* Solzhenitsyn, nhà văn đã dùng ngòi bút để đánh bại qủy

* Aleksandr Solzhenitsyn 1918-2008 * Đọc lại 'Tầng Đầu Địa Ngục' và 'Một Ngày Trong Đời Ivan Denisovich'

* VIỆT NGUYÊN

(Đặc biệt của Ngày Nay)

LTS – Từ Bàn Viết Houston là cột mục bàn về các vấn đề thời sự từ chính trị tới kinh tế, văn hóa... do nhà báo Việt Nguyên trong ban biên tập Ngày Nay phụ trách. Ông cũng là một bác sĩ làm việc tại Houston.

HOUSTON (NN) – “Ông không làm gì được tôi hết vì tôi chẳng còn gì, ông hiểu không? Ông không thể làm hại được vợ con tôi vì một trái bom đã làm vợ con tiêu tan từ lâu rồi. Ông không thể hành hạ được cha mẹ tôi vì cha mẹ tôi đã chết...

Bobynin vạch áo để trần ngực: “Ông đã tước đoạt tự do của tôi lâu rồi và ông cũng không có khả năng trả lại tự do cho tôi vì chính ông, ông cũng không có tự do... Ông chỉ mạnh khi nào các ông không tước đoạt của người khác hết tất cả mọi thứ. Bởi vì khi một người đã bị các ông lấy mất hết tất cả, người đó sẽ không còn ngán sợ các ông nữa. Người đó lại được tự do.”

Những dòng đối thoại giữa người tù kỹ sư Bobynin với Tổng trưởng An ninh Abakumov trong cuốn “Tầng đầu địa ngục” của Aleksandr Solzhenitsyn đã được chúng tôi đọc gần như thuộc lòng trong căn phòng nội trú Bệnh viện Bình Dân những ngày sau 30-4-1975. Trước 1975, đọc “Tầng đầu địa ngục” đã thấy những sự thật dã man của chế độ Cộng sản Stalin, sau 1975, đọc những chữ của Solzhenitsyn lén lút trong phòng đóng kín cửa, tôi mới thấy thấm thía sự thật thiên đường Cộng Sản đang diễn ra ở bên ngoài, không còn là nhà tù Siberia ở Nga mà là những nhà tù đang ở cùng khắp trên đất nước Việt Nam.

Nhà văn Solzhenitsyn con người can đảm, nhân bản, đã đứng một mình đánh bại đê quốc quỷ với ngòi bút. Sanh ngày 11/12/1918, sau ngày cách mạng tháng Mười ở Nga, ông giáo sư toán tỉnh Ryazan với chòm râu dài như văn hào Tolstoy đã nổi tiếng nhanh chóng với những tác phảm văn học phản kháng trong thế kỷ thứ 20. Năm 1973 với tác phẩm Gulag Archipelago (Quần đảo ngục tù) với hơn 300,000 chữ ông đã ghi lại những sự thật về những trại tù nằm rải rác trên Sô Viết với hơn 60 triệu nạn nhân của chế độ Stalin. Bị ung thư bao tử năm 1956, ông viết cuốn tiểu thuyết nổi tiếng “Trại Ung thư” năm 1967, khi được điều trị tại Uzbekistan. Ông đã ví căn bệnh độc hại của chê độ Cộng sản Sô Viết như căn bệnh ung thư lan tràn tàn phá nhân loại.

Đoạt giải văn chương Nobel năm 1970 với tác phẩm “Một ngày trong đời Ivan Denisovich”, ông cũng nổi tiếng nhờ “Tầng đầu địa ngục”. Ông là người tù lương tâm, một hình ảnh điển hình cho những tù nhân của chế độ CS VN, khi bị bắt nhốt vào trại Ekibastuz ở Kazkhstan ông nói: “Không ai có thể ngăn chặn con đường đi đến sự thật, tôi sẵn sàng chấp nhận chết cho lý tưởng”.

Tầng đầu địa ngục

Hai nhà tù trong hai tác phẩm của văn hào Aleksandr Solzhenitsyn là hai hình ảnh tiêu biểu của xã hội Cộng sản Stalin và xã hội CSVN sau 1975. Bị bắt giam, các nhà lãnh đạo CS như Stalin và Hồ Chí Minh đã xem “nhà tù là trường học”, nhưng khi thành công sau cuộc cách mạng vô sản họ biến cả nước thành nhà tù với những trường “học tập cải tạo”. Những nhà trí thức bị nghi ngờ và bị đối xử tàn tệ ở “Tầng đầu địa ngục”, tầng tốt nhất trong chín tầng địa ngục và bẩy sân thượng địa ngục trong tác phẩm “Divine Comedy” của nhà thơ Dante. Văn hào Solzhenitsyn đã sống sót trở về từ địa ngục của Cộng sản ghi lại tầng đầu địa ngục qua phòng nghiên cứu âm thanh giam các nhà trí thức phản động, nghi ngờ phản quốc vì tội chống đối chánh quyền. Một địa ngục sung sướng của Cộng sản; “Tầng địa ngục đầu tiên”: sáng sớm không bị đưa ra làm việc ngoài đầm nước giá lạnh, được hưởng ngày 30g bơ tươi, được ăn bánh mì đen tha hồ, ở đây không bị cấm đọc sách, ở đây người tù được quyền cạo râu, ở đây người tù không bị cai tù đánh như súc vật, nhưng người tù vẫn phải làm việc gẫy lưng mỗi ngày từ 12 đến 14 tiếng. Những nhà khoa học bị giam để phát minh máy nghe lén có thể thu âm và dò xét tất cả các công dân Sô Viết và những khoa học gia có liên lạc với những nhà khoa học khối Tây phương kẻ thù của nhân dân Sô Viết như bác sĩ Dobroumov phát minh thuốc mới chia xẻ kinh nghiệm ở Paris đều bị Stalin bắt giam.

Nhà độc tài Stalin nghi ngờ tất cả các cộng sự viên, tạo ra một xã hội trong đó mọi người nghi kỵ và dò xét nhau. Những anh hùng đã từng chiến đấu và sống sót trong các trại tù binh của Đức Quốc Xã đã trở thành những tên phản quốc sống trong những nhà tù ngay trên tổ quốc của họ. Những người tù, để bù lại tình trạng bị tước đoạt tất cả các quyền khác, được hưởng quyền làm việc 12 giờ một ngày. Những tù nhân thản nhiên bình tĩnh sống trước những hạn tù mười năm, mười hai năm, họ chú tâm đến công việc để sống sót, dù công việc không đem lại cho họ một thù lao nào. Những người tù ấy đã may mắn hơn những người tù cải tạo Việt Nam sau 1975, những người bị tù không tuyên án.

Solzhenitsyn đã làm Tổng bí thư Brezhnev nổi giận với những giòng chữ trong “Tầng đầu địa ngục”: “Họ phải nhận thức rằng họ không đúng, họ không có quyền bắt người khác vào tù chỉ vì những người khác không nghĩ như họ”. Những sự thật đau lòng từ thời đại Stalin khi bắt đầu chánh sách khác với Marx: “Giai cấp vô sản chiến thắng có thể sống mà không cần tước đoạt hết tài sản tư hữu của giai câp tiểu địa chủ”, vẫn là những sự thật 80 năm sau đang xẩy ra ở Trung Hoa và Việt Nam.

Stalin nhà độc tài Sô Viết, dưới con mắt của văn hào Solzhenitsyn là tổng hợp của Robespierre và Napoleon. Tư tưởng của nhà độc tài “ông thợ cầy” thô tục và ngu ngốc.

Viện nghiên cứu thính thị Mavrino với phòng số 7 là nơi quan trọng nhất của viện đã khiến người đọc nhớ lại xã hội Việt Nam sau 1975 đến thời kỳ hết cấm vận 1994: “Người ta bắt chước những đầu máy Radio đã được chế tạo của Hoa Kỳ xong người ta cố tình coi đó là những gì do các kỹ sư điện tử Nga chế tạo... Những đặc san và những quyển sách vô tuyến truyền thanh được bầy bán đầy ở các tiệm sách cũ ở Nữu Ước được người ta đóng bìa da, đánh số xem là tài liệu tối mật, được cất kỹ trong những tủ sách kiên cố để ngănkhông cho bọn gián điệp Mỹ lấy trộm!” Tinh thần phản kháng của Solzhenitsyn đã là mẫu mực của tinh thần của những nhà phản kháng trong các chế độ độc tài Cộng sản từ Đông Au sang đến Trung Hoa và Việt Nam: “Người ta có thể xây những tòa nhà trăm tầng như Empire States, người ta có thể suy tôn lãnh tụ cao hơn Thượng đế nhưng người ta vẫn không thể áp chế tinh thần của một số người”.

Trong nhà tù Mavrino, vẫn có những ăng-ten, cai tù như Đại tá Anton Yakonov bênh vực cho những người Bolsevich “Họ rất kính trọng nền văn minh thế giới. Họ tin rằng không một ai có quyền độc đoán quyết định thay cho người khác hay bắt người khác phải nghĩ phải làm theo mình, họ tin ở sự hợp lý, ở lẽ phải. Điều duy nhất họ muốn là công bằng”. Cái thiên đường Cộng sản được những người như đại tá Yakonov ca ngợi đã không thuyết phục được những nhà tù trí thức như nhà văn Aleksandr Solzhenitsyn. Ông sẵn sàng bỏ tầng cao nhất, tầng tốt nhất, tầng đầu tiên của địa ngục để đi xuống đến tầng cuối cùng của địa ngục “ở những nhà tù miền băng giá Siberia, miền Oymyakon lạnh nhất trái đất và những mỏ đồng ở Dzhezkazan, ở đó họ sẽ đói, sẽ khổ, sẽ chết nhưng trái tim họ sẽ được yên ổn”. Những người tù lương tâm sẵn sàng: “thà ăn bánh mì hầm với nước lã mà lương tâm vẫn yên ổn còn hơn là ăn thịt mà hèn hạ.”

Tù nhân ở viện Mavrino như Khorobov sau cùng bị đưa lên những chuyến xe chở thịt chạy trên đường phố Mạc Tư Khoa để đến các trại tù tập trung. Họ không biết số phận của họ, cũng giống như trường hợp của những người tù VN sau 1975 bị chánh quyền Cộng sản di chuyển trên những chuyên xe mịt mùng trong đêm đi đến các trại học tập cải tạo.

Một ngày trong đời Ivan Denisovich

Tôi không thể quên lời phê bình của một người bạn đã là tù cải tạo: bạn không thể hiểu chúng tôi vì bạn chưa hề bị đi học tập cải tạo. Câu nói tương tự như lời viết của văn hào Solzhenitsyn: “Người ở nơi ấm áp không thể hiểu được người ở nơi giá lạnh”. Nhưng, bạn tôi không biết rằng tôi đã không quên được những cặp mắt của những người tù cải tạo mà tôi đã nhìn thấy trong một đêm trăng nào ở trại Kà Tum khi tôi đên thăm anh tôi. Những cặp mắt như mắt con thú bị thương của tù nhân Ivan Denosovich.

Cuốn “Một ngày trong đời Ivan Denisovich” mỏng, mô tả một ngày sinh hoạt trong tù của Ivan, một người tù thuộc giai cấp công nhân. Anh thợ hồ Ivan bị giam trong trại tù lao động khổ sai vùng Tây Bá Lợi Á.

Stalin đôi xử với giới trí thức tàn tệ và Cộng sản đã phản bội giai câp công nhân của họ. Công nhân Ivan Denisovich đã bị giam sau cuộc cách mạng của giai cấp công nhân trong một xã hội công nhân đoàn kết với khẩu hiệu hồ hởi “Vùng lên hỡi các nô lệ của thế gian”.

Cuốn tiểu thuyết năm 1962 đã lọt qua hệ thống kiểm duyệt của Cộng sản do lỗi lầm của nhà xét lại Krushchev. Cuốn truyện được xem tương đương với những tiểu thuyết có giá trị đạo đức của văn hào Dostoyevski.

Người tù Ivan bắt đầu mỗi ngày như mọi ngày, 5 giờ sáng bị đánh thức bởi tiếng kẻng từ phòng quản trại, tiếng kẻng không xuyên qua được cánh cửa sổ băng giá dầy hơn hai ngón tay. Người tù Ivan Denisovich cũng giống như những người tù cải tạo trong trại Đầm Đùn hay những trại cải tạo Suối Máu, Kà Tum, sống trong vòng kẽm gai, bị đánh đập, theo dõi, dò chừng bằng những ăng-ten, bị bỏ đói, bị đàn áp tinh thần bởi những quản trại trong đó Stalin đã thiết lập một hệ thống tù toàn hảo, những người tù bị phạt hay được thưởng chung như một đơn vị gây sức ép đồng đều cho mỗi tù nhân. Người tù Ivan là nạn nhân của chế độ. Trong thời chiến, anh là lính đánh nhau với Đức Quốc Xã thiếu vũ khí và quân nhu, bị Đức bắt, tha về bị nghi ngờ là gián điệp phản quốc chống đôi chế độ. Người tù Ivan sống đúng như chủ thuyết Mác, “làm việc hết mình trong chế độ chứ không phải cho chế độ, thích hợp với môi trường, làm cho xong việc để chủ không để ý”. Người tù cố thích hợp đến nỗi “anhkhông còn biết đến là anh muốn được tự do hay không. Lúc bắt đầu, anh muốn tự do hết sức, đếm mỗi đêm để biết còn bao nhiêu ngày thì được tha. Sau đó anh nản lòng và dần dần những người như anh không được trả về nhà mà bị đầy đi xa và anh không còn biết sống ở đâu dễ thở hơn, ở nơi nhà tù này hay ở nhà tù kia.”

Sống trong tù Cộng sản, Ivan dần dần rồi như một triết gia, một ngày sống khổ như tù là một ngày sung sướng. Hạnh phúc của Ivan là khi được sống cho chính mình ngoài giấc ngủ, ba lần trong ngày 10 phút buổi sáng khi ăn điểm tâm, 5 phút ăn trưa, 5 phút ăn chiều. Những bữa ăn được ăn kỹ lưỡng, nhấm từng mảnh vụn bánh mì, thưởng thức khẩu vị và nhấp nhấp, mút đồ ăn trong hai má. “Ăn thật chậm, nhặt từng mẩu cá, dưới miếng bắp cải đen, để xương cẩn thận trên bàn, không nhổ xương xuống đất”. Bọn cai tù thời Stalin là kiểu mẫu của cai tù Cộng sản sau này ở Trung Hoa và Việt Nam, bắt tù ăn uống thiếu thốn đến khi “bao tử mệt mỏi không còn giữ được thức ăn và ruột cũng chỉ còn giữ được thức ăn lỏng”.

Người tù hăng hái làm việc vì làm việc khổ sai người tù Ivan sẽ được ăn đồ ăn nóng, không có thì giờ suy nghĩ vẩn vơ, còn ở tù thật có khikhông được làm việc!

Người tù trong “Một ngày trong đời Ivan Denisovich” sống một ngày hạnh phúc nếu được vét sạch bát thức ăn sau bữa cơm chiều, tìm được một mảnh sắt vụn để làm thành con dao, làm việc vất vả để được thưởng thêm một miếng thịt.

Hạnh phúc sau một ngày trong đời của Ivan Denisovich giản dị như vậy “hài lòng với cuộc đời khi anh đi ngủ sau một ngày lao động”.

Người tù Aleksandr Solzhenitzyn lưu vong sang Hoa Kỳ năm 1976. Ông sống cô lập ở Vermont – giống như những nhà văn phản kháng sau này, khi xa rời quê hương, những cuốn sách của ông không còn có lửa. Cuốn sách tựa “1914” không có người đọc. Ông nổi giận vì người Nga không đọc những sách ông viết, tình trạng tương tự như ở Việt Nam và Trung Hoa, người trong nước không biết đến những nhà văn phản kháng bằng những người ở ngoài nước. Năm 1978 ông lên án “chủ nghĩa vật chất” ở Hoa Kỳ. Về lại Nga năm 1994, ông chủ trương “nước Nga có một văn hóa thuần túy trên mấy ngàn năm không Cộng sản cũng không giống nền dân chủ Tây phương”.

Ông có lúc chỉ trích Tổng thống Nga Vladidmir Putin là độc tài, nhưng nhìn nước Nga tan nát sau thời kỳ Cộng sản vì những đại gia, đại công ty Oligarch, ông lại ủng hộ tinh thần quốc gia của Vladimir Putin. Không hiểu khi ông mất ngày 3-8-2008, lúc 89 tuổi, Solzhenitsyn có hôi tiếc khi Putin đã lộ mặt độc tài đứng sau lưng các đại công ty Oligarch?

Con người cô đơn, một mình một bút, Solzhenitsyn đã đánh bại đế quốc Sô Viết nhưng những nơi khác độc tài vẫn còn. Thay vì chiêu bài xã hội chủ nghĩa, CS Việt Nam và CS Trung Quốc dựng lên chiêu bài “phát triển kinh tế” và họ vẫn được sự ủng hộ của Hoa Kỳ. Những lời tuyên bố của nhà văn Aleksandr Solzhenitsyn khi nhận giải văn chương Nobel năm 1970, đã như những lời tiên tri về Việt Nam và Trung Quốc: “Thế giới văn minh không tìm thấy điều gì để phản đối sự man rợ trắng trợn ngoại trừ những sự nhượng bộ và cười trừ.”

Việt Nguyên

(Houston 6 tháng 8-2008)