Nguyên tác: Ðạt Lai Lạt Ma

Bản Việt ngữ: Chân Huyền

Thỏa mãn các ham muốn?

“Tôi cho là có hai loại ham muốn. Một loại tích cực, như ham sống hạnh phúc. Ðó là điều hoàn toàn chính đáng. Khát vọng hòa bình, mong muốn thế giới hòa hợp và thân thiện với nhau hơn. Những ham muốn đó rất hữu ích.”

“Nhưng ở một điểm nào đó, ham muốn có thể trở thành vô lý, và từ đó nó dẫn tới nhiều rối ren. Thí dụ như đôi khi tôi đi chợ. Tôi rất ưa đi thăm các siêu thị, để nhìn thấy nhiều thứ rất đẹp đẽ. Khi mà tôi nhìn thấy nhiều hàng hóa khác nhau đó, tôi khởi tâm ham muốn, và có thể bị thôi thúc “Ồ, tôi cần thứ này, cần thứ kia.” Rồi tôi lại nghĩ “Thực sự tôi có cần mấy cái đó chăng”. Ða số các trường hợp, câu trả lời là không. Nhưng nếu bạn chỉ theo cái ý ham muốn đầu tiên thôi, thì túi bạn sẽ rất sớm cạn tiền. Tuy nhiên, sự ham muốn các thứ cần thiết như thực phẩm, quần áo, chỗ ở, thì đó là điều hợp lý.”

“Ðôi khi sự ham muốn được coi là quá đáng hay tiêu cực cũng tùy vào môi trường xã hội bạn đang sống. Như trong các xã hội tân tiến, thì xe hơi là thứ bạn cần có để có thể giải quyết công việc. Muốn có một chiếc xe hơi không có gì là sai trái cả. Nhưng trong một ngôi làng nghèo tại xứ Ấn Ðộ, nơi bạn có thể sống khá ổn không cần tới xe, mà bạn vẫn muốn mua xe; thì dù cho bạn có tiền mua, nó cũng có thể gây ra rắc rối. Nó có thể làm cho hàng xóm bạn khó chịu... Hoặc khi bạn sống trong một xã hội giàu có hơn, bạn có xe rồi nhưng vẫn mong mua xe mắc tiền hơn, thì nó cũng gây ra vấn đề như vậy...”

HÀI LÒNG LÀ HẠNH PHÚC?

“Tôi cho rằng, sự thỏa mãn hoặc hài lòng không quyết định được là sự mong cầu hoặc hành động đó tốt hay xấu. Kẻ sát nhân cũng có thể hài lòng sau khi giết người, nhưng anh ta không thể biện minh cho hành động đó. Tất cả những hành động không lương thiện như nói dối, trộm cắp, dâm dục v.v... đều có thể đem lại cảm giác hài lòng cho người ta lúc đó.”

“Ranh giới thiện - bất thiện giữa các ham muốn, các hành động không ở chỗ chúng mang lại sự hài lòng hay không, mà chính là các kết quả tốt hay xấu chúng tạo ra.”

“Thí dụ như khi bạn muốn có nhiều thứ đắt giá hơn, nếu chỉ vì tâm trạng tham cầu ngày càng lớn, thì dù bạn đã tới cái giới hạn của mình, bạn vẫn không thấy được chân lý. Và khi mất hy vọng, không đạt tới tất cả các mục tiêu, thì bạn sẽ bị chìm vào thất vọng, phiền não. Ðó là cái nguy của loại tham muốn đó.”

“Tôi nghĩ rằng loại mong cầu đó đưa tới sự tham đắm - một hình thức mong muốn thái quá, ước vọng lớn quá. Nếu bạn suy ngẫm về cái Tham lớn lao kia, bạn sẽ thấy nó chỉ đưa người ta tới các cảm nghĩ thất vọng, buồn nản, bối rối và lắm vấn đề mà thôi.”

“Khi nói tới cái tham, ta biết nó có đặc tính luôn luôn bất thỏa: Dù người kia đạt tới một mục tiêu nào đó rồi, thì họ vẫn không thỏa mãn. Tham giống như cái túi không đáy, không có giới hạn, và từ đó dẫn tới mọi vấn đề. Ðiều lạ lùng về cái tham là dù bạn chỉ muốn được thỏa mãn, nhưng khi bạn đạt được thứ bạn muốn rồi, thì bạn cũng vẫn không hài lòng! Thuốc giải độc thực sự của cái Tham là sự bằng lòng chấp nhận. Khi bạn có được cái tâm bằng lòng với những gì mình có, thì dù bạn có đạt tới mục tiêu hay không, bạn cũng vẫn hài lòng...