Có những trường hợp mà bạn cần phải gọi bác sĩ để được chỉ dẫn cách dùng thuốc, hay trị bệnh tạm thời sau khi đã trải qua nhiều giờ chiến đấu với trạng thái bất bình thường của cơ thể.

Tuy nhiên, việc nên hay không nên gọi bác sĩ không có một câu trả lời giản dị. Bác Sĩ Richard Roberts - giám đốc của American Academy of Family Physicians, nói: “Phần lớn các bệnh nhân có những bản năng bén nhạy rất tốt và hầu hết bác sĩ thì nghĩ rằng chẳng thà trả lời 100 câu báo động sai còn hơn là sót đi một lời báo động cần thiết. Thế nhưng, có lẽ bạn cần suy nghĩ ít nhất là hai lần trước khi đánh thức bác sĩ gia đình của bạn vào lúc nửa đêm, hay kéo bà ta ra khỏi buổi tiệc sinh nhật của con trong ngày Chủ Nhật”.

Bài viết sau đây của ký giả Susan Carlton trên tờ Good Housekeeping sẽ ghi nhận những hướng dẫn của một số bác sĩ về 12 triệu chứng và trường hợp thông thường nào mà chúng ta nên và không nên “làm phiền” vị bác sĩ của mình.

1/ Ðau lưng:

Thí dụ như sức khỏe của bạn đang rất tốt mà nếu bạn đau lưng thì có nghĩa là bạn đã làm một cử động quá đáng gì đó liên quan đến việc vận dụng bắp thịt. Bác Sĩ Roberts nghĩ là bạn không cần gọi bác sĩ mà nên làm một vài việc sau đây: Chườm nước đá hoặc nước nóng, nằm xuống nghỉ ngơi và uống thuốc có chất Ibuprofen như Tylenol, Advil. Tuy nhiên, nếu bạn có những triệu chứng như điện giật chạy dài xuống chân, cảm thấy yếu đuối và cơn đau lên cao độ, không điều khiển được sự tiêu tiểu, hay bàn chân tự nhiên muốn khuỵu xuống. Ðây là những dấu hiệu báo dộng là xương sống có thể có vấn đề và bạn cần gọi bác sĩ ngay.

2/ Ra máu:

Mặc dù khi bạn ho hay ói ra mà thấy có lẫn máu dĩ nhiên bạn sẽ kinh khiếp, nhưng điều này có thể không đến độ khẩn cấp lắm đâu, đó là theo lời của Bác Sĩ Nancy Wilson Ashbach ở Denver. Bà nói: “Nguyên nhân của việc này có thể là do thực quản bị rách một chút sau khi ho mạnh hay ói mửa nhiều quá. Thông thường, bạn có thể đợi một ngày để được lượng định bệnh. Thế nhưng, nếu số máu ho hay ói ra nhiều hơn là một muỗng canh, bạn phải gọi bác sĩ ngay tức khắc để tìm xem đó có phải là triệu chứng loét bao tử (ulcer) hay bị chảy máu ở bên trong cơ thể. Ngay cả khi thấy có máu trong phân, đó cũng có thể là dấu hiệu của bệnh hermoroids, nhiễm trùng đường tiêu hóa. Trong trường hợp chỉ có ít máu dính nơi quần lót hay rớt xuống cầu, ghi nhớ màu sắc của máu là đậm hay nhạt, tươi hay đen, rồi gọi bác sĩ vào buổi sáng hôm sau.

3/ Chỗ sưng và vết cắn:

Hầu hết những trường hợp da sưng lên không có gì khẩn cấp. Bác Sĩ Ashbach nói rằng bạn chỉ lo khi chỗ sưng đỏ hay ngứa ngáy lan rộng ra: Thí dụ như nó bắt đầu ở cổ tay nhưng vài giờ sau lan ra lên đến cánh tay thì bạn đừng đổ lỗi tại ăn thịt. Bạn cần gọi bác sĩ nếu cổ họng bắt đầu sưng và bạn thấy khó thở. Trong trường hợp này bác sĩ cần biết là bạn không bị phản ứng nguy hiểm đến mạng sống như bị ong cắn hay vì bạn ăn một cái gì đó mà bạn bị dị ứng.

Nếu bạn bị cắn - chẳng hạn như bị một con chó cắn sáng nay khi đang chạy bộ, thì bạn cần phải được khám nghiệm ngay bởi người bác sĩ gia đình hay ở một trung tâm điều trị khẩn cấp (urgent care unit). Bạn có thể được cho dùng trụ sinh, chích ngừa uốn ván và có thể phải được thử nghiệm bệnh chó dại (rabies).

4/ Bệnh phụ khoa:

Nếu là phụ nữ và kinh nguyệt của bạn bỗng nhiên nhiều hơn những lần khác một cách bất thường thì bạn nên đi khám bác sĩ ngay. Nhất là nếu bạn đang có thai, bị đau đớn và xuất huyết thì cũng nên đi khám bác sĩ ngay để đề phòng việc bị hư thai.

5/ Nhức đầu và hồi hộp:

Bác Sĩ Redonda Miller ở Joh Hopkins Scholl of Medicine ở Baltimore nói rằng nếu bạn chỉ nhức đầu thường thì không có gì lo sau khi dùng thuốc trị nhức dầu. Thế nhưng việc đau nhức làm bạn phát khóc lên được có thể là vấn đề quan trọng. Bạn cần đi khám bác sĩ để biết chắc là không bị brain tumor - bướu trong óc, một trong những nỗi lo sợ ghê gớm nhất của con người. Một cơn đau đầu khủng khiếp xảy đến bất ngờ và ở đâu đó trên đầu, rồi sau đó là cơn sốt kéo đến với cái cổ bị cứng ngắc là những triệu chứng mà bạn phải tức khắc được khám và chữa trị.

6/ Thở:

Không có gì sợ hãi bằng việc cảm thấy mình không thở được. Ðiều này có thể xảy ra do bị lên cơn suyễn, lo sợ quá sức, bị sưng phổi. Bác Sĩ Bruce Bagley ở Albany, NewYork, nói rằng bác sĩ sẽ hỏi bạn có phải khi nghỉ ngơi bị hụt hơi hay là do ráng sức làm gì đó mà bị tình trạng này. Nhờ đó, họ mới tìm biết xem là tình trạng này đã xảy ra bao lâu và ảnh hưởng bạn như thế nào. Nếu đó là một người có bệnh suyễn thì dĩ nhiên họ cần phải đi đến bệnh viện ngay.

7/ Dùng nhầm thuốc:

Thí dụ như bạn mở tủ đựng thuốc tây và mắt nhắm mắt mở thế nào lấy nhằm thứ thuốc khác để uống; hoặc bạn lỡ uống tới hai liều thuốc thay vì một mà thôi. Cả hai trường hợp này bạn đều cần gọi bác sĩ cả. Bác Sĩ Ashbach nói: “Uống nhầm thuốc khác hay uống hơn liều bác sĩ dặn đều có thể nguy hại. Bạn nên có sẵn chai thuốc trước mắt để có thể nói cho bác sĩ biết tên liều lượng thuốc là bao nhiêu.”

8/ Cổ họng bị đỏ và rát:

Cổ họng bị đau rát là một trường hợp bạn có thể chờ đến ngày mai để gọi bác sĩ, thế nhưng bao giờ cũng có những trường hợp ngoại lệ. Bác Sĩ Thomas Meloy - làm việc tại phòng cứu cấp của Mayo Clinic ở Minnesota, nói: “Nếu cổ họng bị sưng và bạn bị đau nhức khiến người bệnh không nuốt đồ ăn hay thức uống được thì đây là dấu hiệu đáng lo.”

Nếu việc sưng cổ đi kèm với cơn sốt thì dĩ nhiên bạn không nên chần chờ gì nữa mà không đi bác sĩ ngay.

9/ Sốt:

Bác Sĩ Roberts nói rằng một cơn sốt là dấu hiệu cơ thể bạn đang chống chọi với sự nhiễm trùng. Bạn cần phải gọi bác sĩ nếu bị ớn lạnh liên tục (có thể là do chứng sưng phổi - pneumonia), bị khó thở hay là bị mê sảng. Trong trường hợp này, một người khác sẽ gọi bác sĩ cho bạn. Bạn sẽ được bác sĩ hỏi là nhiệt độ trong người bạn cao như vậy trong bao lâu và họ sẽ cho bạn Acetaminophen hay Ibuprofen để xem có làm hạ cơn sốt được không?

10/ Bị trặc chân và các cơn đau:

Thí dụ như bạn đi giày cao gót và bị té ngã rồi trặc chân vào đêm Thứ Bảy, hay bị đau tay khi chơi tennis vào ngày Chủ Nhật. Trong hai trường hợp này, Bác Sĩ Mark DiDea - làm việc tại bệnh viện Arnold Palmer Hospital for Children and Women ở Orlando, đề nghị: “Ðừng cử động chỗ bị đau, chườm nước đá, quấn một cuộn băng loại co giãn chung quanh chỗ đau và gác chân lên. Nếu cơn đau không giảm xuống và làm cho bạn không cử động được thì bạn cần phải gọi bác sĩ. Ông hay bà ta sẽ khám và quyết định xem là bạn có cần chụp quang tuyến hay cần uống thuốc hay không. Nếu bạn tình nghi là mình bị gãy xương vì thấy chỗ bị thương sưng lên và đau kinh khủng thì đương nhiên bạn phải gọi bác sĩ ngay tức khắc.

11/ Ðau bụng:

Phần nhiều những cơn đau bụng thông thường, như vì ăn một đồ ăn không tiêu hay đã cũ, sẽ tự nó qua đi và bạn có thể chờ giờ văn phòng bác sĩ mở cửa để gọi. Thế nhưng nếu cơn đau bụng lên đến cực độ và bạn không thể chịu nổi thì đó có thể là triệu chứng của bệnh loét bao tử, ruột dư hay nhiều bệnh khác. Trong những trường hợp này, bạn không nên chần chờ khi gọi bác sĩ.

Bác Sĩ Andrea Kielich - ở Portland Clinic ở Oregan, nói: “Về việc tiêu chảy và ói mửa thì nếu nó kéo dài đến 24 tiếng đồng hồ và như vậy là cơ thể của bạn sẽ lâm vào tình trạng thiếu nước - dehydration, rất nguy hiểm. Bạn phải gọi bác sĩ hay đi vào bệnh viện cứu cấp.

12/ Ðau khi đi tiểu:

Nếu bạn thấy nóng rất khi đi tiểu xảy ra đồng thời với việc bạn muốn đi tiểu hoài thì bạn có thể bị nhiễm trùng đường tiểu. Bác Sĩ Miller nói rằng mặc dù cơn bệnh này không được xếp vào loại khẩn cấp nhưng bạn cũng vẫn nên gọi bác sĩ. Như vậy bạn sẽ được ho dùng trụ sinh và có thể hết bệnh vào buổi sáng sau đó. Bạn cần phải gọi bác sĩ ngay nếu việc đi tiểu thường xuyên bao gồm cơn đau, sốt và ói mửa vì đây có thể là dấu hiểu thận bị nhiễm trùng.

* Hiểu rõ hệ thống làm việc tại văn phòng bác sĩ:

Khi bạn gọi văn phòng bác sĩ vào 09 giờ tối thì không có nghĩa là là bạn sẽ được nói chuyện với ông hay bà ta. Thường cú điện thoại của bạn sẽ được một hệ thống điện thoại tự động trả lời. Các bác sĩ hay thay phiên nhau để trả lời giúp đỡ bệnh nhân nên đừng hy vọng là bạn sẽ nói chuyện với bác sĩ gia đình của bạn.

Bạn nên tìm hiểu ngay khi bạn còn khỏe mạnh về cách thức làm việc sau giờ văn phòng mở cửa. Hiện nay, càng ngày càng có nhiều bác sĩ sử dụng hệ thống telephone triage để giải quyết những lo lắng của bệnh nhân. Tại McKessonHBOC ở Broomfield, Colorado, phục vụ 25 triệu bệnh nhân trên toàn quốc, những người y tá - register nurses, làm việc 24 giờ một ngày suốt 7 ngày trong một tuần lễ. Các nữ y tá sẽ dựa trên một bảng tính - algorithms, của máy điện toán, để hướng dẫn bệnh nhân từng bước một cần phải làm.

Nếu bạn phải chờ bác sĩ gọi lại thì bạn nên giữ đường dây không bận rộn, tắt máy nhắn (answering machine), nếu có máy Caller ID thì rất tốt. Bởi vì bác sĩ của bạn thường gọi lại bạn bằng cellphone hay điện thoại riêng của họ và nếu họ không gọi được, họ có thể mất kiên nhẫn.

Bác Sĩ Andrea Kielich nhắc nhở các bệnh nhân nên bày tỏ một chút biết ơn trong thái độ của bạn khi nói cảm ơn bác sĩ vì đã gọi bạn lại vì bạn hiểu rằng gọi ai dậy khi đang ngủ hay phải bỏ ngang bữa ăn để nói chuyện với bạn là một điều tế nhị.

(Ý kiến của người viết: Riêng đối với người Việt Nam chúng ta thì khi nào cũng kính trọng các vị bác sĩ cả - cho dù đôi khi hơi quá đáng, đến nỗi không bao giờ dám gọi để hỏi gì cả, đau thì ráng chịu hay đi thẳng tới phòng cấp cứu mà thôi!)