Lê Ngọc (Người Việt)

Theo như ước tính mới nhất, cho đến thời điểm hiện nay có gần 1 tỷ người dùng Internet. Tại Việt Nam, Internet đang là thị phần chiếm được sự quan tâm số 1 của các doanh nghiệp, công ty. Khi Internet ngày càng phổ biến, lượng người online tăng đáng kể tại các tỉnh thành trong nước thì cũng là lúc các công ty, doanh nghiệp tại Việt Nam đổ xô vào kinh doanh “nhạc số”.

Bây giờ, khán giả không còn phải lặn lội đi lùng đĩa hay mua vé coi chương trình để được thưởng thức những ca khúc mới nữa mà họ chỉ cần online và search vài ca khúc là thoải mái nghe. Không những thế, từ một đĩa nhạc người ta có thể san sẻ thành hàng nghìn file nhạc để đáp ứng nhu cầu cho hàng trăm dân mạng khác nhau. Khi mảng âm nhạc online, download ngày càng được ưa chuộng. Lượng người tải ca khúc về nghe tăng đến mức nhanh chóng thì cũng là lúc các doanh nghiệp đổ xô vào kinh doanh.

Nhạc số (“số” là “digital”), được hiểu là các bản nhạc được lưu trữ dưới dạng số trong các thiết bị nghe nhìn như máy vi tính, điện thoại di động, các thiết bị nghe nhạc cầm tay... Vì lưu trữ dưới dạng số, nên nhạc số còn có thể được sao chép, truyền tải trực tiếp giữa các thiết bị số hay qua mạng máy tính. Tận dụng tính ưu việt này, những đại gia hàng đầu trong lĩnh vực truyền thông tại Việt Nam như FPT và VNPT đã nhanh chóng mở ra những trang “kinh doanh nhạc số”. Trên thế giới Sony, Microsoft, CocaCola, Apple, Yahoo... là những hãng kinh doanh mạnh nhất trong lĩnh vực “nhạc số” với mức cạnh tranh khá căng thẳng nhưng chuyên nghiệp thì tại Việt Nam hầu hết chưa có công ty nào đáp ứng được đầy đủ thế mạnh của “nhạc số”.

Khi đưa lên dạng “nhạc số” hầu hết các công ty chủ quản đều mua bản quyền, xin phép rồi mới chuyển thể các ca khúc thành file nén và công bố ra bên ngoài. Công đoạn này các hãng nước ngoài thường phải chịu chi khá nhiều tiền cho đơn vị tác quyền thì tại Việt Nam tất cả vẫn là “chào hỏi qua loa”. Không có bất cứ một văn bằng nào chứng thực mà chỉ cần ca sĩ gật gù, ừ một câu là các hãng kinh doanh yên tâm xài “hàng chùa”. Việc xin phép đã là một cách làm Việt Nam hóa không chuyên thì đến phương thức sử dụng cũng có phần cần phải xem xét lại.

Trước đây, những hãng điện thoại di động đình đám nhất Việt Nam Mobifone và Vinafone đã nhanh chóng chạy đua, cho phép khách hàng của mình chia sẻ file nhạc có bản quyền (tức là có xin phép đơn vị chủ quản của những tác phẩm đó). Khách hàng chỉ việc chọn ca khúc, xem mã số và nhắn tin về tổng đài để nhận được bản nhạc với phí 1000 đồng/bản cho thuê bao trả trước. Với cách làm đơn giản, khách hàng của hai hãng này thường tải nhạc về máy để làm nhạc chuông điện thoại nhưng tất nhiên hãng điện thoại thì vẫn phải kinh doanh điện thoại là chính chứ không tập trung mạnh về mặt này được.

Vậy nên, công ty phần mềm và truyền thông VASC của tập đoàn VNPT mới mạnh tay nhảy vào kinh doanh nhạc số. Với một ban làm việc riêng, tập trung vào mặt khai thác nhạc số từ điện thoại di động thì một số đơn vị thực hiện này cũng khá thành công. Nhưng, hình như một ban (phụ trách một trang web) chưa đủ để khai thác hết tính ưu việt của nhạc số hay sao mà kể từ trước đến nay VASC đã cho ra mắt ba trang nhạc số. Bên cạnh đó còn một trang nhạc số của chuyên san âm nhạc cũng thuộc VASC mới đây cũng chính thức cho ra mắt.

Với thị trường nhạc số đầy béo bở này, tất nhiên tập đoàn FPT đối thủ mạnh nhất của VNPT hiện nay không thể đứng ngoài được. Họ xây dựng một hệ thống nhạc số đối đầu dựa trên một phần mềm nghe nhạc cũ và nghiêm nhiên xưng “hệ thống nhạc số có bản quyền đầu tiên tại Việt Nam”. Bây giờ chỉ cần click vào địa chỉ http://nhacviet.vietnamnet.vn, http://dalink.vietnamnet.vn, http://thegioinhacso.vietnamnet.vn, http://alofun.vietnamnet.vn là bạn có thể lạc vào thế giới nhạc số lộng lẫy của VNPT và cũng chỉ cần click www.nhacso.net là chúng ta gặp gỡ thế giới của FPT. Nhưng trong số 5 trang kể trên thì có đến 3 trang mới được ra mắt trong thời gian gần đây, hầu hết đều đổ xô vào kinh doanh nhạc số mặc dù “hạt sạn vẫn còn nằm nguyên ở đấy”.

Nếu tình cờ có dịp thăm những trang này, chúng ta dễ dàng thấy cách kinh doanh file nhạc và hình ảnh được cho là khá chuyên nghiệp, hiện đại của Việt Nam. Nhưng, hầu hết phương thức kinh doanh này đều phục vụ dành cho những thuê bao trả trước còn để lại hàng loạt những thuê bao trả sau ngậm ngùi tiếc nuối. Với cách, tải một bản nhạc về rồi bị trừ tiền phí trong tài khoản thì đúng nhạc số đang là một bước chuyển mình của ngành công nghệ thông tin Việt Nam. Nó mới tuy chưa thực hoàn hảo chứ còn để gọi là chuyên nghiệp, làm ăn kinh doanh một cách rõ ràng thì có lẽ xin khất để mạn phép bàn thêm.

Ði vòng quanh các trang nhạc số hiện nay, chúng ta dễ dàng thấy nội dung nhạc hầu hết đều như nhau. Chỉ cần mối quan hệ, một ca sĩ có thể đưa một ca khúc của mình cho cả 5 trang sử dụng. Và với cách sử dụng free không phải trả tiền tác quyền vì được “xin tác quyền bằng quan hệ” thì tất nhiên chẳng có trang nhạc số nào dám cấm ca sĩ không được phép tung tiếp ca khúc này ra các trang khác. Ðể rồi tình trạng, nội dung cả 5 trang web như nhau cả 5. Trang nào cũng có những ca khúc giống nhau, hầu hết thì cũng đều là ca khúc mới đủ thể loại. Do vậy, nên người nghe chỉ cần chọn một trang nhạc số là dễ dàng có thể sử dụng vì dù sao 5 cũng như 1 có gì khác lạ để tìm những bài hát mới đâu. Hơn nữa, ca sĩ cũng muốn phát tán ca khúc của mình càng nhiều càng tốt nên có ai xin cũng ừ vậy là xong, nhạc số tiêu rồi cái chuyện “độc quyền”.

Không chỉ không thể có chữ “độc quyền” mà nhạc số Việt Nam còn lỗi ở một khâu, khâu xin phép. Những ca khúc nước ngoài, ca khúc ngoài nằm kề bên nhau và hầu hết các trang nhạc số đều khai thác rất mạnh phần ca khúc nước ngoài. Vậy, phần xin phép sử dụng các ca khúc ngoại này liệu bao nhiêu trang đã hoàn thành? Chúng ta vẫn biết, Công Ước Berne cấm sử dụng các ca khúc ngoại không được chủ quản cho phép vậy hai đại gia của làng truyền thông VNPT và FPT có bị nằm trong cái danh sách “sử dụng ca khúc ngoại cần phải xin phép đó không?”

Ở nước ngoài, các hãng có kinh doanh nhạc số phải trả hàng triệu đồng để sử dụng file nhạc hợp pháp thì chúng ta lại sử dụng “chùa” theo kiểu tự do một cách dễ dãi. Có những ca sĩ phải mất tiền triệu, mất hàng tháng để liên hệ xin mua bản quyền 1 ca khúc nước ngoài như Mỹ Tâm thì bây giờ nhạc số dùng lượng ca khúc nước ngoài đáng kể vậy mà không phải xin phép kể cũng lạ. Phải chăng, Công Ước Berne chỉ có quyền với các nghệ sĩ trong làng nghệ thuật chứ không có tác dụng với công ty cũng kinh doanh âm nhạc? Ðiều đặc biệt hơn, chúng ta thấy cả hai hãng này đều có những tờ báo điện tử thu hút được lượng lớn người truy cập như Vietnamnet (VNPT) và Vnexpress (FPT) từng đả kích rất mạnh mẽ việc sử dụng ca khúc ngoại trái phép. Vậy, bây giờ khi đồng nghiệp của họ đang sử dụng không hợp pháp thì ai sẽ lên án?

Mà tất nhiên, những hành động này cũng có thể được phép của cấp trên, các ông lãnh đạo đầu ngành rồi lắm chứ. Ðể rồi, đã có chỉ thị tức là nhạc số Việt Nam được sử dụng ca khúc ngoại trừ và sẽ vô tư không cần để ý việc bản quyền như cái cách quảng cáo “hệ thống nhạc số có bản quyền”. Bên cạnh đó, 5 trang nhạc số có bản quyền, được sử dụng file nhạc nén trên (tạm gọi là như vậy đi) thì cũng có đến hàng trăm trang nhạc số phục vụ free không thu phí và tất nhiên không có bản quyền nhưng nội dung ca khúc cũng vậy. Những ca khúc được trang nhạc số chui này dùng đều mới, tốc độ nhanh như các trang có bản quyền mà lại chỉ cần khách truy cập đăng ký 1 cái nick là dễ dàng sử dụng được.

Với tình trạng, không thể dẹp các trang nhạc số free không có bản quyền và cách làm việc không chuyên, không quy mô như hiện nay của nhạc số Việt Nam thì chúng ta chỉ mới bước đầu tiến vào lĩnh vực này thôi. Chứ còn để nói phát triển, chuyên nghiệp thì có lẽ chắc còn lâu lắm mới đạt được.