Chắc hẳn nhiều người trong số cư dân tiểu bang California đã yêu cầu các công ty dữ liệu tiểu sử tín dụng (Credit Reporting Companies) cung cấp bản tiểu sử tín dụng (credit report) để coi chơi.

Ðạo luật FACTA (Fair and Acurate Credit Transactions Act) được ban hành và có hiệu lực từ ngày 4-12-2003 nhằm bổ túc cho một đạo luật khác trước đó FCTA (Fair Credit Reporting Act) giúp cho khoảng 200 triệu người trên cả nước Mỹ có tên trong kho dữ liệu khổng lồ của 3 công ty Equifax, Experian và Trans Union, cơ hội kiểm soát bản tiểu sử tín dụng của mình mỗi năm một lần mà không phải trả bất cứ khoản lệ phí nào.

Kể từ ngày 1-12-04, khoảng 70 triệu cư dân các tiểu bang phía tây Hoa Kỳ được cơ hội sớm, so với hai khu vực miền trung và phía đông, để gửi yêu cầu đến địa chỉ AnnualCreditReport.com, hoặc nếu muốn gọi điện thoại, thì gọi số (877) 322-8228. Người nào muốn yêu cầu bằng thư tay thì có thể gửi đến địa chỉ Annual Credit Report Service, P.O. Box 105281, Atlanta, Ga.30348-5281.

Lý do mà toàn thể 200 triệu người không thể cùng một thời gian yêu cầu lấy bản tiểu sử tín dụng miễn phí vì hệ thống điện toán không đủ khả năng tiếp nhận lời yêu cầu quá nhiều, dẫn đến tình trạng “kẹt cầu” hay cả hệ thống có thể hỏng. Bởi vậy, các tiểu bang miền trung tây (Midwest) chỉ có thể yêu cầu từ ngày 1-3-05, các tiểu bang phía nam thì từ ngày 1-6-05 và sau cung các tiểu bang miền đông, đến ngày 1-9-05 mới xin được.

Như chúng tôi từng trình bày nhiều lần trên trang báo này, có đến 50% các bản tiểu sử tín dụng của mọi người là có chi tiết sai hoặc thiếu sót. Người ta đã thấy chuyện khiếu nại với các công ty dữ liệu điện toán, buộc họ cắt bỏ các dữ kiện không có, hoặc phải điều chỉnh các chi tiết sai. Râu ông nọ cắm cằm bà kia là chuyện “thường ngày ở huyện” nơi các bản tiểu sử tín dụng. Hàng ngàn người họ Nguyễn, hay họ Trần, họ Lê và cũng có chữ lót là văn và cùng là tên Hung. Vì trong danh sách nước này đều bằng Anh ngữ, nó không thể đánh dấu để phân biệt ông nào là Hùng, ai là Hưng. Ông nào là Dung, ai là Dũng, ai là Dụng, ai là Dưng. Bà nào là Nga, bà nào là Ngà v.v... Nhiều khi là sự lầm lẫn xáo trộn số an sinh xã hội, đôi khi là lẫn ngày sanh tháng đẻ, có khi là sai địa chỉ chỗ ở v.v...

Một số người chưa bao giờ cần dùng đến bản tiểu sử tín dụng để vay nợ thì cho đây là chuyện chẳng cần để ý. Nhưng những người đã từng xin vay nợ và bị rắc rối hay từ chối, thì một bản tiểu sử “đẹp trai” là điều vô cùng quan trọng.

“Tôi luôn luôn khuyến cáo tất cả mọi người là nên kiểm soát bản tiểu sử tín dụng của mình mỗi năm ít nhất là một lần. Riêng cá nhân tôi, mỗi năm tôi ngó vào nó đến hai lần.” Bà Christine Karpinski, tác giả cuốn sách “How to Rent Vacation Home by Owner” viết như vậy.

Tại sao? Tại vì, như chúng tôi vừa trình bày ở trên. Tỉ lệ sai chạy và thiếu sót vô cùng lớn trong hệ thống kho dữ liệu của cả ba công ty nói trên. Họ ghi nhận, thu nhặt và mua dữ liệu từ rất nhiều nguồn khác nhau trên cả nước rồi “đổ dồn” vào một kho. Các sự sai sót do hệ thống điện toán và lỗi lầm có thể đến từ nhiều phía kah1c nhau, gây ra và cuối cùng nằm trên các bản tiểu sử tín dụng của từng người.

“Các công ty dữ liệu tín dụng xưa nay nổi tiếng là có tỉ lệ sai chạy rất lớn mà họ thì cũng nổi tiếng là không phục vụ sốt sắng dễ dàng gì.” Bà Karpinski nói. “Khi thấy nó có chỗ không đúng, quí vị yêu cầu điều chỉnh thì họ làm việc với quí vị để tìm nguyên nhân và sửa đấy, nhưng không nhanh như quí vị tưởng.”

Bởi vậy, theo bà, cách tốt nhất cho mọi người là khi có cơ hội được cấp một bản tiểu sử tín dụng miễn phí, nên lấy sớm và điều chỉnh càng sớm càng tốt.

Bà kể cho biết bà là nạn nhân của hệ thống dữ liệu tín dụng không hoàn hảo kể trên.

Hồi năm 2002, bà làm “offer” mua một căn nhà nhưng không vay được nợ vì bản tiểu sử của bà có nhiều tì vết xấu mà chúng đều là của ai khác bị cắm vào hồ sơ tín dụng của bà. Cho đến nay, bà vẫn còn kiện cáo để xóa những chỗ đó mà vẫn chưa xong.

Bởi điều chỉnh những chỗ sai sót nhiều khi cần một thời gian dài, nếu có cơ hội để điều chỉnh trước mà không làm, sự thiệt hại đó nằm về phần mình vào lúc cần đến nó nhất.

“Bản tiểu sử tín dụng cần phải xem xét để điều chỉnh sai sót mỗi năm một lần. cái gì thấy không đúng là phải sửa liền, không chậm trễ. Người ta khi nào đối diện với công việc vay nợ ngân hàng để mua nhà mới thấy đây là điều nhìn lúc đầu thấy nhỏ nhưng lại vô cùng quan trọng có thể làm hỏng chuyện.” Bùi Cường, chủ một văn phòng địa ốc và tài trợ địa ốc ở Westminster nói. “Kinh nghiêm cho tôi thấy, khi tôi dắt người ta đi kiếm nhà để mua là tôi đã thúc họ xin bản tiểu sử tín dụng để coi trước và chuẩn bị. Vì khu mua được nhà rồi, bắt đầu làm thủ tục vay nợ mà gặp trường hợp phải sửa chữa bản tiểu sử tín dụng rắc rối nhiều, rất là trở ngại.”

Một người khách hàng của người viết bài này đã phải chấp nhận lãi suất cao hơn 0.25% vì tì vết xấu trên bản tiểu sử tín dụng mà vợ chồng họ không kịp thời giờ sửa chữa trước khi hết hạn hợp đồng mua nhà. Chủ bán nhà cho hay họ có hai người đang đợi để mua với giá cao hơn $30,000 nếu vợ chồng ông bằng lòng bỏ

Thế nào là một bản tiểu sử tín dụng?

Bản tiểu sử tín dụng (Credit Report) là một bản liệt kê sử dụng các khoản nợ đã được vay, số trương mục, tiểu sử trả nợ các khoản đó đúng kỳ hạn hay trễ hạn, hoặc không trả. Bản tiểu sử tín dụng cũng ghi trên các trương mục, mức tối đa người ta được vay, số nợ đang có hay đã trả xong. Và cả những lần người ta làm đơn xin vay mà không sử dụng đến tín dụng cũng “bị” báo cáo cho các công ty dữ liệu. Ngoài ra, bản tiểu sử tín dụng cũng ghi các lần mà người ta bị “lien” (ghi một món nợ trên một tài sản nào đó vì không trả nợ), bị sở thuế áp nợ (tax lien), bị tòa án cưỡng chế đòi nợ (judgements) và cả những lời ghi nhận các hành vi trả nợ không sòng phẳng và nhiều thứ ghi chú khác nữa.

“Nếu một người bị một thành phố phạt về tội đậu xe trái luật và không chịu trả tiền phạt, thành phố xin án lệnh tòa án áp nợ (judgement lien), hoặc là sở thuế áp nợ (tax lien), y phí cho nhà thương mà người ta không trả (unpaid medical bills), tất cả đều bị thông báo cho công ty dữ liệu tín dụng. Mỗi khi có số tiền nào đó mà người ta không trả, chủ nợ nhờ một công ty đòi nợ (collection agency) đòi, dù được hay không, cũng đều là tì vết xấu, rất xấu và ảnh hưởng lớn đến điểm số tín dụng của người ta.” Michael Johnson, tác giả cuốn sách “Borrow your way to wealth” viết như vậy.

Dĩ nhiên, bản tiểu sử tín dụng phải có tên, tuổi, địa chỉ, số an sinh xã hội của cá nhân, những nơi ở sau cùng và địa chỉ sở làm, tình trạng gia đình.

Phải nhìn cái gì trong tiểu sử tín dụng?

“Ðiều đầu tiên khi nhìn vào một bản tiểu sử tín dụng, phải biết chắc chắn tất cả những gì ghi trên đó là các dữ kiện thuộc về mình.” Tất cả mọi chuyên viên và cố vấn về vấn đề tiểu sử tín dụng đều đồng ý như thế.

“Có đến 83% tất cả các bản tiểu sử tín dụng đều có sai sót cách này hay cách khác.” Johnson viết như thế trong quyển sách của ông. “Thứ đến, nhận xét xem những dữ kiện đó đã quá cũ chưa”. Ông viết. “Tất cả những dữ kiện không tốt như Liens, Judgements, trả trễ hạn v.v... chỉ được lưu giữ trên bản tiểu sử tín dụng của mọi người tối đa là 7 năm, còn khai phá sản thì bị lưu giữ đến 10 năm. Trên nguyên tắc, các công ty dữ liệu phải hủy bỏ tất cả các dữ kiện đã quá thời hạn, nhưng không phải điều đó luôn luôn xảy ra.”

Theo tổ chức bảo vệ giới tiêu thụ USPRIG (U.S. Public Interest Research Group) viết trong bản phúc trình có tựa đề “Mistakes do happen: A look at errors in consumer credit reports” (Sai lầm vẫn xảy ra: Nhìn vào các sai lầm trong bản tiểu sử tín dụng) được phổ biến trong năm nay nói rằng “trong 4 trường hợp thì có một trường hợp là người ta có các dữ liệu sai lầm dẫn đến cơ hội bị từ chối cho vay tiền.”

Quí vị có khi nào làm đơn xin vay mà không sử dụng khoản vay nào không? Quí vị có khi nào vay tiền qua thẻ tín dụng A,B,C nào đó mà không trả nợ đúng kỳ hạn không? Nhìn trong bản tiểu sử tín dụng đó, có gì bị lập lại 2 hay 3 lần không? Có khoản nợ nào quí vị từng vay và trả nợ đều hòa mà không thấy ghi trên đó không?

Nhìn trong đó để kiểm soát và xác định lại cho đúng. Trong rất nhiều trường hợp, người viết bài này hỏi khách hàng thì được họ cho biết rằng, ký chi phiếu trả nợ xong là quên ngay. Khi nhận được phúc trình của ngân hàng và các chi phiếu đã trả tiền (cancelled checks) thường là vất đi chứ không lưu giữ. Ðây là sự thiệt thòi khi không chứng minh được rằng mình không có các tì vết xấu đó.

Làm sao phản đối?

Viết thư cho công ty cung cấp tiểu sử tín dụng kèm theo các tài liệu chứng minh rằng họ sai. Tránh giận dữ, đừng dọa rằng sẽ kiện cho họ “nát thây”. Viết rành rẽ và giản dị dễ hiểu. Nếu có thể tham khảo được với một người nào rành rẽ về vấn đề tiểu sử tín dụng thì tốt hơn.

Công ty cung cấp dữ liệu tín dụng, theo luật, có 30 ngày để phối kiểm và xóa bỏ những gì sai lầm trên đó gây ra bởi sự lầm lần tại một nguồn cung cấp dữ liệu nào đó, lúc nào đó.

Quí vị cũng có thể đem các dữ kiện sai lầm đó nói chuyện trực tiếp với nhà tài trợ, chủ nợ (creditors), hay một cơ quan nào đó mà quí vị nghĩ là sai lầm từ đó, để yêu cầu họ xóa bỏ các sai lầm ngay tận gốc. Cách này, nếu thấy rõ sự lầm lẫn, yêu cầu họ sửa sai và đồng thời thông báo cho công ty lưu trữ dữ liệu tín dụng.

Chuyên viên về tín dụng cho hay cũng nên cẩn thận cả với các trương mục tuy đã trả hết nợ nhưng vẫn còn ghi trên đó vẫn còn mở (open). Ðiều này cũng ảnh hưởng tới điểm số tín dụng. Cho nên, người ta khi không còn khoản nợ nào nữa, yêu cầu công ty cho vay tiền hay cung cấp tín dụng gửi thư thông báo cho công ty dữ liệu tín dụng là trương mục đó đã đóng (close). nên nhớ là nếu thấy dữ kiện này nằm ở cả 3 công ty dữ liệu tín dụng là phải yêu cầu cả 3 công ty sửa sai thì mới chắc ăn. Nếu không làm tới nơi tới chốn, tì vết xấu có thể vẫn “chưa sạch”. Ðây là chuyện nhức đầu chứ không phải thường.

Hồ Ðiệp