* Phong trào b?o d?ng th?p niên 1960 ?nh hu?ng t?i ông Obama

* Vi?t Nguyên

(Ð?c bi?t c?a Ngày Nay)

LTS – T? Bàn Vi?t Houston là c?t m?c bàn v? các v?n d? th?i s? t? chính tr? t?i kinh t?, van hóa... do nhà báo Vi?t Nguyên trong ban biên t?p Ngày Nay ph? trách. Ông cung là m?t bác si làm vi?c t?i Houston.

Cu?c ch?y dua vào Tòa B?ch Oc nam 2008 gi?a hai liên danh  Barack Obama  - Joe Biden và John McCain – Sarah Palin d?n h?i gây c?n.  Cu?c v?n d?ng b?u c? tr? l?i không khí bình thu?ng c?a nh?ng cu?c b?u c? tru?c, các ?ng c? viên không còn t? t? v?i nhau và c? tri Hoa K? nhu thu?ng l? m?i b?n nam l?i du?c dóng m?t vai trò quan tr?ng.

S?ng trong xã h?i dân ch?, ngu?i dân M? không mang trên vai m?t lãnh t? thân thánh, m?i b?n nam du?c d? cao vai trò l?ch s? c?a h?. Ung c? viên Barack Obama và Joe Biden c?a d?ng Dân Ch? nh?c nh? ngu?i M? cu?c b?u c? nam 2008 là “cu?c b?u c? quan tr?ng nh?t trong cu?c d?i c?a qúy v?.”  Nam 2006, ?ng c? viên John McCain b?t d?u chu?n b? tranh c? g?i cu?c b?u c? nam 2008 là “cu?c b?u c? quan tr?ng nh?t trong l?ch s? Hoa K?”. TNS John Kerry nam 2004 kêu g?i dân M? thay d?i T?ng th?ng kêu g?i dân M? di b?u vì dây là “cu?c b?u c? quan tr?ng nh?t c?a l?ch s?  nu?c chúng ta.” Nhung di nhiên cu?c b?u c? T?ng th?ng d?u tiên George Washington nhìn l?i, v?n là “cu?c b?u c? quan tr?ng nh?t trong l?ch s? Hoa K?” và cu?c “b?u c? quan tr?ng nh?t c?a thê k?” x?y ra nam 1988 khi Hoa K? trên du?ng tr? thành cu?ng qu?c duy nh?t trên th? gi?i v?i d? qu?c C?ng s?n Sô Vi?t dang x?p d?.

Nam nay 2008, bà Sarah Palin dã nh?c l?i l?ch s?, th? h? 1960 khi bà nh?c d?n nhân v?t kh?ng b? Bill Ayers có dính líu d?n ?ng c? viên Barack Obama. Cu?c b?u c? nam nay 2008 có l? trùng h?p v?i câu nói c?a ?ng c? viên Bill Clinton nam 1992 “cu?c b?u c? quan tr?ng nh?t c?a th? h? chúng tôi”. Th? h? c?a  bà Hillary Clinton và ông Barack Obama và nh?ng nhân v?t quanh d?ng Dân Ch? là s?n ph?m c?a th?p niên 1960 v?i nam 1968 là nam bi?n d?ng l?n.

S? th?ng th? c?a th? h? th?p niên 1960

Bà Sarah Palin, sanh nam 1964, dúng vào gi?a th?p niên 1960, m?t th?p niên b?o d?ng c?a M? và toàn th? gi?i, không hi?u h?t nh?ng biên d?ng l?ch s? và thành công c?a hai s?n ph?m c?a th?p niên 1960 v?i ph? n? d?u tiên ?ng c? T?ng th?ng, bà Hillary Clinton và ?ng c? viên da den Barack Obama nam 2008 c?a d?ng Dân Ch?.  Cu?c tranh d?u th?p niên 1960 dã d?n d?n s? thành công c?a TNS Barack Obama, nhung phong trào ph? n? v?n th?t b?i n?ng v?i bà Hillary Clinton.  Nh?ng ngu?i d?ng sau lung ông Obama t? gia dình Kennedy d?n M?c su Jeremiah Wright và Bill Ayers dã h?c du?c nh?ng bài h?c t? l?i lâm và “quá d?” c?a th?p niên 1960 nh?t là nh?ng di s?n c?a phong trào nam 1968 dã gây sinh d?ng cho cu?c tranh c? nam 2008 c?a d?ng Dân Ch?.

Nam 1968 là nam b?o d?ng ? M? và toàn thê gi?i.  Nh?ng cu?c b?o d?ng ? Hoa K? th?p niên 1960 do k?t qu? c?a s? k? th? ch?ng t?c và chiên tranh Vi?t Nam.  Nh?ng ngu?i da den xu?t thân t? phong trào d?u tranh th?p niên 1960 v?n còn gi?n d? và k? th? ch?ng t?c v?n còn ? M? nh?t là các ti?u bang miên Nam m?c d?u Dân quy?n dã th?ng sau th?p niên 1960 v?i lu?t Dân Quy?n nam 1964 và lu?t quy?n b?u c? nam 1965.

M?c su Jeremiah Wright d?i di?n cho nh?ng ngu?i da den gi?n d? còn sót l?i. Ông Wright sanh nam 1941, là s?n ph?m c?a th?p niên 1960, M?c su c?a ông Obama, dã làm m?t cu?n Video nam 2003 ph?   báng nu?c M? “God damn America”. TNS Obama binh v?c cho ông M?c su nhung v?i vàng c?t d?t liên l?c vì s? gi?n d? c?a ông Wright v?n là m?t y?u t? quan tr?ng trong k? b?u c? nam  2008.

Nam 1968, T?ng th?ng Lyndon B.Johnson dã ph?i duong d?u v?i phong trào sinh viên tranh d?u khuynh t?, t? nam 1965 d?n nam 1968 có nh?ng cu?c  n?i lo?n trên 100 thành ph?, 189 ngu?i b? gi?t, 7514 ngu?i b? thuong, 59,275 ngu?i b? b?t giam.  Sau khi quân d?i Hoa K? dánh qua lãnh th? Kampuchia nam 1970, các sinh viên d?i h?c Kent State Ohio b? b?n ch?t trong cu?c bi?u tình tháng 5 và sau dó hai sinh viên b? gi?t ? d?i h?c Jackson Mississipi. Sinh viên làm lo?n, 1300 tru?ng cao d?ng và 536 d?i h?c dóng c?a.  Nu?c M? chia r? nhu trong th?i k? n?i chiên. Phong trào tranh d?u ngu?i da den vùng d?y v?i Black Power kêu g?i ngu?i da den “ngung hát, b?t d?u vùng lên, c?m súng” (stop singing/start swinging/got a gun).

Nam 1968, sau T?t M?u Thân, ngu?i M? nghi d?n chuy?n rút lui kh?i Vi?t Nam. Tháng 4, 1968 nhà tranh d?u nhân quy?n, M?c su Martin Luther King b? ám sát, hai tháng sau d?n lu?t TNS Robert Kennedy, tháng 8, b?o d?ng bùng n? ? d?i h?i d?ng Dân Ch? ? Chicago gi?a C?nh sát và nh?ng ngu?i bi?u tình. Th?p niên 1960, ngu?i M? s?ng trong tâm th?c và tinh th?n c?a chi?n tranh l?nh, con cháu c?a h? cung b? ?nh hu?ng b?i tinh th?n c?a cha m?. Cu?c tranh d?u c?a phong trào Black Power dã gây ra s? chia r? tr?ng den, c?p ti?n và b?o th?.  Nh?ng ngu?i bi?u tình b? kích d?ng vì chi?n tranh Vi?t Nam, k? thù c?a h? không ? Hà N?i mà ? Houston, ? Washington DC, ? Alabama, ? Hanover. Giai câp công nhân gia nh?p d?ng Dân Ch?, và phong trào sinh viên tranh d?u và phong trào da den b?o d?ng. Và c? nhu tiên l?, m?i lân có b?o d?ng ? các tru?ng d?i h?c, có nh?ng xung d?t d?m máu, phân th?ng l?i nghiêng v?  d?ng C?ng Hòa. Nam 1968,  ?ng c? viên Hubert Humphrey ch? du?c 42.7% sô phiêu, nam 1972 ?ng c? viên George McGovern thu 40% phi?u.  Ngu?i M? tin vào d?ng C?ng Hòa trong th?i k? chi?n tranh và d?ng Dân Ch? b? dính li?n v?i b?o d?ng.

Thê h? th?p niên 1960 mu?n khác v?i th? h? 1950 c?a cha m? h? m?c dù th? h? c?a h? b? ?nh hu?ng th? h? 1950 v?i ti?u thuy?t “B?t tr? d?ng xanh” c?a Salinger, “K? xa l?” c?a Albert Camus, “Bu?n nôn” c?a Jean Paul Sartre, s?ng n?i lo?n mang m?t ki?ng den “blouson noir” nhu James Dean, n?i lo?n vô c?. Th? h? tr? 1950 già d?n, mu?n s?ng nhu “ngu?i l?n” vào l?a tu?i thanh niên, hút thu?c lá, l?p gia dình và nói chuy?n, hành d?ng nhu ông già. Thê h? tr? 1960 không mu?n nh?n trách nhi?m ch? mu?n hu?ng th?, b? h?c, hút Marijuana, theo phong trào Yoga, Ph?t giáo, ?n giáo nhu ? d?i h?c Berkeley, California.

Ða s? sinh viên tranh d?u ch?ng chi?n tranh Vi?t Nam thiêu tri?t lý chính tr?, d?n 1970 h?   tách ra thành nhi?u nhóm nh? ch? có m?t s? nh? th?t lòng tin tu?ng vào s? tranh d?u.  Phong trào ph?n chi?n ? M? là m?t th?t b?i, không ?nh hu?ng d?n chánh sách chi?n tranh VN c?a chính quy?n Hoa K?. Chiên tranh VN leo thang, phong trào ph?n chiên tr? thành  “d?o phái” (cult).

Bà Sarah Palin nh?c l?i s? dính liên c?a ông Obama v?i Bill Ayers, nhà tranh d?u ? Chicago, sáng l?p phong trào Weather Underground. Ông Obama bi?t Ayers nam tám tu?i. Ông Ayers sanh nam 1944, lãnh d?o phong trào ph?n chi?n th?p niên 1960, nam 1969 thành l?p nhóm t? khuynh Weather Underground nay là giáo su d?i h?c Illinois ? Chicago. T? thành viên cánh t? hi?p h?i sinh viên (SDS) Bill Ayers tr? thành tên kh?ng b? n?i ti?ng nu?c M?.  Nam  2000 Bill Ayers t? nh?n là dã “không h?i ti?c dã d?t bom”. Nam 1974, phong trào Weather Underground t? thú là “phong trào kháng chi?n, C?ng s?n n?m vùng ? Hoa K?”. Nam 1995, ông Bill Ayers d?ng ra   v?n d?ng tranh c? cho ông Obama. T? 2001 sau khi ông Ayers dóng góp tranh c? 200 M? kim vào   qu? tranh c? ti?u bang Illinois, TNS Obama c?t d?t liên h?.  Không ai có th? chôi b? Bill Ayers b?o d?ng nhung bà Palin nói Obama liên h? v?i kh?ng b? nam 1968 khoi d?ng du lu?n trong khi t? chánh quy?n Clinton d?n chính quy?n George Bush  liên h? d?n “kh?ng b? Vi?t C?ng” t? nam 1995.

T? nam 1980, d?ng C?ng Hòa và phe b?o th? dã th?ng cu?c b?u c? T?ng th?ng nam l?n nhung ý nghia v? phong trào th?p niên 1960 v?n còn ám ?nh h?. Nam 1995, lãnh t? da s? H? Vi?n Dick Armey    dã xem “t?t c? v?n d? c?a Hoa K? b?t d?u t? th?p niên 1960”: giá tr? gia dình d? v?, tình d?c b?a bãi, van hóa suy d?i, không tôn tr?ng lu?t l?. T? 1970 d?n 1990, trí th?c cánh t? và b?o th? v?n tiêp t?c d?ng d? v? v?n d? d?o d?c.  Phe b?o th? v?n gi? ý ki?n d?o d?c và chánh tr? ph?i di dôi v?i nhau trong khi sau chi?n tranh Vi?t Nam, các ho?t d?ng c?a CIA ? Á Châu và Phi Châu cung nhu s? d?i x? v?i ngu?i thi?u s?, ph? n? và ngu?i da m?u ? Hoa K? v?n ti?p t?c là d? tài tranh lu?n trong m?i mùa b?u c?. T?ng th?ng John F.  Kenedy d?c c? nam 1961 dã khi?n nh?ng ngu?i d?ng viên Dân Ch? tr? tu?i h?ng kh?i nhung chánh tr? h?u tru?ng c?a Hoa K? không thay d?i.

Nam 1968, chi?n tranh Vi?t Nam dã là d?ng l?c c?a phong trào ph?n chi?n th?p niên 1960.  B?n muoi nam sau chi?n tranh Iraq có ?nh hu?ng  d?n cu?c b?u c? t?ng th?ng nhung phong trào ph?n chiên dã ch?t, nh?ng s?n ph?m c?a th?p niên 1960 nhu bà Hillary Clinton và ông Obama dã di vào dòng chính c?a chánh tru?ng Hoa K?.

TNS Obama có th? thua

K? tranh lu?n gi?a TNS John McCain – Obama và TNS Joe Biden và bà Th?ng d?c Sarah Palin không thay d?i con s? tham dò ý ki?n ? Hoa K?. TNS Barack Obama trên chân TNS John McCain trung bình sáu di?m trong các cu?c tham dò ý ki?n. TNS John McCain thua ? nh?ng ti?u bang có th? quy?t d?nh nhu Florida và vùng Trung Tây. TNS Obama d?n d?u ? các ti?u bang màu d? Florida, New Mexico và Ohio nhung nói chung c? tri Hoa K? v?n chua có quy?t d?nh ch?c ch?n. Trong vòng m?t tháng, tùy tình hình kinh t? hay chi?n tranh Iraq, dân M? s? quy?t d?nh b? phi?u cho Dân Ch? (m?nh v? kinh t?) hay C?ng Hòa (m?nh v? qu?c phòng).  Trong t?t c? các c? tri 43%  b? phi?u cho TNS Obama,  36% b? phi?u cho TNS McCain, 20% chua quy?t d?nh. V?i s? phi?u có th? thay d?i b? m?t nu?c M? (swing vote) 28%   nghiêng v? ông Obama, 26% nghiêng v? ông McCain nhung ph?n l?n 43% chua quy?t d?nh.  Cu?c bâu c? ch?c ch?n nghiêng ng?a, ?ng c? viên th?ng b?ng m?t “field goal” nhu trong tr?n Football. Th?ng kê gi?ng h?t nhu k? b?u c? 2004 v?i ?ng c? viên John Kerry luôn luôn d?n d?u cho d?n ngày b?u c?.

Liên danh Obama-Biden có th? thua vì m?u da là m?t y?u t? trong k? b?u c? t?ng th?ng m?c dù da s? ngu?i M? nói mâu da không ?nh hu?ng d?n s? l?a ch?n c?a h?. Bà Hillary Clinton dang v?n d?ng cho ông Obama nhìn th?y th?ng kê cho bi?t 15-20% ngu?i M? da tr?ng ? ba ti?u bang có th? quy?t d?nh k?t qu? b?u c?, Pennsylvanira, Ohio và West Virginia cho bi?t “màu da” là y?u t? quy?t d?nh c?a h?.

Các cu?c th?ng kê du?c công b? trên báo và các dài truy?n hình du?c th?c hi?n trên nhóm nh? không d?i di?n cho nu?c M?, ph?n l?n ngu?i du?c h?i không di làm da s? là Hispanic và da den còn nh?ng ngu?i ph?ng v?n da s? là sinh viên d?i h?c du?c mu?n làm, nhi?u khi ch? g?i cho có l? và ph?a ra nh?ng con s? cho nên con s? th?ng kê không th? tin hoàn toàn.  Cu?c tham dò ý ki?n tháng 6 c?a ABC News cho th?y 20% ngu?i da tr?ng xem y?u t? m?u da quan tr?ng và 30% cho bi?t h? v?n còn thành kiên v? màu da.  Tháng 7, 70% ngu?i M? tr?ng trong cu?c tham dò c?a NY Times cho bi?t h? s?n sàng b? phiêu cho ngu?i da den.  Di nhiên h? c?m th?y ph?i nói v?y ? Th? k? 21, không c?n bi?t h? nói d?i hay không! và ngu?i da den d?y chua h?n là ông Obama.

Nh?ng ngu?i du?c tham dò hay nói d?i cho v?a lòng ngu?i h?i, thái d? dó du?c g?i là “h?u qu? Bradley” di t? v? b?u c? Th?ng d?c California nam 1982. T?t c? các cu?c tham dò b?u c? cho th?y r?ng th? tru?ng da den Tom Bradley d?n d?u cho d?n khi sô phi?u công b? thì nh?ng ngu?i ?ng h? v? m?t.  Các ngu?i du?c ph?ng v?n hay thay d?i ý ki?n vào gi? chót và nh?ng ngu?i b?o th? thu?ng không tr? l?i các cu?c ph?ng v?n.  M?t v?n d? l?n là nh?ng lá phi?u v?ng m?t (Absentee vote) g?i b?ng buu di?n dóng góp vào s? b?t ng? không tiên li?u du?c vào phút chót.

H?u h?t nh?ng ngu?i không b?u các ?ng c? viên da den d?u nói r?ng h? không k? th? nhung t? 1968 d?ng Dân Ch? không l?y du?c da s? phi?u c?a ngu?i M? tr?ng. Nam  2000 Phó T?ng th?ng Al  Gore thua TT Bush 12% phi?u M? tr?ng và TNS John Kerry nam  2004 thua TT Bush 17%.  H?u qu? t? chi?n thu?t c?a TT Richard Nixon nh?m vào các ti?u bang mi?n Nam. Mu?n d?c c? T?ng th?ng M? di nhiên TNS Obama c?n ngu?i M? da den di b?u dông d?o nhung d?c c? hay không, quy?t d?nh ?y tùy thu?c vào ngu?i M? tr?ng nh?t là nh?ng ngu?i M? tr?ng vùng quê, ngu?i da tr?ng v?n là da s? ? Hoa K?.  Nam 2004, 94.2 tri?u ngu?i M? tr?ng di b?u so v?i 13.5 tri?u ngu?i da den, 58% ngu?i M? tr?ng b? phiêu cho TT Bush,  41% b? phiêu cho TNS Kerry.

Nam nay nh?ng ngu?i da den cho bi?t h? s? di b?u dông nhung cung gi?ng nhu nh?ng dân thi?u s? khác kêu g?i h? di b?u là c? m?t v?n d? và riêng nam nay có nhi?u yêu t? di ngu?c v?i h?.  Sau quy?t d?nh vào hôi tháng 4 c?a T?i Cao Pháp Vi?n, c? tri ph?i c?n ki?m tra có hình, trên th?c t? là b?ng lái xe hay th? thông hành – y?u t? này b?t l?i cho ngu?i da den. ? Louisiana, t? l? dân da den không có gi?y t? v?i hình 3-4 lân cao hon noi khác! 53% ngu?i da den ? qu?n Milwaulkee không có b?ng lái xe.

Ngu?i da den s? di b?u ít hon các dân khác vì h? ph?m t?i nhi?u hon. Ðàn ông da den t?i ph?m g?p dôi dân Hispanic và sáu l?n hon ngu?i da tr?ng.  Trong 2,3 tri?u ngu?i M? ? tù thì có d?n 882,300 ngu?i den và hai tri?u ngu?i dã di tù nhung v?n ? tình tr?ng theo dõi. 13.20% ngu?i da den không du?c di b?u vì nh?ng tru?ng h?p này nhu ? Virgina, ngu?i tù ra tù ph?i d?i b?y nam tru?c khi làm don xin làm c? tri c?n b?y h? so và nhiêu lá tho b?o lãnh c?ng thêm là Th?ng d?c ti?u bang ghi rõ tù nhân dã thay d?i nhu th? nào. ? Mississipi trong 155,127 c?u tù nhân t? 1992 d?n 2004 ch? có 107 don xin c? tri du?c ch?p thu?n.  ? Kentucky vì lu?t này c? tri doàn gi?m xu?ng 24%. Ch? có Maine và Vermont cho tù nhân b? phiêu.

N?u nh?ng con s? c?a các cu?c tham dò ý ki?n ? Hoa K? dúng, ngày 4 tháng 11 nam 2008 này TNS Barack Obama     ngu?i M? da den d?u tiên s? vào Tòa nhà tr?ng và ông s? gia nh?p v?i các lãnh t? thê gi?i khác nhu TT Vladimir Putin ? Nga, TT Hugo Chavez ? Venezuela, các ông Nguy?n Minh Tri?t, Nguy?n T?n Dung ? Vi?t Nam, s?n ph?m c?a th?p niên b?o d?ng 1960.

Vi?t Nguyên

(8-10-08)