Trương Vĩnh Ký nhà văn hóa tiên phong

Trương Vĩnh Ký nhà văn hóa tiên phong Vào hậu bán thế kỷ 19, khi mà chữ quốc ngữ chưa được phổ biến rộng rãi, bị giới nho học khinh miệt và chỉ được dùng trong cộng đồng Thiên Chúa giáo, thì người đã có công trong việc phá đá mở núi, dọn đường cho chữ quốc ngữ phát triển và cho tiền đồ của nền văn học Việt Nam, người đó chính là Jean Baptiste Petrus Trương Vĩnh Ký, thường gọi là Petrus Ký, một nhà Tây học, nho học, nhà biên soạn từ điển và sách giáo khoa, nhà khảo cứu, phiên dịch và cũng là tác giả của một số truyện và ký.
Home Bắc Ninh: Hàng ngàn người về xem Hội Rước Pháo Làng Ðồng Kỵ Hàng ngàn người từ các tỉnh lân cận và Hà Nội đã đổ về làng Ðồng Kỵ thuộc xã Ðồng Quan, Huyện Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh (cách Hà Nội chừng 50 km) để xem hội rước pháo truyền thống vào sáng Mùng 4 Tết. Baghdad: Nổ bom xe ngay khách sạn bộ trưởng, 4 người chết Báo "Thanh Niên" chọn chín vụ án lớn nhất Việt Nam trong năm 2003 Bầu cử Tổng Thống Hoa Kỳ: Các chính phủ Á Châu đồng ý lập hệ thống theo dõi bệnh cúm gà Các chuyên gia thấy có tiến triển tốt trong cuộc đối đầu ở nhà tù Arizona Cán bộ lão thành tố cáo lãnh tụ Ðảng tham nhũng, không sửa sai Một cán bộ cao cấp nghỉ hưu có 57 tuổi đảng lên tiếng tố cáo nhiều lãnh tụ Ðảng tham nhũng và chế độ Hà Nội làm nhiều điều sái quấy, hại dân nhưng không chịu sửa sai. Sáu quân nhân Phi Luật Tân bị thẩm vấn vì tố cáo Bộ Trưởng Quốc Phòng vi phạm tự do bầu cử Cựu Thanh Tra Kay: Tình báo Hoa Kỳ trước cuộc chiến Iraq là có lỗi lầm Dải Gaza: Giao chiến khiến có ít nhất chín người Palestine chết Dịch cúm gà xuất hiện ở Hà Nội và đã lan ra tới 31 tỉnh Hà Nội: Sông Hồng cạn nước trơ đáy Hà Sĩ Phu bị công an kiếm chuyện sau khi đi Hà Nội chữa bệnh Hoa Kỳ thả hơn 20 tù nhân từ nhà tù Guantanamo Hoa Kỳ thành lập “Văn Phòng Thông Tin Giáo Dục Hoa Kỳ” tại Sài Gòn Chương trình thi ca qua âm nhạc, chủ đề:“Vì em, tôi đã làm sa di.” Hội Vysca sẽ tổ chức một chương trình thơ, nhạc thính phòng “Du Tử Lê/ 2004,” chủ đề “Vì Em, Tôi Ðã Làm Sa Di,” vào lúc 07 giờ 30 tối, Chủ Nhật, ngày 04 tháng 04 tới đây. Chương trình thi ca qua âm nhạc, chủ đề:“Vì em, tôi đã làm sa di.” Hội Vysca sẽ tổ chức một chương trình thơ, nhạc thính phòng “Du Tử Lê/ 2004,” chủ đề “Vì Em, Tôi Ðã Làm Sa Di,” vào lúc 07 giờ 30 tối, Chủ Nhật, ngày 04 tháng 04 tới đây. Nhóm tổ chức HànhTrình Biển Đông FOUNDATION Mục đích: Như chút lòng tưởng nhớ đến nửa triệu đồng bào đi tìm tự do qua Hành Trình Biển Đông. Nhưng mãi mãi họ không đến được bến bờ. Nhóm tổ chức HànhTrình Biển Đông FOUNDATION Mục đích: Như chút lòng tưởng nhớ đến nửa triệu đồng bào đi tìm tự do qua Hành Trình Biển Đông. Nhưng mãi mãi họ không đến được bến bờ. San Juan Capostrano và ngày hội “chim én trở về” San Juan Capistrano, California.- Tại miền Nam California, sát nách Little Saigon, San Juan Capistrano vùng đồng bằng đầy hoa màu của miền Nam California, một địa danh đầy di tích lịch sử mà hàng năm du khách viếng thăm, và người bản xứ dùng làm mốc thời gian. San Juan Capistrano cách thủ đô tị nạn 20 phút lái xe, đi về hướng Nam, nửa đường xuống San Diego. Hàng năm cứ vào khoảng ngày 19 Tháng Ba, thế giới tạm dừng một phút để hướng về thành phố nhỏ này để đón chào ngày chim én trở về. San Juan Capostrano và ngày hội “chim én trở về” San Juan Capistrano, California.- Tại miền Nam California, sát nách Little Saigon, San Juan Capistrano vùng đồng bằng đầy hoa màu của miền Nam California, một địa danh đầy di tích lịch sử mà hàng năm du khách viếng thăm, và người bản xứ dùng làm mốc thời gian. San Juan Capistrano cách thủ đô tị nạn 20 phút lái xe, đi về hướng Nam, nửa đường xuống San Diego. Hàng năm cứ vào khoảng ngày 19 Tháng Ba, thế giới tạm dừng một phút để hướng về thành phố nhỏ này để đón chào ngày chim én trở về. Phim NGÀY GIỖ chiếu miễn phí tại Edwards Westminster 10; Ðạo diễn tiếp tục với dự án “Journey from the Fall” Phim “Ngày Giỗ” (nói tiếng Việt phụ đề tiếng Anh) kể chuyện phân ly của một gia đình trong chiến tranh, để rồi hai anh em gặp lại nhau trong một hoàn cảnh éo le, để lại niềm hối hận. Tuy kể chuyện tan tác một gia đình, nhưng cuốn phim là cả một mối ưu tư về số phận nước Việt Nam. Phượng Tím: Đêm Văn Hóa Việt Nam tại Đại Học OCC Sao lại PHƯỢNG TÍM mà không là PHƯỢNG ĐỎ hay PHƯỢNG HỒNG? Lý do nào đã khiến các sinh viên Việt Nam tại Đại Học Orange Coast College chọn màu Hoa Phượng Tím làm chủ đề cho Đêm Văn Hóa Việt Nam? Xin các bạn hãy đón đọc tâm tình của tuổi trẻ Việt Nam, tâm tình của những tâm hồn sống trên đất Mỹ, nhưng còn đang vương vấn tâm tình với quê hương yêu dấu qua câu chuyện sau đây. Phượng Tím: Đêm Văn Hóa Việt Nam tại Đại Học OCC Sao lại PHƯỢNG TÍM mà không là PHƯỢNG ĐỎ hay PHƯỢNG HỒNG? Lý do nào đã khiến các sinh viên Việt Nam tại Đại Học Orange Coast College chọn màu Hoa Phượng Tím làm chủ đề cho Đêm Văn Hóa Việt Nam? Xin các bạn hãy đón đọc tâm tình của tuổi trẻ Việt Nam, tâm tình của những tâm hồn sống trên đất Mỹ, nhưng còn đang vương vấn tâm tình với quê hương yêu dấu qua câu chuyện sau đây. Một phần của Nhà Bảo Tàng Quân Ðội VNCH rất qui mô được trưng bày lần đầu tiên tại Quận Cam Ngày Thứ Bảy và Chủ Nhật tuần này - tại phòng sinh hoạt nhật báo Người Việt, cuộc triển lãm nhân buổi họp mặt kỷ niệm 50 năm Khóa Cương Quyết - Võ bị Quốc gia Đà Lạt - với những kỷ vật và hình ảnh khó thấy: bức tượng "ngậm ngùi" của người chiến binh VNCH trước đồng đội hy sinh, hai lá cờ Việt Mỹ từ căn cứ Long Bình, các khẩu súng trường từ Mat-36 qua AK-47, CKC đến AR-15, hàng trăm huy chương huy hiệu đủ loại, đồ quân trang quân dụng VNCH kể cả chai bia và gói thuốc Quân Tiếp Vụ, và đặc biệt những kỷ vật của từ trại tù "cải tạo" Cộng Sản, tờ báo Chính Luận cuối cùng ngày 29/4/1975 cùng vô số hình ảnh và di vật khác,... Một phần của Nhà Bảo Tàng Quân Ðội VNCH rất qui mô được trưng bày lần đầu tiên tại Quận Cam Ngày Thứ Bảy và Chủ Nhật tuần này - tại phòng sinh hoạt nhật báo Người Việt, cuộc triển lãm nhân buổi họp mặt kỷ niệm 50 năm Khóa Cương Quyết - Võ bị Quốc gia Đà Lạt - với những kỷ vật và hình ảnh khó thấy: bức tượng "ngậm ngùi" của người chiến binh VNCH trước đồng đội hy sinh, hai lá cờ Việt Mỹ từ căn cứ Long Bình, các khẩu súng trường từ Mat-36 qua AK-47, CKC đến AR-15, hàng trăm huy chương huy hiệu đủ loại, đồ quân trang quân dụng VNCH kể cả chai bia và gói thuốc Quân Tiếp Vụ, và đặc biệt những kỷ vật của từ trại tù "cải tạo" Cộng Sản, tờ báo Chính Luận cuối cùng ngày 29/4/1975 cùng vô số hình ảnh và di vật khác,... ĐẾN DỰ CHIỀU NHẠC JAZZ Trong buổi thuyết trình, hai giáo sư tiến sĩ âm nhạc James Sherry (trumpet) và Đỗ Bằng Lăng (Piano) sẽ nói về nguồn gốc của thể nhạc Jazz của Hoa Kỳ, và phần biểu diễn gồm những đọan nhạc tiêu biểu cho Jazz của Duke Ellington, George Gershwin , Thelonius Monk và Charlie Parker. ĐẾN DỰ CHIỀU NHẠC JAZZ Trong buổi thuyết trình, hai giáo sư tiến sĩ âm nhạc James Sherry (trumpet) và Đỗ Bằng Lăng (Piano) sẽ nói về nguồn gốc của thể nhạc Jazz của Hoa Kỳ, và phần biểu diễn gồm những đọan nhạc tiêu biểu cho Jazz của Duke Ellington, George Gershwin , Thelonius Monk và Charlie Parker. ĐẾN DỰ CHIỀU NHẠC JAZZ Trong buổi thuyết trình, hai giáo sư tiến sĩ âm nhạc James Sherry (trumpet) và Đỗ Bằng Lăng (Piano) sẽ nói về nguồn gốc của thể nhạc Jazz của Hoa Kỳ, và phần biểu diễn gồm những đọan nhạc tiêu biểu cho Jazz của Duke Ellington, George Gershwin , Thelonius Monk và Charlie Parker. Mosaic Cultural Encounter: Những Ðiều Thú Vị của nhạc Jazz Nhằm mục đích giới thiệu một trong những vẻ đẹp văn hóa của Hoa Kỳ, lúc 3 giờ chiều Thứ Bảy ngày 3 tháng 4 năm 2004, nhóm Mosaic Cultural Encounter sẽ tổ chức một chương trình thuyết trình và biểu diễn nhạc jazz miễn phí tại phòng hội của nhật báo Người Việt, số 14771 Moran St., thành phố Westminster thuộc quận Cam. Cải Lương... BA ÐIỀU BỐN CHUYỆN, Kép độc Hoàng Giang hát cương Suốt mấy chục năm dài làm kép hát chuyên thủ các vai phản diện trên sân khấu cải lương, kép độc Hoàng Giang hầu như tuồng nào, vai nào cũng hát “cương”, và theo như những người từng hát chung với ông kể lại thì khi nào thấy Hoàng Giang cương nhiều thì khi ra mắt tuồng đó sẽ thành công, hát đi hát lại nhiều lần vẫn đông khán giả. Trái lại vai nào, tuồng nào mà Hoàng Giang đóng một cách lơ là, ít cương thì coi như tuồng đó sẽ không khá, không đạt về cả nghệ thuật lẫn tài chánh, và rồi thì vở tuồng sẽ bị bỏ quên theo thời gian. Hiếu Nghĩa Chúng ta có mấy nhạc sĩ xuất hiện trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp (miền Nam) và đều đã chết trong cuộc kháng chiến ấy, đó là: Nguyễn Mỹ Ca, Hiếu Nghĩa và Võ Hòa Khanh (miền Trung?). Tạp ghi văn nghệ: Mấy chục năm sau, đọc thơ Nguyễn Bính Nguyễn Bính (1918-1966) với những câu thơ Lỡ Bước Sang Ngang, Tâm Hồn Tôi, Một Nghìn Cửa Sổ... là một thi sĩ có tên tuổi sống miên viễn trong lòng những người yêu thơ. Có những tác giả, mà tác phẩm có tuổi thọ dài hơn đời sống thực. Nguyễn Bính là một trong những khuôn dáng ấy. Những câu thơ trữ tình mộc mạc còn sống mãi trong ký ức văn chương của nhiều người. Hải Phòng: Không thu hồi nổi phim VCD sex “Nữ sinh Hải Phòng” do 2 sinh viên “tự biên, tự diễn” Trong khi nhà chức trách thành phố Hải Phòng cho hay là họ không tìm thấy bất cứ một cửa hàng cho thuê bằng đĩa nào và trên thị trường có bán đĩa VCD sex mang tên “Nữ sinh Hải Phòng” thì trên thị trường đĩa VCD lậu, bộ “phim” này lại đang được bày bán trà lan. Hải Phòng: Không thu hồi nổi phim VCD sex “Nữ sinh Hải Phòng” do 2 sinh viên “tự biên, tự diễn” Trong khi nhà chức trách thành phố Hải Phòng cho hay là họ không tìm thấy bất cứ một cửa hàng cho thuê bằng đĩa nào và trên thị trường có bán đĩa VCD sex mang tên “Nữ sinh Hải Phòng” thì trên thị trường đĩa VCD lậu, bộ “phim” này lại đang được bày bán trà lan. Nhiều bức tranh quý của Việt Nam đang “kêu cứu” vì xuống cấp Từ Tháng Tư đến Tháng Bảy 2004, bức tranh màu dầu “Em Thúy” của danh họa Trần Văn Cẩn vẽ năm 1943 sẽ được phục chế một cách khoa học với sự giúp sức của một họa sĩ người Australia. Buổi chiều nhạc Jazz Hai giáo sư tiến sĩ về âm nhạc James Sherry và Đỗ Bằng Lăng từ Thái Lan trở về California, trong kỳ nghỉ thăm gia đình, sẽ nói chuyện và trình diễn về nhạc Jazz vào đúng 3 giờ chiều ngày thứ bảy 03 tháng 4, 2004 tại Nhật Báo Người Việt. Chiều buồn trên sân ga Tàu đến sân ga trưa hè oi bức Người xuống kẻ lên tấp nập vội vàng Cô nữ sinh trong dáng điệu ngỡ ngàng Thí Sinh Gốc Việt Độc Chiếm Hết Giải “Spelling Bee” Lần Thứ 17 của học khu Garden Grove Giải đánh vần tiếng Anh có tên “Spelling Bee” do Học Khu Garden Grove tổ chức hàng năm và số học sinh gốc Việt chiếm hết từ trên xuống dưới. Cả 4 giải: Danh Dự, Nhứt, Nhì, Ba. lần lượt vào tay: Terry Nguyễn (trường Morningside), Christina Trần (Trường Hazard), Vicky Nguyễn (Trường Northcutt) và Mike Huỳnh (Trường Carrillo). VNCR khai trương thêm làn sóng phát thanh mới 1190 AM Trong đà phát triển ngành truyền thông Việt ngữ ở hải ngoại, sau khi khai trương làn sóng 1240 AM San Diego, công ty VNCR hôm Thứ Bảy đã long trọng khai trương một làn sóng mới 1190 AM hôm Thứ Bảy 3 tháng 4 năm 2004. Ngoàì chương trình thường lệ cũ từ Thứ Hai đến Thứ sáu trên FM 106.3, VNCR thêm hai buổi vào Thứ Bảy (2 giờ trưa đến 12 giờ đêm) và Chủ Nhật (1 giờ trưa đến 12 giờ đêm) trên AM 1190. VNCR khai trương thêm làn sóng phát thanh mới 1190 AM Trong đà phát triển ngành truyền thông Việt ngữ ở hải ngoại, sau khi khai trương làn sóng 1240 AM San Diego, công ty VNCR hôm Thứ Bảy đã long trọng khai trương một làn sóng mới 1190 AM hôm Thứ Bảy 3 tháng 4 năm 2004. Ngoàì chương trình thường lệ cũ từ Thứ Hai đến Thứ sáu trên FM 106.3, VNCR thêm hai buổi vào Thứ Bảy (2 giờ trưa đến 12 giờ đêm) và Chủ Nhật (1 giờ trưa đến 12 giờ đêm) trên AM 1190. Tuồng nào hát trong đêm phát Giải Diễn Viên Xuất Sắc? HUY TRÂM : Thương nhiều Nhớ Nhiều Bài ca vọng cổ của nhạc sĩ Ngọc Thanh Quê Hương Còn Mẹ Tác giả: Ngọc Thanh Cuộc đời Thanh Nga Cụ Giuse Phạm Ngọc Hào Cuối năm về quê (kỳ cuối): Ðất nước tôi thon thả giọt đàn bầu Tôi ngồi đây, tự cho mình có cái may được cả ban cổ nhạc trình diễn cho một riêng mình. Tôi đã qua thời con gái, nên tôi được phép nghe đàn bầu. Tôi còn được nhỏ giọt lệ cho riêng tôi và cho những giọt đàn thon thả đó. Cuối năm về quê (kỳ cuối): Ðất nước tôi thon thả giọt đàn bầu Tôi ngồi đây, tự cho mình có cái may được cả ban cổ nhạc trình diễn cho một riêng mình. Tôi đã qua thời con gái, nên tôi được phép nghe đàn bầu. Tôi còn được nhỏ giọt lệ cho riêng tôi và cho những giọt đàn thon thả đó. Cuối năm về quê (kỳ cuối): Ðất nước tôi thon thả giọt đàn bầu Tôi ngồi đây, tự cho mình có cái may được cả ban cổ nhạc trình diễn cho một riêng mình. Tôi đã qua thời con gái, nên tôi được phép nghe đàn bầu. Tôi còn được nhỏ giọt lệ cho riêng tôi và cho những giọt đàn thon thả đó. Did Sơn intend to kill his mother? A hearing will be held Friday to determine the start of Sơn Lâm Nguyễn’s murder trial. He has pleaded not guilty. Did Sơn intend to kill his mother? A hearing will be held Friday to determine the start of Sơn Lâm Nguyễn’s murder trial. He has pleaded not guilty. On the big stage Star Search Broadcast is teaching acting classes. What students learn is much more than that. On the big stage Star Search Broadcast is teaching acting classes. What students learn is much more than that. Community working to mend fences between public and San Jose police In an effort to create a safer city, South Bay First Thursdays will host tonight the panel discussion "Rebuilding Trust Between Community & SJPD, Examining the Role of the Independent Police Auditor." Nguyễn leaves Cowboys Đạt Nguyễn, the only Vietnamese American to play in the National Football League, has left his position as assistant linebacker/defensive assistant for the Dallas Cowboys. Antique Vietnamese artifacts on display in New York An exhibition of more than 100 antiques from Việt Nam has opened at the headquarters of the Asia Society Museum. Reusable bags given free to Hà Nội shoppers Reusable bags were given free to customers at certain shops and supermarkets over the weekend as part of a campaign against plastic bags. Vietnamese mathematician to teach at U.S. university Ngô Bảo Châu, whose groundbreaking mathematical proof was honored by Time Magazine as one of the Top 10 scientific discoveries of 2009, has been hired as a professor of mathematics at the University of Chicago. Chị Lê Thị Mỹ-Lan Organizer backs out of 2010 Miss World contest The authorized organizer of the 2010 Miss World pageant in Việt Nam has made a surprise withdrawal from the event, claiming it did not want to get embroiled in an inter-provincial dispute.	M?i khi d? c?p d?n ti?n trình van h?c Vi?t Nam, các nhà phê bình van h?c thu?ng nh?c d?n T? l?c van doàn và phong trào Tho m?i nhu nh?ng cái m?c quan tr?ng không th? b? qua du?c. H? hoàn toàn có lý, vì dó là nh?ng bi?n c? dánh d?u s? tru?ng thành c?a n?n van h?c m?i c?a chúng ta. Nhung b?i dâu mà có du?c nh?ng thành qu? r?c r? c?a T? l?c van doàn và c?a Tho m?i, trong th?p niên 30 c?a th? k? tru?c ? Ð?t câu h?i nhu th? có nghia nh?c nh? d?n m?t van t? mà do m?t s? tình c? l?ch s? dã dua d?n cho dân t?c Vi?t Nam, tôi mu?n nói d?n ch? qu?c ng?, t?c ti?ng Vi?t ghi âm b?ng m?u t? la tinh. Nh? ch? qu?c ng?, chúng ta dã t? b? h?n ch? Hán, m?t van t? không ph?i là c?a ta, t? b? ch? Nôm, m?t th? ch? mu?n dùng du?c cung dòi h?i r?t nhi?u công. Trong bu?i nói chuy?n hôm nay, chúng ta không có d? thì gi? d? di vào chi ti?t c?a ngu?n g?c ch? qu?c ng? dã n?y sinh vào th? k? 17. Ch? xin nh?c l?i r?ng nh?ng n? l?c phân tách ng? pháp và ng? âm ti?ng Vi?t ngõ h?u ki?n toàn l?i vi?t b?ng m?u t? la tinh, và vi?c chuy?n m?u t? la tinh cho thích h?p v?i l?i phát âm và thanh di?u ti?ng Vi?t, d?u là m?t công trình t?p th?, khó phân bi?t ph?n dóng góp cá nhân. Trong s? các v? linh m?c th?a sai B? dào nha và Pháp có công l?n trong vi?c hình thành ch? qu?c ng? ph?i k? các linh m?c Dòng Tên : Francisco de Pina, Gaspard de Amaral, Antonio Barbosa và Alexandre de Rhodes. Ngoài ra cung c?n nh?c d?n s? dóng góp c?a các v? tu si Vi?t Nam. ? mi?n B?c, th?y Bento Thi?n, có vi?t b?ng qu?c ng? : L?ch s? nu?c Annam, nam 1659 (1). Cung ? th? k? 17, linh m?c L?-Y Ðoan là ngu?i d?u tiên d?ch Thánh kinh ra ti?ng Vi?t, vi?t b?ng qu?c ng? v?i nhan d? : S?m truy?n ca (2). Vào h?u bán th? k? 19, khi mà ch? qu?c ng? chua du?c ph? bi?n r?ng rãi, b? gi?i nho h?c khinh mi?t và ch? du?c dùng trong c?ng d?ng Thiên Chúa giáo, thì ngu?i dã có công trong vi?c phá dá m? núi, d?n du?ng cho ch? qu?c ng? phát tri?n và cho ti?n d? c?a n?n van h?c Vi?t Nam, ngu?i dó chính là Jean Baptiste Petrus Truong Vinh Ký, thu?ng g?i là Petrus Ký, m?t nhà Tây h?c, nho h?c, nhà biên so?n t? di?n và sách giáo khoa, nhà kh?o c?u, phiên d?ch và cung là tác gi? c?a m?t s? truy?n và ký. H? Truong dã d? l?i cho chúng ta m?t di s?n van hoá d? s?. Ông dã kh?ng d?nh v? trí c?a ông là v? trí c?a m?t nhà van hoá tiên phong qua vi?c truy?n bá ch? qu?c ng? v?i t? Gia Ð?nh báo, qua s? dóng góp da d?ng và phong phú v?i 118 tác ph?m thu?c nhi?u th? lo?i và qua vi?c m? du?ng cho nhi?u lãnh v?c van hoá. I. TRUONG VINH KÝ VÀ VI?C TRUY?N BÁ QU?C NG? QUA T? GIA Ð?NH BÁO Gia Ð?nh Báo là t? báo d?u tiên ? Vi?t Nam, b?ng ch? qu?c ng?, ra d?i ngày 15/04/1865, do m?t ngu?i Pháp tên Ernest Potteau làm t?ng tài; qua nam 1869 Truong Vinh Ký thay th? Ernest Potteau trong ch?c v? này. ? th?i di?m h?u bán th? k? 19, dây là m?t bi?n c? van hóa có m?t t?m quan tr?ng l?n. Tru?c nam 1865 dã có 3 t? báo ? Nam K? : t? Le Bulletin Officiel de l’Expédition de la Cochinchine, t? Le Bulletin des communes và t? Le Courrier de Saigon. Le Bulletin Officiel de l’Expédition de la Cochinchine là m?t t? báo vi?t b?ng ti?ng Pháp dùng làm g?ch n?i gi?a chính quy?n Pháp và dân chúng d?a phuong. T? Le Bulletin des communes vi?t b?ng ch? Hán, du?c g?i di kh?p các làng xã d? ngu?i dân du?c bi?t nh?ng quy?t d?nh và nh?ng c?i cách c?a chính quy?n m?i. T? Le Courrier de Saigon, ngoài vi?c cho dang nh?ng công van, ngh? d?nh c?a chính quy?n Pháp và nh?ng tin t?c d?a phuong, còn d? c?p d?n nh?ng v?n d? có tính cách xã h?i. Tuy nhiên, vì v?n d? ngôn ng?, 3 t? báo v?a k? không du?c ph? bi?n r?ng rãi trong dân chúng. Trong tình tr?ng dó th?ng d?c Bonard mu?n cho ra d?i m?t t? báo b?ng ti?ng Vi?t, do dó ông d?t làm nh?ng ch? in ? Pháp d? có th? in ch? qu?c ng?. Công vi?c kéo dài hai nam và du?c hoàn thành vào nam 1864. Và t? Gia Ð?nh Báo ra d?i nam 1865. Truong Vinh Ký dã h?p tác và vi?t trong t? báo này ngay t? d?u. Ð?c tính c?a t? Gia Ð?nh Báo Du?i quy?n di?u khi?n c?a E. Potteau Gia Ð?nh Báo là m?t t? công báo, chuyên dang nh?ng công van, ngh? d?nh và nh?ng tin t?c trong nu?c. Nam 1869, khi Truong Vinh Ký làm ch? nhi?m thì n?i dung t? báo phong phú hon, v?i nh?ng bài nghiên c?u v? l?ch s?, nh?ng m?c tho, chuy?n c? tích v.v... Ban biên t?p g?m có Tôn Th? Tu?ng, Truong Minh Ký và nh?t là Hu?nh T?nh C?a v?i tu cách là ch? bút. Hu?nh T?nh C?a là m?t ngu?i r?t tinh thông Hán h?c và Tây h?c, là c?t tr? c?a t? Gia Ð?nh báo. Ông chuyên vi?t nh?ng bài v? chuy?n c? tích Vi?t Nam, l?i van gi?n d? bình dân. Cùng v?i Truong Vinh Ký, Hu?nh T?nh C?a phiên d?ch nh?ng tài li?u chính th?c t? ti?ng Pháp sang ti?ng Vi?t. K? t? dây, Truong Vinh Ký có th? m? r?ng ho?t d?ng van hoá v?i m?t ngu?i b?n d?ng hành nhu Hu?nh T?nh C?a, c? hai cùng m?t ý chí, quy?t tâm d?y m?nh s? phát tri?n ch? qu?c ng?, và c? hai dã dánh d?u vai trò l?ch s? c?a t? Gia Ð?nh Báo. M?c tiêu c?a t? Gia Ð?nh Báo Nhà c?m quy?n Pháp cho phát hành t? báo này v?i m?c dích ph? bi?n trong gi?i dân b?n x? nh?ng tin t?c và cho h? ki?n th?c v? van hóa và v? ngành canh nông. V?y tho?t d?u Gia Ð?nh Báo ch? là m?t t? công báo du?c luu hành ? các xã thôn. Nhung t? khi Truong Vinh Ký d?m nh?n trông nom, t? báo có m?t nhi?m v? khác, dó là : - C? d?ng cho m?t l?i h?c m?i - Phát tri?n ch? qu?c ng? - Khuy?n khích dân chúng h?c ch? qu?c ng?. Nhà nghiên c?u phê bình van h?c Vu Ng?c Phan nhìn nh?n công vi?c c?a l?p ngu?i di tiên phong nhu Truong Vinh Ký là m?t công vi?c khó khan : m?t m?t ph?i dùng ch? qu?c ng? d? truy?n bá h?c thu?t tu tu?ng Ðông Tây trong dân gian, m?t m?t ph?i làm th? nào d? m?i ngu?i h?c ch? qu?c ng?. Thêm n?a ch? qu?c ng? vào th?i dó b? coi thu?ng, r? rúng. Trong b? sách Nhà Van Hi?n Ð?i, Vu Ng?c Phan vi?t : Vào th?i Truong Vinh Ký, vi?t qu?c ng? mà vi?t van xuôi, không ai cho là ‘vi?t van’ c?. Ch? có làm tho nôm là ngu?i ta còn chú ý d?n, ch? vi?t qu?c ng? mà vi?t tron tu?n tu?t nhu l?i nói, ai cung cho là d? dàng, dã du?c k? là ‘van’ dâu (3). Trong khi dó Truong Vinh Ký ch? truong vi?t nhu nói, nói ti?ng An Nam ròng, nhu ông tuyên b? trong l?i m? d?u cu?n sách Chuy?n d?i xua. Có th? nói dây là m?t cu?c cách m?ng van t?. H? Truong, tuy r?t quý tr?ng nh?ng tác ph?m thu?c c? van, dã dám d?y lùi vào quá kh? ch? Hán và ch? nôm dành cho m?t thi?u s? có ki?n th?c, d? ph? bi?n m?t van t? m?i mà ngu?i dân nào cung có th? d?c du?c. T? Gia Ð?nh Báo dã m? du?ng cho báo chí ? trong Nam nói riêng, và trong toàn qu?c nói chung. Vì so v?i mi?n B?c thì mi?n Nam du?c bi?t báo chí b?ng qu?c ng? s?m hon 40 nam. ? mi?n B?c, nam 1892 m?i có t? Ð?i Nam Ð?ng Van Nh?t Báo, vi?t b?ng ch? Hán. Ph?i ch? d?n nam 1905 m?i có t? báo d?u tiên b?ng qu?c ng? bên c?nh nh?ng bài b?ng ch? Hán : t? Ð?i Vi?t Tân Báo. Nhu v?y mi?n B?c có du?c t? báo d?u tiên 27 nam sau mi?n Nam, nhung còn ph?i ch? thêm 13 nam n?a m?i thoát kh?i ch? Hán. V? sau, t? Ðông Duong t?p chí v?i Nguy?n Van Vinh, s? d?u ra nam 1913, và t? Nam Phong t?p chí v?i Ph?m Qu?nh, s? d?u ra nam 1917, dã ti?p t?c công vi?c truy?n bá h?c thu?t tu tu?ng Ðông, Tây, b?ng qu?c van lúc dó dã d?t d?n m?t trình d? khá cao nh? nhi?u cây bút xu?t s?c. Âu dó cung là nh? t? Gia Ð?nh Báo dã di tiên phong trong vi?c truy?n bá ch? qu?c ng?. Cung c?n nh?c l?i r?ng ch? qu?c ng? du?c hình thành b?ng cách can c? trên gi?ng mi?n B?c, nhung l?i du?c phát tri?n m?nh m? ? mi?n Nam. Truong Vinh Ký làm ch? nhi?m t? Gia Ð?nh Báo du?c 5 nam. Qua nam 1874, chính quy?n thu?c d?a l?y l?i t? báo, và Gia Ð?nh báo dã tr? l?i vai trò d?u tiên là vai trò m?t t? công báo, t? 16 trang t? báo b? rút l?i còn 4 trang. Ngoài Gia d?nh Báo, Truong Vinh Ký còn có t?p san Miscellanées (Thông lo?i khoá trình), ra nam 1888, g?m 18 s?, dây là m?t t?p san có nh?ng bài suu t?m vui và b? ích cho m?i l?a tu?i. Tuy nhiên ho?t d?ng báo chí ch? chi?m m?t ph?n nh? trong quá trình ho?t d?ng van hóa c?a Truong Vinh ký, s? nghi?p c?a ông là m?t dóng góp l?n lao vào n?n van hóa Vi?t Nam. II. S? ÐÓNG GÓP ÐA D?NG VÀ PHONG PHÚ C?A TRUONG VINH KÝ V?I 118 TÁC PH?M THU?C NHI?U TH? LO?I V? s? lu?ng sách c?a h? Truong, B?ng Giang, tác gi? cu?n Suong mù trên tác ph?m Truong Vinh Ký, dã vi?t nhu sau : N?u ch? k? ph?n s? lu?ng sách dã xu?t b?n in ty-pô (56 cu?n) tính d?n nam 1945, h? Truong do?t gi?i quán quân. N?u k? luôn c? ph?n dã in h?n ch? b?ng th?ch b?n (64 cu?n) ph?n l?n t?i nhà riêng tính d?n ngày d?t nu?c th?ng nh?t 1975, ? mi?n Nam, Truong Vinh Ký v?n không nhu?ng ngôi v? s? m?t cho ai, H? Bi?u Chánh hay Nguy?n Hi?n Lê (4). Ð?u th? k? 20, ? mi?n B?c có câu phuong ngôn luu truy?n nhu sau : Qu?nh, Vinh, T?n, T?, nh?m ch? Ph?m Qu?nh, Nguy?n Van Vinh, Ph?m Duy T?n và Nguy?n Van T? là b?n ngu?i không nh?ng gi?i ti?ng Pháp vào b?c nh?t mà còn tinh thông Hán h?c. Riêng ?ng Hoè Nguy?n Van T? (1889-1947) là tr? tá c?a tru?ng Vi?n Ðông Bác C? t?i Hà N?i. Ông là m?t h?c gi? uyên bác, là ngu?i có cái nhìn sáng su?t, nghiêm túc và công bình v? tác ph?m c?a Truong Vinh Ký, ông có nh?ng nh?n xét nhu sau : Khi lu?t qua danh m?c nh?ng tác ph?m c?a Pétrus Ký, nh?ng tác ph?m này khi?n ngu?i ta ph?i ng?c nhiên và g?n nhu khi?p d?m b?i s? lu?ng và tính da d?ng c?a chúng [...] T?t c? nh?ng suu t?m c?a Truong Vinh Ký theo du?i t? bu?i thi?u th?i d?n lúc tàn niên d?u có m?t d?i tu?ng duy nh?t là v?n van chuong xua c?a Vi?t Nam mà m?t ph?n l?n dã không ch?u d?ng du?c s? th? thách c?a th?i gian, nhung t?ng m?nh v?n nh? dáng du?c trân tr?ng thu nh?t (5). H? Truong dã d? l?i 118 tác ph?m l?n nh?, c? ti?ng Vi?t l?n ti?ng Pháp, không k? nh?ng công trình còn dang d?. Các tác ph?m chính có th? du?c chia làm 7 lo?i (6) : 1. Công trình biên so?n sách giáo khoa d?y ti?ng Vi?t cho ngu?i Pháp, d?y ti?ng Pháp cho ngu?i Vi?t : - Abrégé de grammaire annamite 1867 - Grammaire de la langue annamite 1883 - Cours pratique de la langue annamite 1868 - Alphabet Qu?c ng? 1876 - M?o lu?t d?y ti?ng Pha-lang-Sa 1869 - Alphabet français 1885 - Vocabulaire annamite-français 1887 2. Công trình biên so?n t? di?n : - Dictionnaire Français- Annamite, 1889 - Dictionnaire Chinois-Annamite-Français - Dictionnaire géographique annamite - Dictionnaire biographique annamite 3. Công trình nghiên c?u v? ngôn ng? h?c : - Etude comparée sur les langues, les écritures, les croyances et les moeurs de l’Indochine (Nghiên c?u d?i chi?u các ti?ng nói, ch? vi?t, tín ngu?ng và phong t?c c?a các dân t?c Ðông Duong) - Comparaison des systèmes d’écritures idéographiques, hiéroglyphiques, phonétiques, alphabétiques (Nghiên c?u d?i chi?u các h? th?ng ch? vi?t tu?ng ý, tu?ng hình, theo ng? âm và theo v?n a,b,c) - Etude comparée des écritures et des langues de trois branches linguistiques (Nghiên c?u d?i chi?u các ch? vi?t và các ti?ng nói c?a ba phái ngôn ng? (1894) - Essai sur la similitude des langues et des écritures orientales (Lu?c kh?o v? ch? gi?ng nhau c?a các ti?ng nói và ch? vi?t ? phuong Ðông) 4. Công trình nghiên c?u v? l?ch s?, d?a lý : - Giáo trình l?ch s? An Nam vi?t b?ng ti?ng Pháp du?i nhan d? : Cours d’Histoire Annamite à l’usage des écoles de la Basse Cochinchine (Cu?n I 1875, Cu?n II 1877) - S? ký Nam Vi?t - S? ký Trung Hoa (1876) - Giáo trình v? d?a lý Nam K? (Petit cours de géographie de la Basse Cochinchine) (1875) 5. Công trình d?ch sách ch? Hán : - T? thu (Ð?i H?c, Trung Dung 1889) - Tam t? kinh (1884) - Minh tâm b?o giám (1891-1893) - So h?c v?n tân (1884) (Tóm t?t s? c?a Trung Qu?c và Vi?t Nam) - Tam thiên t? (1887) 6. Công trình suu t?m, phiên âm truy?n Nôm và tác ph?m c? Vi?t Nam : - Truy?n Ki?u (1875) - L?c Vân Tiên (1889) - Phan Tr?n (1889) - Ð?i Nam qu?c s? di?n ca (1875) - L?c súc tranh công (1887) - N? t?c (1882) - Gia hu?n ca (1883) - H?ch Qu?n Ð?nh (1882) - Van t? nghia si C?n Giu?c (1887) - Trung nghia ca (1888) - C? Gia d?nh phong c?nh v?nh (1882). - Gia d?nh th?t th? v?nh (1882) ho?c nh?ng sáng tác dân gian : - Chuy?n d?i xua nhón l?y nh?ng chuy?n hay và có ích (1866) - Chuy?n khôi hài (1882) - H?ch con qu? (1883) - U?c lu?ng truy?n tích nu?c Nam (1887) 7. Sáng tác tho van : - Ghi v? vuong qu?c Kho Me (Notice sur le royaume khmer) (1863), là m?t bài báo 7 trang - Chuy?n di B?c K? nam ?t h?i (1881). Bút ký - B?t cu?ng ch? cu?ng làm chi (1882) - Ki?p phong tr?n (1882) - Phú b?n truy?n di?n ca (1885). Di?n ca - C? b?c nha phi?n di?n ca (1885). Di?n ca - Bài tho tuy?t m?nh (1898). Bài tho này vi?t vào cu?i d?i dã du?c nhi?u ngu?i bi?t d?n vì tác gi? dã g?i g?m trong dó tâm s? c?a mình. Ngoài ra h? Truong cung có nh?ng dóng góp d? gi?i thi?u con ngu?i Vi?t Nam và van hoá Vi?t Nam v?i ngu?i Pháp qua các cu?n : Les convenances et les civilités annamites, Souvenirs historiques de Saigon et ses environs, Dictionnaire biographique annamite. V?i nh?ng tác ph?m da d?ng v?a k?, Truong Vinh Ký dã di vào nhi?u lãnh v?c van hóa. III. TRUONG VINH KÝ, NGU?I M? ÐU?NG CHO NHI?U LÃNH V?C VAN HÓA H? Truong và ngành ngôn ng? h?c Nh?ng sách biên so?n, nghiên c?u và nh?ng l?i chú gi?i trong các tác ph?m suu t?m, phiên âm c?a Truong Vinh Ký dã có nhi?u dóng góp cho m?t s? ngành khoa h?c duong th?i nh?t là ngành ngôn ng? h?c và ngành s? h?c. S? lu?ng d?u sách v? ngôn ng? h?c g?m sách giáo khoa, công trình nghiên c?u và t? di?n chi?m da s? trong tác ph?m c?a h? Truong. Ð?u th? k? 19, ? Âu châu b?t d?u xu?t hi?n ngành ng? pháp d?i chi?u (grammaire comparée) (7), v?i m?t công trình nghiên c?u ra nam 1816, v? vi?c d?i chi?u h? th?ng chia d?ng t? c?a ti?ng sanscrit (ph?n ng? theo t? di?n Ðào Duy Anh) v?i h? th?ng chia d?ng t? c?a các ti?ng Hy l?p, La tinh, Ba tu và Ð?c, công trình nghiên c?u này du?c m?t nhóm ngu?i Ð?c th?c hi?n mà ngu?i di d?u là Franz Bopp. Ðây là bu?c d?u d? di d?n khoa ngôn ng? h?c dã phát tri?n vào d?u th? k? 20 v?i Ferdinand de Saussure. Có m?t s? trùng h?p v? du?ng hu?ng nghiên c?u gi?a nhóm nghiên c?u ? Ð?c, d?u th? k? 19, và Truong Vinh Ký ? h?u bán th? k? 19. Vì c? dôi bên d?u tìm m?t phuong pháp d?i chi?u d? áp d?ng cho các th? ti?ng. Chúng ta có th? d?t câu h?i sau dây : vào th?i Truong Vinh Ký, ông có phuong ti?n d? d?c các tài li?u v? ngành ng? pháp d?i chi?u ? Âu châu không ? Câu h?i này có ph?n chính dáng, vì chúng ta còn nh? nam 1863 Truong Vinh Ký dã sang Pháp v?i s? b? Phan Thanh Gi?n, và trong d?p này ông dã ti?p xúc v?i van hóa Tây phuong, dã g?p nh?ng van hào Pháp nhu Victor Hugo, Ernest Renan và nhà biên so?n t? di?n tr? danh Emile Littré; riêng E. Renan ch?ng nh?ng là m?t nhà van, m?t s? gia mà còn là m?t nhà ngôn ng? h?c. V?y trong nh?ng cu?c g?p g?, trao d?i, h? Truong có th? bi?t du?c ngành ng? pháp d?i chi?u xu?t phát t? nu?c Ð?c. Hay là công trình nghiên c?u c?a ông ch? là m?t s? trùng h?p ng?u nhiên v?i công trình nghiên c?u ? Ð?c ? Có th? nh? tr?c giác trí tu? và do nhu c?u d?y sinh ng?, h? Truong dã nghi ra vi?c nghiên c?u d?i chi?u các ch? vi?t và ti?ng nói chang ? Dù sao nh?ng công trình nghiên c?u c?a ông cho th?y ông dã di tiên phong trong lãnh v?c ngôn ng? h?c ? phuong Ðông. Ông là m?t nhà bác ng? h?c, theo Jean Bouchot, tác gi? cu?n Un savant et un patriote Cochinchinois : Petrus Truong Vinh Ký (8), thì h? Truong nói du?c 15 th? ti?ng g?m sinh ng? và t? ng? Ðông Tây và vi?t du?c 11 th? ti?ng. Ngoài ngôn ng? h?c h? Truong cung dã di tiên phong trong nhi?u lãnh v?c khác. 1. Tru?c h?t ông là ngu?i d?u tiên cho in sách b?ng ch? qu?c ng? v?i cu?n Chuy?n d?i xua ra d?i nam 1866. Ðây là ?n ph?m d?u tiên b?ng qu?c ng? g?m 74 truy?n, dó là nh?ng chuy?n c? tích, h?ng thú, tiêu bi?u cho tinh th?n dân t?c mà tác gi? dã ghi chép. Ph?n nhi?u là chuy?n gây cu?i. Ð?i tu?ng d? kích là nh?ng thói hu t?t x?u thông thu?ng b? xã h?i lên án. V? cu?n sách này h? Truong vi?t : Ngu?i ta dùng sách này mà h?c ti?ng thì l?y làm có ích. Vì trong ?y cách nói là chính cách nói An Nam ròng. Cách nói An Nam ròng, di?u này cho th?y tác gi? mu?n d?c bi?t uu dãi van nói hon là van vi?t, vì chính van nói m?i là ngôn ng? c?a dân gian. Cu?n Chuy?n d?i xua là m?t l?i khí d? di d?n v?i ngu?i dân b?ng ch? qu?c ng?. 2. V?i t? Gia Ð?nh Báo, h? Truong là ngu?i Vi?t Nam d?u tiên làm ch? nhi?m m?t t? báo, và v?i t?p san Thông lo?i khoá trình (Miscellanées) h? Truong là ngu?i d?u tiên ch? trì m?t t?p san tu nhân d? ph? bi?n van hoá nu?c nhà. 3. H? Truong là ngu?i d?u tiên vi?t sách ng? pháp Vi?t Nam b?ng ti?ng Pháp v?i cu?n Abrégé de grammaire annamite (Ng? pháp Vi?t Nam y?u lu?c). Cung xin nh?c l?i h? Truong là ngu?i di tiên phong trong lãnh v?c t? di?n. 4. H? Truong là ngu?i Vi?t Nam d?u tiên vi?t s? Vi?t Nam b?ng ti?ng Pháp v?i cu?n Cours d’Histoire Annamite à l’usage des écoles de la Basse Cochinchine (Giáo trình l?ch s? An Nam dành cho h?c sinh các tru?ng h?c ? Nam K?). 5. H? Truong là ngu?i d?u tiên d?ch sách ch? Hán ra qu?c ng? v?i các cu?n Ð?i H?c, Trung Dung trong b? T? Thu, Tam T? kinh, Minh Tâm B?u Giám v.v... H?c gi? Nguy?n Van T?, trong bài t?a cu?n Truong Vinh Ký c?a Lê Thanh dã vi?t : V? Hán van, ông (ch? Truong Vinh Ký) có d?ch b? T? Thu và quy?n Minh Tâm B?o Giám ra qu?c ng?, k? cung có công v?i Hán h?c khi g?n tàn, và t? ra là m?t nhà nho g?m c? van h?c Âu Á mà v?n gi? du?c tính cách ngu?i Ð?i Nam (9). Và Nguy?n Van T? dã phê bình cách d?ch hai cu?n Ð?i H?c và Trung Dung c?a Truong Vinh Ký nhu sau : Ông dã bi?t gi? cho nh?ng tu tu?ng ?y cái v? linh ho?t và bi?t theo c? th? van mà làm cho câu ti?ng Vi?t di sát v?i nguyên van, không suy chuy?n d?n van v?, vì ông dã hi?u r?ng cái di?u thú v? trong T? Thu - không k? d?n lý thuy?t - chính là nh?ng cái d?t ng?t, b?t thu?ng, không theo l? lu?t câu van và cái d?c tính ?y c?n ph?i ph?n chi?u t?ng li t?ng tí trong b?n qu?c ng? (10). Công trình d?ch thu?t c?a Truong Vinh Ký có giá tr? ? ch? là gi?a lúc Hán h?c suy tàn, ông mu?n dem tu tu?ng Nho giáo d?y cho ngu?i dân b?ng m?t th? van t? m?i. Ðó là m?t cách b?o t?n c? h?c d? làm co b?n cho n?n van h?c m?i. 6. H? Truong là ngu?i d?u tiên phiên âm Truy?n Ki?u ra qu?c ng?, nam 1875, vi?c phiên âm, chú gi?i dòi h?i nhi?u công phu. Ông cung phiên âm các cu?n L?c Vân Tiên, Phan Tr?n, riêng v? cu?n L?c Vân Tiên ngu?i d?u tiên phiên âm tác ph?m dó là m?t ngu?i Pháp, tên G. Janneau (1843-1872). Dù sao b?n L?c Vân Tiên c?a Truong Vinh Ký cung dã góp m?t ph?n l?n vào vi?c ?n d?nh van b?n L?c Vân Tiên v? sau. Cung h?c gi? Nguy?n Van T? cho r?ng : Nh?ng truy?n nôm nhu truy?n Ki?u, truy?n Phan Tr?n mà ông (ch? Truong Vinh Ký) d?ch ra qu?c ng? d?u tiên, t?t cung có ch? sai, nhung không nên v?n vào d?y mà phê bình vì ch? nôm c?a ta là m?t th? ch? không có t? di?n, m?i ngu?i vi?t m?t cách, khó lòng d?c cho dúng ngay... (11) Vi?c l?a ch?n các tác ph?m b?ng ch? nôm d? phiên âm ra ch? qu?c ng? dã nói lên lòng ngu?ng m? c?a Truong Vinh Ký, m?t ngu?i Tây h?c, d?i v?i van h?c c? nu?c nhà. Lòng ngu?ng m? d?i v?i van chuong bác h?c qua Truy?n Ki?u cung nhu d?i v?i van chuong bình dân qua các truy?n L?c Vân Tiên, Phan Tr?n. 7. H? Truong là ngu?i d?u tiên vi?t van xuôi b?ng qu?c ng? v?i cu?n Chuy?n di B?c K? nam ?t H?i và dã m? du?ng cho th? lo?i du ký. Nam 1875, dô d?c Duperré giao cho Truong Vinh Ký m?t chuy?n công du ra B?c. Tuy là m?t công tác do chính quy?n thu?c d?a áp d?t, nhung d?i v?i m?t ngu?i thông minh, ham hi?u bi?t và có óc quan sát m?t cách khoa h?c, tinh vi nhu h? Truong, thì dây là m?t co h?i d? vi?ng danh lam th?ng c?nh c?a noi ngàn nam van v?t và d? ghi chép nh?ng di?u tai nghe m?t th?y, d? nghiên c?u d?a lý, l?ch s?, sinh ho?t xã h?i, kinh t? c?a d?t B?c. L?i vi?t trong Chuy?n di B?c K? nam ?t H?i không ph?i là l?i vi?t c?a m?t nhà van, nhung cách trình bày r?t linh ho?t, h?p d?n, dã khi?n cho t?p du ký này thành m?t tài li?u h?u ích cho ngành khoa h?c xã h?i. Chúng ta dã th?y h? Truong di tiên phong trong nhi?u lãnh v?c. Ông dã m? du?ng cho nh?ng th? h? sau : ngu?i th? nhì phiên âm, chú gi?i Truy?n Ki?u là Nguy?n Van Vinh, h? Nguy?n còn d?ch tác ph?m này ra ti?ng Pháp, ngu?i th? nhì d?ch cu?n Ð?i H?c là Nguy?n Kh?c Hi?u cùng v?i Nghiêm Thu?ng Van và Ð?ng Ð?c Tô, nam 1922, và hai ngu?i d?ch cu?n Trung Dung sau h? Truong là Hà Tu V? và Nguy?n Van Ðang. Sau công trình d?ch sách ch? Hán c?a Truong Vinh Ký có Phan K? Bính d?ch nh?ng sách nhu Tam Qu?c di?n nghia (1907), Ð?i Nam nh?t th?ng chí (1916), Ð?i Nam lu?t truy?n chính biên (1918) v.v... dã n?i ti?ng là m?t d?ch gi? hay. Sau Tam T? Kinh qu?c ng? di?n ca c?a Truong Vinh Ký có Tam T? Kinh c?a Nguy?n Chánh S?t và Tam T? Kinh An Nam c?a Nguy?n Kh?c Hi?u. Cung sau h? Truong có nhi?u b?n chú gi?i v? Kim Vân Ki?u và L?c Vân Tiên. Và chúng ta có th? ng? r?ng Chuy?n di B?c K? nam ?t H?i dã ?nh hu?ng d?n các t?p du ký Mu?i ngày ? Hu? và M?t tháng ? Nam k? c?a Ph?m Qu?nh, vi?t vào nam 1918 và 1919. Truong Vinh Ký dã tranh d?u su?t d?i cho ch? qu?c ng?, g?n mu?i nam sau khi ông m?t, Ðông Kinh Nghia Th?c, m?t t? ch?c yêu nu?c du?c thành l?p t?i Hà N?i nam 1907, dã c? võ dân chúng trong vi?c h?c ch? qu?c ng?. Truong Vinh Ký dã d?n du?ng cho van hoá Vi?t Nam ? th? k? 20, ông là nhà van hóa l?n, nhà ngôn ng? h?c tiên phong, ông là nh?p c?u cho van h?c Hán Nôm xua cu chuy?n sang van h?c qu?c ng? hi?n d?i. Ông dáng du?c h?u th? vinh danh, vì trong 35 nam tru?c tác ông dã v?n d?ng ki?n th?c bách khoa c?a ông d? dua d?t nu?c vào con du?ng canh tân.(Giaoxuvn.org) Chú thích (1) Võ Long Tê. D?n nh?p nghiên c?u ti?ng Vi?t và ch? Qu?c ng?. Trung tâm Nguy?n Tru?ng T?. Ð?nh Hu?ng Tùng thu, 1997, tr. 49 và 104. (2) Võ Long Tê. Sdd. tr. 49-50 và 104. (3) Vu Ng?c Phan. Nhà Van Hi?n Ð?i Nxb Van H?c tái b?n, 1994, T?p I, tr. 26. (4) B?ng Giang. Suong mù trên tác ph?m Truong Vinh Ký. Nxb Van H?c, 1994, tr. 11. (5) B?ng Giang, sdd. Tr. 105-106. (6) Nam xu?t b?n c?a m?i tác ph?m trích theo cu?n sách c?a B?ng Giang. (7) Oswald Ducrot, Jean-Marie Schaeffer. Nouveau dictionnaire encyclopédique des sciences du langage. Ed.du Seuil, 1995, tr. 23-27. (8) Jean Bouchot. Un savant et un patriote Cochinchinois : Petrus Truong Vinh. Nxb Nguy?n Van C?a, 1927. (9) Nguy?n Van T?. T?a cu?n Truong Vinh Ký c?a Lê Thanh, B?ng Giang, sdd. tr.71. (10) K? y?u c?a H?i Trí Tri (Hà N?i). Nguyên van ch? Pháp trong Bulletin de la Société d’Enseignement Mutuel du Tonkin, Janvier-Juin 1937, Vu Ng?c Phan sdd. tr. 23. (11) B?ng Giang, sdd tr. 66-67. Li?u Truong (TTXCGVN)
Powered By Nguoi-Viet Online