Phóng s? c?a Cát Tu?ng/Ngu?i Vi?t

VI?T NAM - Dân gian nói: “Mu?n giàu nuôi cá, mu?n khá nuôi heo, mu?n nghèo nuôi v?t”, tuy nhiên không vì th? mà ngh? này không t?n t?i.

Theo h?i ?c, ngh? nuôi “v?t ch?y d?ng” dã có m?t ? mi?n Tây nu?c ta t? nh?ng nam 1950. Lúc b?y gi? ngu?i ta g?i là “v?t hãng”. An th?t lo?i gia c?m này, ai cung chê “hôi lông”, thua xa v?t xiêm, v?t ta, v?t tàu nuôi th? vu?n. Nhung, v?t th? vu?n không d? cung c?p th? tru?ng nên v?t ch?y d?ng phát tri?n.

V?t ch?y d?ng

G?i “v?t ch?y d?ng” vì gi?ng loài này du?c ngu?i nuôi th? an rông trên các cánh d?ng, có hai lo?i: v?t th?t và v?t tr?ng. V?t th?t nuôi kho?ng ba tháng bán. H?i so th?i, v?t ch?y d?ng th? lan trên các cánh d?ng không m?t ti?n, trái l?i ch? ru?ng còn c?m on vì nó dã giúp h? di?t tr? sâu b? phá ho?i lúa hi?u qu? trong khi lúc b?y gi? thu?c tr? sâu chua có. Ngày nay, v?t “ch?y” t?i cánh d?ng nào là ph?i chu?n b? “dàm phán” giá c? v?i ch? th?a ru?ng dó. Anh Hu?nh Van Nh?t, 28 tu?i, gi? v?t cho ông Út Công (Long Xuyên, An Giang) cho bi?t: “V?t này du?c ch? ghe t? Long Xuyên t?i dây (Phú Tây, Tho?i Son, An Giang) an ru?ng nhà.

Ð? du?c th? v?t trên ru?ng ngu?i l? ph?i th?a thu?n tru?c, thu?ng thì kho?ng 80,000 d?ng 1 công”. Ti?n dua tru?c cho ch? ru?ng, v?t an t?i khi nào h?t lúa r?ng thì chuy?n sang th?a ru?ng khác. H?i làm sao bi?t h?t lúa r?ng, anh cu?i th? l?: “D? ?c, r? b?u di?u bi?t li?n ho?c chi?u t?i v? chu?ng v?t kêu om sòm vì dói”. Ðàn v?t anh Nh?t dang chan là 1,000 con v?t d?. V?t con mua ? các lò ?p v? nuôi kho?ng 7-8 tháng thì d?. Tr?ng v?t bán kho?ng 15,000 d?ng/ch?c, 3-4 ngày thuong lái t?i t?n ru?ng mua m?t l?n.

Anh Tr?nh Thanh Tú, 28 tu?i, ? xã Tân Phú (Thanh Bình, Ð?ng Tháp), dang trông coi dàn v?t trên m?nh ru?ng nhà, cho bi?t b?y v?t c?a anh ch? có 440 con, toàn v?t cò. An d? s?c, v?t d? nhi?u. V?t d? ban dêm tuy nhiên cung có vài con d? r?t trên d?ng. Vì v?y ngu?i chan v?t ph?i “qu?n” nh?t tr?ng roi. Ð? v?t d? s?c d? trung bình 1 tháng kho?ng 20 tr?ng, chi?u, khi v? chu?ng ph?i cho chúng an gi?m. Ngoài an lúa, còn cho an ?c t? di cào. N?u không thì cho an th?c an gia súc, kho?ng 3,700 d?ng/kg. Thu?ng, v?t d? 1 l?a t? 1 d?n 2 tháng. Th?y v?t d? thua, b?t lông, khi lông m?c l?i, v?t l?i d? d?y. H?t giai do?n n?y, v?t d? y?u, rã b?y, bán cho lái. B?y gi? m?i con v?t n?ng ch?ng 2.5kg, bán cho lái 20,000d/kg.

Chuy?n v?t t? cánh d?ng này sang cánh d?ng khác, n?u g?n thì kh?e, còn xa, ti?n du?ng sông lùa xu?ng ghe, du?ng b? dua lên xe. Ð? dua h?t b?y v?t lên xe tu?ng khó khan, nhung không. Ch? v?i t?m lu?i cu?c tr?i m?t du?ng, ba ngu?i níu gi? ba m?t lu?i cao lên ch?a lõm tr?ng d? m?t ngu?i lùa v?t vào, b?y gi? ba ngu?i kia túm lu?i “th?y” v?t vào thùng xe.

Chan v?t thuê, anh Nh?t và các b?n anh du?c ch? tr? công 1 tri?u 500 ngàn d?ng/tháng. Ch? cung c?p g?o và ti?n th?c an, các anh di ch? và t? n?u nu?ng, nên thu?ng dem v? con theo. V? h? ph? trách n?u nu?ng, riêng h? v?a chan v?t v?a tranh th? b?t cua b?t cá d? tang cu?ng th?c an m?i ngày du?c phong phú. H? s?ng trong chòi cao su th?p lè tè, r?t nóng n?c. Anh Nh?t tâm s? tru?c kia anh làm công nhân ? Sài Gòn luong 3 tri?u d?ng tháng không d? s?ng nên dành v? dây làm ngh? này. Ðâu ph?i ai cung xin du?c vi?c, ph?i là ngu?i thân thích và có uy tín m?i du?c ch? tin dùng. Chi?u, khi lùa v?t v? chu?ng ph?i d?m t?ng c?p m?t. Ð? s? thì ng? yên, thi?u 1 con b? tr? luong 70,000 d?ng. M?t v?t chua s? b?ng vi?c v?t b? thu?c do c?nh tranh. V?t b? thu?c, ngu?i chan v?t coi nhu tr?ng tay... Nhìn v? và d?a con trai 2 tu?i c?a anh Nh?t “lang thang” quanh m?y cây còng t?a bóng mát sao mà t?i t?i. Nhung anh Nh?t nói có v? an ph?n: “S?ng có v?t v? nhung com cháo ngày ba b?a yên thân hon h?i ? Sài Gòn c?c nh?c”.

Nh?ng “hi?m nguy”

Ngh? chan v?t v?t v? tram b?. Ng? trong cái chòi nh?. Phoi suong phoi n?ng d?m mua dãi n?ng. H?i xua, d?a deo là chuy?n thu?ng. Bây gi? d?ng ru?ng không còn loài th?y sinh này vì ngu?i ta phun thu?c tr? sâu d? quá khi?n chúng b? tiêu di?t. Nhung du lu?ng thu?c tr? sâu tác h?i t?i dàn v?t và c? con ngu?i. Anh Lê Van Tâm, 45 tu?i, dang n?m võng nhâm nhi ly cà phê dá quán bà L?u lên ti?ng: “Ngâm mình trong nu?c lâu ngày b? gh?, lác, dáng s? nh?t là có ngu?i b? run tay chun (b?nh parkinson) vì thu?c tr? sâu”. Chan v?t r?t c?c. Ðàn v?t c?a Nh?t còn có 2 ngu?i n?a trông coi. Sáng s?m, khi m?t tr?i lên, v?i cái qu?n xà l?n và manh áo cu, c?m “cây b?o” lùa v?t ra d?ng. Ðó là lúc anh em “s?ng” cùng v?i v?t. Ph?i “qu?n” chúng sao cho không an lan sang d?ng ngu?i khác, không d? chúng l?c b?y.

Anh Thanh Tú cho bi?t: “V?t thu?ng di thành b?y. Nhung cung có lúc có m?t con ‘ch?ng’ ch?y tùm lum, ph?i ru?t du?i dua v? b?y r?t c?c”. Nhung kh? nh?t là khi v?t ‘c?m d?ng’ sát bên nhau. Lúc dó v?t thu?ng ch?y l?c b?y, x?y ra c? cãi, l?m lúc dua t?i vi?c ?u d?. Ð? tránh s? c? này, nh?ng lúc nhu th?, ngu?i ta thu?ng ph?t màu lên lông v?t làm d?u. Ðâu dã h?t n?i lo, vì bên c?nh dó còn n?n ‘mãi di?n.’”

Anh Tr?n Thôi (Vinh Long) mô t?: “Ði xe g?p n?n mãi l?, chan v?t g?p n?n mãi di?n. Ngu?i chan v?t d?n cánh d?ng nào thì ph?i ?ng h? qu? xóa dói gi?m nghèo c?a d?a phuong dó m?t ít ti?n. H? v?a ‘c?m quân’ hôm tru?c thì hôm sau có ngu?i d?n quyên góp r?i. Nói là v?n d?ng ?ng h? ch? th?t ra không th? không ?ng h?. N?u không móc ti?n ra t?c d?ng nghia v?i vi?c ph?i lùa v?t di noi khác. Nói là tùy h? lòng h?o tâm, c?a ít lòng nhi?u nhung th?t ra có s? quy d?nh rõ ràng tuy không thành van. Nam kia tính bình quân m?i con v?t ch? ph?i ?ng h? hai tram d?ng, nam ngoái ba tram d?ng và nam nay vào th?i di?m Tháng Sáu nam 2001 là b?n tram d?ng.”

Nhu v?y n?u ngu?i chan v?t nuôi m?t ngàn con thì ph?i ?ng h? b?n tram ngàn d?ng, s? ti?n không nh? so v?i hoàn c?nh c?a ngu?i làm ngh? chan v?t.

Tr?n Thôi cho bi?t ti?p r?i ro c?a ngh? này trong th?i cúm A H5N1 hoành hành: “Có khi ch? trong m?t dêm ng? d?y th?y v?t ch?t n?m s?p l?p trong chu?ng. N?u không k?p th?i c?u ch?a d? ti?p qua dêm th? hai k? nhu h?t s?ch b?y. C?nh tr?ng tay, n? n?n ch? trong phút ch?c ?p xu?ng làm diêu d?ng m?t gia dình. M?y nam g?n dây co quan khuy?n nông c?a t?nh in tài li?u phát hành r?ng rãi, dua k? su xu?ng t?n d?ng ru?ng hu?ng d?n nông dân v? k? thu?t chan nuôi, cách phòng ch?a b?nh nên t? l? hao h?t do d?ch b?nh có gi?m chút ít”.

Còn m?t n?i s? khác, ch? có v? các anh chàng chan v?t m?i âu lo, anh Tr?n Thôi cho bi?t: “N?i s? k? ti?p là n?i s? c?a nh?ng ngu?i ph? n? có ch?ng di chan v?t mà tôi ph?i g?ng h?i dôi ba l?n ch? Nam Bé m?i ch?u nói ra. D?o này công an van hóa truy quét g?t gao ? các quán karaoke trên ch? t?nh nên m?y cô gái buôn ph?n bán huong bu?c ph?i chuy?n d?a bàn d? b? v? vùng sâu vùng xa! Chi?u chi?u các cô bao honda ôm t?ng t?p t?ng t?p nam b?y cô, lòe lo?t áo xanh áo d? ch?y r?o r?o d?c tri?n dê. Cánh dàn ông trong t?ng l?u tr?i r?m r?t thò cái d?u b?m x?m, qu?c dôi m?t d? ng?u men ru?u ra nhìn dáo dác. M?t tr?i v?a l?n m?y cô nhanh chóng l?n khu?t vào các l?u tr?i... M? sáng, các cô m?t mui bo ph?, qu?n áo x?c x?ch t?ng t?p t?ng t?p mò ra b? dê dón xe ôm ra ch?. Do m?y ông chan v?t ch?ng m?y khi có ti?n m?t nên cô nào cô n?y tay cung xách m?t gi? tr?ng d?y ?p. Vì n?i s? này mà ch? Nam Bé quy?t bám theo. Ch? s? m?t b?y v?t l?n ông ch?ng, và ngành y t? c?nh báo b?nh AIDS dã v? t?i vùng sâu”.

Xua kia nuôi v?t dâu nhiêu khê v?y mà ông bà dã c?nh báo “mu?n nghèo nuôi v?t”. Còn bây gi? nuôi v?t ph?i d?i phó bao di?u phi?n toái, v?y mà v?n có ngu?i deo. Cu?c s?ng mà!