NGUOI VIET Kinh tế - Chuyện Bi-di-nét tuần này: Tại sao giá xăng sẽ tiếp tục tăng

TÌM KIẾM BÀI RSS

Chuyện Bi-di-nét tuần này: Tại sao giá xăng sẽ tiếp tục tăng
Sunday, March 21, 2004

Thanh Thảo

Giá xăng toàn quốc Hoa Kỳ đã tăng cao đến mức kỷ lục cho dù chúng ta chỉ mới chính thức bước vào mùa Xuân có mấy ngày, từ hôm 20 tháng Ba. Vào giữa tháng Ba vừa qua, giá xăng loại thường trung bình toàn quốc là $1.72 mỗi gallon. Mức tăng chỉ có sơ sơ... 18% trong vòng 3 tháng.

Nhưng tại California, nơi trữ lượng xăng được kể là vào hàng thấp nhất toàn quốc, giá xăng loại thường bán lẻ ở mức $2.15 một gallon; loại thượng hạng bán ra với giá cao kỷ lục là $2.35 một gallon.

Ngày 17 tháng Ba vừa qua Bộ Năng Lượng lại thông báo trữ lượng xăng toàn quốc giảm (lần thứ 7 trong vòng 8 tuần lễ) và vì thế chuyên gia nghiên cứu tiên đoán giá xăng sẽ tăng thêm nữa trong những tuần sắp tới.

Lý do nào khiến giá xăng tăng cao và sẽ còn tăng tới mức ảnh hưởng bất lợi đến sinh hoạt hàng ngày của chúng ta?

Những vấn đề chính ảnh hưởng đến giá dầu phải nhắc đến gồm có trữ lượng dầu và quyết định của những quốc gia trong khối sản xuất dầu hỏa cùng với kỹ nghệ lọc dầu.

Xét về việc trữ lượng dầu thô toàn thế giới ngày càng cạn dần và sẽ có lúc cạn sạch là một vấn đề ai cũng biết từ lâu. Tuy nhiên trữ lượng này giảm dần với thời gian, không tự nhiên cạn sạch trong một thời gian ngắn.

Những quốc gia trong khối Tổ Chức Những Nước Sản Xuất Dầu, viết tắt là OPEC hiện đang 38 Mỹ kim một thùng dầu vào ngày 17 tháng Ba 2004. Theo tạp chí Business Week số phát hành 29 tháng Ba, 2004, đây là giá mỗi thùng dầu bán ra bằng với giá bán vào ngày 16 tháng 10 năm 1990 giữ sản lượng dầu hỏa hàng ngày ở mức độ đã thỏa thuận trong qui ước chung và giữ giá bán ra là trước cuộc chiến vùng Vịnh chứ không có gì đáng kinh ngạc.

Vì vậy vấn đề còn lại chỉ là kỹ nghệ tinh lọc dầu của Hoa Kỳ, một kỹ nghệ được coi là hết sức nhạy cảm chỉ cần bị lay động nhẹ là khiến giá xăng tăng đến mức đáng quan tâm.

Sau nhiều thập kỷ không nhận được đầu tư đầy đủ, kỹ nghệ lọc dầu toàn quốc Hoa Kỳ hiện hoạt động ở tỉ lệ trung bình 90% năng suất.

Qui luật mỗi tiểu bang mỗi khác về phẩm chất xăng dầu tinh lọc khiến nhiều tiểu bang dư thừa dầu không thể san sẻ cho những vùng thiếu hụt. Ðiều này tạo nên sự khác biệt nơi giá xăng dầu ở những tiểu bang khác nhau vào những mùa đắt đỏ như hiện nay.

Sở dĩ các công ty lọc dầu không xây thêm nhà máy vì mức cung càng thấp giá dầu càng có cơ hội tăng cao và mang lời về cho các công ty lọc dầu càng nhiều.

Theo số liệu của UBS trong tuần lễ cuối tháng Hai 2004 kỹ nghệ lọc dầu lời $6.74 một thùng so với mức lời trong vòng 5 năm nay tính trung bình $4 mỗi thùng. Tại tiểu bang California trong cùng tuần lễ kỹ nghệ lọc dầu lời đến $13.78 một thùng, mức lời gấp đôi con số trung bình $6.76 một thùng trong 5 năm qua.

Thêm vào đó, vì không có sự cạnh tranh gắt gao, những công ty dầu hỏa chính chiếm giữ thị trường tha hồ hưởng lợi trong thời buổi khó khăn. Theo bản phân tích các công ty dầu hỏa thuộc Chương Trình Năng Lượng Công Cộng (tạm dịch từ Public Citizen's Energy Program), hiện nay 5 công ty dầu hỏa lớn nhất nước kiểm soát 51% thị trường sản lượng dầu tinh lọc quốc nội và 10 công ty lớn nhất kiểm soát 77%. Ðây là tỉ lệ tăng rất đáng ngại so với cách đây 10 năm khi 5 công ty lớn nhất kiểm soát có 33% thị trường và 10 công ty lớn nhất kiểm soát 54%.

Nhưng cho dù có những công ty tinh lọc dầu dự trù xây thêm nhà máy nhằm giảm bớt sự chênh lệch của cán cân cung cầu thì kinh phí xây cất cũng dễ làm họ nản chí.

Với phí tổn xây một nhà máy lọc dầu trung bình trên 2 tỉ Mỹ kim và với sự chống đối của cư dân nhiều nơi cho rằng các nhà máy lọc dầu làm ô nhiễm môi trường kế hoạch xây nhà máy mới là điều ít công ty dám thực hiện.

Chưa kể có nhiều khi vượt qua được hai trở ngại trên, nhiều khi mua nhằm đất không tốt các công ty rất dễ đi đến chỗ phải khai phá sản, mất bạc tỉ như chơi.

Trường hợp thương gia tại Houston, ông John R. Stanley bỏ trên 1 tỉ Mỹ kim vốn rồi mang nợ trên 1 tỉ Mỹ kim để xây công ty lọc dầu Louisiana đầu thập niên 1990 nhưng cuối cùng phải khai phá sản năm 1999 là một điển hình. Công ty này phải bán đổ bán tháo với giá 500 triệu Mỹ kim, khoảng 1/5 giá vốn cho công ty Valero Energy Corp., bản doanh San Antonio, tiểu bang Texas.

Những bài học nhớ đời như trường hợp trên khiến các công ty lọc dầu dùng phương pháp tăng năng suất một cách bò thật chậm chạp theo tiếng lóng là “creep.” Hình thức này được giải thích là nâng cấp những nhà máy có sẵn. Nhưng theo số liệu thu thập đăng trên tạp chí Oil & Gas Journal kể từ năm 1996 đến nay tỉ lệ các nhà máy lọc dầu tăng năng suất kiểu này chỉ ở mức độ 8% trong nước Mỹ và 13% ở ngoại quốc.

Qui luật bảo vệ môi trường sinh thái tại từng tiểu bang góp phần không nhỏ trong việc tăng giá xăng. Hai tiểu bang New York và Connecticut sẽ bắt đầu áp dụng luật buộc kỹ nghệ lọc dầu thêm hóa chất Ethanol vào xăng bán ra đầu tháng Sáu năm nay.

Khi mùa Hè đến, lúc xăng bán ra buộc phải theo đúng tiêu chuẩn môi trường từng tiểu bang, giá xăng được dự trù sẽ còn tăng ít nhất từ 30 đến 40 xu mỗi gallon.

Mùa Hè năm nay những người dự định du lịch bằng phương tiện xe hơi, nhất là xe thể thao loại SUV tha hồ lo nghĩ đến khoản phí tổn xăng nhiều hơn trước. Những người phải di chuyển đi làm xa sẽ phải chịu chi nhiều tiền hơn trước.

Những ngành sản xuất hoặc kinh doanh dựa vào xăng như những công ty chế biến hóa chất hoặc kỹ nghệ vận tải, kỹ nghệ hàng không chắc chắn phải đặt kế hoạch tăng giá sản phẩm để bù vào khoản tốn phí tăng ngoài dự trù.

Giá sinh hoạt hàng ngày của đa số chúng ta vì thế sẽ tăng vì chịu ảnh hưởng chung của giá xăng dầu tăng. Ngoại trừ khi nào có luật kiểm soát cách hoạt động của kỹ nghệ tinh lọc dầu về việc cung ứng đúng nhu cầu giới tiêu thụ. Ðiều này chắc khó xảy ra trong tương lai gần!

Thanh Thảo

Những Bài Liên Quan:

Nguoi-Viet

Promote Your Page Too

Tin Khác