T? Van Th?ch

B?a an nào, sáng trua chi?u t?i, chúng ta không nhi?u hay ít an rau thom ho?c các lo?i gia v? trong các món an? Ch?c ch?n, không có chúng, món an tr? nên nh?t nh?o và thi?u h?n huong v?. Ðó là lý do t?i sao chúng ta có hành ngò trong bát ph?, vài h?t tiêu trong bát súp, vài mi?ng ?t trong bát canh chua, ít rau qu? khi an th?t lu?c.

“Nhân tâm tùy m?ng m?”. Di nhiên, m?i ngu?i có m?t ý thích khác nhau, ngu?i này thích hay không thích mùi v? c?a m?t lo?i rau thom hay m?t lo?i gia v? nào dó.

Nhi?u nam tru?c, chúng tôi du?c m?i an b?a t?i ? nhà m?t gia dình M? theo d?o Tin Lành (Lutheran) ? thành ph? Atlanta (th? ph? ti?u bang Georgia), hai th? gia v? duy nh?t mà h? dùng d? n?u nu?ng và có trên bàn an là tiêu và mu?i. Không hành, không t?i hay b?t c? th? rau thom hay gia v? nào khác.

Gia dình tôi quen làm th?t bít t?t có ít nhánh t?i d?p gi?p b? vào tru?c v?i bo phi trong ng?n l?a l?n cho cháy vàng và thom l?ng r?i m?i b? mi?ng th?t vào ch?o. Gia dình này cho chúng tôi an bít t?t ki?u khác h?n. Ch? nhà là m?t chuyên viên vi trùng h?c t?ng sang Vi?t Nam nghiên c?u v? b?nh s?t rét.

Tuy nhiên, m?t gia dình ngu?i M? khác (v? là giáo su d?y v? tôi môn Anh van ? d?i h?c) chúng tôi thân ? Hartford (Connecticut) thì l?i an ?t và các lo?i rau húng, rau ngò gi?i hon... bò an c?. M?m tôm chanh cung choi tu?t lu?t.

Khi di ch?, gia v? và các lo?i rau thom ? ch? Vi?t Nam, tu?ng là nhi?u, nhung quanh di qu?n l?i cung ch? có hai ba ch?c th?. Ngu?i Vi?t Nam ta xua nay tu?ng ngu?i M? an u?ng ít cho gia v?. Tôi nghi nh?n xét nhu v?y hoàn toàn không dúng. Tôi không dám kh?ng d?nh di?u này cho t?i khi tôi d?c m?t quy?n sách. Quy?n bách khoa t? di?n hu?ng d?n v? các lo?i rau thom, gia v? và cách tr?ng tùy theo khu v?c, mùa, phong th? c?a nu?c M?. T?a d? là “Encyclopedia of Herb Gardening” c?a nhà xu?t b?n Fog City Press ? San Francisco m?i ?n hành trong nam nay.

Trong quy?n sách, các tác gi? li?t kê kho?ng 160 lo?i cây rau thom và gia v? tên g?c La-tinh b?t d?u t? A (Acacia Farnesiana) t?i Z (Zingiber officinale) t?c là Ginger (g?ng). H? ch? d?n t? cách tr?ng (s?a so?n d?t, phân bón, d? ?m, nu?c, th?i gian thích h?p v.v...) d?n công d?ng. Công d?ng có th? là d? an, cho món an thêm huong v? hay du?c dùng nhu m?t v? thu?c. (M?t s? ngu?i chúng ta có l? nh?n du?c các m?u qu?ng cáo qua buu di?n ho?c d?c trên báo các qu?ng v? các lo?i thu?c du?c th?o thiên nhiên c?a các công ty M?. Không ph?i ch? có ngu?i Á Ðông là ua dùng các lo?i th?o m?c làm thu?c tr? b?nh.)

Quy?n sách ch? d?n m?t cách r?t khoa h?c cách tr?ng, tr? b?nh cho cây, d?c tính mùi v? và du?c tính (n?u có) c?a chúng.

Có nh?ng lo?i rau thom ngu?i ta ch? hái l?y lá d? an nhung cung có nh?ng lo?i ngu?i ta an c? h?t, c? hoa và có nh?ng th? dùng r? và thân c?a nó d? làm thu?c tr? b?nh.

Hàng ngàn nam nay, t? Âu sang Á d?n các dân t?c mà n?n van minh hi?n nay dã bi?n m?t nhu ? Nam M?, con ngu?i dã bi?t dùng r?t nhi?u lo?i rau thom và các lo?i gia v?, s? d?ng chúng trong nhi?u nhu c?u và m?c dích khác nhau. Có th? là d? tang thêm huong v? cho b?a an, có th? là d? dùng ch?a b?nh. Nhung cung có th? du?c dùng trong các bu?i t? l? linh thiêng.

Tr?ng rau thom hay các cây gia v?, dù là có d?t d? tr?ng hay không, ngu?i ta v?n có th? tr?ng du?c. Có d?t thì tr?ng trong vu?n, nhung n?u không có d?t thì tr?ng trong ch?u. Quan tr?ng là cách cham bón d?y d? thì dù tr?ng ? dâu, chúng cung cho k?t qu? t?t. Có rau thom, có ?t, có g?ng, có hành, có ngò, kinh gi?i, tía tô cho m?i d?p an u?ng.

M? tôi khi còn s?ng thu?ng hay b?c mình vì lu con th?nh tho?ng c?n nh?n bà c? dào x?i c? khu vu?n c?nh xinh d?p thành ch? tr?ng rau thom tr?ng cà. V? sau, c? tr?ng chúng trong các ch?u nh?a, ch?u sành l?n nh? d? ki?u nhu m?t khu r?ng nh?.

M?t l?n, gia dình tôi làm món “g?i cá” d? dãi khách. Món này, ngoài các th? rau thom g?m c? lá sung, lá mo, u?p cá c?n ph?i có ri?ng giã nát tr?n v?i thính thì m?i ra g?i. Mua ? ch? thì h? toàn bán ri?ng già và d?t vô cùng. Nhung nh? có khóm ri?ng c?a c?, chúng tôi và khách du?c thu?ng th?c m?t món an quê huong thu?n túy th?t tuy?t v?i. T? dó, c? mu?n làm gì v?i cái vu?n, chúng tôi d? c? tùy thích.

Cung nh? có m?t r?ng ngò, thì là, tía tô, kinh gi?i, ?t, húng qu?, ?t, hành c?a c?, chúng tôi du?c hu?ng các lo?i rau thom th?t tuoi mà các b?a an nh? dó ngon hon nhi?u.

M?i dây, chúng tôi th?y dài phát thanh BBC k? trên m?t chuong trình khoa h?c r?ng các nhà kh?o c?u nu?c Anh tìm th?y m?t s? công d?ng c?a lá b?c hà (mint) trong vi?c di?u tr? b?nh ung thu. Linh M?c Vu Ðình Trác (qua d?i th?i gian g?n dây ? Qu?n Cam) có vi?t m?t quy?n sách v? du?c tính c?a nhi?u lo?i rau trái trong vu?n mà chúng ta an hàng ngày. Cha Trác là th?y d?y môn Tri?t Ðông c?a ngu?i vi?t bài này h?i m?y ch?c nam tru?c ? tru?ng Trung H?c CVA Sài Gòn.

T? Van Th?ch