?n t?. Theo tôi th́ hai bài T́nh Ca và T́nh Hoài Huong c?a Ph?m Duy th́ không ai có th? hát hay hon Thái Thanh. Khi ch? Thái Thanh c?t ti?ng hát bài T́nh Ca: "Tôi yêu ti?ng nu?c tôi t? khi m?i ra d?i ngu?i oi. M? hi?n ru nhung câu xa v?i. À à oi ti?ng ru muôn d?i..." tôi nghe nhu có cái ǵ rung rung ? trong ḷng và, mu?i l?n nhu m?t, là nu?c m?t tràn lên mi.


Nh?ng cái lên xu?ng, ng?t câu, nh?ng ch? di?n t? chua xót, ng?t ngào, bu?n bă,v.v... mà ch? có Thái Thanh m?i làm du?c, và dem h?t du?c ư c?a câu nh?c di th?ng vào ḷng ngu?i nghe. Thí d? nhu khi nghe ch? hát bài Thôi c?a Y Vân: "Thôi, em d?ng khóc n?a mà làm ǵ. K? ni?m bu?n ân t́nh cu xa xôi, thôi, em d?ng ti?c, em d?ng ti?c. Đ?ng ti?c n?a mà làm ǵ. Ki?p này dành L? duyên r?i". Ch? L? du?c phát âm láy và có m?t s? chua xót l?n d?ng cay mà ph?i nghe m?i th?y du?c cái diêu luy?n c?a gi?ng ca tuy?t v?i này.


Cung v?y ,trong H?i Trùng Duong c?a Ph?m Đ́nh Chuong gi?ng c?a ch? lúc nhanh, lúc ch?m, lúc vui bu?n, lúc lên xu?ng: "Ngày vui, tan dao binh. M? b?ng con so sinh. Chi?u d?u xóm, hân hoan dón ngu?i tru?ng chinh..." nhu nh?ng gịng sông c?a quê huong tuy dă xa, r?t xa mà v?n c̣n ch?y măi trong ḷng ngu?i tha huong...", NXC, Michigan.

Nh?c si Duong Vi?t Đi?n vi?t v? Thái Thanh nhu sau:

"Tôi nghe ti?ng hát c?a Thái Thanh qua hai bài hát ch?t ch?a d?y t́nh t? quê huong, dó là các bài T́nh Ca và T́nh Hoài Huong, ch? làm tôi nh? nhà, nh? di văng, nh? c? huong thêm. Khi tôi di cu vào t? b?c vào mi?n trung, r?i mi?n trung vào mi?n nam, r?i nh?ng nam tháng dài tù d?y "c?i t?o" t?i mi?n b?c, r?i ly huong sang M?, nh?ng l?i ca c?a ca si Thái Thanh qua hai bài hát b?t h? này c?a nh?c si Ph?m Duy mang h?n tôi tr? v? nh?ng k? ni?m t́nh t? quê huong ngày xua. Cám on gi?ng ca thiên phú c?a ch? Thái Thanh và cám on Vi?t H?i cho tôi góp ti?ng nói cùng các b?n h?u.", Duong Vi?t Đi?n, Los Angeles.

K? ti?p là cây bút mê âm nh?c, thích vi?t v? âm nh?c Minh Thanh, cô cung là ngu?i say mê gi?ng ca Thái Thanh:

"Gi?ng hát Thái Thanh dă du?c nhi?u ngu?i yêu thích v́ cô có nhi?u bài hát l?m. K? v? các bài hát th́ Thái Thanh không ph?i ch? n?i ti?ng v?i nh?c Ph?m Duy mà c̣n r?t nhi?u bài hát c?a các nh?c si khác, nhu bài hát c?a Nguy?n Ánh 9, Ngô Th?y Miên, Van Cao, Hoàng Tr?ng, Duong Thi?u Tu?c, Ph?m Đ́nh Chuong. Cung có th? nói v? Thái Thanh cho nét d?c bi?t thích h?p tuy?t v?i hon là khi cô tŕnh bày các bài sau 75, ví d? nhu bài Rong Ca c?a Ph?m Duy "H?n Em Nam 2000":

"H?n em nhé, nam 2000 s?
Hai bên c?a hé, cho anh tr? v?
T? ngày di, theo cu?c t?nh mê
Tram nam nh? bé, tram nam b?n b?..."

Bài Đêm Nh? Trang Sài G̣n (ph? tho Du T? Lê) nh?c Ph?m Đ́nh Chuong, Bài Đêm Màu H?ng (tru?c 75), Su?i Mo, Ḍng Sông Xanh, Hoài C?m, Đôi M?t Ngu?i Son Tây, r?i Quán Bên Đu?ng (Ph?m Duy ph? tho B́nh Nguyên L?c), Thái Thanh di?n t? th?t tuy?t v?i.
Bài Em L? Chùa Này, Đua em t́m Đ?ng Hoa Vàng (Ph?m Duy, ph? tho Ph?m Thiên Thu),... và c̣n quá nhi?u d? k? ra dây.", Minh Thanh, nam Cali.

Nhà tho Lê Duyên Thùy Trang dóng góp ư c?a cô nhu sau:

"Nh?c do Thái Thanh ca d?n v?i tôi vào nh?ng nam d?p nh?t c?a khuôn viên sân tru?ng d?i h?c trong cu?i th?p niên 60's và d?u th?p niên 70's. Khi mà tôi t́m th?y noi Thái Thanh m?t gi?ng ca du?m nét quy?n luy?n, r?t tr? t́nh, tôi thích các bài t́nh ca do cô hát nhu: Tr? l?i em yêu, Áo l?a Hà Đông, Tu?i 13, T? gi?ng hát em, Muà thu trong m?t em, Mùa thu không tr? l?i,...", LD Thùy Trang, Boston.

Trong m?t bu?i di?n dàm tham h?i ca si Mai Huong, tôi có h?i ch? v?i tu cách m?t ngu?i thu?ng ngo?n nh?c Thái Thanh hát và cung là ngu?i thân c?a cô Thái Thanh th́ ch? có nh?n xét nhu th? nào v? TT là m?t ca si và TT là m?t ngu?i thân trong gia t?c. Ch? Mai Huong cho bi?t là ti?ng hát Thái Thanh diêu luy?n v? k? thu?t, có nhi?u kinh nghi?m v? âm v?c. Bên c?nh dó cô Thái Thanh là ngu?i m? tuy?t v?i lo l?ng cho các ngu?i con cô.
Tôi có d?p h?c m?t l?p v?i Lê Vi?t con trai th? c?a cô TT t?i d?i h?c Cal State Northridge, sau này tôi du?c bi?t Vi?t h?c l?y d? lo?i b?ng c?p t? k? su r?i chuy?n sang ngành bác si. Lê Vi?t là m?t thanh niên r?t thông minh. Em trai út c?a Vi?t là Lê Đ?i t?t nghi?p ngành âm nh?c t?i tru?ng Cal State Long Beach, v?i minor ngành computer science. Lê Đ?i r?t khá v? lănh v?c web design. Cô TT theo sát và khuy?n khích các con trên bu?c du?ng h?c v?n. Thi?t nghi ti?n tri?n ngh? nghi?p và b?n ph?n gia d́nh thông thu?ng là 2 y?u t? tuong ph?n, l?m khi có cái này th́ không có cái kia. Trong tu?i d?i m?ng sinh nh?t c? lai hy cô dă hoàn thành c? hai. Đây là di?m son v? vai tṛ làm m? c?a cô Thái Thanh, song song bên hào quang âm nh?c c?a cô. Ngoài ra, Lê Vi?t c̣n có hai ch? em là hai ca si thành danh Ư Lan và Qu?nh Huong, th?nh tho?ng tôi nghe trên radio 2 cô tham d? vào các ho?t d?ng t? thi?n xă h?i, c?ng d?ng.

Sau dây là d?i ḍng c?m nghi c?a nhà tho Suong Mai nu?i ti?c v? s? ngh? huu, s?ng ?n d?t c?a ca si TT:

"Ti?ng hát Thái Thanh là m?t ti?ng hát tuy?t v?i, Thái Thanh l?i bi?t ch?n bài hát. Nh?ng bài hát c?a Thái Thanh hát là nh?ng bài có t?m vóc và giá tr? dài lâu v? nh?c cung nhu l?i, khi Thái Thanh góp vào ti?ng hát, làm cho bài hát b?c lên bay cao nhu cánh h?c, Thái thanh hát b?ng c? tâm h?n và b?ng s? rung d?ng c?a trái tim chính ḿnh, cho nên khi hát Thái Thanh dă d? cho ḿnh bay b?ng theo di?u nh?c, ai nghe Thái Thanh hát mà không xao xuy?n, không mê man, hay không d?m say n?i ḷng?


Suong Mai thích Thái Thanh hát bài "Đua Em T́m Đ?ng Hoa Vàng" cu? nh?c si Ph?m Duy ph? t? tho thi si Ph?m Thiên Thu và bài "Ngàn Thu Áo Tím" cu? nh?c si Hoàng Tr?ng và Luu Th? Vinh Phúc:

"Ngày xua xa xôi em r?t yêu màu tím
Ngày xua xa xôi em s?ng trong tŕu m?n
Chi?u xu?ng aó tím thu?ng thu?t tha
Bu?c trên du?ng g?m hoa...
T? khi yêu anh anh b?t xa màu tím..."

Ti?c là d?i ngu?i ng?n ng?i và chóng tàn, Thái Thanh theo lu?t tu?n hoàn c?a vu tr?, gi? dây dă v? huu ?n d?t, không c̣n d?ng trên sân kh?u tru?c chúng ta, d? hát cho chúng ta nghe n?a.


S?c d?p, ti?ng hát r?i cung s? tàn l?n theo ḍng th?i gian, có chang ch? là nh?ng du âm ti?ng hát c̣n d?ng l?i cho ngàn sau...", Suong Mai, Sacramento.

Ngoài ra tôi có d?p d?c nhi?u bài báo sau nam 75 t?i h?i ngo?i k? v? giai do?n giao mùa khi CS xâm chi?m mi?n nam, ca si Thái Thanh t? thái d? b?t h?p tác v?i chính quy?n m?i. Bài vi?t c?a tác gi? Th?y Khuê dua ra nh?n xét lư thú:

"Ngay c? khi cô im ti?ng 10 nam trong ch? d? C?ng S?n (1975-1985) d? bày t? thái d? ch?ng d?i m?t cách b?t b?o d?ng, ti?ng hát Thái Thanh v?n du?c yêu m?n hàng d?u trong bang nh?c c?a nhi?u gia d́nh ngu?i Vi?t xa x?. Ngày nay cô dă ngung hát, coi nhu "ngh? huu", nhung có th? nói s? ngu?i thu?ng ngo?n v?n nh? và thuong gi?ng hát dó cung v?n r?t dông d?o.


Thái Thanh thu?ng tr? l?i nh?ng ngu?i m?n m? mu?n nghe cô c?t ti?ng l?i: "Khi nào có h?i ngh? Diên H?ng hay có d?i nh?c h?i h?i huong trong t? do (ch?c c̣n lâu!), th́ c? Thái Thanh này, dù có ph?i ch?ng g?y l? kh?, cung s? t? d?ng ra sân kh?u, không c?n ai m?i cung v?n lên ti?ng hát m?ng quê huong tôi, m?ng ngu?i nu?c tôi"."

Nh?c si Minh Thao, Ph?m Phú Minh hi?n cu ng? t?i Bergen, Na Uy, k? l?i chuy?n cu c?a bu?i giao th?i nam 75, thi?t nghi bài vi?t c?a anh là ngu?n tài li?u l?ch s? nêu lên cái phong cách dáng kính c?a k? si không ngă ḷng, không a dua theo th?i cu?c, không ph?c ṭng s?c m?nh tru?c nh?ng bi?n d?i dau thuong c?a d?t nu?c:

"Ca si Thái Thanh d?i v?i tôi là ca si hàng d?u t?i Vi?t Nam th?i cô c̣n sinh ho?t ca hát. Cho nên bài hát mà cô dă tŕnh bày xu?t s?c th́ nhi?u vô k?, r?t khó th?ng kê. Tuy nhiên, có nh?ng bài hát d?n v?i ngu?i nghe trong hoàn c?nh d?c bi?t th́ nó hay vô cùng, không có ǵ so sánh du?c. Xin du?c k? anh Vi?t H?i nghe m?t câu chuy?n, n?u anh c?m th?y du?c th́ tu? nghi x? d?ng cho bài vi?t c?a anh nhé:

Th?i gian d?u giao mùa khi CS vào ti?n chi?m mi?n nam, n?u tôi nh? không l?m là vào tháng 8 nam 1975, CS chu?n b? cho cu?c d?i ti?n l?n th? nh?t vào tháng 9 cùng nam, nên b?n chúng cho t?p trung dân chúng l?i d? h?c t?p chánh tr? t?i d?a phuong (không nêu ra d? tài d?i ti?n, chúng ch? nêu ra d? tài chánh quy?n c?i cách th?ng nh?t d?t nu?c, d? chúng lót du?ng cho s? d?c tài, ḥng sang do?t c?a c?i c?a ngu?i dân v? sau này).

Nhà cô Thái Thanh ? trên du?ng Lê Thánh Tôn, g?n Trung Tâm Van Hoá Pháp, cung g?n b?nh vi?n Grall (t?c nhà thuong Đ?n Đ?t), thu?c phu?ng B?n Nghé, qu?n Nh?t Sài G̣n. Cho nên cô cung "du?c" m?i di h?c t?p chánh tr? thu?c khu v?c du?c t? ch?c t?i h?i tru?ng d?i h?c Du?c Khoa, trên du?ng Cu?ng Đ?...


Nói là h?c t?p chánh tr?, nhung CS cung mu?n khoe "cái van hóa uu vi?t" tru?c cái dân ng?y ? ngay trung tâm Sài G̣n. Cho nên chúng cho t? ch?c bu?i van ngh? "t? phát" g?n nhu thi dua gi?a dám thanh niên d?a phuong chúng tôi v?i dám b? d?i lúc dó dóng t?i building d?i di?n toà Đ?i S? M? cu. Và hôm dó b?n chúng b? b? bàng, su?ng m?t. T?t c? cung nh? cô Thái Thanh... (và cung t? dó v? sau tôi không c̣n ch?ng ki?n s? h?p tác van ngh? theo cái ki?u... r?t "b? d?i" và khích dân chúng "h? h?i" cùng làm).

Câu chuy?n th? n?y:
Ph?n th? nh?t do nhóm van công b? d?i ph? trách, g?m các ti?t m?c don, h?p ca và c? d?c t?u sáo, mandoline... Chúng c? lám ra v? chuyên nghi?p, ngu?i tŕnh di?n nào cung dánh tí ph?n, tô tí son môi, dù chúng ch? là dám d?c r?a thu?c don v? b? d?i t?i dó nên càng xem càng th?y ngô nghê và bu?n cu?i.


Nhóm thanh niên d?a phuong chúng tôi th?i dó c̣n máu tu s?n nên con gái c̣n m?c áo dài, con trai áo tr?ng b? trong qu?n xanh ho?c den. Nhung v́ m?i m?t nu?c, th?y b? d?i s?t máu quá nên không ai trang di?m ǵ hon.


R?i t́nh c? có m?t ngu?i b?n nh?n di?n cô Thái Thanh dang là khán gi? "b? m?i" dang ng?i phía du?i. Chúng tôi d?n nh? cô giúp m?t tay. Và dù không nói ra, nhung chúng tôi và cô ng?m hi?u ph?i "d?y" cho b?n ng? n?y m?t bài h?c d? xem cái uu vi?t nào hon cái uu vi?t nào. Dù không có s? chu?n b? nào v? chuong tŕnh và ph?n nh?c d?m ch? có m?t cây guitar thùng, do m?t tay dàn c̣n... du?i m?c tài t? m?y b?c. Nhung Cô Thái Thanh v?n hang hái nh?n l?i m? d?u ph?n th? nh́ (t?c là ph?n c?a thanh niên d?a phuong chúng tôi). Cô lên t? gi?i thi?u hát bài T́nh Ca c?a Ph?m Duy là m?t tác gi? b? c?m tri?t d? lúc dó. Tru?c b?n cán ng? cô b́nh tinh gi?i thi?u s? hát bài hát d?y t́nh t? yêu nu?c nh?t mà cô bi?t và cô c?t gi?ng...

"Tôi yêu ti?ng nu?c tôi
T? khi m?i ra d?i... ngu?i oi..."

Gi?ng cô cao vút và trong v?t, m?c k? cho dàn âm thanh "phu?ng khóm", m?c k? ti?ng d?m dàn v?ng v?... Cô d?n d? ngu?i nghe v? m?t cơi th?n thiên c?a quê huong, m?i b? tan hàng có m?y tháng mà tu?ng dâu dă xa ngh́n trùng... Đám b? d?i ng?i s?ng s?, cung ch?t l?ng theo v́ b? cô thu ph?c, mê ho?c hoàn toàn...

"Ti?ng nu?c tôi
Ti?ng m? ru t? lúc n?m nôi...
Ti?ng nu?c tôi..."

Khi cô hát có nh?ng dôi m?t xung quanh nhoà l?, trong dó có dôi m?t c?a tôi trong n?i xúc c?m vô biên... m?t k? ni?m th?t khó quên trong d?i tôi v́ h?u qu? tâm lư ngu?c l?i do v?n d? nhân tính và t́nh c?m thiêng liêng c?a con ngu?i d?i v?i quê huong và van hóa dân t?c. Th? là phe b? d?i thua to.

T? tru?c tôi dă mê nghe cô hát... Và cho d?n gi? tôi v?n c̣n mê gi?ng hát c?a cô, nh?t là trong bài "Áo Anh S?t Ch? Đu?ng Tà" do nh?c si Ph?m Duy ph? t? bài tho Màu Tím Hoa Sim c?a thi si H?u Loan. Nhung d?i v?i tôi cho d?n t?n gi? phút n?y c?a th? k? 21 b?n T̀NH CA v?n là bài hát hay nh?t trong tâm h?n tôi, v́ nó cho tôi k? ni?m dáng nh? t? cô Thái Thanh...


Có l? tôi không c?n k? thêm nh?ng bài tôi v?n h?ng yêu m?n khi nghe cô hát nhu C̣n Chút Ǵ Đ? Nh?, H?n Ḥ,... Ho?c ngay c? nh?ng bài Em Hi?n Nhu Ma So, Tr? L?i Em Yêu,... mà tôi h?ng ua thích do ca si Thái Thanh c?t gi?ng lên và cu?i cùng v?n là ca si hát nh?ng bài hát dó "t?i" nh?t, tuy?t v?i nh?t theo cái thính giác hay âm nhi c?a tôi. B?i v́ ch? v?i m?t bá T́nh Ca trong hoàn c?nh giao mùa dó dă d? cho h́nh tu?ng cô s?ng măi trong tâm h?n tôi r?i. Cô măi măi nêu lên tinh th?n b?t khu?t c?a k? si trong con d?i d?i bi thăm c?a l?ch s? Vi?t Nam nói chung, hay l?ch s? âm nh?c Vi?t Nam nói riêng.

Thêm m?t chuy?n bên l? n?a là khi "gian hàng cà phê" c?a cô m? ra ? via hè du?ng T? Do có m?t l?n không bi?t vô t́nh hay c? ư b?n Công An t?o v? k?ch b?t cu?p dă x? súng AK b?n th?ng vô, khi?n m?t cô gái b? thuong (h́nh nhu dó là ngu?i giúp vi?c cho cô). Chúng tôi d?n tham cô t?i nhà. Cô ti?p chúng tôi m?t cách ni?m n?, hi?n hoà, và chân t́nh nhu ngu?i hàng xóm v?i nhau. Cô dâu có bi?t là cô dang ti?p nh?ng ngu?i h?t s?c aí m? cô nhu th?n tu?ng, không nh?ng trong lănh v?c ca hát mà c̣n trong nhân cách s?ng c?a ngu?i ngh? si tru?c b?o quy?n.


L?n dó cô có gi?i thi?u v?i tôi em Qu?nh Dao (hay Qu?nh Giao ?) là con gái c?a cô, dang h?c piano t?i pḥng khách. Không bi?t cô dó bây gi? có ti?p t?c theo du?i ngh? thu?t âm nh?c hay không mà tôi không du?c nghe nói t?i.

G?i anh Vi?t H?i bài vi?t theo kư ?c dă trôi qua g?n 30 nam. N?u dùng du?c cho bài vi?t c?a anh th́ t?t, n?u không th́ xin anh giúp tôi forward lá thu n?y n?y d?n cô Thái Thanh nhu cách tôi bi?u l? ḷng ngu?ng m?, tri ân chân thành nh?t d?i v?i cô v?y.”, Minh Thao, Ph?m Phú Minh, Bergen, Na Uy.

L?i K?t:

M?i con ngu?i d?u ph?i dính dáng hay liên h? v?i ba y?u t? trong cu?c s?ng, dó là: Gia d́nh, Xă h?i hay C?ng d?ng chung quanh và T? qu?c trên cao. Ngày xua khi tôi h?c v? c? Nguy?n Đ́nh Chi?u, tôi du?c th?y tôi d?y v? t?m guong c?a c? d? nho phong b?t khu?t này. Khi chính quy?n th?c dân Pháp kêu g?i nh?ng thành ph?n thanh niên Vi?t ra làm tay sai cho chúng, c? t? ch?i, mà ch? ch?n n?p s?ng ?n d?t làm tho và d?y h?c. Khi các nghiă binh n?i d?y ch?ng Pháp b? th?c dân b?t dem di x? t?, c? vi?t Van T? Nghiă Si C?n Giu?c khóc cho b?n án c?a h? nhu m?t h́nh th?c tri ân. C? cung là nhà tho n?i ti?ng qua tác ph?m L?c Vân Tiên, c? dào t?o r?t nhi?u th? h? tr? hành trang cho h? ḷng yêu nu?c, trong dó có ngu?i con gái c?a c? là n? si Suong Nguy?t Anh. Bà SNA ho?t d?ng ng?m quyên ti?n cho phong trào Đông Du g?i du h?c sinh Vi?t Nam ra x? ngoài du h?c, bà c̣n xu?t b?n t? Ph? N? Chung tranh d?u cho quy?n ph? n? du?i th?i Pháp thu?c. Nói nhu v?y d? th?y r?ng c? Nguy?n Đ́nh Chi?u quư tr?ng vi?c rèn luy?n, d?y d? th? h? mai h?u, là m?t v? thi hào c?a x? s? và là m?t k? si yêu nu?c, thuong ṇi.

Tuong t? nhu th?, ngu?i công dân Thái Thanh trong nhăn quan c?a tôi dă s?ng guong m?u v?i cái b?t khu?t c?a k? si trong giai do?n khó khan nh?t c?a l?ch s? mi?n nam nam 75, cô là m?t ca si thu?ng h?ng c?a n?n âm nh?c Vi?t Nam và cô dă thành công nuôi du?ng nh?ng ngu?i con tru?ng thành dóng góp cho c?ng d?ng và cho xă h?i v?y. Bài vi?t n?y do nhi?u anh ch? em thu?c th? h? di sau cô gom góp nh?ng suy tu v? nh?ng d?c di?m du?c xem là di s?n Thái Thanh d? l?i cho ngàn sau.

Vi?t H?i, Los Angeles.

* VH chân thành cám on các anh ch? thân h?u dóng góp ư trong bài nay. Mùa tu?ng ni?m, 30-04-2004. (Ngu?n: Su?i Ngu?n Tâm Tu )
Powered By Nguoi-Viet Online

This article has been moved here