Việt Nguyên (đặc biệt của Ngày Nay)

LTS – Từ Bàn Viết Houston là cột mục bàn về các vấn đề thời sự từ chính trị tới kinh tế, văn hóa... do nhà báo Việt Nguyên trong ban biên tập Ngày Nay phụ trách. Ông cũng là một bác sĩ làm việc tại Houston.

Ngày cơn bão tài chánh thổi qua thị trường chứng khoán Nữu Ước, tôi đọc bộ sách “Sự sụp đổ của đế quốc La Mã” của Edward Gibbon, sau khi nghe TT Nga Vladimir Putin và TT Venezuela Hugo Chavez cười chế nhạo “ngày tàn của đế quốc Mỹ”. Tôi tình cờ khám phá nhiều điều trùng hợp thú vị, cả hai “đế quốc” cùng dùng huy hiệu con ó,điện Capitol ở trên đồi, các ông TNS nhiêu quyền hành như vua và trong thời kỳ suy sụp có nhiều đại đế La Mã da đen như Severus chứ không hẳn chỉ dân da trắng thành La Mã! Nước Mỹ đang ở trong thời kỳ khác hẳn ở Thế kỷ 17 với câu nói của Winthrop “Chúng ta phải xem quốc gia chúng ta như một thành phố trên đồi sáng chói với tất cả những cặp mắt đang hướng về chúng ta.”

Còn hai tuần đến ngày bâu cử, cả thế giới đang hướng về Hoa Kỳ để xem TNS Barack Obama có thể cứu vãn nước Mỹ bằng cách “phân phát gia tài” với công thức xã hội chủ nghĩa đánh xập 5% nhà giầu để nuôi 95% người nghèo. Có lẽ cả hai ứng cử viên John Mc.Cain và Barack Obama phải lắng nghe Thống đốc Nữu ước Dan Petterson, người da đen mù, nhưng nhìn rõ giải pháp kinh tế xã hội: “Chúng ta đang đứng trước những bất trắc không tiên đoán về kinh tê nhưng hiển nhiên là tôi phải ngưng chi tiêu, hứa không tăng thuế và không thể hứa hẹn cắt giảm thuế với tình trạng ngân quỹ thâm thủng như thế này ở tiểu bang Nữu Ước”.

Cả hai ứng cử viên đã đưa ra chương trình đối ngoại và đối nội, hoàn toàn không đề cập đến vấn đề Welfare có lẽ vì cuộc bầu cử kỳ này khôngtùy thuộc vào các tiểu bang xanh đỏ như năm 2004 mà là trắng đen? Và họ ít đề cập đến chương trình y tế, một vấn đề quan trọng hàng nhì sau vấn đề tài chánh.

Hiện trạng nền y tế Hoa Kỳ

Nên y tê Hoa Kỳ hiện nay đang ở trong tình trạng cần chữa như bịnh nhân trong phòng săn sóc đặc biệt. Chương trình y tế chiếm 12% Tổng sản lượng quốc gia và tăng theo mức độ gấp đôi mức lạm phát. Trong chánh sách đối nội, nền y tế đứng vào sự quan tâm hàng đầu của chánh quyền ngang với chương trình kinh tế và thuế khóa.

Chi phí y tế và bảo hiểm tăng nhanh với giá bảo hiểm quá cao nhiều người Mỹ không được bảo hiểm. Trong khi phẩm chất nền y tế cao, y khoa tiến bộ hàng đầu trên thế giới thì 46 triệu người Mỹ không được bảo hiểm y tế. Chánh phủ Hoa Kỳ trong nhiều năm qua đã thất bại trong chính sách y tế khi phải đôi đầu với hai nguồn gốc của sự khủng hoảng: nguồn tài chánh và hệ thống cung cấp dịch vụ y tế.

Nguồn tài chánh đến từ các hãng bảo hiểm. 16 triệu người Mỹ có được bảo hiểm sức khỏe qua hãng làm việc hay tư nhân tự ý mua bảo hiểm. Các hãng bảo hiểm sức khỏe, cũng như các hãng bảo hiểm các dịch vụ khác, nhắm vào mối lời, trước khi trả chi phí bịnh viện hay bác sĩ, họ lấy15%-25%tiên đóng (premium) để chi phí vào việc quản trị và trả lương cho các ông chủ và nhân viên. Bịnh viện cũng là một dịch vụ. Các bịnh viện ở Mỹ càng ngày càng tối tân, chi phí càng ngày càng gia tăng, bịnh viện, phòng mạch các bác sĩ phải chi phí nhiều cho nhân viên trong công việc giấy tờ, gởi các hóa đơn đến các hãng bảo hiểm để được nhận tiền bồi hoàn. 46 triệu người Mỹ được bảo hiểm qua chương chương trình Medicaire cho người già trên 65 tuổi. Khoảng 40 triệu người nghèo, lợi tức thấp được chương trình Medicaid trả chi phí y tế cho họ. Có khoảng 10 triệu công nhân viên được bảo hiểm qua chương trình y tế quốc gia như chương trình y tế cho cựu chiên binh, công nhân viên làm việc cho các cơ quan nhà nước. Còn lại, 10 triệu người tự mua bảo hiểm lấy như các tiểu thương v.v...

Các chương trình bảo hiểm tư có ba loại: Chương trình PPO cho phép bịnh nhân tự ý lựa chọn bác sĩ, chương trình HMO phát sinh từ chương trình y tế của bà Hillary Clinton bắt buộc bịnh nhân phải đi theo bác sĩ chỉ định và chương trình bảo hiểm tư tự do (chỉ còn rất hiếm) cho bịnh nhân có thể đi bất cứ bác sĩ và bịnh viện nào.

Hệ thống cung cấp dịch vụ (provider) gồm có bịnh viện, bác sĩ và các cơ sở y tế trong đó bác sĩ đóng vai trò quan trọng nhất họ là người đóng góp quyết định xử dụng y vụ: biên toa thuốc, ra lệnh làm quang tuyến, thử nghiệm máu, CT Scan, MRI v.v... Các bác sĩ được trả theo dịch vụ (fee for service) hay được trả khoán trong chương HMO. Các bác sĩ được trả tiền theo dịch vụ nhận bồi hoàn cao từ hãng bảo hiểm qua các dịch vụ tốn kém như phẫu thuật hay thử nghiệm. Lợi tức là một yếu tố khiến bác sĩ, bịnh viện và các cơ sở y tế ra lệnh làm MRI, CT Scan hay cho thuốc đắt tiền nhưng sự đòi hỏi của bẹnh nhân “muốn làm tất cả thử nghiệm dù không cần thiết” hoặc vì sợ bị thưa hành nghề y khoa không đúng tiêu chuẩn (Malpractice) cũng đóng góp vào sự lạm phát phi mã trong ngành y tế.

Y tế Hoa Kỳ là một dịch vụ và là một kỹ nghệ vì vậy thuốc mới, phẫu thuật mới, kỹ thuật y khoa mới, thử nghiệm mới, binh viện tối tân đã khiến Hoa Kỳ có nền kinh tế đắt đỏ nhất thế giới và giá thuốc quá cao đã khiến bịnh nhân phải xin trợ cấp tiền thuốc.

Từ đầu thập niên 1990, bà Hillary Clinton với chương trình y tế xã hội của đảng Dân Chủ đã thất bại trong việc cải tổ nền y tế. Mỗi bôn năm các ứng cử viên bị áp lực dân chúng so sánh nền y tế Hoa Kỳ với nên y tế Gia Nã Đại và Au Châu nhưng dân Hoa Kỳ không chịu đóng thuế lợi tức cao 40-60% để có một nền y tế xã hội như hai nước trên.

Chương trình y tế Obama

Chương trình y tế Obama nhắm vào việc bảo hiểm y tế cho toàn dân, cung cấp dịch vụ y tế và bảo hiểm cho tất cả những người nào muốn mua. Chương trình mới vĩ đại đưa đến bảo hiểm sức khỏe quốc gia (National health Ins.) gần với y tế xã hội (Socialized Medicine) mặc dù đảng Dân Chủ không muốn nhắc đến xã hội hóa và luật lệ điều hành.

Trọng tâm chương trình là chương trình y tế quốc gia cho mọi người bắt chước theo chương trình y tế liên bang hiện nay (Federal Health Benefit program) FHBP. Các hãng bảo hiểm không được quyên từ chối bịnh nhân đã có bịnh sẵn (preexisting condition). Các người Mỹ lợi tức thấp không đủ tiêu chuẩn nhận Medicaid hay CHIP (bảo hiểm cho trẻ em) sẽ nhận được tiền phụ cấp của chính phủ. Chương trình trao đổibảo hiểm sức khỏe (National Health Ins. Exchange) sẽ được thiết lập để cải tổ thị trường bảo hiểm, các hãng bảo hiểm không bắt dân đóng tiên bảo hiểm dựa trên tình trạng sức khỏe xấu hay tốt. Chương trình y tế Obama bắt buộc công ty tiểu thương phải mua bảo hiểm cho nhân viên, tham dự hay phải bị phạt (play or pay), chủ nhân không mua bảo hiểm y tế cho nhân viên sẽ phải đóng phần trăm (chưa định bao nhiêu) vào chương trình y tế quốc gia. Chương trình y tế Obama đòi bảo hiểm cho mọi trẻ em. Các chủ nhân đóng bảo hiểm cho nhân viên sẽ được tín chỉ thuế (tax credit) đến mức 50% tiền đóng bảo hiểm.

Chương trình Medicaid và CHIP sẽ được phát triển rộng cho người nghèo, nếu tiểu bang nào có chương trình y tế tốt Liên Bang sẽ mềm dẻo trong việc áp dụng chương trình y tế. Chương trình Obama sẽ bỏ ra 10 tỷ mỗi năm trong năm năm để đầu tư vào kỹ thuật truyền thông y tế và huấn luyện các bác sĩ thường trú y khoa gia đình.

Ông Obama tin chương trình y tế của ông sẽ giảm chi phí y tế vì chương trình nhấn mạnh đến an toàn cho bịnh nhân, điều trị bịnh, phối hợp các ngành chuyên môn và y tê phòng ngừa.

Chương trình Y tế McCain

Chương trình y tế McCain có chủ đích khác với chương trình y tế Obama, trong khi ông Obama nhắm vào nền y tế quốc gia thì ông McCain nhắm vào ngăn chận lạm phát giá bảo hiểm và phí tổn y tế. Ong McCain chủ trương mỗi người tự ý mua bảo hiểm riêng cho mình, không mua bảo hiểm qua các hãng làm việc như vậy khi thất nghiệp bịnh nhân vẫn có bảo hiểm. Chương trình của ông McCain vì vậy gây ra sự cạnh tranh giữa các hãng bảo hiểm trong một thị trường kinh tế tự do. Mỗi cá nhân sẽ được chính phủ bồi hoàn qua 2,500 Mỹ kim tín chỉ thuế (tax credit) và 5000 MK cho mỗi gia đình. Nhân viên làm việc trong hãng có thể tự mua bảo hiểm hay mua bảo hiểm qua hãng. Ông McCain nghĩ, do sự cạnh tranh giữa các hãng bảo hiểm khi bịnh nhân được mua bảo hiểm ở trên toàn quốc (thay vì mua ở tiểu bang) giá bảo hiểm sẽ giảm.

Chương trình y tê McCain sẽ tạo ra cơ quan Bất vụ lợi thương thảo giao kèo bảo hiểm cho các bịnh nhân bị từ chối vì đã bị bịnh trước. Chương trình này cũng nhắm vào vào việc dùng thuốc công thức (generic) thay vì để bịnh nhân tự tiện mau thuốc có tên (brand name). Bảo hiểm y tế McCain sẽ khuyên khích chương trình HSA, (Health Saving Account) có lợi cho những người trẻ không bịnh, phát triển cho từng cá nhân. Chương trình y tế McCain cũng nhắm vào sự phòng ngừa bịnh, điều hợp chữa trị giữa các Bác sĩ chuyên khoa, tăng gia kỹ thuật truyền thông y khoa và cải tổ luật thưa kiện bác sĩ và bịnh viện.

So sánh hai chương trình y tế

Cả hai chương trình y tế Obama và McCain đều mập mờ không cho cử tri biết rõ những chi tiết của chương trình. Chương trình liệu có thành công không và nhất là chương trình y tế sẽ được tài trợ như thế nào.

Chương trình y tế McCain vẫn là chương trình y tế đảng Cộng Hòa còn chương trình của ông Obama bản chất là “chương trình y tế tư bản, với định hướng xã hội chủ nghĩa”.

Ông Obama không nói rõ chương trình sẽ làm thế nào lo cho tất cả trẻ em được bảo hiểm sức khỏe. Chương trình y tế quốc gia của ônggiống như chương trình y tế Liên Bang hiện nay FEHBP dành cho nhân viên liên bang nhưng nhân viên Quốc Hội và tiểu bang hiện nay có nhiều lựa chọn hơn là một chương trình y tế. Chương trình y tế Obama tựa như Blue Cross Blue Shield hiện nay, giá một gia đình phải trả mỗi tháng cho bảo hiểm trung bình là 1,000 Mỹ kim. Với chương trình FEHBP hiện nay chủ trả 72%, nhân viên đóng 28% còn chương trình y tế Obama chưa nói rõ khoảng tiền phần trăm đóng góp.

Chương trình y tế McCain khiên mọi người lo là các chủ nhân xí nghiệp, vì không được miễn thuế trên tiên đóng bảo hiểm sức khỏe, sẽ không mua bảo hiểm cho nhân viên nhưng trên thực tế các hãng lớn cần có bảo hiểm sức khỏe để thu hút nhân viên còn chương trình Obama bắt buộc giới tiểu thương mua bảo hiểm cho nhân viên sẽ khiên họ không thể giảm giá hàng cạnh tranh với Trung Quốc. Điều hứa của ông Obama đem công việc về Hoa Kỳ cho người Mỹ khó thực hiện.

Hai nền y tế được đề nghị giống nhau ở chỗ đề cao chương trình phòng bịnh (preventive medicine) nhưng chương trình phòng bệnh làm giá cao hơn chớ không giảm. Hai chương trình ấy giống nhau ở chỗ kỹ thuật thông tin y học và điều hợp chữa trị. Hai chương trình cùng có điểm tốt là bảo hiểm y tế có thể mua trên toàn quôc không giới hạn biên giới tiểu bang như hiện nay.

Chương trình y tê Obama đắt hơn chương trình McCain, trung tâm thuế ước định chương trình y tế Oama tốn 1.6 ngàn tỷ trong 10 năm so với 1.3 ngàn tỷ Mỹ kim của chương trình McCain.

Hai tuần lễ nữa cử tri Hoa Kỳ sẽ chọn một tổng thống mới, theo tôi nghĩ chương trình y tế của cả hai ông đê sẽ không được thực hiện 100% vì vậy họ ít nói đến. Thế lực tài chánh sẽ quyết định chương trình y tế. Chương trình y tế Obama cũng giống chương trình kinh tế Obama nó có một ẩn số. Ong Obama chủ trương đánh thuế trên người có lợi tức $250.000 nhưng ẩn số thuế của ông là thuế an sinh xã hội tăng mức hiện nay trên mức lợi tức $110,000 lên đến mức $200,000 có nghĩa là giới trung lưu trên $ 110,000 sẽ phải đóng thuế 15% nhiều hơn. An số của chương trình y tế Obama là con số toán của ông. Chương trình y tế Obama dự tính phí tổn là 50-65 tỷ mỗi năm, chương trình có nhiều vẻ giống chương trình y tế Hillary Clinton mà 16 năm trước chi phí cho chương trình ấy đã lên đến 110 tỷ MKmỗi năm.

Người Mỹ, hai tuần trước ngày bầu cử vẫn nghĩ kinh tế là yêu tố quan trọng nhất, tôicho rằng người Việt Nam nghĩ ngược lại, có “an cư” mới “lạc nghiệp”. Hy vọng dù ông Obama hay ông McCain thắng cử người Mỹ sẽ “stop singing, stop swinging, hold to your gun!”

Việt Nguyên

(21-10/2008)