Trích từ các bài giảng của J. Krisnamurti

Dịch sang Việt ngữ và ghi chú: Chân Huyền

(LND)- Ðời sống gồm tất cả những liên hệ giữa người với người, hay giữa người với của cải, tiền tài, với các loài động vật, cỏ cây, đất đá... Nhưng có lẽ giữa người với người là mối liên hệ quan trọng và khó khăn nhất trong tất cả các loại tương quan. Chúng ta học từ trẻ tới già, vẫn không hết, những điều cần biết để làm cho những mối liên hệ thân sơ được nhẹ nhàng, tốt đẹp. Những mối liên hệ đó, có lẽ ai cũng đồng ý, cho đó là các điều kiện căn bản của cuộc sống hạnh phúc.

Jiddu Chrisnamurti (1895-1986) được coi là triết gia số một của thế kỷ 20, đã giảng dạy gần sáu thập niên khắp thế giới cho hàng triệu thính giả. Các bài giảng liên quan tới đề tài “Liên hệ giữa người với người” đã được cơ sở Krisnamurti Foundation tuyển chọn xuất bản thành một cuốn sách mà chúng tôi xin trích dịch để đăng vào mục này mỗi tuần. Vì tư tưởng và lời giảng của đại sư Krisnamurti rất xúc tích nên người dịch đặt thêm các tiểu đề, và khi cần thiết, cũng xin ghi chú thêm cho bài giảng dễ hiểu hơn. Xin quý độc giả đọc thật chậm và kỹ, để hấp thụ được những tư tưởng sâu xa và vi diệu của Krisnamurti. (C.H.)

Bài giảng tại Saanen

31 Tháng Bảy năm 1981:

Cải thiện liên hệ giữa hai người

CÂU HỎI:

Nếu mối liên hệ giữa hai người có nhiều xung đột và khổ não, thì họ có thể giải quyết êm đẹp được, hay cần phải chấm dứt? Muốn có một liên hệ tốt đẹp, thưa ông, phải chăng cần cả hai phía đều thay đổi?

KRISNAMURTI ÐÁP:

Vì đâu mà trong liên hệ có đau khổ, xung đột và các khó khăn khác?

Nguyên nhân của những chuyện đó là gì?

Xin quý vị hãy cùng với tôi ráng trả lời các câu hỏi này. Chúng ta cùng suy nghĩ với nhau. Tôi không muốn khi tôi trả lời quý bạn chỉ tiếp nhận, rồi đồng ý hay gạt bỏ, mà tôi mong tất cả chúng ta đều tìm hiểu các vấn đề này chung với nhau. (Người nghe hay đọc cần tham dự vào tiến trình suy nghĩ để tìm hiểu vấn đề cùng diễn giả và người viết, không nên chỉ nghe hay đọc như người thụ động đứng ngoài. C.H.)

Ðây là một câu hỏi liên quan tới tất cả nhân loại, dù là họ sống ở Ðông Phương hay trên xứ Hoa Kỳ này. Ðây chính là vấn đề mà đa số loài người chúng ta gặp phải.

Hình như hai người, một nam một nữ, thường không thể nào sống chung mà không có xung đột, đau khổ hoặc cảm tưởng bị đối xử bất công. Khi không có những cảm thọ đó, thì mối liên hệ của họ chưa sâu xa. Người ta có thể hỏi: Vì sao? Có rất nhiều nguyên nhân gây nên những xung đột và bất hòa đó: sắc dục, tính tình, các cảm xúc, niềm tin và ước vọng trái ngược nhau.

Nhưng, nguyên nhân chính, thực sự và sâu xa nào trong chúng ta đã gây ra những bất đồng đó? Theo tôi đó mới là câu hỏi quan trọng. Và, xin đừng chờ đợi câu trả lời từ diễn giả hay từ một người nào khác. Xin quý bạn hãy đặt câu hỏi, và kiên nhẫn chờ đợi. Hãy thư thả để cho câu hỏi tự nó gieo mầm, trổ bông, và chuyển động. Tôi không biết tôi có truyền đạt được cảm giác này tới quý bạn hay không.

Tôi tự hỏi vì sao khi tôi đã quyết định lập gia đình với một người phụ nữ, hay sống chung với một cô, thì vì lý do gì mà tôi lại có sự xung đột căn bản đó với nàng được?

Tôi bỏ ra ngoài câu trả lời phiến diện (hời hợt): Vì nàng theo đạo Thiên Chúa mà tôi theo đạo Tin Lành, hay vì lý do này ký do kia. Ðó là những lý do bên ngoài. Nhưng tôi muốn tìm hiểu cái gốc rễ sâu xa gây ra bất hòa giữa hai người kia.

Tôi chỉ đặt câu hỏi. Rồi tôi chờ cho câu hỏi tự nó nở hoa, để nó phô bày ra tất cả những khía cạnh phức tạp trong vấn đề, hay nảy sinh ra từ câu hỏi đó. Muốn thế, tôi cần có chút kiên nhẫn - đúng vậy! Biết chờ đợi, nhìn ngắm, biết tỉnh thức (aware) thì vấn đề tự nó sẽ từ từ mở ra. Và khi câu hỏi nở ra như đóa hoa, thì tôi bắt đầu thấy được câu trả lời.

Không phải là tôi tìm câu giải đáp, mà chính vấn đề tự nó sẽ bắt đầu mở các nút khúc mắc ra. Nó cho tôi thấy sự phức tạp lạ thường trong liên hệ giữa hai con người với nhau. Hai người có lẽ đều yêu thích nhau, đều hấp dẫn nhau. Khi còn trẻ, có chuyện sắc dục (sex) dính vào... nhưng khi lớn hơn, họ chán nhau và dần dà muốn thoát khỏi sự nhàm chán, họ đi tìm người khác - đưa tới chuyện ly dị - các bạn đều biết cả rồi. Nhưng rồi họ lại gặp vấn đề y chang như lần trước, với một người khác. Vậy, nên ta cần kiên nhẫn. Tôi không biết quý vị có hiểu chữ kiên nhẫn ở đây chăng? Kiên nhẫn không phải chỉ là để cho thời gian nó hành động, trả lời câu hỏi giúp ta. Không biết quý bạn có suy nghĩ về vấn đề kiên nhẫn hoặc nóng nảy hay không.

Ða số chúng ta rất nóng ruột, thiếu kiên nhẫn. Ta thường muốn có giải pháp tức thì, hoặc ta muốn thoát khổ ngay, làm chuyện gì đó ngay lập tức. Ta nôn nóng muốn đạt tới mục tiêu thay vì chờ đợi. Nhưng sự nôn nóng không đưa tới sự hiểu biết sâu xa về câu hỏi ta đặt ra. Có kiên nhẫn, tôi không nói kiên nhẫn đối với thời gian chờ đợi, mà là kiên nhẫn không muốn chấm dứt ngay sự khó khăn; tôi muốn nói rằng hãy kiên nhẫn nhìn ngắm kỹ vấn đề, và để cho nó tự chuyển hóa, tự khai mở ra. Với đức kiên nhẫn như thế tôi có thể tìm được chiều sâu của câu trả lời. Ðúng không? Xin quý vị hãy cùng thử thực tập với tôi.

Chúng ta kiên nhẫn, không muốn có câu trả lời ngay tức thì, nhờ vậy nên cái tâm chúng ta sẽ mở ra để cho ta nhìn ngắm, có ý thức về vấn đề đó cùng các khía cạnh phức tạp của nó. Chúng ta cố gắng, mà không, tôi không thích chữ cố gắng. Chúng ta đi sâu vào vấn đề, vì sao hai người sống chung mà không thể không có xung đột? Nguyên nhân, gốc rễ của các xung đột đó là gì? Liên hệ với nàng/với chàng hay với ai khác là gì? Ðó là một liên hệ hời hợt (bề ngoài)? Những liên hệ tình dục, hoặc do sự hiếu kỳ, do những cảm xúc mạnh đều là những phản ứng hời hợt của các giác quan. Phải vậy không? Khi hiểu được rằng các cảm xúc đó là hời hợt và khi ta chỉ cố tìm một câu trả lời hời hợt, thì ta không bao giờ hiểu được chiều sâu của vấn đề. Như vậy là tôi ra khỏi những cảm xúc hời hợt cũng những vấn đề do chúng gây ra cũng như ý định giải đáp các vấn đề một cách phiến diện. Xin quý bạn chú ý, không biết tôi nói vậy bạn có hiểu không?

(Còn tiếp)