Hình trên: Ti?n Si Mai Van dang thuy?t trình d? tài “Thanh thi?u niên và nh?ng hành vi li?u linh” trong bu?i h?i th?o ngày 13 Tháng Ba nam 2008 t?i phòng sinh ho?t nh?t báo Ngu?i Vi?t, do H?c Khu Garden Grove t? ch?c. (Hình: Vu Ðình Tr?ng/Ngu?i Vi?t)

Hình du?i: Các hành vi li?u linh d?n d?n ph?m pháp d?u liên quan d?n: thu?c, tình d?c, t? t?, bang d?ng, ph?m t?i, b?o d?ng, b?nh truy?n nhi?m qua tình d?c, ru?u, nguy hi?m trên m?ng. Ði?u nguy hi?m hon c? là ph? huynh không th? ng? con em mình có th? tham gia vào m?t hay nhi?u v?n d? trên do quá thuong yêu và tin tu?ng tuy?t d?i vào con em mình. (Hình: minh h?a)

(Ph?n 1)

LTS: Ngày 13 Tháng Ba nam 2008 t?i phòng sinh ho?t nh?t báo Ngu?i Vi?t dã di?n ra m?t bu?i h?i th?o d? tài “Thanh thi?u niên và nh?ng hành vi li?u linh” do H?c Khu Garden Grove t? ch?c.

M?c dích nh?ng bu?i h?p c?a Ban Ti?p C?n C?ng Ð?ng nh?m phát tri?n tình thân h?u gi?a ph? huynh, c?ng d?ng và tru?ng h?c. H?c Khu Garden Grove cung mu?n tìm hi?u nh?ng di?u ph? huynh, c?ng d?ng quan tâm và s? ti?p t?c h?p tác d? h? tr? và dáp ?ng nhu c?u c?a ph? huynh, hu?ng d?n các gia dình v? nh?ng d?u hi?u li?u linh c?a các em thanh thi?u niên th?i nay. Cách giúp d? phòng ng?a d? thanh thi?u niên và gia dình có m?t cu?c s?ng lành m?nh và h?u ích hon.

Tr?ng tâm c?a bu?i h?i th?o là bài thuy?t trình c?a Ti?n Si Mai Van, chuyên viên tâm lý h?c du?ng. Theo Ti?n Si Mai Van, tài li?u bu?i nói chuy?n du?c trích ra t? s? nghiên c?u trong ngành giáo d?c, tâm lý h?c, xã h?i h?c và nh?ng l?i chia s? c?a h?c sinh, ph? huynh trong h?c khu Garden Grove.

Nh?n th?y dây là m?t d? tài mà t?t c? ph? huynh có con em hi?n trong l?a tu?i thanh thi?u niên r?t quan tâm, chúng tôi xin ghi l?i bài thuy?t trình c?a Ti?n Si Mai Van v?i hy v?ng quí ph? huynh có thêm m?t cái nhìn v? s? phát tri?n tâm lý c?a các em thanh thi?u niên nh?m giúp d? con em mình vu?t qua th?i k? khó khan này. T?a nh? do Ngu?i Vi?t d?t.

Bài du?c dang hai k? trên trang Ngu?i Vi?t Tr?.

Nh?ng con s? th?ng kê... vui

Theo th?ng kê nam 2000, ngu?i Vi?t là m?t trong s? ngu?i t? n?n dông nh?t trên d?t Hoa K? t? gi?a nam 1970 và hi?n nay có kho?ng 1.5 tri?u ngu?i. Ba muoi ba nam qua, chúng ta dã thành công r?t nhi?u sau bu?c d?u h?i nh?p khó khan. Nh?ng con s? th?ng kê cho th?y các ch? s? phát tri?n c?a c?ng d?ng chúng ta ngày càng tang, nhu nh?ng ngu?i có b?ng c? nhân ho?c cao h?c tang t? 13% trong nam 1980 lên 19.4% trong nam 2000; thu nh?p bình quân hàng nam tang t? $33,500 (1990) lên $50,925 (2000)...; trong khi dó t? l? ngu?i nghèo trong c?ng d?ng gi?m di rõ r?t, t? 28% (1980) xu?ng còn 16% (2000). M?t s? khá l?n làm nh?ng ngh? kinh doanh có nhi?u l?i t?c ho?c ph?c v? trong c?ng d?ng xã h?i. S? l?i nhu?n ngu?i Vi?t mang v? trong nu?c M? kho?ng trên 16 t? dolar trong nam 2000. V? thanh thi?u niên g?c Vi?t, t? l? b? h?c trung h?c n?a ch?ng khá th?p so v?i t? l? chung, trên 50% thanh thi?u niên vào d?i h?c, so v?i t?t c? dân s? là 38%.

M?t trái c?a thành công

Tuy nhiên m?t s? th?ng kê cung cho th?y m?t trái c?a s? thành công, dó là t? l? tr? em g?c Vi?t ph?i vào trung tâm c?i hu?n ho?c nhà tù khá cao so v?i các s?c t?c khác, 25% và ch? d?ng th? hai sau thanh thi?u niên da den. Con s? tr? em Vi?t Nam ph?m pháp là v?n d? lo l?ng hàng d?u trong nu?c Hoa K?.

Các hành vi li?u linh d?n d?n ph?m pháp d?u liên quan d?n: thu?c, tình d?c, t? t?, bang d?ng, ph?m t?i, b?o d?ng, b?nh truy?n nhi?m qua tình d?c, ru?u, nguy hi?m trên m?ng. Ði?u nguy hi?m hon c? là ph? huynh không th? ng? con em mình có th? tham gia vào m?t hay nhi?u v?n d? trên do quá thuong yêu và tin tu?ng tuy?t d?i vào con em mình. Tuy nhiên dây là nh?ng th? thách mà con em chúng ta ph?i d?i phó hàng ngày, cho nên ph? huynh, giáo viên cung nhu c?ng d?ng nên nh?n th?c d? chúng ta có th? d? c?p, phòng ng?a và can thi?p cho con em mình. T?t c? nh?ng v?n d? này d?u ?nh hu?ng ít nhi?u d?n tuong lai c?a các em tùy theo m?c d? tham gia. S? nghiên c?u cho th?y nh?ng hành vi li?u linh này không x?y ra riêng bi?t. T?t c? nh?ng hành vi này có s? liên h? v?i nhau, n?u dã th? qua m?t hành vi, con em chúng ta d? dàng th? qua hành vi khác. Ru?u, thu?c lá, hút xách d?n d?u trong các hành vi li?u linh c?a thanh thi?u niên. Ðây là nh?ng th? mà các em th? nghi?m tru?c và s? dua d?n vi?c th? nh?ng th? khác.

M?t th?ng kê v? “Nh?ng cá tính dáng lo ng?i” cho th?y t? l? h?c sinh l?p 7 t?i Garden Grove tham gia hành vi li?u linh d?c bi?t cao hon t? l? chung cho c? nu?c. Ði?u này d?c bi?t nghiêm tr?ng vì các em dã s?m bi?t nh?ng thú vui d?c h?i.

Nh?ng hành vi li?u linh

1. B?o d?ng:

B?o d?ng là m?t hành vi các em h?c du?c trong giao ti?p v?i b?n bè d?ng trang l?a. Có th? các em du?c trông th?y s? b?o d?ng trong gia dình, qua hàng xóm láng gi?ng hay trong c?ng d?ng nên b? ?nh hu?ng. Cá tính này s? du?c c?ng c? khi các em xem nh?ng b? phim mang tính b?o l?c trên tivi hay Internet, video nh?c hay h?c t? nh?ng l?i ca kích d?ng b?o l?c. Ði?u này s? tr? thành cá tính c?a các em khi tr? thành thanh thi?u niên. Nhu th? có th? nói, cách cu x? x?u hay t?t c?a các em d?u h?c du?c ph?n l?n t? cách cu x? c?a nh?ng ngu?i l?n tu?i trong gia dình và nh?ng gì các em h?p th? du?c trong môi tru?ng chung quanh.

2. T? t?:

Theo báo cáo trong vòng 25 nam qua, tuy s? ngu?i t? t? nói chung gi?m di nhung s? ngu?i t? t? ? l?a tu?i 15 d?n 24 l?i tang g?p ba l?n. Con s? có th? cao hon vì gia dình ngu?i Vi?t r?t ng?i d?n vi?c nói con em mình t? t?.

Ð?i v?i thanh thi?u niên, nh?n xét c?a ngu?i ngoài r?t quan tr?ng. Th? nhung ph? huynh thu?ng không quan tâm d?n nh?ng n?i bu?n hay lo l?ng c?a con em mình, xem thu?ng nh?ng tình c?m hay nh?ng v?n d? x?y ra cho con em mình, nhu coi dó là vi?c r?t nh?, không dáng quan tâm. Trái l?i, v?i các em thì n?i lo bu?n dó là r?t l?n và quan tr?ng. Nhi?u khi trong câu chuy?n, ph? huynh l? l?i nói m?t di?u gì dó làm cho các em c?m th?y b? xúc ph?m, càng bu?n thêm khi c?m th?y hình nhu các em không du?c quan tâm. Ch?ng h?n nhu khi các em bu?n khi m?t m?t ngu?i b?n thân, ph? huynh thu?ng an ?i cho có thôi vì không chú ý d?n tình c?m mà em dành cho b?n bè, m?t b?n này thì ki?m b?n khác. Ði?u này l?i càng khi?n các em cho r?ng cha m? không hi?u mình, không lo cho mình.

Nghiên c?u cho th?y có m?t s? d?u hi?u th? hi?n tri?u ch?ng chán n?n c?a các em, r?t d? di d?n hành vi t? t?. Chúng ta không nên b? qua nh?ng tri?u ch?ng này, nên nói chuy?n ho?c nh? ngu?i khác nói chuy?n v?i các em tru?c khi quá mu?n.

- T? t? t? ra bo vo, t? cô l?p mình, c?m th?y mình vô d?ng.

- Không h?ng thú nh?ng sinh ho?t mà tru?c dây r?t thích.

- M?t m?i ho?c nhu không còn s?c l?c.

- L?m d?ng thu?c và ru?u nhi?u hon.

- Luôn nghi d?n chuy?n bu?n hay ch?t.

- Ði?m h?c th?p xu?ng.

3. Sex và b?nh truy?n nhi?m qua du?ng tình d?c:

Nói v? v?n d? sex ph? huynh chúng ta thu?ng khó nói v?i con em mình. Khi nghi d?n tu?i TTN và v?n d? sex, ph? huynh nào cung l?c d?u, không ai mu?n nói t?i và cung không mu?n chuy?n dó x?y ra cho con em mình. Th?c ra chúng ta không th? làm lo v?n d? sex, vì nó dã và dang x?y ra hàng ngày d?i v?i l?a tu?i thanh thi?u niên. Không nên nghi r?ng tr? em l?p 7 ho?c l?p 8 không bi?t gì v? v?n d? này. Ðây là m?t v?n d? t? nh?, khó nói gi?a con em và ph? huynh, nhung thà là con em h?c du?c t? ph? huynh còn hon con em mình b? ngu?i ngoài xúi gi?c th?c hi?n hành vi sex. Ph? huynh có th? tìm hi?u xem con em mình dã bi?t du?c nh?ng gì d? b?t d?u câu chuy?n. Ðây cung là co h?i d? ph? huynh tìm hi?u v? nh?ng hành vi c?a con em mình cung nhu bi?t du?c nh?ng ai chung quanh có th? ?nh hu?ng con em mình.

B?ng th?ng kê quan h? nam n? các em h?c sinh t? l?p 9 d?n l?p 12 (nam 2005) cho th?y t? l? ? nam là 48%, ? n? là 46%, m?t t? l? r?t cao.

V?i b?ng th?ng kê “Con s? mang thai tu?i t? 10 d?n 19 tu?i” trong nam 2004, ta th?y trên toàn qu?c Hoa K?, 4/5 ngu?i du?i 20 tu?i dã có quan h? nam n?, và 40% bé gái du?i 20 tu?i dã có thai ít nh?t là m?t l?n. Theo lu?t ti?u bang California thì các em thanh thi?u niên có th? d?n b?nh xá d? xin thu?c ng?a thai ho?c d?ng c? ng?a thai mà không c?n ph?i báo cho gia dình, k? c? xin phá thai n?u mu?n. Vi?c này không c?n s? ch?p thu?n c?a cha m? nên ph? huynh r?t khó bi?t. Ði?u quan tr?ng là ph? huynh ph?i g?n gui d? các em, nh?t là các em gái s?n sàng th? l? nh?ng di?u th?m kín d? giúp các em ngan ng?a nh?ng hành d?ng này.

B?nh xã h?i thu?ng du?c g?i chung nh?ng b?nh lây qua sex. Các em thanh thi?u niên ? l?a tu?i 10-19 có co h?i b? b?nh xã h?i ho?c b? nhi?m trùng qua quan h? tình d?c nhi?u hon ngu?i l?n vì m?t s? nguyên nhân, d?c bi?t là:

- Vì các em dang ? giai do?n phát tri?n nên s?c d? kháng th?p hon ngu?i l?n.

- Có quan h? tình d?c v?i nhi?u ngu?i.

- Các em th?y không c?n ti?t l? v?i ngu?i b?n là mình có b?nh, và cung không h?i b?n mình có b?nh hay không nên càng d? gây b?nh và b? truy?n b?nh.

4. Trò choi làm ngh?t th?:

Nói t?i “Trò choi làm ngh?t th?”, m?c dù dây là m?t trò choi nhung không có gì trong nh?ng hành vi này th?c s? là trò choi c?. M?t s? trò choi làm ngh?t th? thu?ng du?c các em tham gia chung v?i b?n bè hay t? làm m?t mình nhu: Passout (b?t t?nh), Blackout (ng?t di), Flat Liner (tim ng?ng d?p), Suffocation (ngh?t th?), Tingling (kích thích), Roulette (thay phiên), Space Monkey, Airplaning, Space Cowboy v.v...

Trên dây là m?t s? trò choi thông thu?ng c?a các em kho?ng t? 9-16 tu?i. M?c dích là làm cho máu ngung lên óc vài giây d? tìm c?m giác bay b?ng, nhung khi t? làm ngung th? quá lâu s? d? d?n d?n t? vong.

Tr? em không bi?t s? nguy hi?m khi th? nghi?m nh?ng trò choi ngh?t th? này. Hành vi này thu?ng b?t d?u b?ng m?t trò choi trong nhóm b?n chung, nhung tr? em có th? ghi?n c?m giác du?c t?nh l?i sau m?t con ng?t x?u ng?n. R?i các em có th? b?t d?u choi trò choi này m?t mình. Dùng dây n?t hay dây xích súc v?t d? t? làm ngh?t th? mình, và trò choi này tr? nên r?t nguy hi?m d?n tánh m?ng c?a các em, nh?t là khi không có ngu?i ? g?n dánh th?c em d?y.

N?u quý v? nghi ng? hay bi?t các em có tham gia trò choi này thì nên nói chuy?n v?i các em v? s? nguy hi?m c?a nó. M?t s? tri?u ch?ng mà ph? huynh có th? d?a vào d? phán doán xem con em mình có tham gia trò choi này hay không là:

- M?t d? ng?u.

- Hay b? nh?c d?u.

- Có ch?m d? trên tay.

- Nh?ng d?u v?t l? trên ngu?i nhu v?t sung b?m trên c?.

- Tìm th?y trong phòng các em dây n?t, dây c?t súc v?t hay nh?ng s?i dây l? du?c c?t vào chân bàn, gh?.

Quí v? có th? vào trang m?ng www.gaspinfo.com/index.html d? bi?t thêm chi ti?t.

5. L?m d?ng thu?c:

M?t s? thu?c thông thu?ng du?c nhi?u gia dình tr? s?n d? dùng khi c?n thi?t cung có th? du?c các em s? d?ng trong vi?c tìm c?m giác m?nh. Các em thu?ng dùng nh?ng th? thu?c này d? kích thích th?n kinh mình. Không ch? có thu?c phi?n hay nh?ng thu?c gây nghi?n các m?i làm các em nghi?n. Nh?ng th? thu?c thông thu?ng trong nhà cung có kh? nang gây nghi?n, nhung da s? ph? huynh không ng? r?ng nh?ng th? thu?c này l?i có th? h?i cho con em mình. Nên nh? r?ng thanh thi?u niên có th? nghi?n ng?p ngay nh?ng th? thu?c có s?n trong nhà, nh?t là nh?ng lo?i thu?c gi?m dau, thu?c ho... Các em thu?ng dùng hai ba th? thu?c khác nhau d? kích thích th?n kinh.

Ngoài nh?ng lo?i thu?c u?ng thông thu?ng, các em còn có th? s? d?ng m?t s? du?c li?u khác d? tìm c?m giác bay b?ng nhu: keo dán gi?y, nu?c r?a xe, xang, son và nu?c r?a son, nu?c r?a móng tay, nu?c x?t thom nhà...

Ph? huynh nên d? phòng b?ng cách d? thu?c lên t? cao, khó l?y ho?c dánh d?u ph?n thu?c còn l?i d? ki?m tra. N?u d? ý, chúng ta có th? th?y du?c m?t s? thu?c dù ít du?c dùng v?n mau h?t thì hãy nghi ng?, có th? con em mình dang s? d?ng vì lý do khác.

M?c dù trò hít hoi bong bóng (nitrous oxide) không trái lu?t nhung r?t nguy hi?m. Tr? em th? nghi?m v?i trò hít hoi bong bóng tang cao t? hon hai nam nay. Hít hoi nitrous oxide trong bong bóng thu?ng làm phê kho?ng m?t phút, nhung có th? có h?i d?n trí óc c?a các em. Ph? huynh ph?i d?c bi?t quan tâm vì bình d?ng khí nitrous oxide này du?c các em mua d? dàng.

6. Internet và nh?ng m?i nguy hi?m trên m?ng:

Khi các em s? d?ng Internet thu?ng hay d? l?i nh?ng chi ti?t cá nhân. Các em thu?ng nghi nh?ng chi ti?t cá nhân này ch? có b?n bè mình xem thôi mà không nghi r?ng k? gian có th? dánh c?p m?t cách d? dàng và tìm d?n các em. M?t s? website các em thu?ng dùng nhu myspace, facebook, xanga, friendster... Hãy d? ý d?n history c?a Internet xem các em có s? d?ng nh?ng website này hay không và hãy nói chuy?n d? các em hi?u v? m?i nguy hi?m khi chia s? quá nhi?u thông tin cá nhân trên m?ng. Tr? em ngày nay bi?t r?t nhi?u phuong cách s? d?ng máy vi tính và tìm ki?m m?i th? trên m?ng. T?t nh?t là nên d? ý gi? các em s? d?ng, d?t máy vi tính ? can phòng chung mà m?i ngu?i có th? ki?m soát d? dàng.

7. Hình ?nh khiêu dâm và chuy?n thu?ng x?y ra trong tru?ng h?c:

L?a tu?i thu?ng b? cho xem hình khiêu dâm trên m?ng b?t d?u t? 11 tu?i. Thanh thi?u niên t? 12 d?n 17 tu?i là l?a tu?i xem hình khiêu dâm nhi?u nh?t trên m?ng. Quý v? có thu?ng xem xét c?p táp ho?c cell phone c?a các em d? bi?t nh?ng s? di?n tho?i các em thu?ng g?i hay nh?n t? ngu?i khác không? Quý v? có bao gi? tìm hi?u các em dã vào nh?ng trang web nào, nghe các bài nh?c các em suu t?m, hay d?c nh?ng t? báo tr? em, ho?c choi video game c?a các em không? Ð?y là nh?ng gì chúng ta có th? làm d? tìm hi?u con em mình. Có nhi?u chuy?n x?y ra ? tru?ng h?c mà quý v? không h? hay bi?t nhu m?t s? em dã dùng camera trong cell phone d? ch?p các b? ph?n trên ngu?i ngu?i khác trong nhà v? sinh r?i chuy?n cho nhau xem hay chia s? trên m?ng. M?t s? h?c sinh còn c?m vào l?p nh?ng bình nu?c trong dó ch?a... ru?u vodka.

(Còn ti?p)