Vu Quí H?o Nhiên

Ch? vài vòng tròn khoanh trên m?t t?m b?n d? dã làm xôn xao cu dân g?c Vi?t vùng Westminster. Vì nh?ng vòng tròn dó v? ngay dúng vào nam khu mobile home có r?t dông ngu?i Vi?t ?, và ý nghia c?a nh?ng vòng tròn dó là d? ngh? xóa s? nam khu mobile home, v?n không d? ra bao nhiêu ti?n cho thành ph?, và bi?n thành nh?ng khu van hóa, thuong m?i, có l?i nhu?n cao hon nhi?u.

Nhi?u chuy?n dã x?y ra trong nh?ng ngày sau dó. Tòa th? chính, cá nhân th? tru?ng, các ngh? viên, d?u dã ph?i nghe hàng tram cú di?n tho?i lo l?ng, ph?n d?i và b?t bình v?i d? ngh? này, m?c dù “d? ngh?” cung ch? m?i là “d? ngh?.” Nh?ng vòng khoanh tròn cung ch? m?i là phác th?o c?a m?t nhóm tu v?n trình bày v?i H?i Ð?ng Thành Ph?.

Trong vòng chua t?i m?t tu?n, làn sóng ph?n d?i dã gi?t ch?t d? ngh? c?a nhóm Urban Land Institute trong tr?ng nu?c. L?p tru?ng c?a các v? dân c? thay d?i t? ý ki?n chung chung: “Nh?ng trình bày c?a ULI m?i ch? là d? ngh?, h?i d?ng thành ph? m?i nghe và chua có hành d?ng nào h?t. Trong th?i gian t?i, thành ph? còn ph?i h?p, các co quan thành ph? ph?i xem xét l?i, ph?i có di?u tr?n công khai cho công chúng” ti?n t?i l?i kh?ng d?nh, “Chúng tôi s? không làm b?t c? di?u gì d? ?nh hu?ng t?i khu mobile home.”

V? này dã d?y cho chúng ta nh?ng bài h?c gì? Có l? bài h?c th? nh?t, là trong m?t xã h?i dân ch?, nhi?u thông tin v?n t?t hon là ít thông tin.

Khi tin t?c v? vi?c xóa s? nam khu mobile home tung ra, nhi?u ngu?i dang bán mobile home dã không th? bán du?c. Ai l?i mu?n mua món hàng mà nhà nu?c dang mu?n xóa s??

Nhung cung chính vì có tin t?c tung ra, cu dân m?i k?p ph?n ?ng và khi?n cho các v? dân c? ph?i d?ng ra b?o v? h?.

T?i m?t bu?i h?p v?i c?ng d?ng, m?t ngu?i d?t v?n d? “Khi b?n d? ngh? c?a ULI du?c dang lên báo, thì thành ph? Westminster có cho phép báo chí không?” M?t ngu?i khác yêu c?u “báo chí d?ng dua tin khi?n ngu?i ta không bán du?c nhà.”

V? qu?n tr? thành ph? dã tr? l?i, “M?c dích c?a chúng tôi là không gi?u gi?m di?u gì c?.”

Trong m?t xã h?i dân ch?, gi?u gi?m thông tin là di?u khó ch?p nh?n. Dù có gi?u gi?m thông tin d? b?o v? ngu?i bán mobile home hôm nay, thì di?u dó cung d?ng th?i là gi?u gi?m thông tin d? làm h?i ngu?i mua. Và khi tin t?i lúc không gi?u du?c n?a (dã có d? ngh? nhu th?, n?u không ai bi?t, không ai ch?ng, th? h?i d? ngh? dó s? di d?n dâu?) thì cung s? làm h?i ngu?i bán vào lúc dó mà thôi.

Trong m?t xã h?i dân ch?, không thông tin nào gi?u du?c mãi mãi, và n?u l?y c? gi?u gi?m d? b?o v? ngu?i này, thì thu?ng ch? chuy?n cái h?i qua cho ngu?i khác.

? m?t xã h?i d?c tài thì khác. Nhà d?c tài cung là ngu?i n?m g?n h?t thông tin. (Ði?u này Nguy?n Trang Nhung, m?t thành viên T?p H?p Thanh Niên Dân Ch?, dã phân tích trong bài “b?t d?i x?ng thông tin” trên trang web BBC.)

Cho ra bao nhiêu thì du?c hu?ng ch?ng n?y. Thông tin mà n? r? nhu trong m?t xã h?i dân ch?, thì nhà d?c tài s? l?p t?c lâm nguy. Thí d?: H? ch? có th? b?a d?t chuy?n v? Hòa Thu?ng Thích Qu?ng Ð?, ch?ng nào mà h? còn ki?m soát du?c nh?ng thông tin khác v? Thích Qu?ng Ð?. H? ch? có th? b?a ra r?ng Thích Qu?ng Ð? kích d?ng dân khi?u ki?n, ch?ng nào mà h? ch?n du?c b?n video quay Thích Qu?ng Ð? trong dó rõ ràng ông không nói m?t l?i kích d?ng nào.

Bài h?c th? hai v? dân ch?, là trong m?t xã h?i dân ch?, ngu?i dân có th? d?i ý c?a nhà c?m quy?n. Chuy?n này nghe thì không có gì l?, nhung rõ ràng là khác hoàn toàn v?i m?t xã h?i d?c tài.

Th? h?i, ? Vi?t Nam, d? có ai d?i ý du?c S? Tài Nguyên và Môi Tru?ng, n?u s? này dã v? m?t con du?ng ch?y xuyên qua nhà mình?

Không c?n d? c?p d?n nh?ng chuy?n vi d?i chi?n tranh và hòa bình th? gi?i, ch? nh?ng chuy?n c?n con nhu quy ho?ch, c?m du?ng, h?c phí, tang thu? - t?t c? nh?ng di?u này, trong m?t xã h?i dân ch?, ngu?i dân d?u có co h?i d?i ý nhà c?m quy?n.

Có co h?i, không có nghia là luôn luôn thành công. M?t s? dông dân M? t? hon b?n nam nay mu?n M? rút quân kh?i Iraq mà có du?c dâu.

Nhung khi có co h?i du?c tr?c ti?p góp ý, tr?c ti?p thuy?t ph?c, tr?c ti?p ph?n d?i, ngu?i ta m?i d? ch?p nh?n cái quy?t d?nh cu?i cùng là m?t quy?t d?nh vì quy?n l?i c?a dân.

M?t bài h?c n?a v? dân ch?, rút ra t? v? mobile home, là trong m?t xã h?i dân ch?, ai không tham gia ngu?i dó thi?t thòi ráng ch?u.

Trong h?u h?t m?i chuy?n trên trái d?t này, khi có s? thay d?i thì thu?ng là có ngu?i b? thi?t và có ngu?i du?c l?i.

Nhi?m v? c?a chính quy?n là cân nh?c gi?a nh?ng quy?n l?i dó. N?u ngu?i b? h?i (hay du?c l?i) mà không nói gì, thì h?n chính quy?n s? nghiêng v? “phe kia.”

Trong v? mobile home, th? nào cung có ngu?i s? du?c l?i n?u khu mobile home thay thành khu van hóa, thuong m?i.

H? có th? là nh?ng ti?u thuong nghèo không có ti?n d?n vào khu Bolsa vì giá thuê quá cao, n?u có thêm khu thuong m?i thì giá t?t gi?m di, h? có l?i. H? cung có th? là nh?ng tay t? phú chuyên d?u tu b?t d?ng s?n dang l?m le nh?ng mi?ng d?t vùng Bolsa d?t hon vàng.

Nhung t?t c? dã im l?ng. Không c?n bi?t h? im l?ng vì luong tâm c?n tr?, hay im l?ng vì s? b? ghét, hay vì b?t k? lý do gì. H? dã im l?ng, và di?u dó dã khi?n Th? Tru?ng Margie Rice, Ngh? Viên T? Ð?c Trí, và các v? dân c? khác nghiêng v? phía ngu?i dân ? mobile home.

Nhung có l?, bài h?c l?n nh?t v? dân ch? trong v? này, là: Ch? có m?t ch? d? dân ch? m?i b?o d?m du?c là ngu?i dân s? du?c b?o v? hoài hoài.

T?i bu?i h?p v?i cu dân sau khi b? ph?n d?i quá nhi?u, gi?i ch?c thành ph? dã h?a s? không d?ng vào khu mobile home. M?t ngu?i có m?t t?i dó dã h?i:

“R?i 10 nam n?a thì sao? N?u lúc dó quý v? dã làm ch?c v? khác r?i, thì ai s? b?o v? chúng tôi?”

Câu tr? l?i c?a qu?n tr? thành ph? Ramon Silver là c?c k? chính xác: “N?u quý v? ti?p t?c b? phi?u cho ngu?i quan tâm d?n quy?n l?i quý v?, thì quý v? s? mãi mãi du?c b?o v?.”

Ðó chính là di?u khác nhau l?n nh?t gi?a m?t ch? d? d?c tài và m?t ch? d? dân ch?: M?t ch? d? d?c tài thì hên xui may r?i, có khi du?c ngu?i khá, có khi b? k? kém. M?t xã h?i dân ch? thì ngu?i dân có th? mãi mãi ch?n ngu?i t?t.

Quan tr?ng hon n?a, m?t ch? d? d?c tài n?u l? ch?ng may dính ph?i m?t k? lãnh d?o h?i nu?c h?i dân (nhu Kim Jong-il c?a B?c Hàn ch?ng h?n) thì không có cách nào dem ngu?i dó di ch? khác c?. Trong m?t ch? d? dân ch?, m?t lãnh d?o b?t tài gây h?i cho dân có th? b? cho v? vu?n n?i trong vài nam.

? Vi?t Nam có nh?ng ngu?i s? nh?t là b? tr? v? th?i bao c?p. Cái may m?n trong th?i d?i m?i là m?t di?u hoàn toàn hên xui may r?i. N?u ngày mai, m?t lo?t lãnh t? c?ng s?n m?i lên n?m quy?n và mu?n tr? v? th?i d? dá, thì co ch? c?a xã h?i Vi?t Nam không cho phép ai thay d?i nh?ng nhân v?t dó.

Cho nên d?ch ch? “democracy” là “dân ch?” qu? là dúng l?m. Trong m?t xã h?i dân ch?, ngu?i dân du?c góp ph?n làm ch? d?nh m?nh c?a mình và c?a d?t nu?c mình. M?i ngu?i d?u có th? gây ?nh hu?ng t?i nh?ng “chuyên gia” dang v? vòng tròn trên b?n d? vây quanh nhà mình. Trong m?t xã h?i d?c tài, d?nh m?nh c?a m?i ngu?i n?m h?t vô tay ai dó ? dâu dâu, m?t s? b?p bênh ch? có th? gi?i quy?t t?m th?i ch? không vinh vi?n du?c.