Home
- Bắc Ninh: Hàng ngàn người về xem Hội Rước Pháo Làng Ðồng Kỵ
Hàng ngàn người từ các tỉnh lân cận và Hà Nội đã đổ về làng Ðồng Kỵ thuộc xã Ðồng Quan, Huyện Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh (cách Hà Nội chừng 50 km) để xem hội rước pháo truyền thống vào sáng Mùng 4 Tết.
- Baghdad: Nổ bom xe ngay khách sạn bộ trưởng, 4 người chết
- Báo "Thanh Niên" chọn chín vụ án lớn nhất Việt Nam trong năm 2003
- Bầu cử Tổng Thống Hoa Kỳ:
- Các chính phủ Á Châu đồng ý lập hệ thống theo dõi bệnh cúm gà
- Các chuyên gia thấy có tiến triển tốt trong cuộc đối đầu ở nhà tù Arizona
- Cán bộ lão thành tố cáo lãnh tụ Ðảng tham nhũng, không sửa sai
Một cán bộ cao cấp nghỉ hưu có 57 tuổi đảng lên tiếng tố cáo nhiều lãnh tụ Ðảng tham nhũng và chế độ Hà Nội làm nhiều điều sái quấy, hại dân nhưng không chịu sửa sai.
- Sáu quân nhân Phi Luật Tân bị thẩm vấn vì tố cáo Bộ Trưởng Quốc Phòng vi phạm tự do bầu cử
- Cựu Thanh Tra Kay: Tình báo Hoa Kỳ trước cuộc chiến Iraq là có lỗi lầm
- Dải Gaza: Giao chiến khiến có ít nhất chín người Palestine chết
- Dịch cúm gà xuất hiện ở Hà Nội và đã lan ra tới 31 tỉnh
- Hà Nội: Sông Hồng cạn nước trơ đáy
- Hà Sĩ Phu bị công an kiếm chuyện sau khi đi Hà Nội chữa bệnh
- Hoa Kỳ thả hơn 20 tù nhân từ nhà tù Guantanamo
- Hoa Kỳ thành lập “Văn Phòng Thông Tin Giáo Dục Hoa Kỳ” tại Sài Gòn
- Người Đại Hàn có thể hãnh diện
Rất khó phê phán hành động tự sát của cựu Tổng Thống Nam Hàn Lư Vũ Huyền. Nhưng ai cũng có thể chia sẻ niềm tiếc thương đối với ông mà đa số người dân Hàn Quốc đang bầy tỏ. Họ có thể hãnh diện về ông, một niềm hãnh diện mà người dân nhiều nước khác không thể cảm thấy được đối với những người đã lãnh đạo xứ họ.
- Chọn một thẩm phán Tối Cao Pháp Viện
Ðây là một cơ hội cho mọi người cùng tìm hiểu một xã hội sống dân chủ tự do họ làm gì khi cùng chọn lựa một người nắm quyền hành vào loại cao nhất nước.
- Dân Chủ hóa cách nào?
Báo Ðại Ðoàn Kết là tiếng nói của các ông bà cầm đầu Mặt Trận Tổ Quốc, một tập hợp do đảng Cộng Sản bầy ra để kiểm soát các hội, đoàn bên ngoài đảng. Tờ báo này mới phỏng vấn ông Trần Xuân Giá, một cựu bộ trưởng Kế Hoạch và Ðầu Tư, nay là chủ tịch hội đồng quản trị Ngân hàng Á Châu (ACB), một ngân hàng tư lớn ở Sài Gòn. Ông Trần Xuân Giá đã nói rất hùng hồn rằng đảng Cộng Sản Việt Nam cần phải trao cho Mặt Trận Tổ Quốc thêm một vai trò mới, vai trò ông gọi là “phản biện xã hội.”
- Tổng thống Obama khó giữ lời hứa
Khi công bố tình trạng chính phủ Mỹ sẽ nắm 60% cổ phần của Công ty General Motors sau khi khai phá sản, Tổng Thống Barack Obama nói chính phủ ông là một “cổ đông bất đắc dĩ,” và ông hứa sẽ không trực tiếp can thiệp vào công việc kinh doanh của công ty sản xuất xe hơi này, rồi trong 5 năm sẽ bán cổ phần thu hồi tiền về cho những người dân Mỹ đóng thuế.
- Nguồn gốc bạo lực cộng sản
Ðêm mùng 3 tháng Sáu năm 1989, bà Trương Tiên Linh (Zhang XianLing) thấy tấm giấy do cậu con trai 19 tuổi viết để lại, cho bố mẹ biết cậu đi tới quảng trường Thiên An Môn, coi các bạn biểu tình. Bà là một kỹ sư, hai vợ chồng chỉ có một đứa con đang học đại học. Ðêm hôm đó, súng nổ ở Thiên An Môn, không biết mấy ngàn sinh viên đã bị giết, bà Trương không tìm thấy con đâu. Mười ngày sau người ta mới đưa xác của cậu trả cho cha mẹ, xác đã bắt đầu hư, nhưng trên mặt cậu sinh viên còn đeo đôi kính trắng.
- Làm Dân Chủ lối Trần Xuân Giá
Báo Ðại Ðoàn Kết là tiếng nói của các ông bà cầm đầu Mặt Trận Tổ Quốc, một tập hợp do đảng Cộng Sản bày ra để kiểm soát các hội, đoàn bên ngoài đảng. Tờ báo này mới phỏng vấn ông Trần Xuân Giá, một cựu bộ trưởng Kế Hoạch và Ðầu Tư, nay là chủ tịch hội đồng quản trị ngân hàng Á Châu (ACB), một ngân hàng tư lớn ở Sài Gòn.
- Tô Hải có hèn không?
Tôi đã đọc hết cuốn Hồi Ký của Nhạc sĩ Tô Hải. Hơi tiếc, vì ông viết ngắn quá; chỉ có hơn 500 trang giấy in. Vừa đọc vừa tiếc. Có lúc đang theo ông qua một đoạn đường, trong bụng chờ sắp được nghe ông kể tiếp câu chuyện đang nói nửa chừng, thì ông lại chuyển sang chuyện khác. Tiếc, và trách tác giả không để thêm thời giờ kể rõ ngọn ngành cho người đọc biết thêm. Nhưng khi nghe Tô Hải giải thích trong cuộc phỏng vấn với Đinh Quang Anh Thái (đăng trên báo Người Việt) thì hiểu tại sao. Tô Hải không có ý kể chuyện đời mình. Ông nói trong cuốn sách này, “tôi chủ ý chỉ viết về cái hèn của tôi thôi.”
- Súc vật hóa con người
Vì không được cơ hội bảo vệ phẩm giá con người cho nên, Tô Hải kể, “Cha con, vợ chồng sẵn sàng kiện cáo, tranh cướp, thậm chí đâm chém nhau” chỉ vì muốn giành nhau một mối lợi. Ông nêu thí dụ một nhà thơ nổi tiếng đã kiện con trai của mình để giành lại một mảnh vườn trước căn phòng của một thi sĩ bạn thân đã chết.
- Iran bầu tổng thống
Khi hỏi những người sống ở Mỹ về chế độ chính trị nước Iran như thế nào, chắc hẳn chúng ta sẽ chỉ nghe những câu trả lời tiêu cực. Ðó là một nước độc tài do các giáo sĩ Hồi Giáo cai trị, dân chúng không được tự do, phụ nữ ra đường phải quàng khăn che mặt, cảnh sát kiểm tục buộc mọi người theo đúng các quy tắc đạo đức cổ hủ, những người chỉ trích chính quyền sẽ bị bắt giam, vân vân.
- Làn sóng Dân Chủ mới
Cảnh tượng trên đường phố ở Teheran trong mấy ngày qua có thể giúp những người dân chủ ở Việt Nam thêm phấn khởi: Một làn sóng mới của dân chủ tự do đang bắt đầu trên thế giới, khởi động từ thủ đô nước Iran.
- Khi Trung Quốc ngự trị thế giới?
Nhiều người Việt đọc cuốn sách mới của Martin Jacques sẽ thấy lo sợ. Nhưng không cần phải sợ. Cuốn sách mang tựa đề là “Khi Trung Quốc Ngự trị Thế giới.” Ông không đặt câu hỏi: Khi nào họ ngự trị? Ông quả quyết, “Khi...” làm như chuyện đó tất sẽ xẩy ra, không nghi ngờ gì nữa. Tên tiếng Anh là: “When China Rules the World”, với tựa nhỏ: “The Rise of the Middle Kingdom and the End of the Western World.”
- Ðấu tranh trong chế độ hay đấu tranh trên chế độ
Trong mọi cuộc đấu tranh với các chế độ độc tài áp bức, những người tranh đấu thường chia làm hai khuynh hướng: Hoặc họ đấu tranh trong khuôn khổ chế độ hiện tại để cải thiện dần dần lề lối cai trị; hoặc họ đấu tranh trên nền tảng chế độ đó buộc nó phải đổi từ căn bản. Lằn ranh giữa hai chủ trương đó có khi không rõ rệt, nhưng cũng đủ để phân biệt khiến người ta có thể gắn cho mỗi nhóm một nhãn hiệu khác nhau.
- Chuyện một người mù sáng suốt
Hiện nay, người lịch sự không dùng chữ “người mù” mà phải viết là “người khiếm thị.” Sửa lối nói, vì những người mắt sáng muốn tỏ lòng kính trọng đối với những đồng loại không may mắn, mất khả năng nhìn bằng đôi mắt.
- Dân Chủ cho tất cả mọi người
Rất nhiều độc giả báo Người Việt nổi giận sau khi đọc bài “Dân Chủ Cho Ai?” Bài này trích từ một mạng lưới trong nước. Vì tác giả bài đó viết rằng hiện nay từ người trí thức đến các nông dân Việt Nam không ai cần tranh đấu cho tự do dân chủ cả. Sống dưới chế độ Cộng Sản độc tài bây giờ là sướng lắm rồi!
- Dân Chủ cũng như luật đá banh
Cái ông bạn Ba Sún viết bài “Dân Chủ Cho Tui” trên diễn đàn X-Cafe, in lại trên Nhật báo Người Việt ngày hôm qua, nêu lên các lý do thật giản dị khiến cho một người dân Việt Nam bình thường như ông cũng muốn nước ta tiến đến chế độ tự do dân chủ.
- Giới trẻ Việt Nam không thể chậm chân
Ngày 1 Tháng Bảy ở Bắc Kinh có một cuộc biểu tình phản kháng biến thành một bữa tiệc ăn mừng. Ðáng lẽ ra hôm đó là ngày chính phủ Bắc Kinh bắt đầu áp dụng lệnh bắt buộc các nhà sản xuất máy vi tính PC phải gài một nhu liệu mới vào máy để giúp nhà nước Cộng Sản kiểm duyệt tất cả các mạng lưới mà người dùng máy muốn vào. Nhưng trước sự phản kháng của người dân Trung Quốc dùng Internet cũng như dư luận ngoại quốc, một ngày trước khi mệnh lệnh trên có hiệu lực, Bộ Công nghiệp và Kỹ Thuật Thông Tin tuyên bố “hoãn” không áp dụng.
- Có thể cứu California được không?
California vẫn là một tiểu bang bất trị (ungovernable). Ngày 1 Tháng Bẩy, chính quyền hết tiền xài, phải gửi giấy xin nợ, từ các giáo chức đến những người lãnh tiền xã hội hoặc bồi hoàn tiền thuế đóng dư.
- Công An làm chủ
Một người bạn tôi trên 70 tuổi mới đi Việt Nam trở về California tỏ ra rất phấn khởi. Anh chỉ về nước thăm gia đình, sống ba tuần lễ cùng các bà chị và các cháu rất thân thiết. Anh vui mừng kể người cháu trai con Chị Ba làm nhà lớn cho mẹ ở, mời cậu lúc nào muốn cứ về nước sống, cháu dành sẵn cho cậu một phòng rộng rãi có đủ tiện nghi không khác gì bên Mỹ.
- Trông người Uyghur nghĩ đến mình
Ðọc những bản tin về xung đột chủng tộc ở Urumqi, thủ phủ khu tự trị Tân Cương trong mấy ngày qua, người Việt Nam, nhất là người dân Hà Nội phải tưởng nhớ và biết ơn tổ tiên mình. Phải tới Ðền Ngọc Sơn thắp hương tạ ơn Hưng Ðạo Vương Trần Quốc Tuấn, nhân đó cũng tạ ơn những Trưng Nữ Vương, Triệu Thị Trinh, cho tới Mai Thúc Loan, Phùng Hưng, Dương Diên Nghệ, Ngô Quyền.
- Công An chứng tỏ vẫn làm chủ
Sau khi bắt Luật Sư Lê Công Ðịnh, nhà kinh doanh Trần Huỳnh Duy Thức, công an Cộng Sản đã bắt Kỹ Sư Nguyễn Tiến Trung, cả ba cùng bị ghép tội “chống nhà nước.” Tội danh này căn cứ vào những điều luật rất mơ hồ cho phép chế độ Cộng Sản có thể áp dụng tùy tiện, theo lối giải thích của công an. Những vụ bắt bớ liên tiếp đó khiến dân Việt Nam đặt câu hỏi: Tại sao họ làm dữ liên tiếp như vậy?
- Hệ thống y tế cũ kỹ
Hệ thống bảo hiểm y tế hiện nay ở Mỹ dựa trên nơi làm việc, rất khó thay đổi. Nhân viên các công ty, tổ chức, hay cơ quan đóng bảo hiểm theo chương trình của sở làm và được sở làm góp thêm để trợ giúp.
- Hòa dịu hay hèn yếu?
Sáng ngày 16 Tháng Bảy 2009 chín ngư phủ Việt Nam bị tầu lạ đâm chìm ngoài biển Ðông ngày hôm trước đã về tới Quảng Ngãi nhờ các tầu bạn cứu đưa về. Một người thoát nạn kể, “Trong đêm khuya mịt mù giữa biển cả, giữa lúc các thuyền viên chợp mắt nghỉ ngơi trong khoang tàu thì bỗng dưng một chiếc tàu tông thẳng từ đằng sau tới.”
- Đế quốc Trung Hoa vẫn bành trướng
Hàng trăm người Uighur chết ở Tân Cương và mấy chục ngư phủ Việt Nam chết ở biển Ðông sau khi bị đánh chím tầu, họ đều là nạn nhân của một hiện tượng lịch sử diễn tiến trong hai ngàn năm nay.
- Ấn Độ và Mỹ đã chọn Dân Chủ
Hai nước Ấn Ðộ và Hoa Kỳ mới ký các hiệp ước quân sự và năng lượng, nhưng Ấn Ðộ từ chối không thỏa hiệp với Mỹ trong vấn đề môi trường. Người Việt Nam thấy điều gì trong kinh nghiệm bang giao giữa hai nước dân chủ? Ðó là hai quốc gia đối xử với nhau một cách bình đẳng và tôn trọng lẫn nhau, cho nên có lúc đồng ý, có lúc bất đồng mà không gây thù oán.
- Obama nhập trận cải tổ y tế
Tổng Thống Barack Obama đã thua một keo đầu trong dự án cải tổ hệ thống bảo hiểm y tế của ông. Tuần trước, ông đã lên tiếng thúc giục mỗi viện Quốc Hội thông qua một dự luật cải tổ trước khi các đại biểu đi nghỉ Hè vào Tháng Tám. Vì sợ để sau chuyến nghỉ Hè thì quyết tâm cải tổ của họ sẽ giảm bớt đi.
- Cải tổ y tế sẽ thay đổi đời sống tất cả mọi người
Ðời sống quý vị ở Mỹ dù là công dân hay thường trú nhân đều có thể bị ảnh hưởng khi dự luật cải tổ bảo hiểm y tế được thông qua. Hiện nay Quốc Hội Mỹ còn đang tranh luận trong mỗi viện; sau này cả hai viện lại còn thảo luận để thỏa hiệp với nhau.
- Thế cân bằng Mỹ – Trung Quốc
Ngoại Trưởng Hillary Clinton và Bộ Trưởng Tài Chánh Tim Geithner đang họp Ðối thoại chiến lược và kinh tế với các ông Vương Kỳ Sanh, phó thủ tướng và Ðới Bính Quốc, ủy viên Quốc Vụ Viện Trung Quốc. Ngoại trưởng Mỹ nói nước Mỹ và Trung Quốc sẽ tiến đến gần nhau hơn. Ông Ðới Bính Quốc mô tả hai nước như cùng đi trên một con thuyền lớn đang bị sóng to gió lớn, và quyền lợi hai bên liên hệ chằng chịt với nhau.
- “Trung Quốc làm chủ, Việt Nam làm thuê”
Gần đây chúng tôi mới nói chuyện với một người Việt từng tham dự những cuộc biểu tình trước tòa lãnh sự Trung Quốc để phản đối việc Bắc Kinh thành lập huyện Tam Sa ở đảo Hải Nam; anh đã từng bị công an đuổi bắt. Tôi hỏi đùa một câu vô duyên: Sao, đã biết sợ công an chưa? Câu trả lời của anh thật bất ngờ: Không sợ, vì họ cũng là người Việt cả. Tôi chỉ sợ công an Trung Quốc!
- Cải tổ y tế đi về đâu?
Trong Tháng Bẩy năm 2009 kinh tế Mỹ có nhiều dấu hiệu tốt, nhưng lại là tháng xấu nhất đối với ông Barack Obama, kể từ khi ông nhậm chức tổng thống. Không phải vụ phát ngôn bừa bãi về một câu chuyện nhỏ không đáng xía vô, cuối cùng phải bầy cuộc uống bia trong vườn Tòa Bạch Ốc để công chúng quên đi. Tai họa trong tháng vừa qua là dự án cải tổ y tế bị sa lầy, chương trình quan trọng nhất của chính quyền Obama có thể bị dân chúng bỏ rơi.
- Bát Nhã và Tam Toà
Hai biến cố liên can đến tôn giáo gần đây, vụ Tu viện Bát Nhã và vụ Nhà thờ Tam Tòa, có những điểm giống nhau và khác nhau, nhưng cả hai cùng do một nguyên nhân, là chế độ độc tài toàn trị của đảng Cộng Sản Việt Nam. Ðảng này đã tước đoạt những quyền tự do căn bản của người dân bình thường, và họ có thái độc thù ghét các tôn giáo, cho nên họ đàn áp từ tăng ni Phật tử đến các tín hữu Công Giáo.
- 41 sinh viên UC Berkeley biểu tình bị bắt
Sinh viên Ðại Học UC Berkeley biểu tình chống quyết định tăng học phí 32% và chiếm một tòa nhà trong khuôn viên trường, rồi tới 5 giờ chiều Thứ Sáu thì 41 sinh viên bị bắt.
- Thư độc giả "Chuyện từ thiện"
Kính thưa tác giả có tên là Nguyễn Mỹ Linh (“Mùa Từ Thiện,” báo Người Việt ngày 21 tháng 11). Nếu tôi đoán không lầm là người nữ. Vâng thưa Bà tôi hoàn toàn đồng ý với Bà 100%.
- Chuyện vỉa hè: Vài lời tâm huyết gửi các cháu Dziệt Kiều
Phải nói ngay rằng: bài này tớ dành riêng cho lớp Dziệt Kiều vào tuổi u 50 - u60, nghĩa là đồng trang lứa với hơn... 60 cháu nội, ngoại, xa, gần của tớ đang sống và làm việc ở khắp thế giới mà tớ đã tính sơ sơ được. Con số này phải lên tới vài trăm nếu kể cả các cháu, con của bạn bè đồng học, đồng đội, đồng hương... nhưng nay chẳng may cũng bị gọi là Dziệt Kiều (còn yêu nước nhiều hay ít thì chưa biết). Tớ không dám ý kiến ý cò gì với các vị trưởng lão Việt Kiều ở cùng tuổi tớ hoặc là đàn anh của tớ vì tớ tin chắc rằng, đối với các vị này, mọi lời khuyên nhủ, xúi bẩy đều... vô tác dụng!
- Ðoàn tu sĩ, giáo dân thăm cha Lý bị chặn
Một nhóm tu sĩ và giáo dân Công Giáo từ nhiều nơi về Hà Nội đã đến bệnh viện của Bộ Công An thăm Linh Mục Nguyễn Văn Lý nhưng đã không được cho gặp.
- Ðại học Mỹ dưới mắt sinh viên quốc tế
Kể từ sau cuộc Chiến Tranh Lạnh, khoảng thập niên 1990, với sụp đổ của khối Cộng Sản Quốc Tế, gồm Liên Xô và các nước Ðông Âu, dẫn đến việc Hoa Kỳ đương nhiên trở thành siêu cường Số Một của thế giới, số sinh viên quốc tế đến du học tại Hoa Kỳ bắt đầu gia tăng mạnh. Mức độ sinh viên quốc tế chọn Hoa Kỳ làm nơi ăn học càng gia tăng hơn nữa sau khi Cộng Sản Trung Hoa và Cộng Sản Việt Nam khởi sự mở cửa ra thế giới bên ngoài với các chính sách hiện đại hóa và đổi mới nền kinh tế của họ.
- Hòa nhạc giỗ 10 năm nhạc sư Nguyễn Bích Ngọc
Một loạt nhiều buổi hòa nhạc gồm hầu hết các nhạc sĩ cổ điển hàng đầu của Việt Nam dự trù được tổ chức tại Nhạc Viện Sài Gòn. nhân dịp kỷ niệm lễ giỗ 10 năm nhạc sĩ Nguyễn Bích Ngọc, một người thầy violin lâu năm của trường này.
- Cha chặt tay con gái
Nghe báo tin con gái ăn trộm trứng vịt nhà lối xóm, ông bố đã chặt đứt ngón tay út của đứa con gái. Ðây là vụ chặt tay làn thứ nhì xảy ra ở huyện Vũng Liêm tỉnh Vĩnh Long chỉ trong vòng 21 ngày vừa qua.
- Kỹ sư gốc Hoa bị nghi đánh cắp tài liệu mật hãng Ford
Một kỹ sư Trung Quốc bị bắt vì tình nghi ăn cắp tài liệu mật của hãng xe Ford. Công tố liên bang cho biết người này sẽ trực diện thêm nhiều cáo buộc khác, một khi có thêm nhiều tài liệu nữa được tìm thấy từ máy laptop bị tịch thu.
- Chuyện nước Pháp: Phát tiền gây ra cảnh náo loạn (Từ Nguyên)
Internet Mailorama, công ty của Pháp mua bán qua Internet, hoạt động đã lâu muốn có thêm khách hàng, hứa hẹn một chuyện hấp dẫn: phát 5,000 phong bao... cho khách qua đường, trong đó có chứa giấy bạc từ 5 Euro đến 500 Euro, tổng cộng là 40,000 Euro. Thay vì trả tiền cho các công ty quảng cáo, làm vậy cũng là một lối quảng cáo... thần sầu.
- Chuyện nước Pháp: Phát tiền gây ra cảnh náo loạn (Từ Nguyên)
Internet Mailorama, công ty của Pháp mua bán qua Internet, hoạt động đã lâu muốn có thêm khách hàng, hứa hẹn một chuyện hấp dẫn: phát 5,000 phong bao... cho khách qua đường, trong đó có chứa giấy bạc từ 5 Euro đến 500 Euro, tổng cộng là 40,000 Euro. Thay vì trả tiền cho các công ty quảng cáo, làm vậy cũng là một lối quảng cáo... thần sầu.
- Tê giác còn sót ở Việt Nam
Tê giác, một loại thú rừng quí hiếm sống ở các khu vực đầm lầy rừng rậm ở miền Nam Việt Nam trước kia, có dấu hiệu còn một vài con chứ chưa hoàn toàn tuyệt chủng.
- Cụ Phạm-Đỗ Thành
- Ông Joseph Bạch Ngọc Hòa
- Cụ Bà Trương Thị Cầm
- KQ Joseph Bạch Ngọc Hòa
|
Ngô Nhân D?ng
Sau khi nu?c M? dă b?u m?t ông t?ng th?ng g?c Phi Châu, th́ ngu?i M? c̣n ph?i quan tâm d?n v?n d? k? th? ch?ng t?c n?a hay không? Hai v? x? án trong ṿng m?t tu?n cho th?y ngu?i ta v?n quan tâm.
T?i Cao Pháp Vi?n M? dua ra hai phán quy?t liên h? t?i Đ?o Lu?t Dân quy?n (The Civil Rights Act) và Lu?t Quy?n B? Phi?u (The Voting Rights Act); cho th?y các v?n d? dân quy?n, k? th? ch?ng t?c, s? c̣n deo d?ng r?t lâu.
Đ?o Lu?t Dân Quy?n nam 1964 và Lu?t Quy?n B? Phi?u nam 1965 là nh?ng thành t?u sau nhi?u th? h? tranh d?u d? ngan ch?n nh?ng hành d?ng có th? coi là k? th? ngu?i da den và các nhóm thi?u s? khác.
Trong phán quy?t ngày Th? Hai 29 Tháng Sáu tu?n này, T?i Cao Pháp Vi?n dă bác b? quy?t d?nh c?a các ṭa án c?p du?i. V?i t? s? 5 trên 4, Ṭa T?i Cao tuyên b? thành ph? New Haven, Connecticutt dă vi ph?m Đ?o Lu?t Dân Quy?n khi xóa b? k?t qu? m?t k? thi thang c?p c?a các lính c?u h?a; m?c dù thành ph? hành d?ng nhu v?y cung ch? v́ không mu?n vi ph?m d?o lu?t trên.
Nam 2003, S? C?u H?a New Haven t? ch?c k? thi cho 118 ngu?i, d? ch?n 15 ngu?i du?c lên làm si quan. Có m?t k? kh?o h?ch thi vi?t v?i các câu h?i tr?c nghi?m (ngu?i Vi?t Nam thu?ng g?i là a, b, c, khoanh), và m?t k? thi v?n dáp. Ch? có 59 ngu?i thi d?u k? kh?o h?ch, và thành ph? dă ch?n 19 ngu?i di?m cao nh?t, trong dó có 17 ngu?i da tr?ng và 2 ngu?i g?c La tinh. Khi th?y không có ngu?i da den nào d?u, lu?t su c?a thành ph? dă c?nh cáo là h? có th? b? ki?n, b? t? giác cu?c thi này không công b?ng. M?t lư do thu?ng nêu lên trong nh?ng v? ki?n nhu v?y là các câu h?i không khách quan, trung l?p, nghia là ngu?i da tr?ng có th? tr? l?i d? hon ngu?i da den và thi?u s?.
Thành ph? New Haven lo b? ki?n, dua v?n d? ra cho H?i Đ?ng Công V? duy?t xét k?t qu? cu?c thi, xem k? thi có th? b? coi là thiên v? hay không. H?i d?ng này b? phi?u 2 thu?n, 2 ch?ng; v́ lư do dó, thành ph? h?y b? k?t qu? cu?c thi.
Nh?ng ngu?i du?c di?m cao nh?t dă ph?n d?i b? d?i x? b?t công, và ông Frank Ricci thay m?t h? d?ng tên thua ki?n. Ông là ngu?i b? t?t và dă b? công h?c r?t k? cu?n c?m nang c?a thành ph? d? chu?n b? k? thi, ai cung th?y là ông b? d?i x? b?t công ch? v́ thành ph? lo b? ki?n.
Thành ph? New Haven dă tránh không mu?n b? các lính c?u h?a ngu?i da den ki?n. Trong quá kh?, nhi?u ngu?i da den dă ki?n các công ty, xí nghi?p hay các t? ch?c khác n?u th?y các quy t?c trong vi?c tuy?n m? và thang thu?ng nghiêng v? phía ngu?i da tr?ng. Trong m?t k? thi, nhi?u thí sinh có th? tr? l?i m?t s? câu h?i d? dàng hon các thí sinh khác, n?u trong các câu h?i dó có nh?ng di?u liên quan t?i n?p s?ng hàng ngày, van hóa, phong t?c quen thu?c d?i v?i h?; trong khi dó nhi?u ngu?i khác không có co h?i quen thu?c s? b? thi?t. Khi m?i qua Canada tôi dă d? m?t cu?c thi tr?c nghi?m vào d?i h?c. Khi g?p nh?ng câu h?i v? toán và lư lu?n nhung dùng thí d? choi Bóng Ch?y (baseball) th́ tôi ch?u thua, v́ tôi chua bao gi? bi?t tṛ choi dó ngu?i ta choi nhu th? nào. M?t câu h?i n?a liên h? t?i các công doàn ? M?, tôi cung b? tr?ng v́ chua bi?t ? dây có nh?ng công doàn nào, tên là ǵ. Nhung t? ch?c so?n d? thi không ch?u trách nhi?m ǵ h?t, v́ chính tôi dă ch?p nh?n d? thi dù không s?a so?n d?y d?. Trong xă h?i M? có nh?ng t? ng? ho?c v?t d?ng quen thu?c v?i ngu?i da tr?ng mà da s? ngu?i da den không bi?t; cho nên m?i quan tâm này là dúng. Nhung cu?c thi c?a S? C?u H?a New Haven ch? h?i nh?ng câu h?i v? k? thu?t trong ngh? c?u h?a, và nh?ng ngu?i so?n d? thi dă tham kh?o nhi?u ngu?i thu?c ch?ng t?c khác nhau. Đó là m?t lư do khi?n 5 v? trong T?i Cao Pháp Vi?n M? th?y m?i lo b? ki?n c?a thành ph? này là không d? v?ng.
Khi v? ki?n c?a các lính c?u h?a không du?c thang thu?ng dù dă “thi d?u” ra tru?c ṭa, các ṭa so th?m và phúc th?m d?u ch?p nh?n quy?t d?nh c?a thành ph? New Haven, cho nên h? ki?n lên t?i T?i Cao Pháp Vi?n.
Trong ba v? th?m phán ṭa phúc th?m có bà Sonia Sotomayor, ngu?i dă du?c T?ng Th?ng Barack Obama d? c? vào T?i Cao Pháp Vi?n, thay th? Th?m Phán Souter dang t? ch?c. Trong phán quy?t v?i t? s? ngang ng?a 5 trên 4, ông Souter thu?c phe thi?u s? d?ng ư v?i phán quy?t c?a ṭa du?i. Bà Sotomayor dă x? 4,000 v? án tru?c dây, nhung v? án này s? theo bà ra tru?c Thu?ng Vi?n M? trong cu?c th?m v?n d? thông qua vi?c b? nhi?m bà.
Thành ph? New Haven có 43% ngu?i da tr?ng và 37% là ngu?i da den, theo cu?c di?u tra dân s? nam 2000. Trong s? lính c?u h?a c?a thành ph? th́ ch? có 27 ngu?i da den, chua t?i m?t ph?n tu, và trong quá kh? S? C?u H?a dă b? mang ti?ng là noi ngu?i da den b? k? th?. Quy?t d?nh c?a thành ph? có th? v́ m?i lo b? ki?n là có th?t, và khi x?y ra s? r?t t?n ti?n! Nhung cung có th? v́ các ngh? viên lo m?t phi?u c?a ngu?i da den. Ba trong s? 5 v? th?m phán t?i cao có khuynh hu?ng b?o th? dă vi?t m?t b?n ư ki?n nêu lên v?n d? này, nhung Chánh Án John Roberts và Th?m Phán Kennedy không d?ng ư kư vào ư ki?n dó. Ông Kennedy vi?t phán quy?t dă nh?n m?nh r?ng vi?c thành ph? New Haven xóa b? k?t qu? cu?c thi v́ không có ngu?i da den nào d?u rơ ràng là quy?t d?nh d?a trên ch?ng t?c c?a nh?ng ngu?i dă thi d?u; do dó dă vi ph?m d?o lu?t Dân Quy?n.
T?i Cao Pháp Vi?n M? dă x? r?t nhi?u v? liên can t?i Đ?o Lu?t Dân Quy?n và các án l? dó s? soi sáng cho các ṭa án c?p du?i. Nam 1978 Ṭa T?i Cao dă phán (cung v?i t? s? 5-4) các tru?ng cao d?ng và d?i h?c có quy?n coi ch?ng t?c là m?t tiêu chu?n ch?n sinh viên, d? bù vào s? thi?t tḥi c?a các sinh viên ngu?i da den v́ h? l?n lên trong c?nh nghèo nàn và s?ng ? nh?ng khu thi?u tru?ng t?t. Nam 1980, ṭa dă phán (t? s? 6-3) r?ng Qu?c H?i M? có quy?n dành riêng m?t s? ti?n trong ngân kho?n xây d?ng cho các xí nghi?p c?a ngu?i thi?u s?, mà không vi hi?n. Lư do cung v́ d? d?n bù cho nh?ng b?t công khi?n ngu?i da den hay ngu?i thi?u s? dă ph?i ch?u thi?t tḥi tru?c dó. Nam 1986, ṭa dă phán (t? s? 6-3) r?ng thành ph? Cleveland có quy?n ?n d?nh thang c?p cho lính c?u h?a theo t? s? m?t ngu?i tr?ng lên ch?c th́ ph?i có m?t ngu?i da den, d? bù l?i cho t? s? ngu?i da m?u lên c?p cao có s? cân b?ng.
Nh?ng v? án dó cho th?y v?n d? áp d?ng Đ?o Lu?t Dân Quy?n r?t ph?c t?p. Chúng ta không nên hi?u l?m r?ng trong v? án v?a qua các quan ṭa c?p du?i b?o v? nh?ng ngu?i lính c?u h?a da den, c̣n ṭa t?i cao không b?o v? h?. Th?c ra, v?n d? chính ? dây là thành ph? New Haven có thi hành dúng Đ?o Lu?t Dân Quy?n hay không. Theo ư c?a 5 v? th?m phán t?i cao quy?t d?nh, thành ph? ch? có th? xóa b? k?t qu? cu?c thi n?u có “ch?ng c? m?nh m? cho th?y cu?c thi không công b?ng.”
Đây s? là m?t k?t lu?n khi?n nhi?u công ty, xí nghi?p và co quan hành chánh ph?i suy nghi trong tuong lai khi tuy?n m? và thang thu?ng nhân viên. H? có th? b? ki?n t? hai phía, nh?ng ngu?i th?y có ch?ng c? m?nh m? là cu?c thi có v? thiên v?, và nh?ng ngu?i th?y không th?y thiên v? d?u có d?ng co d? thua ki?n c?!
M?t tu?n tru?c v? S? C?u H?a ? New Haven, T?i Cao Pháp Vi?n M? dă xét m?t v? án khác liên h? d?n Đ?o Lu?t Quy?n B? Phi?u. Đ?o lu?t này c?m t?t c? nh?ng hành d?ng có th? ngan c?n vi?c ngu?i dân di b? phi?u, mà tru?c dó nhi?u ti?u bang mi?n Nam v?n dua ra gây khó khan cho ngu?i M? da den. Đ? d? pḥng t? n?n này ti?p di?n, Đi?u s? 5 d?o lu?t b?t bu?c các don v? b?u c? mu?n thay d?i các quy lu?t b? phi?u ph?i du?c B? Tu Pháp liên bang cho phép, n?u dó là noi tru?c dây dă x?y ra các hành d?ng k? th? ch?ng t?c. Đi?u kho?n này có tính cách t?m th?i, nhung dă du?c tri?n h?n nhi?u l?n, cho t?i nam 2031 m?i ph?i duy?t l?i.
M?t don v? b?u c? trong ti?u bang Texas, tru?c dây không h? có n?n k? th? m?u da trong các cu?c b? phi?u, dă xin du?c mi?n áp d?ng Đi?u 5 trên, và yêu c?u này b? ṭa án c?p du?i bác b?. Khi v? án lên T?i Cao Pháp Vi?n, 8 trong s? 9 th?m phán t?i cao dă bác b? quy?t d?nh c?a ṭa du?i, t?c là d?ng ư cho don v? b?u c? trên du?c mi?n. Tuy nhiên phán quy?t c?a ṭa dă tránh hoàn toàn không d? c?p t?i di?m c?t y?u c?a Đi?u 5 Đ?o Lu?t Quy?n B? Phi?u, là mu?n thay d?i vi?c b?u bán ph?i xin phép. Nhu v?y th́ nhi?u don v? b?u c? ? mi?n Nam mu?n thay d?i d?a ch? pḥng phi?u cung ph?i xin B? Tu Pháp ch?p thu?n. Chánh Án T?i Cao John Roberts ch? d? c?p t?i v?n d? này, khi ông nói r?ng chính ph? liên bang ch? có quy?n can thi?p vào vi?c t? ch?c b? phi?u n?u có lư do v́ nh?ng nhu c?u dang có, ch? không nên d?a trên nh?ng nhu c?u trong quá kh?.
V́ qu? th?t nu?c M? dă thay d?i r?t nhi?u trong v?n d? ch?ng t?c. Tru?c dây nhi?u noi ngu?i khác m?u da không du?c k?t hôn. M?t d?o lu?t “B?o v? Hôn nhân” nam 1924 ? ti?u bang Virginia (mi?n Nam) ch? b? xóa s? khi b? dua ra T?i Cao Pháp Vi?n M? vào nam 1967! Bây gi? khung c?nh dă khác h?n, tâm lư khác h?n. Nh?ng lu?t l? d?c bi?t d? b?o v? quy?n l?i c?a nh?ng ngu?i da m?u có c̣n c?n thi?t n?a hay không?
Ngu?i b?o có, ngu?i b?o không; và cu?c bàn căi s? c̣n kéo dài r?t lâu.
Nhung ? M? m?i l?n tranh lu?n nhu v?y, ṭa án s? là noi dua ra câu tr? l?i cu?i cùng. Tinh th?n thu?ng tôn pháp lu?t giúp m?i ngu?i s?ng b́nh an, dù nhi?u ngu?i không d?ng ư v?i ṭa án. Mu?n thay d?i xă h?i, ngu?i ta ph?i thay d?i lu?t l?. Cho t?i khi d?i lu?t, m?i ngu?i ph?i ch?p nh?n ư ki?n c?a ṭa án. Ṭa án b? phi?u, dù v?i t? l? 5 v? d?ng ư, 4 v? ch?ng, nhung theo lu?t choi dân ch? th́ da s? v?n có quy?n quy?t d?nh. |